Autor nieznany

Geraint i Enida. Romans arturiański

przeł. Andrzej Sarwa

Armoryka

Armoryka Sandomierz 2009

Redaktor: Joanna Sarwa

Projekt okładki i opracowanie graficzne: Andrzej Sarwa

Skład i łamanie: Andrzej Sarwa

Na pierwszej stronie okładki: Rhead, George Wooliscroft and Louis (1898) ”Enid and Geraint Reconciled”, (licencja public domain), źródło: Internet –  http://www.angelfire.com/in2/legends2/Artpage2.html

Tytuł walijski: Geraint ac Enid

Tytuł angielski: Geraint and Enid

Copyright © 2009 by Wydawnictwo i Księgarnia Internetowa „Armoryka”

Copyright © 2008 by for the Polish translation by Andrzej Sarwa

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27–600 Sandomierz

tel (0–15) 833 21 41

e–mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl

http://www.armoryka.strefa.pl/

ISBN 978–83–7639–000–0

Konwersja: 

Dwór Artura przebywał w Caerlleonie nad Usk, gdzie jak to było we zwyczaju – spędzał pięć dni w okresie Świąt Wielkanocnych i pięć dni w okresie Bożego Narodzenia. Zbierał się on tam również w dzień Zielonych Świąt, ponieważ Caerlleon był w jego dobrach miejscem najbardziej dostępnym zarówno dla podróżujących lądem jak i morzem. Przyjeżdżało tam także zwykle dziewięciu królów ze swoimi ludźmi, hrabiami oraz baronami, i gościli oni u niego we wszystkie święta.

A kiedy Artur przebywał ze swoim dworem w Caerlleonie, przygotowywano trzynaście kościołów dla odprawiania świątecznych nabożeństw: kościół dla Artura wraz z dziewięcioma królami i innymi jego gośćmi, drugi – dla Gwenhwyvar i jej dam, trzeci – dla kasztelana, zarządcy dworu i jego pomocników, czwarty – dla Odyar Franka i innych dowódców wojskowych, a dziewięć pozostałych – dla Gwalchmai i rycerzy, którzy wedle swego znaczenia i wojennych czynów przewodzili dziewięciu drużynom. I w każdym z kościołów mogli modlić się tylko ci, których tu wymieniono.

Głównym odźwiernym był Glewlwyd Gavaelvawr, lecz on sam nie pełnił służby z wyjątkiem trzech najważniejszych świąt – robiło to za niego siedmiu jego podwładnych, którzy rozdzielili między sobą rok. A byli to nie kto inni jak: Grynn, Pen Pighon, Llaes Cymyn, Gogyfwlch, Gwrdnei Kocie Oko, który w nocy widział nie gorzej niż za dnia, Drem, syn Dremhitid, i Clust, syn Clustveinyd. Wszyscy oni pełnili obowiązki odźwiernych na dworze Artura.

W dzień Zielonych Świąt, kiedy król ucztował wraz ze swym dworem, do pałacowej sali wbiegł wysoki młodzieniec o kasztanowych włosach. Odziany był w lśniący jedwabny kaftan i buty ze znakomitego kurdybanu. U pasa wisiał mu miecz o bogato zdobionej rękojeści.

– Witam cię, panie! – zawołał młodzieniec, zwracając się do króla.

– Niech cię Bóg zachowa – odpowiedział mu Artur – a Jego łaska będzie z tobą. Czego ci trzeba?

– Wiesz, kim jestem, panie? – zapytał młodzieniec. – Nie, nie wiem.

– Jestem jednym z twoich leśników w lesie z Dean, a zowię się Madawc, syn Twrgadarna.

– Mów, Madawcu, z czym przyszedłeś.

– Ujrzałem w lesie jelenia niepodobnego do żadne- go z tych, jakie do tej pory dane mi było spotkać – odparł przybyły.

– Cóż w nim takiego – zapytał Artur – co różni go od innych?

– Jest on cały biały, panie, i jest tak dumny, że nie pasie się z żadnym innym zwierzęciem. Przyszedłem zapytać: co mam z nim czynić?

– Najlepsze, co mogę zrobić, to pojechać jutro na polowanie w miejsce, gdzie pojawił się jeleń. I niech dowiedzą się o tym wszyscy moi ludzie – powiedział Artur, mając na myśli Arryfuerysa – wielkiego łowczego i Elivry – zwierzchnika giermków oraz wszystkich pozostałych. Rozkazał także młodzieńcowi, aby im towarzyszył. Gwenhwyvar zaś prosiła Artura:

– O panie, pozwól mi jutro pojechać z tobą na polowanie i spojrzeć na jelenia, o którym mówił ten młodzieniec.

– Oczywiście – odrzekł jej Artur – z radością wezmę cię ze sobą.

– Zatem pojadę z wami – oznajmiła królowa.

Potem zaś Gwalchmai rzekł do Artura:

– Królu, jeżeli nie masz nic przeciw temu, pozwól jutro temu, kto zabije jelenia, czy to będzie rycerz na koniu, czy pieszy wojownik, odciąć mu głowę i ponieść ją w darze swojej damie serca.

– Z radością zgadzam się na to – odpowiedział Artur, ciekaw niezwykłego zwierza.

Wieczór minął im na ucztowaniu, słuchaniu pieśni i rozmowach – ile dusza zapragnie. Kiedy zaś nadszedł wieczór, udali się na spoczynek.

Nazajutrz Artur wezwał do siebie czterech paziów, którzy strzegli jego sypialni, a byli to: Cadyrnerth, syn Gwrdneia, i Ambreu, syn Bedwora, i Amhar, syn Artura, i Goreu, syn Custennina. Weszli, powitali Artura i pomogli mu się ubrać. Artur zdziwił się, że Gwenhwyvar jeszcze nie podniosła się z pościeli, lecz nie pozwolił po nią posłać:

– Nie będziemy na nią czekać, skoro woli spać, niż jechać z nami na polowanie!

I udali się w drogę, a kiedy usłyszeli głos rogu łowczego, puścili konie do lasu.

Gwenhwyvar, zmęczona wieczornym ucztowaniem, obudziła się dopiero po wyjeździe rycerzy. Zawołała służące, by pomogły się jej ubrać i rzekła do nich:

– Wczoraj wybierałam się na polowanie. Niechże jedna z was pójdzie do stajni i wybierze konie odpowiednie dla dam.

Jedna ze służek udała się więc do stajni. Znalazła tam jednak tylko dwa rumaki. Dosiadły ich i tylko we dwie pojechały wiodącą przez Usk drogą, na której widniały świeże ślady kopyt.

Wtem usłyszały bardzo silny szum. Obejrzawszy się, zobaczyły jeźdźca pędzącego za nimi na olbrzymim rumaku. Był to młodzieniec szlachetnego rodu, ubrany w jedwabny kaftan i płaszcz purpurowej barwy zdobiony złotem. U boku jego wisiał miecz o złotej rękojeści. Koń niósł go szybko choć lekko, dumnie potrząsając głową.

Młodzieniec, zbliżywszy się do Gwenhwyvar, powitał ją.

– Niech cię Bóg zachowa, Geraincie – powiedziała. – Dlaczego nie pojechałeś na polowanie ze swoim panem? – Nikt mnie nie zbudził – odpowiedział on.

– I ja się zdziwiłam – rzekła królowa – że król odjechał, nie obudziwszy mnie pierwej.

– Tak, pani, spałem i nie słyszałem, jak on odjechał.

– Młodzieńcze – powiedziała Gwenhwyvar – będziesz mi więc towarzyszem, od którego nie ma milszego w całym królestwie! Ponadto dowiem się o polowaniu nie mniej niż oni – bo przecież stąd usłyszymy i dźwięki rogu, i szczekanie, kiedy spuszczą psy i ruszą po śladzie.

Zatrzymali się na skraju lasu. Naraz usłyszeli stukot kopyt i spojrzeli tam, skąd on rozbrzmiewał. Zobaczyli karła na olbrzymim rumaku z rozdętymi chrapami. Karzeł trzymał w dłoni pejcz. W ślad za nim na przepięknym białym koniu szybko jechała dama przyodziana w suknie ze złotogłowiu. Za nią zaś podążał jeździec na bojowym rumaku w ciężkiej lśniącej zbroi. Gwenhwyvar zdało się, że nigdy jeszcze nie widziała koni i jeźdźców większych niż ci. Podjechawszy bliżej, zatrzymali się.

– Geraincie – zapytała Gwenhwyvar – czy znasz tego jeźdźca?

– Nie, nie znam go, pani – odpowiedział – a ponadto spoza tej ciężkiej zamorskiej przyłbicy nie mogę dojrzeć jego twarzy.

– Idź, dziewczyno – nakazała Gwenhwyvar służącej – i zapytaj karła, kim jest ten jeździec.

Służąca skierowała się ku karłowi, a on, zobaczywszy ją, zatrzymał konia. Ona zaś go zapytała:

– Powiedz mi, kim jest ten jeździec?!

– Nie powiem ci tego! – odrzekł niezbyt grzecznie karzeł. – Skoro jesteś tak nieuprzejmy, że nie chcesz tego powiedzieć, to sama go zapytam. – Przysięgam, że tego nie zrobisz! – zawołał. – A to dlaczego? – zdziwiła się służąca.

– Boś niegodna, by mówić z kimś takim jak mój pan!

Wtedy panna skierowała swojego konia ku jeźdźcowi, lecz rozgniewany karzeł uderzył ją po twarzy pejczem, który miał w ręce, tak, że trysnęła krew. Służąca wróciła więc do Gwenhwyvar i poskarżyła się swej pani.

– Rzeczywiście – oburzył się Geraint – srogo i niesprawiedliwie obszedł się z tobą ten karzeł! Teraz więc ja sam pojadę i dowiem się, kim jest jeździec!

Gwenhwyvar zgodziła się na propozycję młodzieńca i Geraint zbliżył się do karła.

– Kim jest ten jeździec? – zapytał.

– Ja ci tego nie powiem – odburknął karzeł.

– Zatem sam go zapytam! – rzekł zniecierpliwiony Geraint.

– Przysięgam, że nie zrobisz tego! – zawołał karzeł. – Boś niegodny, by mówić z kimś takim jak mój pan! Wtenczas Geraint rzekł dumnie:

– Rozmawiałem z ludźmi znakomitszymi od twego pana. I skierował konia ku jeźdźcowi, lecz karzeł dogonił go i uderzył pejczem tak samo, jak służącą. Krew chlusnęła na płaszcz Gerainta, natychmiast więc opuścił rękę na rękojeść miecza. Pomyślał jednak, że jeżeli zabije karła, to – nie mając zbroi – nie poradzi sobie z jego panem. Wrócił więc na miejsce, gdzie była Gwenhwyvar.

– Postąpiłeś mądrze i roztropnie – powiedziała królowa, wysłuchawszy jego krótkiej opowieści.

– O, pani – zwrócił się do niej – za twym przyzwoleniem udam za tymi ludźmi w miejsce, gdzie będę mógł zdobyć broń i zbroję by stoczyć walkę z rycerzem.

– Pojedź – powiedziała ona – i nie zaczynaj z nim walki, zanim nie zdobędziesz dobrego uzbrojenia. I pamiętaj, że będę trwożyć się o ciebie, póki nie otrzymam wiadomości. – Jeżeli tylko będę żywy – odpowiedział – to do jutrzejszego wieczora otrzymasz ode mnie wiadomość. I pojechał za nimi.

Przejechali drogą obok dworu Artura w Caerlleonie, przebyli bród na Usk i posuwali się po obszernej i dzikiej równinie, aż dotarli do warownego miasta, nad którym wznosił się ogromny zamek. Jeźdźcy skierowali się ku niemu witani przez mieszkańców miasta.

Geraint zaglądał do każdego domu, mając nadzieję spotkać znajomych, lecz nie rozpoznał nikogo wśród ludzi, a i on także był im obcy. Mimo, iż w każdym obejściu widział miecze, tarcze, wypolerowane zbroje i konie bojowe, nie udało mu się zdobyć oręża, nikt bowiem nie chciał mu go ani sprzedać, ani wypożyczyć.

Kiedy jeździec ze swoją towarzyszką i karłem wjechali do zamku, wszyscy, którzy tam byli, radowali się ich z przybycia i witali ukłonami.

Geraint również chciał wejść do zamku, kazano mu jednak czekać. Wtedy, rozejrzawszy się wokół, dostrzegł poza murem miejskim stary, rozwalający się dom. Nie znalazłszy więc schronienia w mieście, tam skierował konia. Wjechawszy na dziedziniec, zobaczył marmurowe schody prowadzące do górnych komnat. Na schodach spotkał siwego starca w starym, zniszczonym ubraniu. Starzec spojrzał na Gerainta i zapytał: – Młodzieńcze, czego tu szukasz?

– Nie wiem – odpowiedział Geraint – gdzie spocznę tej nocy.

– Wejdź zatem – powiedział starzec – a dam ci to, co dać ci mogę.

I poprowadził młodzieńca do komnaty, gdzie na poduszkach siedziała staruszka w zniszczonej jedwabnej sukni. Geraint pomyślał, że gdy była młoda, nie było na świecie damy piękniejszej od niej. Z tyłu za nią siedziała dziewczyna w tak zniszczonej sukni, że ledwie się na niej trzymała. I zdało mu się, że – nie bacząc na biedne odzienie – jeszcze nigdy nie spotkał piękniejszej i szlachetniejszej panny. Starzec zwrócił się do dziewczyny:

– Prócz ciebie nie mamy nikogo, kto by oporządził konia tego młodzieńca.

– Zrobię wszystko, co będę mogła i dla tego młodzieńca, i dla jego konia – odrzekła dziewczyna, po czym zdjęła Geraintowi buty z cholewami i nasypała jego koniowi owsa. Potem starzec nakazał jej udać się do miasta po najlepszą strawę i napoje, jakie tam znajdzie.

– Uczynię to z ochotą, panie mój – powiedziała ona, po czym bez zwłoki wyruszyła do miasta. Wróciła w towarzystwie sługi, niosącego dzban z miodem i cielęcą nogę; ona zaś niosła bochen chleba i słodkie bułeczki. Zaniosła jadło i napitek do górnych komnat, skarżąc się na skromne owoce swej wyprawy:

– Nie udało mi się dostać niczego lepszego, nikt już nie chce nam dawać na kredyt…

– W zupełności wystarczy tego, co jest – powiedział Geraint, zachwycony urodą i uprzejmością dziewczyny. A kiedy wszystko było już gotowe, usiedli za stołem w takim porządku: Geraint między starcem i jego żoną, a dziewczyna naprzeciwko. Po posiłku Geraint rozmawiał ze starcem. – Czy to twój dom?

– Tak, wybudowałem go – odpowiedział – a niegdyś do mnie należało całe to miasto i zamek, który widziałeś. – Panie – zapytał Geraint – jakże straciłeś to wszystko?

– Straciłem w dodatku jeszcze całe hrabstwo! – zawołał starzec – A oto jak do tego doszło. Miałem bratanka, syna mojego brata, po którym odziedziczyłem wszystkie te dobra. Kiedy on nabrał siły, zażądał ich z powrotem, rozpoczął ze mną wojnę i zabrał wszystko prócz tego oto domu. – Panie – zapytał wtedy Geraint – powiedz mi, po co przybył tutaj rycerz, który wczoraj wjechał do miasta z damą i karłem? I po co w mieście tyle broni?

– Powiem ci – odpowiedział starzec. – Wszyscy przygotowują się do jutrzejszego turnieju, w którym weźmie udział młody hrabia. A tak to się odbędzie: na łące wkopią dwa słupy, powieszą na nich srebrną poprzeczną belkę i posadzą na niej sokoła. I dla tego sokoła odbędzie się turniej, i wszyscy ludzie, i konie, i broń, których widziałeś, przygotowują się do tego turnieju; a z każdym rycerzem powinna tam być dama jego serca, ponieważ bez niej żaden rycerz nie może walczyć o sokoła. Rycerz zaś, którego widziałeś, zdobywał sokoła dwa lata z rzędu, i jeżeli jutro zdobędzie go po raz trzeci, to potem będzie otrzymywać go już każdego roku bez walki. I otrzyma imię – Rycerz Sokoła. – Panie – powiedział Geraint – cóż mi uczynić z tym rycerzem, który obraził mnie i służącą Gwenhwyvar, małżonki Artura?

I opowiedział starcowi, o wszystkim, co się wydarzyło. Ten zaś rzekł:

– Nie tak ławo mogę ci pomóc, ponieważ nie masz damy, za którą mógłbyś się bić. Ale mógłbym dać ci zbroję i dobrego konia.

– Panie – wykrzyknął Geraint – niech cię Bóg błogosławi! Konia mam wystarczająco dobrego, pozostaje tylko kwestia zbroi. A co do damy serca, to niech będzie nią twoja córka! Jeżeli wrócę z turnieju żywy, będę kochać ją całe swoje życie i pozostanę jej wierny. Jeżeli zaś mnie tam zabiją, to ona zachowa swoją czystość.

– Z radością godzę się na to – powiedział starzec – i skoro już się zdecydowałeś, to trzeba być gotowym o świcie, kiedy rycerz wyjedzie w pole i poprosi swoją damę serca by, jeśli tylko chce, wzięła sokoła. Powie jej zapewne: „Miałaś go przez dwa lata, i jeżeli teraz ktoś spróbuje ci go odebrać, będę umiał obronić twoje prawa.” Dlatego musisz tam być, kiedy on to powie – kontynuował starzec – a my wszyscy troje pójdziemy z tobą.

Tak zdecydowawszy, udali się na spoczynek, a nazajutrz, kiedy tylko wstali, przygotowali konia i rynsztunek bojowy i o wyznaczonej godzinie całą czwórką znaleźli się na brzegu rzeki.

Kiedy przybył rycerz i poprosił swoją damę, by wzięła sokoła, wystąpił dumnie Geraint i zawołał:

– Nie dotykaj go, bowiem jest tu dama urodziwsza niż ty, czystsza, i lepiej urodzona!

– Cóż – powiedział rycerz – jeżeli pragniesz, by ten sokół przypadł w udziale twojej pani, wychodź i walcz ze mną! Geraint ruszył więc na koniu i w ciężkiej zbroi, którą dał mu starzec. Tak rozpoczęła się zażarta walka. Rycerze skruszyli kopie, i drugie, i trzecie – kruszyli wszystkie, jakie im dano, jedną po drugiej. Geraintowi podawał kopie starzec a rycerzowi – jego karzeł. Gdy górą był rycerz, hrabia i jego ludzie wydawali okrzyki radości, a starzec z żoną i córką wpadali w rozpacz.

Wreszcie starzec podszedł do Gerainta i powiedział mu:

– Panie, tę oto kopię otrzymałem, kiedy byłem pasowany na rycerza. Nigdy się nie złamała – jest bowiem mocniejsza od wszystkich innych kopii.

Geraint wziął ją i podziękował starcowi.

A karzeł w tym samym czasie podawał kopię swojemu panu:

– Nie jest to najgorsza z kopii – powiedział mu – ale pamiętaj, że żaden rycerz jeszcze nie trzymał się tak długo w walce z tobą.

– Klnę się na Boga – wykrzyknął Geraint – że nic ci nie pomoże, jeśli tylko będę żywy!

I spiął konia ostrogami, by z wściekłością rzucić się na rycerza i zadać mu niezwykle silny cios w środek tarczy tak, że rozpadła się ona na kilka części. Pancerz został przebity i popręg pękł, a rycerz spadł z konia razem z siodłem. Wtedy Geraint szybko zeskoczył z konia, obnażył miecz i rzucił się na rycerza, który wstał i też obnażył swój miecz. I jęli wymierzać sobie ciosy, póki zbroje na obydwu się nie rozpadły na kawałki, i póki pot i krew nie zalały im oczu. Kiedy zwyciężał Geraint, starzec z żoną i córką cieszyli się niezmiernie a kiedy zwyciężał rycerz, hrabia i jego ludzie nie kryli radości. Kiedy starzec zobaczył, że Geraint słabnie, podszedł do niego i powiedział:

– Panie, pamiętaj o zniewadze, którą wyrządził ci karzeł! Powinieneś pomścić i siebie i Gwenhwyvar, żonę Artura! Wtedy Geraint odzyskał siły, podniósł miecz i z taką siłą uderzył rycerza w czubek głowy, że hełm mu pękł a miecz rozciął skórę i ciało, i doszedł do kości. Wtedy rycerz upadł na kolana, wypuścił miecz z dłoni i zwrócił się do Gerainta: – Byłoby czymś nie do zniesienia dla mojej dumy by błagać cię o litość! Nie oczekuję też, że mnie oszczędzisz ani nie proszę, byś darował mi życie!

– Oszczędzę cię – powiedział Geraint – jeżeli natychmiast udasz się do Gwenhwyvar, żony Artura, i poprosisz ją o przebaczenie za obrazę, którą twój karzeł wyrządził jej służącej. Za moją obrazę sam się już na tobie zemściłem. Przysięgnij, że nie zsiądziesz z konia, zanim nie przybędziesz do Gwenhwyvar i nie wyznasz przed nią swej winy, jak to jest przyjęte na dworze Artura! – Uczynię to, lecz powiedz mi, kim jesteś? – Jestem Geraint, syn Erbina, a ktoś ty?

– A jam jest Edeyrn, syn Nudda – odpowiedział rycerz i z trudem dosiadłszy konia, udał się prosto na dwór Artura. Pojechali z nim wielce zasmuceni – dama jego serca i karzeł.

***

Po walce do Gerainta podszedł młody hrabia wraz ze swą świtą, powitał go i zaprosił do zamku.

– Nie – powiedział Geraint – pójdę tam, gdzie spędziłem minioną noc.

– Jeżeli nie chcesz przyjąć mojego zaproszenia, to przynajmniej każę przygotować ci kąpiel w tym miejscu, gdzie spędziłeś noc, byś mógł odpocząć i obmyć swoje rany. – Chętnie przyjmuję twoją propozycję! – odpowie- dział Geraint i udał się do domu starego hrabiego Ynywl. A gdy tylko weszli do górnych komnat, przybyli tam paziowie młodego hrabiego, którzy przynieśli wszystko co niezbędne do kąpieli i rozniecili ogień aby Geraint mógł się obmyć. Później przyszedł młody hrabia z czterdziestoma znakomitymi rycerzami i zaprosił Gerainta do sali jadalnej, by wespół z nim obiadował.

– A gdzie jest hrabia Ynywl z żoną i córką? – zapytał Geraint.

– Są w górnych pokojach i przebierają się w suknie, które im przysłałem – odrzekł hrabia.

– Poproście dziewczynę, by nie wkładała tej sukni, póki sama Gwenhwyvar nie obdaruje jej suknią na dworze króla Artura – polecił służącym hrabiego Geraint. I dziewczyna nie włożyła nowej szaty.

Potem wszyscy weszli do sali jadalnej, obmyli ręce i usiedli za stołem. A usiedli w takim porządku: po jednej ręce Gerainta siadł młody hrabia, a obok niego hrabia Ynywl, z drugiej zaś strony usiadła dziewczyna i jej matka. Inni zaś zasiedli wedle swego znaczenia i urodzenia. Jedli i pili a podawano im najwykwintniejsze dania. Hrabia zaś znów zaprosił Gerainta do siebie.

– Nie pójdę, przysięgam przed Bogiem – odpowiedział Geraint. – Natomiast jutro udam się na dwór Artura i nie wrócę tutaj, dopóki hrabia Ynywl jest biedny i poniżany, a jeżeli wrócę, to tylko po to, by odzyskać dlań jego prawa. – Panie – powiedział hrabia – nie z mojej winy hrabia Ynywl stracił posiadłości.

– Ale przysięgam – rzekł Geraint – że jeśli żyw będę, on je na powrót otrzyma.

– Zatem rozstrzygnij nasz spór z hrabią Ynywlem, a ja z ochotą zwrócę wszystko, co mu się należy.

– Proszę byś zwrócił mu tylko to, co on posiadał, a ponadto wynagrodził za te lata, które przeżył w nędzy. – Z radością oddam mu to wszystko – obiecał hrabia.

– Zatem rozkaż też wszystkim ludziom, którzy niegdyś służyli Ynywlowi, by złożyli mu przysięgę wierności. A on tak uczynił. I hrabia zawarł pokój z Ynywlem i zwrócił mu zamek, miasto i ziemie, i wszystko, czego był pozbawiony. Później Ynywl powiedział do Gerainta:

– Panie, dziewczyna, za którą walczyłeś na turnieju, jest twoja i gotowa udać się z tobą, dokąd zapragniesz. – Pragnę tylko odwieźć ją na dwór Artura, by król i jego małżonka mogli ją wynagrodzić – odrzekł Geraint i następnego dnia udali się prosto na dwór Artura.

***

A oto jak Artur polował na jelenia: rozstawił on myśliwych w wyznaczonych miejscach i spuścił psy. Jako ostatniego zaś spuścił swojego ukochanego Cavalla. Psy zapędziły jelenia prosto na miejsce, gdzie znajdował się Artur, i on jako pierwszy go dopadł, odciął mu głowę, i zadął w róg, by zgromadzić wszystkich.

Cadyrnerth podszedł do Artura i powiedział mu:

– Panie, tam oto jest Gwenhwyvar z jedną tylko służącą. – Odeślij Gildasa, syna Cawa, i wszystkich uczonych mężów do dworu razem z Gwenhwyvar – rozkazał Artur. I tak uczyniono.

Później zaś, gdy zeszli się wszyscy, rozgorzał spór, komu przypadnie w udziale głowa jelenia, każdy bowiem chciał ją wręczyć swej pani. Rycerze i myśliwi kłócili się z tego powodu, póki nie dotarli do dworu.

Kiedy zaś Artur z Gwenhwyvar usłyszeli wszystkie te spory, Gwenhwyvar rzekła do Artura:

– O panie, wysłuchaj mej rady względem głowy: nie każ jej oddawać nikomu, aż do powrotu Gerainta, syna Erbina. I opowiedziała Arturowi o tym, co się stało. – Niech więc tak będzie – postanowił Artur.

Na następny zaś dzień Gwenhwyvar kazała strażnikom wspiąć się na wieże i wypatrywać Gerainta. Po południu zobaczyli oni w oddali jeźdźca, z którym jechała, jak im się zdawało, dama lub panna na koniu; z tyłu zaś jechał rycerz ze zwieszoną głową, bardzo smutny i w strzaskanej zbroi. Zanim przybysze zbliżyli się do wrót, strażnicy donieśli o tym Gwenhwyvar.

– Zdaje mi się – powiedziała Gwenhwyvar – że jest to ten rycerz, za którym udał się Geraint, i że on nie z własnej woli przybył tutaj. Widocznie więc Geraint dogonił go i zemścił się za obrazę mojej służącej.

Wtenczas do Gwenhwyvar przybył odźwierny.

– Pani – powiedział – u wrót stoi rycerz, a ja nigdy nie widziałem bardziej żałosnego widoku, aniżeli on. Jego zbroja cała potrzaskana a z powodu pokrywającej ją krwi nawet nie widać, jakiej jest barwy

– A czy powiedział, jakie jego imię? – zapytała królowa.

– Powiada, że mu na imię Edeyrn, syn Nudda, lecz ja go nie znam.

Wtedy Gwenhwyvar wyszła do wrót a kiedy zobaczyła rycerza, zrobiło się jej go żal, bowiem w prawdziwie żałosnym był stanie. A on wszedłszy, powitał królową.

– Niech cię Bóg zachowa, rycerzu – rzekła mu Gwenhwyvar.

– Pani – powiedział do niej – pozdrawia cię Geraint, syn Erbina, najlepszy i najgodniejszy z rycerzy. – Widziałeś go? – zapytała.

– Tak – odpowiedział – i źle się to dla mnie skończyło, lecz nie z jego winy, a z mojej własnej. Otóż posłał mnie on, bym błagał twego przebaczania za obrazę, którą mój karzeł wyrządził twojej służącej. Swoją zaś obrazę – przebaczył, zdecydowawszy, że już zemścił się na mnie tym, iż mnie pokonał i wysłał tutaj, do ciebie.

– Powiedz, rycerzu, a gdzież to on cię zwyciężył?

– Tam, gdzie walczyliśmy o sokoła. W mieście, które teraz zowie się Cardiff. A nie miał innych towarzyszy prócz trzech oberwańców: siwego staruszka, staruszki i nadzwyczaj urodziwej dziewicy w zniszczonej sukni. A ze względu na nią Geraint przystąpił do walki o sokoła, mówiąc że jest ona godniejsza owego sokoła, niż dama, która była ze mną. Dlatego zaczęliśmy walczyć i – jak widzisz – pani, on mnie pokonał.

– Rycerzu – zapytała – a kiedyż to Geraint tu będzie?

– Myślę, pani, że przybędzie jutro wraz z ową dziewicą.

W czasie tej rozmowy przybył także Artur. Edeyrn skłonił się przed nim i powitał go z szacunkiem.

– Niech cię Bóg zachowa – odrzekł Artur i zdziwił się, ujrzawszy go w takiej postaci. Zdało mu się bowiem, iż rycerz ów jest mu znajomy. – Czy nie nazywasz się Edeyrn, syn Nudda?

– Tak, panie, to ja – odpowiedział rycerz – tylko pokonany i srogo pokaleczony.

I opowiedział Arturowi, co mu się przydarzyło.

– Rzeczywiście – rzekł Artur – Gwenhwyvar nie powinna cię żałować po tym, coś zrobił.

– Panie – powiedziała Gwenhwyvar – jeżeli ty się nad nim nie zlitujesz, wtedy wstyd spadnie zarówno na moją, jak i na twoją głowę.

– Zatem uczynimy tak: – rzekł Artur – polecimy te- go człowieka lekarzom, by oni stwierdzili czy wyżyje on, czy też umrze. A jeśli wyżyje, rozsądzimy jego sprawę zgodnie z obyczajem naszego dworu. Jeżeli zaś umrze, wówczas jego śmierć będzie wystarczającą karą za obrazę służącej. – Niech więc tak będzie – powiedziała Gwenhwyvar.

Potem Artur dał tego gwarancję, i uczynili to też Caradawc, syn Llyra i Gwallawg, syn Llenawga, i Owain, syn Nudda, i Gwalchmai, i wszyscy inni. A Artur zawołał Morgan Tuda, który był przy dworze głównym lekarzem:

– Zabierz Edeyrna, syna Nudda do siebie, przygotuj mu komnatę i lecz go tak, jak leczyłbyś mnie, gdybym to ja był ranny, i niech do jego komnaty nie wchodzi nikt prócz twych pomocników.

– Panie, z radością to uczynię – powiedział Morgan Tud.

Zarządca dworu zaś zapytał:

– Panie, a gdzie mam umieścić tę damę?

– Pośród służby Gwenhwyvar – odparł Artur. Tak też się stało.

***

Następnego dnia na dwór króla Artura przybył sam Geraint. Ujrzał go strażnik umyślnie postawiony przez Gwenhwyvar, iżby jego przybycie nie przeszło niezauważone, i pobiegł do królowej.

– Pani, zdaje mi się, że widziałem Gerainta z dziewczyną. Siedzi on na koniu w podróżnej sukni a dziewczyna ubrana jest na biało.

– Zbierzcie się, dziewczęta – zarządziła Gwenhwyvar, zwracając się do swoich towarzyszek – wyjdźcie na spotykanie Gerainta, i uradujcie się jego powrotem! I sama wyszła na spotkanie Gerainta i dziewczyny. A kiedy Geraint ją ujrzał, powitał z radością i szacunkiem.

– Niech cię Bóg zachowa – powiedziała królowa – witaj! Rzeczywiście, udana i przysparzająca sławy była twoja wyprawa, a Bóg pomógł ci odpłacić moją zniewagę wystarczająco!

– O pani – rzekł on – pragnąłem to uczynić. A oto panna, dzięki której twoja obraza została pomszczona.

– Zatem – powiedziała Gwenhwyvar – niechaj z nią będzie łaska Boża, bo wielce rada ją widzę.

Przybysze zsiedli z wierzchowców i weszli do zamku a Geraint poszedł do komnat Artura, by powitać go i oddać mu szacunek.

– Niech cię Bóg zachowa!– zawołał Artur – Rad cię widzę, bo twoja wyprawa była udana, chociaż Edeyrn, syn Nudda, ucierpiał wielce.

– Nie ma w tym mojej winy – powiedział Geraint – lecz jego własna duma. A nie wiedziałem, kim jest, zanim nie pokonałem go w uczciwym boju.

– Powiedz mi – zapytał go Artur – gdzie jest dziewczyna, za którą, jak słyszałem, walczyłeś?

– Poszła z Gwenhwyvar do jej komnat.

Więc Artur udał się tam, by popatrzeć na dziewczynę. Tak król jak jego rycerze i wszyscy na dworze ciekawi byli niezwykłego dziewczęcia. I wszystkim się zdało, że nigdy jeszcze nie widzieli istoty piękniejszej ni z oblicza, ni ze stroju. A Artur zeswatał ją z Geraintem i zawarli sojusz. Dziewczyna wybrała najpiękniejszy ze strojów Gwenhwyvar, budziła więc zachwyt każdego, kto ją widział.

Ten dzień spędzili na ucztowaniu, śpiewie i zabawie, a kiedy nastał czas, udali się na spoczynek. Posłanie dla Gerainta i Enidy przygotowano w komnacie, gdzie spali Artur i Gwenhwyvar. Tak więc w królewskiej komnacie spędzili młodzi małżonkowie pierwszą wspólną noc.

Na drugi zaś dzień Artur szczodrze obsypał ich swymi darami. Dziewczyna zamieszkała na dworze i znalazła przyjaciół między panami i damami, a wieść o niej rozeszła się po całej Brytanii.

A Gwenhwyvar, patrząc na miłość Gerainta i jego małżonki stwierdziła:

– Słusznie zdecydowałam, iżby głowy jelenia nie oddawać nikomu aż do powrotu Gerainta. Teraz jest już jasne, komu trzeba ją oddać: Enidzie, córce Ynywla, najlepszej z panien. Nie sądzę, iż ktoś będzie to kwestionować, ponieważ nikt nie żywi do niej innych uczuć, prócz miłości i przyjaźni. I wszyscy się z tym zgodzili, a w ich liczbie i Artur. Więc głowę jelenia wręczono Enidzie a jej sława jeszcze bardziej się pomnożyła, zaś liczba przyjaciół wzrosła.

Geraint natomiast pokochał turnieje i zawody a we wszystkich był zwycięzcą. Tak minął rok, i drugi, i trzeci, aż stał się sławny w całym królestwie.

Pewnego razu, kiedy Artur z dworem przebywał w Caerlleonie nad Usk, przybyli do niego szanowani, mądrzy i umiejętni w mowach posłańcy.

– Niech was Bóg zachowa – powiedział Artur – i niech będzie z wami Jego łaska. Skąd przyszliście?

– Panie – odpowiedzieli oni – jesteśmy z Kornwalii, a przysłał nas do ciebie Erbin, syn Custennina, twój wuj, który przesyła ci pozdrowienia, jak wuj – bratankowi i jak sługa – panu. I on cię powiadamia, że zestarzał się i osłabł, osiągnąwszy podeszły wiek, a jego sąsiedzi, dowiedziawszy się o tym, wtargnęli do jego dóbr i chcą nimi zawładnąć. Więc Erbin cię prosi, panie, byś puścił do niego Gerainta, jego syna, by obronił jego posiadłość. Powiada on, że lepiej mu będzie spędzać czas, broniąc własnych ziem, aniżeli trawiąc czas w bezużytecznych turniejach, chociażby osiągał w nich sukcesy.

– Dobrze – powiedział Artur – nabierzcie sił, posilcie się i zmyjcie z siebie podróżny pył, a zanim się oddalicie, dam wam odpowiedź.

Udali się więc oni na posiłek. Artur zaś myślał, jak niełatwe będzie dlań rozstanie z Geraintem, lecz przecież równie trudno byłoby zakazać mu strzec ziem i gra- nic, których już jego ojciec strzec nie ma siły. Także i Gwenhwyvar posmutniała i wszystkie jej służące, i damy dworu, lękając się utracić Enidę.

Gdy minął dzień, Artur powiedział Geraintowi o przybyciu posłańców z Kornwalii.

– Panie – rzekł Geraint – czy zdecydujesz odesłać mnie czy zostawić, podporządkuję się twojej decyzji.

– Zatem posłuchaj mojej rady – powiedział Artur. – Choć smutkiem napawa mnie utrata ciebie, to jednak powinieneś wrócić do swych dóbr i strzec ich granic. Zabierz ze sobą wszystkich swoich przyjaciół i towarzyszy spośród rycerzy, jacy są na dworze.

– Dziękuję ci, panie – powiedział Geraint – tak postąpię. – O czym szepczecie między sobą? – zapytała Gwenhwyvar, wszedłszy do komnaty – Nie o odejściu Gerainta aby mowa? – Tak – odpowiedział Artur.

– Zatem powinnam należycie zadbać o asystę dla mojej ukochanej damy – odrzekła ona.

– Dobrze postąpisz – odparł Artur.

I udali się na spoczynek, a następnego dnia posłańcy zebrali się do odjazdu. Powiedziano im, że Geraint pojedzie w ślad za nimi. I na trzeci dzień wybrał się on w drogę. A oto kto udał się wraz z nim: Gwalchmai, syn Gwyara i Riogonedd, syn króla Irlandii, i Ondyaw, syn księcia Burgundii, i Gwilim, syn władcy Francji, i Howel, syn Emyra, z Bretani, Elivry i Nawkyrd, i Gwynn, syn Tringada, i Goreu, syn Custennina, i Gweir Gwrhyd Vawra, i Garannaw, syn Golithmera, i Peredur syn Evrawca, i Gwynnllogell, Gwyr sędzia przy dworze Artura, i Dyvyr, syn Alun Dyveda, i Gwrei Gwalstawd Ieithoedd, i Bedwyr, syn Bedrawda, i Hadwry, syn Gwryona, i Kai, syn Kynera, i Odyar Frank, zarządca dworu Artura. Pojechał także Edeyrn, syn Nudda. Geraint rzekł:

– Słyszałem, że mu się już poprawiło, więc poproszę, by pojechał ze mną.

– Ale chociaż mu już lepiej – sprzeciwił się Artur – to jednak nie powinieneś go zabierać, póki nie pogodził się z Gwenhwyvar.

– Może Gwenhwyvar puści go za moim poręczeniem?

– Jeśli pozwoli, niech jedzie i bez poręczenia, ponieważ poniósł wystarczającą karę za obrazę, jaką jego ka- rzeł wyrządził służącej.

– Cóż – powiedziała Gwenhwyvar – jeżeli ty i Geraint uważacie, że tak trzeba, z radością pozwolę mu jechać. I zezwoliła, iżby Edeyrn jechał z nimi.

Pojechali więc wszyscy, towarzysząc Geraintowi, a ich przeprawa przez Severn była najwspanialszym widowiskiem, jakie widział świat. Na drugim zaś brzegu czekali na nich ludzie Erbina, syna Custennin, a on sam na ich czele witał Gerainta. I wszystkie damy dworu z matką Gerainta witały serdecznie jego żonę Enidę, córkę Ynywla. I cały dwór i kraj radował się, widząc przybycie Gerainta, ze względu na miłość, jaką wszyscy do niego żywili, i z powodu sławy, którą zdobył, opuściwszy ich, i wreszcie dlatego, że teraz zdecydował się wrócić do swych dóbr by ich chronić. Całe zgromadzenie podążyło do dworu, gdzie znalazło obfitość potraw, win, wszelkich darów, pieśni i rozrywki. Tego zaś wieczora ludzie z całego kraju przyszli witać Gerainta i nie było końca radości i wesela.

O świcie zaś następnego dnia Erbin wstał i wezwał do siebie Gerainta i wszystkich wybitnych mężów, którzy mu towarzyszyli. I rzekł Geraintowi:

– Jestem już stary i póki mogłem strzec moje dobra dla siebie i dla ciebie, strzegłem ich. Ty jesteś młody i twe siły w rozkwicie, zatem teraz sam strzeż swych dóbr.

– Ojcze, przybyłem tutaj z dworu Artura by strzec twoich dóbr, a nie by cię ich pozbawiać! – sprzeciwił się Geraint. – Ale teraz oddaję je tobie. I jeszcze dzisiaj wszyscy złożą ci przysięgę na wierność. Gwalchmai dodał:

– Dobrze, wysłuchaj tedy dzisiaj próśb i skarg, a przysięgę wierności przyjmiesz jutro.

I wszyscy suplikanci zgromadzili się w jednym miejscu, a Cadyrnerth wysłuchał ich próśb, i każdemu z nich rycerze Artura i Kornwalijczycy dali to, o co prosił, a nawet więcej. I dzień ów minął wśród powszechnej radości i wesela. Następnego ranka Erbin poradził Geraintowi, by wysłał posłańców do ludzi, iżby dowiedzieli się, czy są oni gotowi przysiąc mu wierność i czy któryś z nich nie żywi ku niemu urazy.

Geraint skierował więc posłańców do mieszkańców Kornwalii, a oni – jak jeden mąż – powiedzieli, że są szczęśliwi, mogąc złożyć mu przysięgę. Wówczas Geraint na trzeci dzień przyjął przysięgę od tych, którzy zebrali się przy dworze. Następnego zaś ranka powiedział do rycerzy Artura przygotowujących się do odjazdu:

– Nie śpieszcie się z odjazdem, przyjaciele! Pozostańcie, póki ja nie dokończę przyjmowania przysięgi od wszystkich swoich ludzi! I pozostawali tam, póki tego nie dokończył.

A potem wrócili na dwór Artura i Geraint razem z Enidą odprowadził ich do Diganhwy. Tam się rozstali. Ondyaw, syn księcia Burgundii, rzekł na pożegnanie Geraintowi: – Objedź najpierw granice swoich posiadłości, obejrzyj je uważnie i daj nam znać, jeśli byś zauważył coś niepokojącego. – Dziękuję za radę – powiedział Geraint – tak też uczynię. I pojechał na granice swoich posiadłości w towarzystwie mądrych mężów, którzy pokazali mu wszystkie dobra aż do najodleglejszych zakątków.

Geraint zaprowadził tam obyczaje dworu Arturowego. Urządzał turnieje, na których zwyciężył wielu bardzo odważnych i bardzo silnych, tak że zyskał sławę dzielnego i zręcznego rycerza. Wzbogacił także dwór i swoich towarzyszy najlepszymi końmi i najlepszą bronią, oraz najpiękniejszymi ozdobami. I nie zaprzestał tak czynić, póki jego sława w dobrach Kornwalii nie osiągnęła zenitu. Osiągnąwszy zaś to i ujrzawszy, że nikt nie śmie mu się przeciwstawić, oddał się uciechom i rozrywkom.

A tak kochał swoją żonę, że nieustannie spędzał z nią czas na dworze na ucztach i zabawach. Często zamykał się z nią w komnatach i w końcu całkiem porzucił rządzenie. Zapomniał też o swoich żołnierzach i przybocznych. A ich serca odwróciły się od niego i w skrytości oburzali się, że zlekceważył ich przyjaźń ze względu na miłość do kobiety. Ich słowa dotarły do Erwina, który przekazał je Enidzie i zapytał, czy to prawda, że z jej winy Geraint zapomniał o swym rodzie i drużynie.

– To nieprawda, klnę się na Boga i sama myśl o czymś takim jest mi nienawistna! – odparła Enida i nie wiedziała co począć, bowiem niełatwo jej było opowiedzieć o tym Geraintowi. Niełatwo było jej także ukryć smutek, jaki ją ogarnął.

A gdy pewnego razu rano leżeli wespół w łożu, Enida patrząc jak wpadające przez przeszklone okienko promienie słońca oświetlały piękną obnażoną pierś i ramiona małżonka, wyszeptała:

– Ach! Biada mi! Bo z mego powodu stracił siły i sławę! – i jej łza upadła na pierś Gerainta, budząc go. Usłyszawszy jej słowa, uznał, że płacze ona z miłości do innego i z niechęci by nadal z nim pozostawać.

Owa myśl natrętna tak go prześladowała, że kiedy wezbrał w nim gniew, zawołał swojego giermka i tak m u powiedział: – Każ co rychlej przysposobić mego konia i zbroję! A ty wstawaj – zwrócił się do Enidy – odziej się i każ przygotować sobie konia. I włóż gorsze ze swoich ubrań do konnej jazdy. Niech sczeznę, jeżeli powrócisz tutaj wcześniej, za- nim ujrzysz, że nie straciłem siły i sławy, o czym to prawiłaś! A być może uwolnisz się od mojej opieki, tak jak marzyłaś! Ona zaś wstała, nie rozumiejąc gniewu swego małżonka, i włożyła najskromniejszą suknię, jaką miała: – Nie pojmuję, o czym rzeczesz, panie.

– Prędko pojmiesz! – zawołał Geraint. Później zaś poszedł do Erbina.

– Ojcze – rzekł – odjeżdżam i myślę, że nie wrócę prędko. Czy będziesz mógł troszczyć się o nasze dobra do mojego powrotu?

– Będę, mój synu – odrzekł – lecz zadziwia mnie, że odjeżdżasz tak niespodzianie. I kto pojedzie z tobą? Wszak nie należysz do ludzi, którzy mogą wędrować po Lloegyr w pojedynkę.

– Nikt ojcze prócz jednej osoby nie pojedzie ze mną.

– No cóż, niech cię zatem Bóg strzeże, synu – powiedział Erbin – ponieważ wielu w Lloegyr żywi do ciebie urazę. Po krótkim pożegnaniu Geraint wsiadł na swojego konia, zakutego w ciężką zbroję cudzoziemskiej roboty. Enidzie polecił jechać przodem w dużej odległości.

– I czego byś nie ujrzała i czego byś nie usłyszała – rzekł jej wciąż rozgniewany – nie podjeżdżaj do mnie i nie mów ani słowa, póki ja nie odezwę się do ciebie.

Tak wyruszyli w drogę. Geraint nie wybrał łatwego i przestronnego traktu, lecz zarośniętą ścieżkę, po której chadzali złodzieje, rozbójnicy i dzikie zwierzęta. Tak wędrowali we dwójkę, aż doszli do ogromnego lasu. Zagłębiwszy się weń, napotkali czterech uzbrojonych jeźdźców. Na widok dwójki samotnych podróżnych jeden z nich się ozwał:

– Najwyższa pora byśmy zawładnęli dwoma końmi, bronią i dziewicą na dokładkę. Wszak bez trudu pokonamy tego sennego i ponurego rycerza!

Enida usłyszała jego słowa, lecz bojąc się gniewu Gerainta, nie wiedziała, czy powiedzieć mu o tym, czy milczeć. – Gniew Boży spadnie na mnie – rzekła sobie – jeżeli nie powiem mu o tym, com usłyszała, by nie dać mu umrzeć tak haniebnie.

I zaczekawszy, aż Geraint się przybliży, zapytała go:

– Panie, czy słyszałeś, o czym rozmawiali ci ludzie? On zaś rozgniewany podniósł głowę i zawołał:

– Przecież kazałem ci milczeć! Niepotrzebne mi twoje ostrzeżenie i udany strach o moje życie. Nie boję się tych nikczemników!

Słysząc te słowa, jeden z nich zniżył kopię i rzucił się na Gerainta. Ten ruszył mu na spotkanie i uderzył w sam środek tarczy, tak że pękła na pół, a zbroja napastnika została przebita. Kopia Gerainta na cały łokieć weszła jeźdźcowi w pierś i martwy spadł z konia. Wtedy drugi z napastników, widząc śmierć swojego druha, w gniewie rzucił się na Gerainta. I tym razem Geraint zwyciężył: jednym uderzeniem obalił go na ziemię, zadając śmierć, tak jak i poprzedniemu. I trzeci z jeźdźców rzucił się na niego, a on i jego zabił. Tak samo też ubił czwartego. Enida zaś, widząc to wszystko, przestraszyła się i posmutniała. Geraint zaś zsiadł z konia, zdjął z zabitych zbroje, przywiązał je do siodeł, związał ich konie razem i znów dosiadł swego rumaka.

– Słuchaj – rzekł do Enidy. – Weź te konie i pędź je przed sobą, sama zaś jedź tak samo jak i wcześniej. I nie odzywaj się do mnie ni słowem, póki ja pierwszy nie przemówię do ciebie. Klnę się na Boga, w którego wierzę, że jeśli złamiesz mój zakaz, to cię ukarzę!

– Uczynię tak, jak mówisz, panie – odpowiedziała krótko zasmucona Enid.

I dalej podążali przez las, aż dotarli do szerokiego po- la porosłego krzakami. Tam ujrzeli trzech konnych zakutych w zbroje. Gdy podjechali bliżej, Enida posłyszała ich rozmowę:

– Spójrzcie, idzie w nasze ręce łatwy łup – mówili między sobą – cztery konie i cztery zbroje. Łatwo odbierzemy owemu zmęczonemu rycerzowi to wszystko i jeszcze dziewczynę na dodatek!

– To prawda – pomyślała Enida – że mąż mój się zmęczył w bitwie z tamtymi ludźmi. Gniew Boży spadnie na mnie, jeżeli go nie uprzedzę. – Poczekała więc na Gerainta i zapytała go:

– Panie, czy słyszałeś, o czym rozmawiali ci ludzie?

– O czymże to?

– Oni się zmawiali, iżby cię ograbić!

– Przysięgam na Boga – odparł –bardziej mnie wzburzyło to, że znowu nie posłuchałaś mej prośby i nie milczałaś. – Ale panie – powiedziała Enid – bałam się, że oni cię zaskoczą! – Zamilcz, nie potrzebuję twoich ostrzeżeń!

Po tych słowach jeden z jeźdźców zniżył kopię i rzucił się na Gerainta, z całej siły wymierzając mu cios. Lecz Geraint cios ów wytrzymał i uderzył jeźdźca w sam środek tarczy, tak że kopia przebiła mu pierś, a on spadł z konia na ziemię martwy. Wtenczas dwaj inni jeźdźcy rzucili się na Gerainta, lecz i ich spotkał tak samo żałosny los. Enida zaś stała i patrzyła na to. Z jednej strony smuciła się, myśląc, że Geraint został ranny w starciu z pierwszym jeźdźcem, lecz z drugiej strony cieszyła się, widząc jego zwycięstwo. Następnie zaś Geraint zsiadł z konia, przywiązał trzy zbroje do siodeł i związał konie razem, tak że teraz wszystkich ich było już siedem.

Następnie dosiadł swego wierzchowca i kazał dziewczynie jechać przed sobą.

– Ileż razy można ci mówić, byś milczała – zwrócił się do niej z wyrzutem – skoro ty i tak nie słuchasz mojej prośby. – Milczałam, póki mogłam, panie mój – zaprotestowała – lecz nie mogłam milczeć, usłyszawszy o tak nikczemnym spisku owych rozbójników przeciw tobie!

– Przysięgam na Boga – rzekł on – że twoje słowa mi nie pomagają. Dlatego lepiej milcz!

– Będę milczeć, panie, jeśli tylko będę mogła!

I pojechała naprzód, pędząc przed sobą konie, on zaś ruszył w ślad za nią.

Przeciąwszy pole, wjechali w przepiękny i dostatni kraj. Ujrzeli tam wielki las, który zdawał się nie mieć końca, i zagłębili się w zieloną gęstwinę. Tam napotkali pięciu konnych – dumnych, potężnych i odważnych – zakutych w zbroje i zaopatrzonych w broń. Kiedy zaś podjechali bliżej, Enida usłyszała jak mówili:

– Spójrzcie, idzie ku nam łatwy łup. Wszak możemy wziąć wszystkie te konie, zbroje i dziewicę a ów ponury i senny rycerz nie będzie mógł nam w tym przeszkodzić!

Enida bardzo posmutniała, usłyszawszy ich słowa, ponieważ nie wiedziała, co ma począć. Zdecydowała się jednak przestrzec Gerainta. Skręciła więc konia w jego stronę i rzekła:

– Panie, słyszę rozmowę tych ludzi, a oni ci grożą!

Wówczas Geraint uśmiechnął się gorzko i gniewnie powiedział:

– Widzę, że nie zwracasz uwagi na wszystkie moje prośby, lecz pożałujesz tego.

Zaraz po tych słowach pięciu zbrojnych rzuciło się na Gerainta a on zwyciężył ich wszystkich, jednego po drugim. Przywiązał ich zbroje do siodeł i spętał dwanaście koni razem, poruczając je Enidzie.

– Choć nie widzę już sensu, by cię prosić o cokolwiek – powiedział – to jednak po raz ostatni raz proszę, byś milczała.

Dziewczyna pojechała dalej a Geraint postępował za nią w pewnym oddaleniu. Posmutniał zaś, widząc, jak się ona męczy z powodu wszystkich tych koni, a gniew po trochu zaczął go opuszczać. I noc zastała ich wśród lasu.

– Kobieto – powiedział – pora nam odpocząć.

– Tak, panie – odparła – uczynisz, jak zechcesz.

– Najlepiej będzie nam zatrzymać się tutaj i poczekać do rana, a potem jechać dalej.

– Zatem tak właśnie zrobimy – pokornie powiedziała Enida. Wtedy Geraint zeskoczył na ziemię i pomógł jej zejść z konia.

– Tak się zmęczyłem, że padam z nóg – powiedział. – Ty wszakże nie śpij i pilnuj koni.

– Dobrze, mój panie – odpowiedziała Enida a on zasnął, nie zdjąwszy zbroi. I tak minęła im krótka letnia noc. A kiedy Enida ujrzała, że wstało słońce, spojrzała z czułością na śpiącego Gerainta i powiedziała: – O panie, już pora ci się obudzić.

On zaś ze zmęczenia nie przypomniał sobie nawet, że nie pozwalał jej mówić. Wstał i ozwał się do niej:

– Zbierz konie i jedź, a trzymaj się ode mnie z daleka, jak ci wczoraj przykazałem!

Opuścili las i wyjechali na łąki, gdzie pracowali kosiarze. Potem zatrzymali się nad rzeką, by napoić konie a później udali się dalej. Jakiś czas po postoju napotkali młodzieńca z sakwą na ramieniu i z ciemnoniebieskim dzbanem w ręce. Młodzieniec powitał Gerainta.

– Niech cię Bóg zachowa – rzekł Geraint – skąd jesteś?

– Jestem z miasta, które leży niedaleko stąd, panie – odpowiedział młodzieniec. – A jeśli mogę spytać, skąd tyś jest? – Jadę z tego lasu – odpowiedział Geraint. – I co? Więcej tam nie pójdziesz? – Nie, wystarczy mi jedna noc w tym miejscu. Wtedy młodzieniec rzekł:

– Najwidoczniej nie było ci tam dobrze owej nocy, nie jadłeś zapewne i podejrzewam, że i nie piłeś.

– Tak też i było, przysięgam przed Bogiem – odparł Geraint.

– Zatem posłuchaj mojej rady – powiedział młodzieniec – i zjedz ze mną obiad.

– A skądże to masz obiad? – zapytał zdziwiony Geraint.

– Niosę go kosiarzom. Jest to tylko chleb, mięso i wino, lecz jeżeli chcesz, panie, podzielę się z tobą tym, co mam. – Z przyjemnością – zgodził się Geraint i zeskoczył z rumaka, zaś młodzieniec pomógł Enidzie zejść z jej konia. Potem obmyli ręce i usiedli by jeść. Młodzieniec pokroił chleb i nalał im wina, sam zaś czekał, póki oni się nie nasycą. Kiedy skończyli jeść, młodzieniec wstał i ozwał się do Gerainta:

– Panie, z twym przyzwoleniem to, co zostało, zaniosę kosiarzom.

– Pierw idź do miasta – rzekł mu Geraint – i znajdź mi najlepsze mieszkanie, jakie będziesz mógł, i najlepszą stajnię dla tych koni. I wybierz sobie konia, jakiego chcesz, jako zapłatę za te usługi.

– Niech cię Bóg wynagrodzi, panie – zawołał młodzieniec – tego dosyć i za większą zasługę, niczym ta, którą ci oddaję! I udał się do miasta, gdzie znalazł dla Gerainta bardzo wygodne mieszkanie. Potem zaś poszedł pobiegł do dworu swojego hrabiego i opowiedział mu całą historię.

– A teraz, panie, pójdę do tego rycerza i przyprowadzę go do jego mieszkania.

– Idź – zgodził się hrabia – i niech mu tam będzie dobrze. Młodzieniec udał się do Gerainta i oznajmił mu, że hrabia zaprosił go do siebie. Geraint jednak poszedł do domu, który wyszukał mu młodzieniec. Ujrzał tam obszerne, bogato zdobione komnaty. Ulokował konie w wygodnym miejscu, a młodzieniec dostarczył im paszy. Kiedy zaś już się całkiem rozgościli, zwrócił się do Enidy:

– Idź do najodleglejszego pokoju i nie zbliżaj się do mnie. Jeżeli chcesz, znajdź gospodynię domu i z nią porozmawiaj. – Dobrze, panie – odpowiedziała jak zawsze pokornie Enida – zrobię tak, jak sobie życzysz.

Gospodarz domu przyszedł tymczasem do Gerainta, powitał go i zaproponował mu posiłek. Gdy Geraint się posilił, młodzieniec zwrócił się do niego z pytaniem: – Czy nie pragniesz napić się czegoś, zanim udasz się do hrabiego?

– Pragnę – odparł Geraint i młodzieniec poszedł na miasto po napitek. A skoro się napili, czując wielkie zmęczenie, Geraint powiedział:

– A teraz chcę tylko spać.

– Cóż – powiedział młodzieniec – śpij więc, a ja sam udam się do hrabiego.

– Idź, lecz powróć tutaj – zgodził się Geraint, którego sen już morzył. Zasnęła też Enida. Młodzieniec zaś poszedł do hrabiego, którego zadziwiła nieobecność rycerza. Młodzieniec wyjaśnił przyczynę nieobecności zaproszonego gościa a na końcu rzekł: – On mi kazał wrócić tam przed wieczorem.

– Wracaj – powiedział hrabia – i przekaż mu, że wieczorem ja sam przyjdę go odwiedzić.

– Tak też uczynię – odparł młodzieniec i poszedł do domu, czekając, aż się obudzą.

Gdy się obudzili, spożyli wieczerzę, a młodzieniec cze- kał dalej. Wtedy Geraint przykazał gospodarzowi, by przyprowadził do niego znaczniejszych ludzi z miasta i ugościł ich na jego rachunek. Przyszło wielu znamienitych mężów, którzy bawili się, jedli i pili na koszt Gerainta. Wówczas przyszedł doń hrabia z dwunastoma rycerzami. Geraint wstał i powitał go.

– Niech cię Bóg strzeże! – odpowiedział mu hrabia.

I wszyscy usiedli stosownie do swego znaczenia i godności, zaś hrabia zapytał Gerainta o cel podróży.

– Jadę na poszukiwanie przygód – odpowiedział mu Geraint.

Wtenczas hrabia uważnie spojrzał na Enidę i zdało mu się, że nigdy nie widział dziewczyny piękniejszej niż ona. Zapytał więc Gerainta:

– Czy pozwolisz mi pomówić z tą dziewczyną, bowiem widzę, że nudzi się w samotności?

– Z radością – odpowiedział Geraint. Więc hrabia podszedł do niej i rzekł:

– O panno! Widzę, że podróż z tym człowiekiem nie sprawia ci radości?

– Wcale nie – odparła chłodno Enida – podobają mi się i droga i podróż.

– Lecz przecież nie masz ani pazia ani służących.

– Tak, ale dla mnie stokroć przyjemniej podróżować z tym człowiekiem, niż z paziami i służkami – powiedziała. – Mam dla ciebie ofertę: oddam ci całe moje hrabstwo, jeżeli tylko zostaniesz ze mną.

– Nie, przysięgam przed Bogiem – zawołała – należę do tego człowieka i z nim pozostanę!

– Pomyśl – rzekł – jeżeli go zabiję, wtedy i tak cię zabiorę i uczynię z tobą wszystko, cokolwiek zechcę. Kiedy zaś mi się sprzykrzysz, to cię wygonię. Jeżeli zaś zostaniesz ze mną z dobrej woli, między nami będzie pokój i zgoda, pókim żyw. Ona zaś zastanowiła się nad jego słowami i zdecydowała, iż powinna udawać, że robi mu nadzieję, więc rzekła: – Panie, nie powinien na mnie paść nawet cień podejrzenia, dlatego przyjdź jutro i zabierz mnie tak, jakbym nic o tym nie wiedziała.

– Tak też uczynię – powiedział, po czym wstał i wyszedł razem ze swoimi ludźmi. Ona zaś niczego nie powiedziała Geraintowi o tej rozmowie, bojąc się jego gniewu.

A kiedy przyszedł wieczór, udali się na spoczynek. Enida zasnęła pierwsza, wszakże o północy się podniosła i zebrała razem oręż i zbroję Gerainta, by mógł szybko się przyodziać i uzbroić, po czym przerażona podeszła do łoża Gerainta i cicho rzekła:

– Panie, wstawaj i przyodziej się! Hrabia rozmawiał ze mną i posłuchaj, co zamyślił.

I opowiedziała mu o wszystkim. A choć gniewał się na nią, to jednak przejął się ostrzeżeniem. Wstał więc i się ubrał. Ona zaś zapaliła świecę, by mu poświecić.

– Zgaś świecę – powiedział – i zawołaj tutaj gospodarza domu!

Więc poszła i przyprowadziła gospodarza, a Geraint go zapytał:

– Ile jestem ci winien?

– Myślę, że niedużo, panie.

– Ile bym ci jednak nie był winien, to weź te jedenaście koni i jedenaście zbroi.

– Bóg ci zapłać, panie – powiedział gospodarz – wszelako nie zasłużyłem na tak szczodrą zapłatę.

– I cóż to dla ciebie za problem? – odparł Geraint. – Nie rezygnuj z bogactwa. Czy znasz najkrótszą drogę by opuścić miasto?

– Z radością cię wyprowadzę – rzekł gospodarz – lecz dokąd chcesz iść?

– W tę stronę, skąd przyszedłem.

Gospodarz poprowadził go więc do bramy miejskiej. Wtedy Geraint kazał dziewczynie jechać z tyłu i wyruszyli w drogę, a przewodnik powrócił do domu. Kiedy wracał, posłyszał bardzo silny hałas. Obejrzawszy się, spostrzegł osiemdziesięciu zbrojnych rycerzy jadących w kierunku domu. Na ich czele zaś jechał sam hrabia Dwrm.

– Gdzież ów rycerz, który mieszkał u ciebie? – zapytał hrabia.

– Za pozwoleniem, panie – odparł gospodarz – niedawno odjechał.

– Dlaczego nie zawiadomiłeś mnie o jego odjeździe?

– Panie – rzekł – nie nakazałeś mi tego. Gdybyś nakazał, nie pozwoliłbym mu odjechać.

– A w którą stronę podąża?

– Tego nie wiem – rzecze gospodarz – wiem tylko, że pojechał tą oto drogą.

Oni zaś, spostrzegłszy ślady kopyt, puścili się w pogoń.

Kiedy dziewczyna się obejrzała, zobaczyła z tyłu tuman pyłu. Przestraszyła się, zrozumiawszy, że goni ich hrabia. Kiedy zaś rozpoznała w tym tumanie uzbrojonych rycerzy, pomyślała:

– Muszę go ostrzec, niech mnie nawet potem i zabije, bo lepiej mi umrzeć z jego ręki, niż patrzeć, jak go dopadną znienacka.

– Panie – powiedziała – czy widzisz ludzi, którzy nas doganiają?

– Widzę – odpowiedział – i widzę, że ty znowu nie spełniłaś mojej prośby! Milcz, bowiem ja nie potrzebuję twoich ostrzeżeń!

I obrócił się do rycerzy, pierwszym ciosem zwalając z konia na ziemię jadącego na czele. I tak po kolei podjechało do niego wszystkich osiemdziesięciu rycerzy i wszystkich ich obalał jednym uderzeniem. W końcu zbliżył się do niego sam hrabia. Skruszyli kopie i podano im nowe. Wtedy Geraint obrócił się do niego i uderzył kopią w środek jego tarczy tak, że pękła, i przebił zbroję, hrabia zaś ranny spadł z konia. Geraint podjechał do niego. Na dźwięk końskiego rżenia hrabia się ocknął. – Panie – rzekł do Gerainta – oszczędź mnie.

I Geraint oszczędził go. A z powodu wściekłości uderzeń i twardości ziemi, na którą upadli, nie było takiego, który wyszedł z tego starcia bez ran i obrażeń.

Geraint pojechał dalej tą samą drogą, a jego małżonka za nim w pewnej odległości. Wkrótce zobaczyli dolinę, najpiękniejszą spośród tych, które dotychczas widzieli i szeroką rzekę, płynącą w owej dolinie. I spostrzegli most a za mostem umocnione miasto, najpiękniejsze z wszystkich, w jakich przyszło im kiedykolwiek gościć. Przejechawszy zaś przez most, ujrzeli jeźdźca, pędzącego ku nim przez pole na ogromnym rumaku.

– Rycerzu! – krzyknął Geraint. – Skąd jedziesz?

– Jadę z tej oto doliny – odpowiedział jeździec.

– Powiedz mi, kto jest właścicielem tej doliny i tego warownego miasta?

– Z radością ci powiem – odrzekł rycerz. – Francuzi i Anglicy zowią go Gwiffert Petit, a Walijczycy nazywają Małym Królem. – A jak mam jechać dalej? – zapytał Geraint.

– Nie przejedziesz przez jego dobra, zanim go nie odwiedzisz, bowiem nie przepuszcza on przez swoje ziemie rycerzy, niechętnych przyjąć jego gościnę.

– Klnę się na Boga – zawołał dumnie Geraint – iż pojadę, dokąd chcę!

– Jestem pewny – powiedział rycerz – że tym wywołasz jego złość i zemstę.

Geraint wyjechał na drogę, która – jak myślał – prowadziła z dala od miasta, lecz nie zdążył się wiele oddalić, gdy spostrzegł rycerza, doganiającego go na olbrzymim bojowym rumaku o szerokiej piersi. Sam zaś rycerz był mniejszy od wszystkich, których Geraint do tej pory oglądał, wszakże uzbrojony był od stóp do głów i zakuty w zbroję. A dopędziwszy Gerainta, krzyknął:

– Powiedz, panie, czy to z powodu dumy nie zechciałeś przyjąć mojej gościny i zachować mego obyczaju, czy też aby mnie obrazić?!

– Ależ ja nie wiedziałem, dokąd prowadzi ta droga! – odpowiedział Geraint.

– Zanim się tego dowiesz, zawróć do mnie do pałacu!

– Nie uczynię tego – powiedział Geraint – i nie pojadę do ciebie, póki ty nie uznasz Artura swoim panem!

– Zostaw Artura w spokoju i jedź do mnie, lub będzie z tobą źle! – krzyknął rycerz i ruszył do walki.

Zadawali sobie nawzajem ciosy w tarcze, aż te utraciły swoje barwy. Geraintowi niełatwo było walczyć z rycerzem, ponieważ nie mógł go dosięgnąć z powodu jego niewielkiego wzrostu. Rycerz ponadto był bardzo silny i walczył z wściekłością. Bili się, póki ich konie nie padły na kolana, i dopiero wówczas Geraint zrzucił Małego Króla na ziemię. Zaraz jednak stanęli naprzeciw siebie i jęli walczyć na miecze, zadając sobie nawzajem okrutne ciosy. Ich hełmy były rozbite, zbroje zaś pokiereszowane, i już nie widzieli świata z powodu potu i krwi, które zalewały im oczy. Na koniec rozjuszony Geraint zebrał wszystkie swoje siły, podniósł miecz i zadał Małemu Królowi druzgocące uderzenie w głowę, tak że rozrąbał mu hełm, przeciął skórę i mięso aż do kości. Wtedy miecz wypadł z rąk Gwifferta Petita a on sam zaczął błagać Gerainta o litość w imię Boże.

– Otrzymasz litość, choć nie zasłużyłeś na nią – rzekł Geraint – pod warunkiem, że zostaniesz moim przyjacielem i nigdy więcej nie podniesiesz na mnie ręki. A jeśli posłyszysz, że popadłem w biedę, to przyjdziesz mi z pomocą. – Z radością ci to obiecam, panie – powiedział rycerz i potwierdził swe słowa przysięgą. – Teraz zaś pojedziemy do mnie, byś mógł odpocząć i obmyć swoje rany.

– Nie pojadę, klnę się na Boga – powiedział Geraint.

Wtedy Mały Król ujrzał Enidę i widok tak wyczerpanej pięknej i szlachetnej dziewczyny sprawił mu przykrość. Więc rzekł do Gerainta:

– Panie, niepotrzebnie odrzucasz moją radę. Oby twoje zwycięstwo nie zmieniło się w porażkę!

Ale Geraint twardo stał przy swoim zdaniu. Siadł na konia a dziewczyna jak i ostatnio pojechała za nim. Tak przybliżyli się do lasu. Słońce paliło niemiłosiernie i z powodu potu i krwi zbroja przylgnęła Geraintowi do ciała. Zatrzymał się więc pod drzewem, by skryć się przed słońcem, bo męczył go srogi ból. Dziewczyna zaś zatrzymała się pod innym drzewem. Stojąc tam, usłyszeli dźwięk rogów i koński tętent. To Artur ze swoją świtą przejeżdżał przez las i posłał człowieka, by wywiedział się o drogę. Był to służący Kaia – zarządcy dworu. Kiedy zobaczył Gerainta i Enidę, pobiegł niezwłocznie do swego pana, by opowiedzieć mu o dwójce utrudzonych wędrowców. Zarządca zaś kazał osiodłać konia, wziął kopię i tarczę, i pojechał na miejsce, gdzie znajdował się Geraint. – Rycerzu – zapytał – co tutaj robisz?

– Kryję się w cieniu przed promieniami słońca i jego żarem.

– A ktoś ty i dokąd jedziesz?

– Wędruję w poszukiwaniu przygód.

– Zatem – powiedział Kai – pojedź ze mną do Artura, który jest niedaleko stąd.

– Nie pojadę, przysięgam przed Bogiem – odparł Geraint. – Właśnie że pojedziesz – sprzeciwił się Kai.

Geraint zaś rozpoznał Kaia, lecz ten nie rozpoznał Gerainta. I stoczyli walkę. Kai uderzył Gerainta z całej siły, rozsierdzony Geraint zaś uderzył Kaia w szczękę drzewcem kopii tak, że ten spadł na ziemię. Geraint nie chciał mu jednak wyrządzić krzywdy. Kai, zerwawszy się na nogi, dosiadł konia i wrócił do obozowiska. Czym prędzej pobiegł do namiotu pana Gwalchmaia i powiedział:

– Posłuchaj, służący mi przekazał, że tu niedaleko w lesie widział rannego rycerza w strzaskanej zbroi. Jeżeli chcesz, pojedź i sprawdź, czy tak jest naprawdę. – Dobrze, pojadę – zgodził się Gwalchmai.

– Tedy weź konia i broń – powiedział Kai – ponieważ się boję, że może on napaść na tego, kto się doń zbliży. Więc Gwalchmai wziął kopię i tarczę, dosiadł konia i pojechał na miejsce, w którym zatrzymał się Geraint. – Rycerzu – zapytał go – dokąd i w jakiej sprawie jedziesz? – Wędruję w poszukiwaniu przygód.

– Czy możesz mi powiedzieć, kim jesteś, i czy nie zechcesz odwiedzić Artura, który jest tu w pobliżu?

– Nie odkryję się przed tobą i nie udam się do Artura – odparł Geraint. Rozpoznał on Gwalchmaia, lecz Gwalchmai nie rozpoznał jego.

– Nie dam ci spokoju, zanim nie dowiem się, ktoś zacz – rzekł Gwalchmai i pochylił kopię, uderzając Gerainta w środek tarczy tak mocno, że rozpadła się na dwie części, a ich konie otarły się o siebie. W tej chwili uważnie popatrzył na Gerainta i rozpoznał go. – Geraincie, to ty?! – zawołał zdziwiony. – Nie jestem Geraintem!

– Klnę się na Boga, żeś Geraint i przykro mi patrzeć na ciebie – rzekł Gwalchmai, a spostrzegłszy Enidę, z radością ją powitał.

– Geraincie – powiedział Gwalchmai – pojedźmy do Artura, twego pana i krewniaka.

– Nie pojadę – odparł Geraint – wyglądam nieodpowiednio, by iść do niego!

Wtedy Gwalchmai wysłał do Artura posłańca, który przekazał mu wieść, że Geraint jest ranny i nie chce iść do niego, bo jego stan jest bardzo żałosny. Szepnął też rycerzowi tak, by go Geraint nie usłyszał:

– Każ postawić tu namiot, bo on nie chce iść, a namówić go w takim stanie jest całkowitą niemożliwością.

Posłany przez Gwalchmaia rycerz udał się do Artura i przekazał mu wszystkie wieści. Artur zaś postawił swój namiot przy drodze i nakazał, by Gwalchmai zaprowadził tam Gerainta. – Witam cię, panie – rzekł Geraint.

– Niech cię Bóg zachowa – odpowiedział Artur – ktoś ty? – Toż to Geraint – rzekł Gwalchmai – a nie chciał z dobrej woli przyjść do ciebie.

– Tak – powiedział Artur – coś złego mu się widocznie przytrafiło.

Enida zbliżyła się na koniu do Artura i powitała go.

– Niech cię Bóg zachowa – rzekł Artur. – Pomóżcie jej zejść z konia. Kiedy jeden z paziów to uczynił, król zapytał: – Enido, dokąd to jechaliście?

– Ja niczego nie wiem, panie – odparła – prócz tego, że dalej podążę z nim tą drogą.

– Panie – zapytał Geraint – czy mogę jechać dalej?

– Dokąd to się wybierasz? – zdziwił się Artur. – Nigdzie nie powinieneś teraz jechać, jeśli nie chcesz umrzeć! – Nie chciał słuchać, kiedy mówiłem mu to samo – ozwał się Gwalchmai.

– Ale mnie posłucha – powiedział Artur – i nie odjedzie stąd, zanim mu się nie poprawi.

– Panie – ozwał się Geraint – ja jednak wolałbym odjechać.

– Wszakże ja cię nie puszczę, przysięgam przed Bogiem! – odpowiedział mu Artur i rozkazał odprowadzić Enidę do namiotu Gwenhwyvar, zaś Gwenhwyvar i wszystkie jej damy niezwykle rade były ją znów spotkać. Zdjęły z niej zaraz podróżną suknię i odziały, jak przystoi dobrze urodzonej damie. Artur zawołał Cadyrnertha i kazał mu rozbić namiot dla Gerainta i jego lekarzy, i dostarczyć tam wszystko cokolwiek może być potrzebne do leczenia. Cadyrnerth tak uczynił i przywiódł do Gerainta Morgan Tuda i jego pomocników. Artur zaś z całą swoją świtą pozostawał tam przez miesiąc, póki Geraint nie wrócił do zdrowia. A gdy odzyskał siły, przyszedł do Artura i poprosił, by król pozwolił mu ruszyć w dalszą drogę.

– Ale ja nie wiem, czyś ty wyzdrowiał – rzekł król. – Jestem zdrów, panie – zapewnił Geraint.

– Nie tobie uwierzę, lecz medykom, którzy cię leczyli. Zawołał lekarzy i zapytał ich, czy to prawda.

– To prawda, panie – powiedział Morgan Tud i następnego dnia Artur rozkazał gotować się do wyjazdu. Kiedy król i jego świta odjechali, Geraint kazał Enidzie jechać przodem i nie zbliżać się do niego, tak jak i wcześniej. Po niedługim czasie usłyszeli w pobliżu głośne szlochanie. – Zostań tu – powiedział Geraint do Enidy – a ja pójdę i zobaczę, kto to płacze. – Dobrze, tak też i uczynię – odpowiedziała.

Geraint poszedł i ujrzał polanę, na której stały dwa osiodłane konie. Obok nich leżał martwy rycerz w zbroi. Pochylała się nad nim młoda dama, głośno płacząc. – O pani – zapytał ją – co się tu wydarzyło?

– Podróżowaliśmy – ja i mój ukochany! Napadło na nas trzech olbrzymów i zabili go bez żadnego powodu! – Dokąd oni poszli? – zapytał, a ona mu pokazała. Geraint powrócił wtedy do Enidy i nakazał jej oschle:

– Idź do damy, która tam szlocha i zaczekaj na mój powrót.

Ona zaś posmutniała, usłyszawszy to, jednak poszła, jak jej rozkazał, bojąc się, że nigdy więcej nie zobaczy Gerainta. On zaś pojechał za olbrzymami i dogonił ich. Każdy był wzrostu trzech ludzi i trzymał olbrzymią pałkę.

Geraint rzucił się na jednego z nich, uderzył go kopią w pierś i prędko wyjął kopię. W taki sam sposób poraził drugiego. Wówczas trzeci obrócił się ku niemu i uderzył go pałką tak, że wszystkie jego rany ponownie się otworzyły, aż spłynął krwią. Wtedy obnażył miecz, rzucił się na olbrzyma i z wszystkich sił uderzył go w głowę z taka mocą, że rozrąbał czaszkę i szyję aż do samych ramion i olbrzym padł trupem. A Geraint zostawił go i wrócił do Enidy, lecz ledwie ją zobaczył, padł na ziemię niczym martwy. Enida zaś wydała okrzyk rozpaczy i rzuciła się tam, gdzie upadł.

Tymczasem tuż obok przejeżdżał hrabia Limours ze swoją świtą. Kiedy usłyszał jej krzyk, podjechał do tego miejsca i zapytał:

– O pani, co ci się przydarzyło?

– Rycerzu – odpowiedziała Enida, zanosząc się od płaczu – ten, którego kochałam ponad wszystko, zginął!

– A co się tobie stało? – zwrócił się on do drugiej damy.

– Ten, którego ukochałam więcej od innych, także jest zabity.

– A któż ich zabił? – zapytał hrabia.

– Olbrzymy – odpowiedziała dama – zabiły wpierw mojego ukochanego, a drugi rycerz pojechał za nimi i teraz tu leży, i widzisz, że ma na sobie wiele krwi. Dlatego myślę – kontynuowała – że jednak zabił któregoś z nich.

Wtedy hrabia kazał pogrzebać martwego rycerza, a Gerainta, w którym jeszcze tliło się życie, polecił dostarczyć na noszach do pałacu i leczyć. Dwie damy zaś pojechały z nimi.

Kiedy dotarli do dworu, Gerainta na noszach położono w sali na stole. Gdy zaś wszyscy się rozeszli, hrabia zaproponował Enidzie by zdjęła podróżną suknię i przebrała się w inną.

– Przysięgam przed Bogiem, że tego nie zrobię – powiedziała Enida. – Ach, pani – rzekł on – nie smuć się tak.

– Trudno mi o nim zapomnieć! – odparła gorzko.

– Sprawię, że przestaniesz się trapić tym rycerzem, bez względu na to czy żywy on czy martwy – powiedział. – Rozwesel się i pomyśl o chwili, która trwa.

– Nie będę się weselić, przysięgam na Boga, dotąd, póki on żyje!

– Pójdźmy więc się posilić – zaproponował hrabia. – Nie, nie pójdę, przysięgam Bogu!

– A właśnie, że tak! – powiedział i siłą posadził ją przy stole, próbując zmusić do jedzenia.

– Przysięgam na Boga, że nie będę jadła – powiedziała – póki ten człowiek jeść nie będzie.

– Tego się nie doczekasz – powiedział hrabia. – Bowiem ten człowiek zaraz umrze.

– Lecz teraz jeszcze jest żywy! – powiedziała twardo Enida. Wówczas hrabia zaproponował jej puchar wina. – Wypij – rzekł – a zmienisz zdanie.

– Obym była przeklęta – odparła – jeśli się napiję pierw, nim on się napije!

– Widzę – rzekł na to hrabia – że uprzejme traktowanie jest ci niemiłe – i z tymi słowy wymierzył jej policzek. Ona zaś krzyknęła z bólu i upokorzenia, i pomyślała, że jeżeli Geraint jest żywy, to musi obudzić się na jej krzyk. I rzeczywiście ocknął się, krzyk ów posłyszawszy. Zerwał się na nogi, schwycił swój miecz leżący obok, i z całej siły uderzył hrabiego w głowę tak, że rozrąbał go na połowę, aż ostrze miecza wbiło się w stół. Wszyscy zaś, którzy tam byli, przerażeni uciekli precz, przestraszywszy się tego, którego mieli za nieboszczyka.

Później Geraint zwrócił się do Enidy, posmutniały z dwu przyczyn – widząc ją bardzo wyczerpaną, przez co uroda jej przybladła i przekonawszy się, że darzyła go wierną miłością. – Pani – zapytał – czy wiesz, gdzie są nasze konie?

– Wiem, gdzie jest twój– odpowiedziała – lecz nie wiem, gdzie jest mój. Twój koń znajduje się we dworze.

Wówczas on wyszedł na podwórze, dosiadł konia, podniósł Enidę z ziemi, posadził ją z tyłu za sobą i pojechał dalej.

A jechali między dwoma ogrodzeniami, póki noc nie zastąpiła dnia i nie zobaczyli na tle nieba lasu kopii i nie usłyszeli tętentu końskich kopyt.

– Słyszę, że idzie ku nam wojsko – powiedział – więc ukryję cię za ogrodzeniem.

Przeniósł ją więc za ogrodzenie, po czym ujrzał rycerza pędzącego w jego stronę. Zniżył więc kopię, przygotowując się do walki z nim. Tymczasem zaś Enida, zobaczywszy to, jęła krzyczeć:

– O panie, jakaż to dla ciebie chwała pokonać półmartwego?!

– Toż to Geraint! – zdziwił się rycerz.

– Tak, przysięgam przed Bogiem, lecz kim ty jesteś? – zapytał Geraint.

– Jestem Małym Królem – odparł przybyły – i śpieszę wam z pomocą, dowiedziawszy się, że jesteście w biedzie. Gdybyście jednak byli poszli za moją radą, wszystko to by się nie zdarzyło!

– Nic nie dzieje się bez woli Bożej – powiedział Geraint.

– Owszem, to prawda – powiedział Mały Król – za to teraz mam dobrą radę dla ciebie. Pojedźmy do dworu moje- go bratanka, który mieszka w pobliżu, a tam cię wyleczą lepiej, niż gdziekolwiek indziej w tym królestwie.

– Z radością tam pojedziemy – zgodził się z lekkim już sercem Geraint.

Mały Król rozkazał dać Enidzie konia jednego ze sług i pojechali prosto do dworu barona, a tam ucieszono się niezmiernie z ich przybycia i dano im wszystko co potrzebne. Następnego zaś dnia z rana przyszli lekarze i doglądali Gerainta, póki nie wyzdrowiał a Mały Król strzegł jego konia i oręża.

Geraint i jego piękna małżonka spędzili tam cały miesiąc, aż wreszcie Geraint znów stał się tak silny, jak był wcześniej. Wtenczas Mały Król mu powiedział:

– Pojedźmy teraz do mojego dworu aby odpoczywać i się weselić.

– Żeby zadość uczynić twemu pragnieniu pojedziemy do ciebie, ale gościć nas będziesz tylko jeden dzień – odpowiedział Geraint – a potem wrócimy do domu. – Tedy jedźmy – rzekł Mały Król.

O świcie wyruszyli w podróż a Enida była tak wesoła jak nigdy wcześniej. Droga, którą jechali, dzieliła się na dwie, a na jednej z nich natknęli się na wędrowca. Gwiffert zapytał go, skąd podąża.

– Idę za swoimi interesami – odpowiedział podróżny.

– Powiedz – indagował go Geraint – którą z tych dróg będzie nam lepiej pojechać?

– Lepiej będzie udać się tą oto, dlatego że jeżeli udacie się drugą, to już nie wrócicie. Tam stoi nieprzenikniona mgła a za nią panują nieznane czary, i nikt spośród tych, którzy tam poszli, nie powrócił. A żyje tam hrabia Owain, który nikogo nie puszcza do siebie, prócz tego, kogo sam chce widzieć.

– Klnę się na Boga – rzekł Geraint – że właśnie tędy pojedziemy!

I jechali ową drogą, póki nie dotarli do miasta, gdzie znaleźli sobie wygodne mieszkanie. Gdy zmęczeni po podróży próbowali odzyskać siły, przybył do nich pewien młodzieniec i powitał ich. – Niech cię Bóg zachowa – odpowiedzieli. – Co tu robicie? – zapytał przybyły. – Chcemy przenocować w waszym mieście.

– Człowiek, który jest właścicielem tego miasta, nie lubi, by ktoś przychodził tutaj bez jego zaproszenia. Muszę odprowadzić was do niego.

– Z radością pójdziemy z tobą – zgodził się Geraint.

I poszli za młodzieńcem, a hrabia wyszedł im na spotkanie i kazał nakryć stoły, po czym usiedli by spożyć obiad. A oto jak zasiedli:

Geraint usiadł z jednej strony hrabiego, a Enida – z drugiej, za nią zaś usiadł Mały Król, a inni rozlokowali się wedle swojej godności.

Wtem Geraint pomyślał o czarach i przestał jeść, a hrabia ujrzawszy to, uznał, iż boi się on iść do zaczarowanego miejsca. I pomyślał, że nigdy nie zacząłby sprowadzać czarów, gdyby wiedział, że z tego powodu może zginąć tak sławny rycerz, i że jeżeli Geraint go poprosi, on z radością czary zdejmie. I zapytał Gerainta:

– Nad czym się zamyśliłeś, panie i dlaczego nie jesz? Jeżeli nie chcesz tam iść, to nie chodź.

– Bóg z tobą – rzekł Geraint. – O niczym tak nie marzę, jak o tym, by jak najszybciej pójść i zobaczyć owe czary. – Cóż, jeżeli masz takie pragnienie, to idź – powiedział hrabia.

I dalej jedli, kosztując najrozmaitszych potraw, i pili najzacniejsze wina. Zakończywszy zaś posiłek, powstali a Geraint wziął konia i zbroję, i podjechał razem z pozostałymi do ogrodzenia. Za ogrodzeniem zaś nie było niczego widać, natomiast na każdym – z wyjątkiem dwóch – z pali owego ogrodzenia zatknięte były ludzkie głowy. A pali w ogrodzeniu było bardzo wiele. Wówczas Mały Król zapytał:

– Czy nikt prócz przywódcy nie może tam pójść? – Nikt – odpowiedział hrabia Owain. – A dokąd to trzeba iść? – zapytał Geraint.

– Nie wiem – rzekł hrabia – idź, dokąd uznasz, że potrzeba.

Bez strachu czy wątpliwości Geraint poszedł prosto w mgłę. A przeszedłszy przez jej zasłonę, ujrzał rozległy ogród i polanę pośród niego, i jedwabny namiot z czerwonym pokryciem stojący na owej polanie. Zasłona namiotu była odsunięta, u jego wejścia zaś rosła jabłoń, zaś na jej gałęzi wisiał róg.

Geraint, zsiadłszy z konia, wszedł do namiotu. A w jego wnętrzu znajdowała się tylko dziewczyna siedząca na złotym krześle. Naprzeciw niej zaś stało drugie krzesło, puste. Kiedy Geraint na nim usiadł, dziewczyna powiedziała:

– Panie, nie siadaj na tym krześle. Ten, kto jest właścicielem owego namiotu, nie lubi, gdy ktoś inny siedzi na jego miejscu.

– Dla mnie to obojętne, czego on nie lubi – odpowiedział Geraint.

Wtem usłyszeli wielki rumor na zewnątrz, więc Geraint wyszedł popatrzeć, co to takiego. Spostrzegł rycerza na rosłym bojowym koniu o szerokiej piersi, uzbrojonego i zakutego w zbroję.

– Mów, panie – zwrócił się on do Gerainta – kto pozwolił ci tutaj przychodzić?

– Sam przyszedłem! – odparł dumnie Geraint.

– To dla mnie wstyd i hańba!– zawołał rozgniewany rycerz. – Stawaj, bym mógł odpłacić ci za twoją zuchwałość. Geraint więc powstał i zaczęli walczyć. Tak skruszyli jedne kopie, i drugie, i trzecie. A każdy z nich zadawał przeciwnikowi ciężkie, pełne wściekłości ciosy. Na koniec rozjuszony Geraint spiął swego konia i uderzył rycerza w środek tarczy tak, że kopia strzaskała tarczę, przebiła zbroję, a popręg pękł i rycerz spadł z konia na ziemię. Wtedy Geraint czym prędzej dobył miecza, by odrąbać mu głowę. – O panie – błagał powalony – oszczędź mnie, a uczynię wszystko, czegokolwiek sobie zażyczysz!

– Nie pragnę niczego więcej – odparł Geraint – prócz tego, by sczezły owe czary, mgła i magia!

– Uczynię to z radością, panie.

– Usuń czym prędzej tę mgłę – zażądał.

– Zatrąb w róg – powiedział rycerz – a w tym samym momencie mgła się rozwieje, aż do czasu póki rycerz, który mnie zwyciężył, ponownie zadmie w róg.

Enida bardzo niepokoiła się o los Gerainta, czekając tam, gdzie ją zostawił. Ale oto Geraint wrócił i zadął w róg, i w tej samej chwili cała mgła znikła. Wszyscy zebrali się i zawarli ze sobą pokój. Tego wieczora Geraint razem z Małym Królem ucztowali u hrabiego, a nazajutrz się rozjechali. Geraint zaś powrócił do swoich dóbr i władał nimi w pokoju wraz z Enidą, mnożąc swój honor i sławę.

przełożył Andrzej Sarwa