Saga o Grenlandczykach

przełożyła Julita Gawron 

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Na okładce: Josef Wilhelm Wallander (1821-1888), Vikingen Orvar Odd (1878), 

(licencja domena publiczna), Ilustracja z książki: Läsebok i fäderneslandets häfder för skolan och hemmet by Starbäck, C.G; Kræmer, F.R. v,

Stockholm 1878, umieszczona pomiędzy stroną 36 a 37. 

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-7639-416-9 

Wprowadzenie

Saga o Grenlandczykach, czyli w oryginalnym islandzkim zapisie: Grænlendinga saga to opowieść o kolonizacji Grenlandii, a także i odkryciu bogatych, zasobnych w zwierzynę, ryby, jak również cenne drzewa i winorośl, ziem po drugiej stronie Atlantyku, czyli w Ameryce Północnej przez islandzkich i grenlandzkich żeglarzy, co miało miejsce około 1000 roku. 

Przyjmuje się, iż oryginalna wersja tej sagi została spisana najpewniej w wieku XIII, przez nieznanego nam z imienia islandzkiego duchownego, ale dwa najstarsze zachowane rękopisy pochodzą dopiero z wieku XIV i XV. 

Saga o Grenlandczykach jest jedną z dwóch sag winlandzkich, z których druga to Saga o Eryku Rudym. Saga opisuje wygnanie Eryka Rudego na Grenlandię, a następnie odkrycie Winlandii, czyli Kraju Winorośli1 , przez jego syna Leifa Erikssona zwanego też Szczęśliwym. Dzięki informacjom zawartym w sadze można – choć w dużym przybliżeniu – umiejscowić rejony na kontynencie północnoamerykańskim, do których dotarli na pięćset lat przed Kolumbem nordyccy odkrywcy.  

Te dwie sagi są głównym źródłem informacji o odkryciu Ameryki pod koniec X wieku. Dlatego od dawna przyciągają uwagę badaczy, były wielokrotnie tłumaczone na różne języki i publikowane, a na ich temat istnieje ogromna literatura. Treść tych dwóch sag jest w ogólnym zarysie zbieżna: opowiadają o tych samych ludziach – Eryku Rudym, założycielu islandzkiej kolonii na Grenlandii, jego synach Leifie, Thorsteinie i Thorvaldzie, żonie Thorsteina Gudrid i jej drugim mężu Thorfinnie Karlsefnim – oraz o tych samych wydarzeniach – kolonizacji Grenlandii i wyjazdach do Winlandii, czyli do Ameryki Północnej. Istnieją jednak poważne rozbieżności między Sagą o Grenlandczykach a Sagą o Eryku Rudym. Saga o Grenlandczykach opowiada o pięciu wyprawach do Winlandii, a mianowicie o podróżach Bjarniego Herjolfssona, Leifa Erikssona, Thorvalda Eirikssona, Thorfinna Karlsefniego i Freydis, córki Eryka z braćmi. Tymczasem w Sadze o Eryku Rudym opisane są tylko dwie wyprawy, a mianowicie Leifa i Karlsefniego, i to pod wieloma względami inaczej niż w Sadze o Grenlandczykach. Według tej ostatniej Amerykę odkrył Islandczyk Bjarni Herjolfsson w 985 lub 986 roku, natomiast Saga o Eryku Rudym odkrycie to przypisuje Leifowi Erikssonowi, o podróżach i odkryciach Bjarniego nawet nie wspominając. 

Rozdział I.

Żył człowiek imieniem Thorwald, syn Asvalda, syna Ulfa, syna Oxen-Thorira. Thorwald był ojcem Eryka Rudego. On i Eryk opuścili swój dom w Jaederen w Norwegii z powodu morderstw, które popełnili podczas sporu, i udali się na Islandię, która była już wtedy szeroko zaludniona.2 Osiedlili się najpierw w Drangar3 , w Hornstrandir. Tam zmarł Thorwald, a Eryk Rudy poślubił Thjodhild, córkę Jorunda Ulfssona i Thorbjorga-Łono Statku, która następnie poślubiła Thorbjörna z Doliny Haukadal, i przeniósł się na południe, do Erikstadir, przy Vatnshorn. Mieli oni syna o imieniu Leif.

Eryk został wygnany z Haukadal4 za zabicie Eyjolfa Lubieżnika i Hrafna Szermierza, udał się więc na zachód w kierunku Breidafjordu i osiadł na Oxney w Eriksstadir. Pożyczył słupki tronowe5 Thorgestowi z Breidabolstad, ale kiedy poprosił go, aby je zwrócił, nie został wysłuchany. Od tego zaczęły się kłótnie i walki między Erykiem i Thorgestem, o czym opowiada saga o Eryku.6 Styr Thorgrimsson, Eyjolf ze Sviney, Thorbjörn Vifilsson i synowie Thorbranda z Alptafjordu stanęli po stronie Eryka. Thorgeir z Hitardale zaś i synowie Thorda Gellira poparli Thorgesta. Eryk został uznany za wyjętego spod prawa i skazany na wygnanie na thingu w Thorsnes. Wyposażył statek do żeglugi morskiej w Eriksvag7 , a kiedy był gotowy do wypłynięcia w morze, Styr i pozostali eskortowali go poza wyspy. Eryk powiedział im, że wyruszy na poszukiwanie krainy, którą widział Gunnbjörn, syn Ulfa Tyczki, kiedy zgubił się i dryfował na zachód przez ocean, odkrył Gunnbjarnasker8 ; dodał, że wróci do przyjaciół, jeśli znajdzie ten kraj, by ich o tym powiadomić.

Wypłynął w morze obok lodowca Snaefellsjokul.9 Odnalazł kraj, którego szukał, i zbliżył się do lądu w pobliżu lodowca, który nazwał, Midjökul10 , a który dziś znany jest pod nazwą Blaserk, czyli Czarna Koszula. Stamtąd popłynął na południe wzdłuż wybrzeża, aby dowiedzieć się, czy można tam się osiedlić. Pierwszą zimę spędził na Eriksey11 , prawie w środku Osady Wschodniej. Gdy nadeszła wiosna, udał się do Eriksfjord i postanowił się tam osiedlić. Tego lata badał pustynny kraj na zachodzie12 , gdzie wielu miejscom nadał nazwy. Drugą zimę spędził na wyspach Eriksholm, niedaleko Hvarfsgnipy. Trzeciego lata popłynął na północ, aż do Snaefell i do Hrafnsfjord, gdzie, jak sądził, znajdował się dalej w głębi lądu niż głowa Eriksfjordu. Następnie wrócił i spędził trzecią zimę w Eriksey, u ujścia Eriksfjordu.

Następnego lata udał się na Islandię, docierając do portu Breidafjord. I nadał krajowi, który odkrył, nazwę Grenlandia, Zielona Ziemia, ponieważ wierzył, że ludzie byliby znacznie bardziej chętni, by tam pojechać, gdyby miejsce miało atrakcyjną nazwę. Eryk spędził zimę na Islandii, a następnego lata udał się na Grenlandię, osiedlając się w Brattahlid, w Eriksfjord. Uczeni ludzie twierdzą, że latem, kiedy Eryk wyruszył, by skolonizować Grenlandię, dwadzieścia pięć statków wypłynęło z Breidafjord i Borgarfjord do Zielonej Ziemi13 , ale tylko czternaście dotarło do celu; niektórzy musieli wrócić, a inni zaginęli na morzu. Było to piętnaście zim przed tym, jak chrześcijaństwo zostało przyjęte przez prawo jako religia na Islandii, i tego samego lata, kiedy biskup Fridrek i Thorvald Kodransson opuścili Islandię.14  

Ludzie, którzy opuścili kraj razem z Erykiem i zajęli ziemię na Grenlandii to: Herjolf Bardarson – objął on w posiadanie Herjolfsfjord i osiedlił się w Herjolfsnes; Ketil w Ketilsfjord; Hrafn w Hrafnsfjord; Sölvi w Sölvadal; Helgi Thorbrandsson w Alptafjord; Thorbjörn Glora w Siglufjord; Einar w Einarsfjord; Hafgrim w Hafgrimsfjord i Vatnahverfi; Arnlaug w Arnlaugfjord. Inni udali się do Osady Zachodniej.15  

Rozdział II

Herjolf był synem Barda, syna Herjolfa. Był on krewnym Ingolfa, pierwszego osadnika na Islandii16 , który podarował swojej rodzinie ziemię między Vog i Reykjanes. Herjolf Bardarson17 mieszkał przez pewien czas w Drepstokku; jego żona miała na imię Thorgerd i mieli syna o imieniu Bjarni. Bjarni był bardzo obiecującym młodym człowiekiem. Od młodości ciągnęło go do obcych krajów. Zdobył dla siebie bogactwa i poważanie u ludzi, spędzając jedną zimę za granicą, a następną na Islandii z ojcem. Wkrótce miał własny statek……………………………...

Notatki

[←1 ] 

Niektórzy badacze nieposiadający choćby minimalnej wiedzy z zakresu botaniki twierdzą, że to, co w sadze nazwane jest winogronami to nic innego jak jagody, albo agrest. Pomylenie winogron z jagodami dowodziłoby skrajnej ignorancji, czy wręcz głupoty odkrywców, a ponadto jednym z nich był południowiec znający tę roślinę, co zaś do agrestu byłoby to dodatkowo absolutnie niemożliwe, ponieważ jest on rodzimą rośliną Starego Świata, a w Ameryce pojawił się dopiero po odkryciu jej przez Kolumba. Ponadto także i inna roślina wymienione w tej sadze, czyli klon, wyraźnie wskazuje, że odkrywcy dotarli do wschodnich wybrzeży Kanady, gdzie te rośliny w środowisku naturalnym spotyka się do dziś. Jagody zaś, jak choćby borówka północna (Vaccinium boreale), chociaż rośnie nawet w kanadyjskiej tundrze, to jej krzaczki osiągające wysokość 9 cm, z owocami o średnicy do 5 mm, barwy niebieskiej raczej trudno byłoby pomylić z kiściami winogron.

[←2 ] 

Zasiedlanie Islandii przez imigrantów z Norwegi trwało od około 870 do 930 r.

[←3 ] 

Wysokie Skały.

[←4 ] 

Dolina Hauka.

[←5 ] 

Setstokka – drewniane słupki, na których wspierało się poczesne siedzisko dla gospodarza domu, które można by określić czymś w rodzaju tronu. Do słupków i do przedniej części ławek, które biegły wzdłuż ścian głównego pokoju, były przytwierdzone rzeźbione i malowane drewnie panele. Słupki owe musiały towarzyszyć osadnikowi, ilekroć udawał się, by znaleźć nowe miejsce zamieszkania, ponieważ to one, wrzucone do morza i kierowane przez bogów, wybierały miejsce dla nowego domu.

[←6 ] 

Nie chodzi o „Sagę o Eryku”, wydaną przez nas, ale o jakąś starszą zagubioną sagę.

[←7 ] 

Zatoka Eryka.

[←8 ] 

Wysepki (szkiery) Gunnbjörn.

[←9 ] 

Znajduje się w najbardziej wysuniętej na zachód części półwyspu Snæfellsnes na Islandii.

[←10 ] 

Środkowy Lodowiec.

[←11 ] 

Wyspie Eryka.

[←12 ] 

Zachodnie Pustkowie.

[←13 ] 

Na Grenlandię.

[←14 ] 

Stało się to w roku 1000. Tego samego lata biskup Fridrek i Thorvald, syn Kodrana, opuścili Islandię. Przebywali oni na tej wyspie w latach 981-986.

[←15 ] 

W jej skład wchodziło niespełna sto gospodarstw oraz cztery kościoły.

[←16 ] 

Ingolf Arnarson (ok. 849 – ok. 910) nie był skandynawskim odkrywcą Islandii, ale jego pierwszym skandynawskim kolonizatorem. Wcześniej mieszkali tu tylko irlandzcy mnisi. 

[←17 ] 

Mowa tu o Heriolfie Starszym, dziadku Herjolfa.