Savitri

czyli powieść o wiernej żonie

z sanskrytu przełożył Antoni Lange

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak 

Tekst książki według edycji:
Antoni Lange, SAVITRI. Czyli powieść o wiernej żonie.
Przekład z sanskrytu, Warszawa
E.Wende i s-ka, 1910
Zachowano oryginalna pisownię. 

Na okładce: Raja Ravi Varma (1848-1906), Princess Damayanthi (fragment obrazu),
(licencja public domain),
źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ravi_Varma_Princess_Damayanthi.jpg  

Copyright © 2009, 2013 by Wydawnictwo „Armoryka”

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

tel +48 15 833 21 41

e-mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl 

http://www.armoryka.pl/ 

ISBN 978-83-7950-016-1

SAVITRI

Powieść niniejsza - głośna i umiłowana na całym wschodzie Azyatyckim, jakoteż i w Europie - malująca nam czarowną postać kobiety kochającej, która miłością śmierć zwycięża - stanowi epizod wielkiej epopei indyjskiej, Maha-Bharaty, a mianowicie jej trzeciej części, zwanej księgą Puszczy.

Gdy główni bohaterowie epopei, bracia Pandava, przebywają w puszczy na wygnaniu, poeci opowiadają im różne historye.

Jedną z nich, p. t. Nal i Damayanti ogłosiliśmy w przekładzie polskim w r. 1905. Historya Savitri, którą ogłaszamy obecnie, należy również do tych epizodów M. B., które zdobyły sobie chwałę w Europie.

Powieść o wiernej żonie (Pativrâtâmahâłmya) zjawia się tu w polskiej szacie z możliwie dokładnem zachowaniem miary i melodyi oryginału.

Zaznaczymy tu, że powieść wygłasza wieszczek Markandeya, a głównym słuchaczem jest najstarszy z pięciu wygnanych królewiczów, Yudhisztira.

PIEŚŃ I.

Słuchaj mię, Yudhisztiro (1), cudowne przygody

Opowiem ci królewny szlachetnej i młodej,

Pani, co z wysokiego idzie pokolenia;

Wszystko, co los jej zdarzył; Savitri z imienia.

Był król na Madrach, sługa praw,

król obowiązku mocy zdan,

Pobożny, prawdomówny, cny,

litosny, zmysłów swoich pan;

Toż sławny, pewny, szczodry pan,

mieszczan i włościan czujny druh,

Imieniem Asvapati - król,

błogosławiony, szczęsny duch.

Jeno bezdzietny radża był,

on, zmysłów pan, służebnik prawa:

W podeszłych leciech wielki król

do najsurowszych ćwiczeń stawa.

By dzieci posiąść - wielki post,

prawidła straszne wybrał sam.

Asceta - nie jadł prawie nic,

Potężny zmysłów swoich pan.

Dziesięć tysięcy zatem król

coraz Savitrze (2) ofiar kładł -

Przyczem co szósty jadła czas

ów nieugięty - miernie jadł (3)

I wedle srogich onych praw

ośmnaście radża przeżył lat,

A gdy ośmnaście przeszło lat -

wonczas Savitri duch był rad.

Cieleśnie tedy, panie mój,

królowi nagle się objawi;

Jako radosny, cudny wid

w ogniu się żywo rozemgławi;

Spełniając modłów króla treść,

do Asvapati tak-ci prawi.

SAVITRI.

Rozgłośny twój ascezy trud,

spętane zasad grozą grzechy:

Pobożność twa, surowość twa -

to dla mnie żywy zdrój uciechy,

Łaskę wybieraj, królu mój,

Madrasów królu, jako chcesz:

Krom, aby nie był owy dar

wbrew pobożności - wszystko bierz!

ASVAPATI.

Wszystkich umartwień moich cel

był ten, ażeby posiąść dzieci.

Syny mieć liczne chcę: mój ród

niechaj uwiecznią skroś stuleci.

Jeśliś mi rada - ten ja dar

wybieram, o przeczysta pani.

Najwyższym obowiązkiem ród

utrwalić - uczą nas bramani.

SAVITRI.

Oddawna, królu, znałam już,

o czem twe serce wciąż wspomina;

Znając, z Pradziadem (4) dawno już

mówiłam, aby dał ci syna -

Za twą pokutą. Zasię ów

Pan - Bytujący - Sam - Przez - Siebie (5)

Córę przepiękną, niby kwiat

ambrozyi - zesłać ma dla ciebie.

A teraz przeciw woli nieb

już nie głoś żadnej przeciwmowy.

Radosna, Brahmy wyrok ten

głoszę-ć oddawna już gotowy!

Gdy wyrozumiał święty głos,

król, bożej łaski pożądanie

Czując, zawoła: „Pani, mów!

mów, żali rychło to nastanie?”

A gdy Savitri zniknął wid,

powrócił król na swe pielesze:

Bohater wielki, sługa praw

ku swego ludu żył uciesze.

Gdy zaś niektóry minął czas,

przejęty ślubów upragnieniem,

Żywot najpierwszej ze swych żon

zapłodnił radża swem nasieniem.

Królewskiej córy owoc ten,

Malavii - z modłów cnych brzemiennej

W wybranem łonie zwolna rósł,

jako miesiąca łuk promienny.

A gdy właściwy nadszedł czas,

dzieweczkę zrodzi mu Malavia

Szczęsny z narodzin owych król,

ofiary wielkie bogom sprawia.

Że daną fest z Savitri łask, 

z ofiar Savitri, cnej bogini: 

Savitri imię dali jej

czcigodny rodzic i bramini.

Ta żywocudna, jako Śri (6),

królewna rosła niby kwiat:

I gdy za dniami tak szły dni,

dziewica ślubnych doszła lat.

- Szerokobiodra panna ta

jest jako złoty obraz bóstwa!

Kiedy dziewicę ujrzy gmin,

taki był głos śród ludu mnóstwa.

Lotosookiej panny tej,

co blask szerzyła na wsze strony -

Jednakże nie śmiał wybrać nikt,

jej promiennością urzeczony.

Ta, myjąc głowę, czyniąc post,

w Agnisa zbliży się okręgi -

Ofiary składa wedle praw

i z braminami czyta księgi.

Poczem ofiarne kwiaty w dłoń

weźmie - i godny pokłon czyni -

/ tak ku ojcu swemu szła,

piękna - jak złota Śri-bogini.

I oto klęknie mu u nóg

i naprzód ofiaruje kwiecie -

Pobożnie ręce składa w krzyż

i z boku stanie piękne dziecię.

Że taką młodą widział ją

tę córę swą bogopodobną,

A po jej wiano nie szedł nikt -

była królewska myśl żałobną.

ASVAPATI.

Córko, twych godów nadszedł czas,

a nikt cię dotąd nie wybiera:

Więc męża szukać sama jedź -

równego-ć cnotą bohatera.

A który ci pożądan mąż -

niech naprzód poznam, kto ci luby:

Poczem, zważywszy całą rzecz,

z wybrańcem twym ci sprawię śluby.

Czytałem zasię w księgach praw

braminów mądre argumenty:

Więc i ty słuchaj moich słów,

kto jest potępion i przeklęty.

„Ojciec, co za mąż nie da cór;

mąż, co nie zbliży się do żony;

Po śmierci męża zasię syn,

leniwy matce do obrony”.

Wyrozumiawszy słów mych treść,

pospiesznie męża szukaj w świecie, -

Od klątwy ojca swego chroń -

więc - jako mówię, czyń me dziecię!”

To rzekłszy, córze swojej król

braminów - starców myśli prawej -

Za towarzyszów drogi dał

i tak ją nagli do wyprawy.

Ona do ojca padnie nóg,

zarumieniona, zbożna dusza:

Pokorna treści jego słów

w daleką drogę wnet wyrusza.

Na złotokowny siada wóz -

w czcigodnym księży swoich kole

I objeżdżała lasów głąb

i świętym mówi swoją wolę.

Gdzie bądź asceta jaki był -

toż jedzie wnet do jego chaty:

Do nóg mu pada - prawi rzecz -

i dalej jedzie w bór - we światy.

Wszędzie - w pustelniach - w głębi puszcz

składa królewna dary liczne -

I tak objeżdża wszerz i wzdłuż

głębokie lasy okoliczne.

PIEŚŃ II.

Tymczasem radża, Madrów pan,

z posłańcem bogów, cnym Naradą - 

Siedząc śród zamku swego izb,

pobożną bawił się biesiadą.

PIEŚŃ III.

Tedy, co jeno trzeba, król,

na zaślubiny córki młodej -

Przygotowuje - wedle praw

i w bór udaje się na gody.

PIEŚŃ IV.

Toż, gdy mijała bądź jak bądź,

wyroczna czasu fala chyża -

Nadchodził w końcu owy dzień,

co Satyavana śmierć przybliża.

PIEŚŃ V.

Tedy z małżonką swoją wraz

owoce zbierał mąż pod borem;

Potem napełniał niemi kosz,

a potem rąbał drwa toporem.

PIEŚŃ VI.

Właśnie, gdy chwila mknęła ta,

król, co miał dotąd ciemne oczy,

Odzyskał nagle Jasny wzrok

i naraz świat mu był przeźroczy.

PIEŚŃ VII.

Gdy zaś minęła owa noc

i błysła złota kula słońca -

Odprawi rannych modłów pieśń -

braminów rzesza tu żyjąca.

Objaśnienia

1.Yudhisztira - król z rodziny Pandu, któremu wieszczek Markandeya opowiada dzieje Savitri. 