Tytuł oryginału:
Innocent Traitor

Copyright © Alison Weir

Copyright © Wydawnictwo Astra s.c.
Kraków 2025

Copyright © for the Polish translation by
Wydawnictwo Astra s.c.
Kraków 2025

Przekład:
Adam Tuz

Przygotowanie edycji:
Jacek Małkowski

Redakcja:
Barbara Faron
Aleksandra Marczuk
Jacek Małkowski

Korekta:
Wydawnictwo Astra

Ilustracja na okładce:
Portret Lady Jane Dudley, z domu Grey
ok. 1590 autor nieznany

Projekt okładki:
Wydawnictwo Astra

Skład i przygotowanie do druku:
Wydawnictwo Astra s.c.

Wydanie II
Kraków 2025

ISBN 978-83-68574-01-2

Wydawnictwo Astra
31-010 Kraków
Rynek Główny 34/15
tel. 12 292 07 30

www.wydawnictwo-astra.pl
wydawnictwo@astra.krakow.pl

Zezwalamy na udostępnienie okładki w Internecie

Niniejszą książkę poświęcam
mojej drogiej matce
oraz Jimowi,
który był dla mnie jak ojciec

Dedykuję ją również
Samuelowi Marstonowi
dla upamiętnienia
jego pierwszych urodzin

Podziękowania

Chciałabym wyrazić najgłębsze podziękowania mojemu agentowi Julianowi Alexandrowi oraz dyrektorowi wydawniczemu oficyny Hutchinson, Anthony’emu Whittome’owi, za niesamowitą zachętę, wsparcie i twórcze sugestie, które podtrzymywały mnie na duchu podczas pisania niniejszej książki. Pragnę również podziękować Kirsty Fowkes za jej twórczy wkład, Mandy Greenfield i Jane Selley za niezwykłe wyczulenie na szczegóły, a także innym członkom zespołu grupy wydawniczej Random House – Kate Elton, Sue Freestone, Jamesowi Nightingale’owi, Richardowi Ogle’owi i Neilowi Bradfordowi – którzy na różne sposoby pomogli w ukończeniu książki oraz inspirowali i mobilizowali jej autorkę.

Chcę również wyrazić głęboką wdzięczność za nieprzerwaną pomoc mojemu mężowi Rankinowi, albowiem bez jego bezinteresownego, pełnego miłości wsparcia to przedsięwzięcie nigdy nie zostałoby uwieńczone powodzeniem.

Dziękuję Wam wszystkim.

Alison Weir

Tudorowie

Jeśli moje przewiny zasługują na ukaranie, to przynajmniej usprawiedliwiają mnie młodość i brak rozwagi. Bóg i potomność osądzą mnie łaskawiej.

Słowa zapisane przez lady Jane Grey
w londyńskiej twierdzy Tower,
luty 1554 roku

Prolog

14 listopada 1553 roku

Wszystko skończone. Mój proces dobiegł końca i ponownie znalazłam się w Tower – niegdyś moim pałacu, a obecnie więzieniu.

Siedzę na łożu, ugniatając nerwowo haftowaną narzutę. W palenisku wesoło trzaska ogień, lecz mimo to czuję dreszcze. Zostałam skazana na śmierć jako zdrajczyni, a w myślach wciąż słyszę tylko dźwięczny głos przewodniczącego królewskiej Tajnej Rady, obwieszczający wyrok: spalenie na stosie lub ścięcie, według uznania królowej.

Każda ludzka istota z lękiem przyjęłaby te słowa, a w moich uszach brzmią one szczególnie okrutnie – przecież skończyłam zaledwie szesnaście lat! Dopiero wkroczyłam w życie, a już muszę umrzeć. To dostatecznie przerażające, ale odczuwam nie tylko strach przed śmiercią. Boję się również tego, w jaki sposób przyjdzie mi umierać.

Nagle obraz tańczących w kominku płomieni przeradza się w koszmar przejmujący dreszczem, od którego kark pokrywa się gęsią skórką, a krzepiący zwykle zapach dymu, unoszącego się znad płonącego drewna, przyprawia mnie o mdłości. Mam ochotę krzyczeć. Kołyszę się w udręce i wciąż na nowo wspominając słowa wyroku, nie mogę wprost uwierzyć, że skierowano je do mnie.

Niech się dzieje nie moja, lecz Twoja wola, Panie. I królowej, rzecz jasna. Pokornie przyznaję, że poważnie naruszyłam prawo i swoim postępkiem zasłużyłam na śmierć, ale do ostatniego tchu będę gorąco zaprzeczać, jakobym dała się do niego nakłonić całym sercem i wolą. Mój Boże, jak to brzmi – do ostatniego tchu… Królowa wprawdzie oznajmiła, że mi wierzy. Przyjęła wyjaśnienia i rzekła – dobrze pamiętam te słowa, więc chwytam się ich kurczowo niczym tonący belki – że wyrok będzie jedynie formalnością. Widziałam, że się gniewa, choć uznała za stosowne dodać, że usprawiedliwia mnie moja młodość. Z pewnością też wie, że nie uknułam spisku i byłam jedynie narzędziem wiarołomnych ambicji innych.

Czy odważę się uwierzyć w jej łaskę? Ale przecież dała słowo. Królewskie słowo. Muszę się trzymać tej myśli, kiedy znowu poczuję strach, tak jak teraz, w tej schludnej, cichej, umeblowanej z prostotą komnacie. Muszę wierzyć w tę obietnicę. Muszę.

Kładę się na łożu, patrząc niewidzącym wzrokiem w drewniany baldachim. Próbuję się modlić, ale starodawne, znajome formuły umykają myślom. Uświadamiam sobie, że jestem wyczerpana. Chcę jedynie zasnąć i w ten sposób, choćby na chwilę, zapomnieć o całym koszmarze. Sen jednak nie nadchodzi, chociaż desperacko go pragnę. Zamiast tego po raz tysięczny pamięć podsuwa mi wspomnienie minionych wypadków, za sprawą których znalazłam się tutaj. W otchłani dręczącej zadumy rozbrzmiewają jednoczesnym chórem głosy domagające się wysłuchania. Znam je wszystkie, bowiem to one kształtowały moje przeznaczenie.

Franciszka Brandon, markiza Dorset1

Bradgate Hall, Leicestershire, październik 1537 roku

Poród rozpoczyna się w chwili, w której rozkoszuję się przechadzką po ogrodzie. Nagle czuję wypływający z łona potok płynu, a po chwili, gdy pokojówka rusza w pośpiechu, by przygotować szaty na zmianę i sprowadzić pomoc, ogarnia mnie tępy ból wędrujący od talii aż do dołka. Wkrótce zjawia się grupka akuszerek i służących. Pomagają mi przekroczyć okazałe wrota rezydencji i wejść po dębowych schodach na górę, gdzie zdejmują ze mnie strojne suknie i przebierają w obszerną koszulę porodową z bielonego lnu, pięknie haftowaną przy szyi i na mankietach. Wreszcie układają mnie na łożu i przybliżają do ust brzeg kielicha wypełnionego słodkim winem. Nie mam na nie ochoty, ale przez grzeczność wypijam kilka łyków.

Obok siadają dwie najważniejsze damy dworu, które mają mi umilić nużące godziny porodu. Będą mnie rozweselać i dodawać otuchy, kiedy bóle przybiorą na sile.

Wkrótce tak właśnie się dzieje. Po niespełna godzinie tępy ból, pojawiający się przy każdym skurczu, przeradza się w doznanie przypominające pchnięcie nożem, przejmujące i nieustępliwe. Mimo to znoszę je odważnie. Świadomość, że w moich żyłach płynie królewska krew, każe mi zachowywać milczenie i stawiać opór krzykom wzbierającym w gardle. Niebawem, jeśli Bóg zechce, wezmę w ramiona syna. Mojego syna, który nie może umrzeć w niemowlęctwie jak poprzednie dzieci, pogrzebane później pod kamiennymi płytami kościoła parafialnego. Żadne bowiem nie dożyło wieku, w którym niemowlę zaczyna siadać lub raczkować.

Nigdy nie uważałam się za osobę sentymentalną. Wiem też, że wielu ludzi uznaje mnie za zbyt silną i niewzruszoną jak na kobietę – jędzę, jak określił to pewnego razu mąż w jednej z naszych licznych kłótni. Niemniej w głębi serca skrywam pustkę, jałowe miejsce, które przeznaczyłam niegdyś dla dwojga utraconych dzieci.

Podczas trzeciej ciąży często odwiedzałam ów zakątek, zakłócając jego martwy spokój i sprawdzając, czy przeżyte tragedie nadal sprawiają mi ból. Robiłam to, choć nie powinnam pozwalać sobie na taką słabość. Jestem przecież siostrzenicą króla Henryka VIII. Moja matka była angielską królewną i królową Francji. Muszę zatem umieć zmierzyć się z bólem straty tak samo jak teraz z porodem – z królewską godnością. Obiecuję też sobie, że nie ulegnę nigdy makabrycznym fantazjom, gdyż – jak twierdzą akuszerki – mogę w ten sposób bardzo zaszkodzić dziecku, które właśnie wydaję na świat. Należy myśleć pozytywnie, co powinnam umieć, ponieważ jestem urodzoną optymistką. Tym bardziej że intuicja podpowiada mi, iż Bóg ześle nam teraz syna, tak gorąco upragnionego dziedzica.

Mija kolejna godzina. Chwile wytchnienia pomiędzy skurczami są krótkie, ale ból nadal udaje się znieść.

– W razie potrzeby może pani krzyczeć, milady – mówi położna, podczas gdy inne uwijają się wokół ze świecami i miednicami z wodą. Chciałabym, aby wszystkie poszły i zostawiły mnie w spokoju. Chciałabym również, by wpuściły trochę świeżego powietrza do tej cuchnącej, dusznej komnaty. Chociaż jest dzień, w pomieszczeniu panuje mrok, jako że wszystkie okna zasłonięto gobelinami i barwionymi kotarami.

– Nie możemy ryzykować, by dziecko się zaziębiło z powodu przeciągu, milady – ostrzega akuszerka, zarządzając owe przygotowania. Później osobiście sprawdza, czy na gobelinach nie ma obrazów, które mogłyby przerazić noworodka.

– Dołóżcie do ognia – poleca swoim pomocnicom, podczas gdy ja znowu zmagam się z bólem. Mimo woli wydaję jęk. Już i tak jest tu gorąco i pocę się jak świnia. Ona oczywiście wie o tym. Daje znak skinieniem głowy i po chwili czuję na czole dotyk wilgotnej tkaniny, która jednak przynosi niewielką ulgę, bo prześcieradła i tak są mokre od potu.

Tłumię kolejny jęk.

– Może pani krzyczeć – powtarza położna. Ale ja nie chcę. Nie zrobię z siebie niegodnego widowiska. Zważywszy na swe urodzenie i pozycję, najbardziej doskwiera mi poniżenie związane z zaistniałą sytuacją. Leżąc tu niczym zwierzę, starające się z mozołem wydać na świat młode, nie różnię się od żadnej rodzącej, prostej baby. Nie widzę w tym również nic ekstatycznego. Wiem, że zabrzmi to jak bluźnierstwo, ale Bóg, stwarzając kobietę, postąpił gorzej niż niesprawiedliwie. Mężczyznom przypada w udziale sama przyjemność, podczas gdy my, biedne damy, musimy zmagać się z bólem porodu. A jeśli mój mąż, Henryk, myśli, że po tym wszystkim zamierzam kiedykolwiek…

Coś się dzieje. Boże drogi, co się dzieje? Słodki Jezu, kiedy to się skończy?

Położna ściąga ze mnie przykrycie i podnosi koszulę, odsłaniając rozdęty i napięty brzuch. Leżę na łóżku z podgiętymi kolanami i rozsuniętymi udami, ona zaś zagłębia we mnie doświadczone palce. Kiwa głową z satysfakcją.

– Jeśli się nie mylę, temu małemu chłopcu się spieszy – obwieszcza damom, kręcącym się niespokojnie w pobliżu. – A teraz uwaga! – wykrzykuje triumfalnie. – Proszę przeć, milady, przeć!

Skupiam wszystkie siły, biorę głęboki oddech i wypuszczam powietrze z wysiłku, wiedząc, że finał jest już bliski. Czuję, że dziecko wychodzi! Przyciskam podbródek do piersi i prę mocno, zgodnie z poleceniem. I staje się cud. Czuję, jak razem z krwią i śluzem wyślizguje się ze mnie coś małego i mokrego. Prę jeszcze raz i dziecko wpada wprost w ręce oczekującej akuszerki, która szybko owija je kosztownym adamaszkiem. Przed oczami miga mi twarzyczka przypominająca pomarszczoną brzoskwinię. Wiem, że dziecko żyje, bo słyszę miauczący płacz.

– Piękna córka, milady – obwieszcza położna niepewnie. – Zdrowa i ruchliwa.

Chociaż powinnam z radością dziękować Bogu za bezpieczne urodzenie pełnego wigoru dziecka, upadam na duchu. Zniosłam to wszystko na próżno.

Królowa Jane Seymour

Pałac Hampton Court, Surrey, październik 1537 roku

Rozpoczął się poród, którego wszyscy tak niecierpliwie oczekiwali: ja sama, mój mąż król oraz cała Anglia. Zaczął się zwiastującym krwawieniem, a na ów znak zatroskane położne pospiesznie zaprowadziły mnie do łoża, w obawie, aby nie doszło do żadnych powikłań. W istocie zastosowano wszelkie środki ostrożności, by nie dopuścić do komplikacji. Od początku lata, odkąd tylko dziecko poruszyło się w moim łonie i pojawiłam się publicznie w rozsznurowanej sukni, w całym kraju zaczęto odprawiać modły w intencji bezpiecznego porodu. Mąż najął najlepszych lekarzy i akuszerki, sowicie też opłacił wróżki, które miały przepowiedzieć płeć noworodka. Wszystkie z wielką pewnością siebie obiecały, że będzie to chłopiec, następca tronu Anglii. Henryk nalegał, abym zrezygnowała z udziału we wszelkich uroczystościach państwowych, zatem przez ostatnie miesiące wypoczywałam w bezczynności, otoczenie zaś zaspokajało każdy mój kaprys i pragnienie. Król posłał nawet do Calais po przepiórki, za którymi tak bardzo przepadałam. Zjadłam ich tyle, że nie mogę już na nie patrzeć.

Mówiono mi, że większość ciężarnych w miarę wzrastania cennego łona popada w przyjemną euforię, jakby natura celowo dawała chwilę wytchnienia przed czekającą je ciężką próbą i późniejszymi powinnościami macierzyństwa. Mnie jednak ominęła ulga dobrego samopoczucia czy radości z przyszłych, jeśli Bóg pozwoli, wspaniałych chwil. Nieodłącznie bowiem towarzyszy mi strach. Strach przed bólem porodu. Obawa przed tym, co się stanie, jeśli urodzę dziewczynkę lub martwy płód, jak dwie moje nieszczęsne poprzedniczki. Lęk przed mężem, który mimo całego oddania i troski, jakie dla mnie żywi, potrafi wprawić w drżenie nawet najsilniejszych mężczyzn. To, że kiedykolwiek obdarzył uczuciem tak skromną i pospolitą istotę jak ja, przekracza moje ograniczone zdolności pojmowania. Damy dworu, kiedy odważą się poruszyć ten temat, tłumaczą szeptem, że król mnie kocha, gdyż jestem absolutnym przeciwieństwem Anny Boleyn, owej czarnookiej wiedźmy, która przez siedem lat trzymała go na dystans, karmiąc obietnicami niewyobrażalnych zmysłowych uciech i krzepkich synów, a zawiodła go i w jednej, i w drugiej kwestii, kiedy już poruszył niebo i ziemię, by ją ukoronować. Nie jestem w stanie myśleć o tym, jak z nią postąpił. Chociaż uznano ją za winną zdrady małżeńskiej z pięcioma mężczyznami, w tym z własnym bratem, przerażeniem napawa mnie myśl, że mężczyzna potrafi ściąć głowę kobiecie, którą trzymał w ramionach i niegdyś kochał do szaleństwa. Przerażeniem tym silniejszym, że ów mężczyzna jest moim mężem.

Tak więc żyję w strachu. Właśnie teraz niepokoję się myślą o zarazie, która szaleje w Londynie tak gwałtownie, że król wydał rozkazy zakazujące zbliżania się do dworu wszystkim mieszkańcom miasta. Zamknięta w ciągu ostatnich sześciu tygodni w prywatnej komnacie, jak zwykły postępować w podobnej sytuacji angielskie królowe, za jedyne towarzystwo mając usługujące kobiety oraz myśli o rychłym porodzie, ulegałam rozmaitym obawom, toteż w pewnym sensie odczuwam teraz ulgę, mogąc skupić się na rzeczywistym zagrożeniu.

Henryka nie ma. Udał się na polowanie, będące dla niego nawykiem oraz namiętnością, choć dał słowo, że nie odjedzie dalej niż na sześćdziesiąt mil. Wzruszyłabym się ową troską, gdyby nie świadomość, że to doradcy sugerowali mu, aby zanadto się ode mnie nie oddalał. Tak czy inaczej, cieszę się, że wyjechał. Jego obecność byłaby bowiem jeszcze jednym powodem do zmartwienia, jako że dręczące go obsesyjne i godne współczucia pragnienie, aby dziecko okazało się chłopcem, jest czymś, czego do końca nie potrafię pojąć.

Jest popołudnie, a ból nawraca z przytłaczającą siłą, choć położna sugeruje, że narodziny dziecka mogą nastąpić dopiero za kilka godzin. Błagam Boga, aby ta męka rychło się skończyła i by przyspieszył chwilę rozwiązania, gdyż dłużej cierpieniu nie podołam.

Pałac Hampton Court, 12 października 1537 roku

Upłynęły trzy dni i noce, więc jestem już u kresu i tak nikłych sił. Życie nie przygotowało mnie na podobne katusze. Nie pomagają modły, procesje ani nabożeństwa w intencji szczęśliwego rozwiązania, odprawiane w Londynie na rozkaz króla, gdyż mnie nie dosięgnie żadna pomoc. Istnieję tylko ja i ból. Zapomniałam już, dlaczego tu jestem. Wiem tylko, że jeśli zacznę krzyczeć dostatecznie głośno, ktoś będzie musiał uśmierzyć to okrutne cierpienie.

Jakiś czas temu podsłuchałam rozmowę wezwanych pospiesznie lekarzy. Pytali jeden drugiego, czy powinni ratować matkę, czy dziecko. Nawet wtedy było mi wszystko jedno, choć słyszałam, że jeden z nich zaproponował rozcięcie brzucha, aby wyjąć noworodka. Nie dbałam o to. Byle tylko ustał ból. Ale to działo się godziny, zdaje się, że wręcz lata temu, a ja nadal cierpię. Nie spełnili zatem swej straszliwej groźby.

Teraz jest noc. Ledwie dostrzegam mrok za oknem. Kotary rozsunięto, żeby wpuścić nieco powietrza do cuchnącej komnaty, w której wisi ciężki odór porodu. Lekarze i akuszerki tłoczą się wokół łoża, odbywając gorączkową naradę. Gotowa byłabym wyzionąć ducha, lecz oni mi nie pozwolą.

Akuszerka zbliża do mojego nosa chusteczkę. Czuję zapach pieprzu, który sprawia, że kicham gwałtownie. Nagle ponownie zaczynają się skurcze, rozdzierające swoją brutalnością. Nie mam nawet siły krzyczeć. Otwieram tylko szeroko usta w niemym grymasie. Coś się dzieje. Następuje jakaś zmiana w rytmie, któremu poddaje się moje ciało i odczuwam nieprzezwyciężony przymus, by przeć. Wszyscy błagają, bym to uczyniła.

Kiedy prę, zdobywając się na ostatni, najwyższy wysiłek, wypycham z siebie ból. Wreszcie mogę kierować własnym przeznaczeniem. W tej samej chwili odczuwam ostre szarpnięcie – mam wrażenie, jakby coś rozrywało mnie na pół.

– Zdrowy, piękny królewicz, Wasza Królewska Mość! – wykrzykuje rozradowana położna. Ja jednak nic nie czuję. Chcę tylko spać.

Franciszka Brandon, markiza Dorset

Bradgate Hall, październik 1537 roku

Krzyki dobiegające z dołu, od strony dziedzińca, zwiastują powrót grupy myśliwych i budzą mnie ze snu. Jest już późny wieczór. Musiałam spać wiele godzin. Przyjechał mąż.

Obok łoża stoi ciężka, dębowa kołyska z wyrytą tarczą herbową Dorset, malowaną jaskrawymi barwami, z dwoma jednorożcami w gronostajowym polu okolonym złotem. W kołysce spoczywa dziecko, które teraz, szczelnie otulone, głęboko śpi. Za nim, w kręgu światła świecy i w blasku płomieni tańczących w kominku, siedzi piastunka, pani Ellen, zszywając malutką, jedwabną czapeczkę. Na odgłos zbliżających się kroków znowu zamykam oczy. Oddałabym wszystko, byle uniknąć konieczności oznajmienia Henrykowi, mojemu panu, że kolejny raz go zawiodłam. Ale on już o tym wie. Odgaduję to z wyrazu twarzy, kiedy wchodzi do komnaty. W wielu sprawach bywa ustępliwy, lecz ta jedyna dotyczy jego dumy, a także szlachectwa.

– Dziewczynka – rzuca cierpko. – Nie mam pojęcia, czemu Bóg odmawia nam łaski. Regularnie chodzimy na msze, garściami rozdajemy jałmużnę, żyjemy po chrześcijańsku. Cóż jeszcze możemy zrobić?

Staram się odprężyć, głęboko wdzięczna losowi, że w trakcie porodu nie doznałam pęknięcia krocza. Muszę jednak leżeć płasko na plecach, co natychmiast stawia mnie w niekorzystnej sytuacji. Mimo to Henryk wisi nade mną niczym sztywna karykatura oburzonej męskości.

– Przynajmniej dziecko jest zdrowe – odpowiadam chłodno – a dzięki Bożej łasce w następnej kolejności urodzi się syn. Znam swoje obowiązki.

Ty zaś, mój panie, dopowiadam w myśli, synu zwykłego markiza, nie musisz przypominać mnie, córce królowej, o powinnościach.

Dostrzegam w jego oczach, że mimo woli podziwia moją godność i determinację. Wiem, że nawet teraz, choć leżę wyczerpana w połogu, pożąda mnie i uważa za ponętną, mimo że nie jestem klasyczną pięknością. Pociągają go moje kasztanowe włosy – „tudorowskie”, jak je nazywa – i podejrzewam, że to one w dużym stopniu stanowią o mej atrakcyjności. Uważa, że mam zmysłowe wargi, podziwia także ciemne brwi, lekko zagięty nos i znamionujący zdecydowanie podbródek. Nawet po trzech porodach w ciągu czterech lat moje dwudziestoletnie ciało o obfitych piersiach i szerokich biodrach wciąż go podnieca. Zwłaszcza owe piersi, którym ciąża nadała bujniejszych kształtów. Teraz jednak nie myśli o zmysłowych przyjemnościach, które zazwyczaj tak chętnie z nim dzielę. Zamiast tego przygląda się maleńkiej córce i nie może powstrzymać uśmiechu, gdyż dostrzega w niej wiele podobieństwa do ciotecznego dziadka, króla: takie same rudoblond włosy, zdecydowanie zarysowane, wąskie usta i niebieskozielone oczy, którymi – choć to zaledwie noworodek – wydaje się obserwować ojca, zdradzając nieprzeciętną inteligencję.

Z zaskoczeniem patrzę, jak nieco posępne, wyraziste rysy twarzy męża łagodzi uśmiech.

– Ładna dzieweczka – odważam się rzucić.

Prostując się, przytakuje ruchem głowy, a w jego oczach dostrzegam błysk zdradzający namysł.

– Istotnie. Wyprawimy jej wspaniały ślub z kimś, kto przyda splendoru naszemu rodowi. A tymczasem, Franciszko, czeka nas sporo uciechy, kiedy będziemy się dla niej starać o braciszka. Oczywiście, gdy tylko wydobrzejesz.

– Oczywiście – zgadzam się. – Jak powiedziałam, znam swoje obowiązki.

– Zawsze można połączyć przyjemne z pożytecznym – odpowiada ze znaczącym uśmieszkiem. Najgorsze mamy już za sobą, skoro zaczynamy bagatelizować bolesne rozczarowanie.

Nasza bezimienna na razie córeczka – spieramy się o imię, gdyż Henryk chce ją nazwać Katarzyną po swojej matce, ja zaś Franciszką albo Jane na cześć królowej – kończy dziś pierwszy tydzień. Jest niekłopotliwym dzieckiem, z apetytem ssie pierś mamki i sypia regularnie. Rzadko płacze. Za to ja czuję się niespokojnie i nieswojo. Dokucza mi pobolewanie nabrzmiałych piersi, sączących mlekiem poprzez przewiązki, które założyła położna, zapewniając, że ten podwójny potok za parę dni wyschnie. Niestety, dla mnie to i tak nie dość wcześnie.

Dzisiejszy dzień jest chłodny i rześki, lecz pogodny. Do późnego popołudnia złoty blask zachodzącego słońca przesłania błękit nieba, którego fragment widzę w oknie. Pod nieboskłonem szeroko rozpościerają się żyzne akry majątku Bradgate. Siedzę w fotelu, wpatrzona w połyskliwą taflę jeziora i widniejącą za nim puszczę. W oddali majaczą kryte strzechą dachy wiejskich domostw.

Lubię to miejsce. Wiem, że w opinii niektórych osób popełniłam mezalians, lecz rekompensatą za to jest wiele rzeczy, wśród których niepoślednią rolę odgrywa męski i obdarzony podobną do mej osobowością mąż, podzielający moje nadzieje i ambicje. Jest nią także ten dom, pokryty patyną czasu, najeżony wieżyczkami, czerwieniejący ceglanymi murami, z dziedzińcem i kordegardą, komnatami luksusowo umeblowanymi według najnowszej mody, otoczony mnóstwem ogrodów i altanek, gdzie z przyjemnością zażywa się świeżego powietrza.

Nagle czuję pragnienie wyjścia na zewnątrz. Nigdy nie lubiłam przesiadywać w domu przy lekturze lub haftowaniu, do czego zachęca się większość wysoko urodzonych dziewcząt. Dla mnie podstawowe przyjemności to spacer, jazda konna i łowy. I mam już dosyć tej paskudnej, dusznej sypialni.

– Peleryna! – rzucam. Przeciwstawię się położnej i wyjdę na krótką przechadzkę.

W asyście jednej służącej próbuję zejść po schodach, a potem, coraz śmielej, wymykam się z domu w nadziei, że położna tylko zerka karcącym wzrokiem z okna i że nie starczy jej odwagi, by próbować mnie powstrzymać.

Przemierzam zewnętrzny dziedziniec, dziękując Bogu, że przebyłam poród bez szwanku. Znam kobiety, którym po urodzeniu dziecka pozostały na pamiątkę dotkliwe i trwałe dolegliwości. Ale ja jestem silna. Czuję, że odzyskuję pełnię zdrowia.

Przechadzam się teraz w cieniu okazałej kordegardy. Dystans, który mam pokonać, wyznaczają dwie strzeliste wieżyczki – wybudowane przez ojca Henryka, drugiego markiza Dorset – nadające pałacowi imponujący wygląd. Przechodzę pod sklepieniem kordegardy, mijam znajdujące się po lewej szranki i skręcam w prawo, ku przejściu w murze, prowadzącemu do ogrodu, gdzie latem zwykle kwitną róże. Przysiadam na chwilę na kamiennej ławeczce, napawając się jaskrawym, jesiennym słońcem użyczającym różanego poblasku czerwonym cegłom muru i ukrytej za nim posiadłości.

Niedługo jednak jest mi dane cieszyć się ucieczką. Niespełna pięć minut później słyszę tętent konia galopującego wzdłuż podjazdu prowadzącego do Bradgate. Dosiadający go jeździec ma na sobie zielono-białą liberię – królewskie barwy Tudorów. Nie ulega wątpliwości, że przywozi ważne wieści. Podnoszę się zatem i spieszę z powrotem do domu, gdzie mój pan zdążył już posłać po dworzan, by zebrali się w wielkiej sali.

– Ta wiadomość wyznacza dziejową chwilę, Franciszko – mówi. – Wszyscy muszą to usłyszeć.

Stoimy oboje na podium, a uformowane naprędce szeregi dam, szlachciców, urzędników dworskich, stajennych, paziów, służby pokojowej i kuchennej oraz innych posługaczy rozstępują się, by przepuścić zbliżającego się do nas królewskiego posłańca. Całą przestrzeń obszernej sali zwieńczonej sklepieniem z dębowych belek, pomiędzy ścianami osłoniętymi gobelinami, wypełnia szmer oczekiwania. Wszyscy – od dumnego szambelana po ostatniego kuchcika – wyciągają szyje, by lepiej słyszeć.

Ubłocony jeździec przyklęka przed nami na jedno kolano. Chociaż wiadomość jest przeznaczona dla nas obojga, zwraca się przede wszystkim do mnie – siostrzenicy samego króla.

– Milordzie, milady, mam dobre wieści – wykrzykuje. – Królowa wydała na świat pięknego królewicza, a cały Londyn, cóż ja mówię, cała Anglia świętuje! Jego Królewska Mość przysłał mnie tu, abym przekazał tę radosną nowinę, a także zapytał o twoje, pani, zdrowie. Król życzy sobie, abyś razem z milordem przybyła na dwór, kiedy tylko odbędziesz połóg.

Pospiesznie osuwam się na kolana, by podziękować Wszechmogącemu za tę radosną nowinę, na którą królestwo wyczekiwało z utęsknieniem niemal przez trzydzieści lat. Po dwóch fatalnych małżeństwach i katastrofalnym w skutkach sporze z papieżem mój wuj, król Henryk VIII, w końcu doczekał syna i następcy tronu, a dynastia Tudorów zapewniła sobie sukcesję, uwalniając nareszcie kraj od widma wojny domowej. Choć to wspaniała nowina, doświadczam uczucia prawdziwej goryczy. Mam wrażenie, jakby kaprys losu pozbawił mnie własnego syna, równie gorąco upragnionego jak ów królewicz, nie tylko dlatego, że mój pan potrzebuje spadkobiercy, któremu przekaże szlachecki tytuł. W głębi serca od dawna skrywałam – czego Henryk bez wątpienia się domyślał – niewypowiedzianą, zdradziecką nadzieję, że los ostatecznie odmówi królowi męskiego następcy i utoruje drogę do tronu naszemu synowi. Moja matka, Maria Tudor, córka Henryka VII i młodsza siostra Jego Królewskiej Mości, pozostawiła mi bowiem w spuściźnie nie tylko królewską krew, lecz także prawa do samej korony. Niestety, muszę głęboko pogrzebać marzenia o władzy, ponieważ teraz niebezpiecznie jest nawet o tym myśleć. Król ma następcę tronu, zatem trzeba się radować.

– Chwała Bogu! – wykrzykuję żarliwie, zauważając z zadowoleniem, że wszyscy obecni poszli za moim przykładem i uklękli. – Niezwłocznie napiszę do Jego Królewskiej Mości i przekażę najserdeczniejsze gratulacje oraz stosowny upominek dla Jego Książęcej Mości z okazji chrztu. Jakie imię otrzyma królewicz?

– Edward, pani, jako że urodził się w wigilię dnia Świętego Edwarda Wyznawcy.

Odpowiednie imię, wszak Święty Edward był królem Anglii. Tak samo ochrzciłabym własnego syna.

– A jak się miewa królowa, moja zacna ciotka? – pytam, skrycie zachodząc w głowę, za cóż Wszechmogący nagrodził synem Jane Seymour, tę anemiczną, bezmyślną fajtłapę, podczas gdy ja urodziłam bezużyteczną dziewczynkę.

– Czuje się dobrze, milady, mówią nawet, że mimo długiego i niebezpiecznego porodu szybko usiadła i zaczęła pisać listy obwieszczające pomyślną nowinę. Chrzest dziecka już się odbył. Matką chrzestną była córka króla, lady Maria, a jako ojcowie chrzestni wystąpili arcybiskup Canterbury oraz książęta Norfolk i Suffolk. Zapewniam, że Jego Królewska Mość jest teraz najszczęśliwszym człowiekiem na świecie.

Odprawiamy posłańca, wysyłając go do kuchni na poczęstunek. Służbie zaś polecamy wrócić do pracy. Gdy przechodzimy z sali do prywatnych komnat, wszędzie aż huczy od gorączkowych głosów, komentujących tę doniosłą wiadomość. Jednakże Henryk i ja, wchodząc po schodach, nie wypowiadamy do siebie ani słowa. Wprost nie możemy pojąć, że dawnej pannie Seymour, tej pruderyjnej i dwulicowej ladacznicy, udało się to, czego nie osiągnęła ani wielka królowa Katarzyna Aragońska, ani równie wielka dziwka Anna Boleyn – że urodziła królowi zdrowego syna. Zazdroszczę jej. Dając mężowi męskiego następcę, zapewniła sobie bezpieczną przyszłość oraz pozycję zarówno żony, jak i królowej, a także uczucia mojego wuja. Ta niesprawiedliwość losu sprawia, że odczuwam wściekłość. Zastanawiam się też, dlaczego sama rodzę chorowite bachory albo córki?

W tym momencie nasuwa mi się myśl szybka niczym błyskawica, stanowiąca odpowiedź na zadane pytanie. Może Bóg zesłał nam córkę, aby przysporzyć rodowi markiza Dorset chwały całkiem innego rodzaju? Wydaje mi się, że nie mógł wyraźniej objawić swojej woli.

– A więc Jego Wysokość ma wreszcie syna – odzywam się. – A ów syn pewnego dnia, po niewielu latach, będzie potrzebował żony.

Henryk posyła mi wymowne spojrzenie, dzięki któremu upewniam się, że doskonale rozumie, co mam na myśli.

– Tak – potwierdzam z uśmiechem. – Myślę, że pojmujesz. Nie może być odpowiedniejszej partii dla szlachetnego królewicza Edwarda, zgadzasz się, mężu?

Oczywiście, że się zgadza. Jest równie ambitny jak ja. Potrafi brutalniej ode mnie dążyć do zaspokojenia żądzy wielkości i awansu. Nie powinnam się jednak dziwić, zważywszy na dzielącą nas różnicę pochodzenia. Ja urodziłam się w królewskiej rodzinie, Henryk zaś musiał iść naprzód po trupach, wypatrując okazji do podniesienia swej pozycji. Powinnam oczywiście pamiętać, że jego prababka, słynąca niegdyś z piękności Elżbieta Wydeville2, usidliła ni mniej ni więcej, tylko samego króla – mojego pradziadka Edwarda IV. Mój mąż ma wiele z owej sprytnej damy. Bez skrupułów porzucił poprzednią, dobrze urodzoną narzeczoną, by poślubić mnie, siostrzenicę króla, czyli bardziej godną kandydatkę. Od tamtego czasu nie przestał też knuć, zresztą razem ze mną, intryg mających na celu podniesienie prestiżu naszego domu. A teraz oto wydaje się, że mamy w zasięgu wzroku nawet tron.

– Widzę to wyraźnie – odzywa się wreszcie Henryk. – Wiesz jednak, że taki kierunek działań będzie pełen niebezpieczeństw. Król to dumny człowiek, którego przepełnia dynastyczna ambicja. Prawdopodobnie więc poszuka królewiczowi zagranicznej kandydatki do mariażu, dzięki któremu scementuje korzystny sojusz lub zdobędzie nowe terytorium. Jest również podejrzliwy i gdyby zwietrzył nasz plan, mógłby pomyśleć, że czyhamy na sposobność zbliżenia się do tronu. Nie muszę ci przypominać, Franciszko, że przewidywanie śmierci króla oznacza zdradę. Musimy postępować bardzo ostrożnie.

– Nie wątpię, że to się uda – zapewniam. – Chyba że brakuje ci odwagi? Muszę wiedzieć, czy w tej sprawie stoisz po mojej stronie, Henryku.

– Oczywiście – odpowiada, a w jego oczach dostrzegam podziw. – Chyba nie myślisz, że nie cieszyłbym się, widząc córkę na królewskim tronie. Nie mam wątpliwości, że dzięki twojej odwadze i mojej ostrożności dobrze to rozegramy.

Po chwili cały pomysł wydaje się już mniej szokujący i przedstawia się najzupełniej sensownie. W dzisiejszych czasach książęta nie zawsze przecież poślubiają zagraniczne księżniczki – wystarczy choćby spojrzeć na Elżbietę Wydeville, Annę Boleyn i Jane Seymour. Żadna z nich nie pochodziła z królewskiego rodu. W dodatku nasza córeczka ma nad owymi szacownymi damami jedną ogromną przewagę – znakomite pochodzenie. W jej żyłach płynie krew Tudorów.

Henryk uśmiecha się z zadowoleniem i składa na moich wargach lekki pocałunek.

– Spisałaś się lepiej niż myślisz, moja pani – mówi łagodnie. – A w towarzystwie królowej musisz mieć oczy i uszy otwarte, tak jak i ja, gdy udam się na dwór. Możemy też być pewni, że wkrótce Jego Wysokość zacznie rozglądać się za odpowiednimi narzeczonymi dla syna.

Mam teraz głowę pełną pomysłów. Uczucie rozczarowania ulotniło się bez reszty.

W drzwiach wiodących do naszych apartamentów Henryk zatrzymuje się i zerka na mnie przez ramię.

– Myślę, że masz rację, Franciszko. Powinniśmy dać dziecku imię Jane na cześć królowej. Lady Jane Grey. Jest już nawet dla niej odpowiedni królewski pierścień!

Pani Ellen

Bradgate Hall, grudzień 1537 roku

Niespełna trzy tygodnie od narodzin mojej małej lady Jane dowiedzieliśmy się, że królowa zmarła. Szczegóły zdradził nam spocony, pokryty błotem posłaniec, który przybył z tą ponurą wieścią. Opowiedział poruszonym domownikom, że królowa chorowała przez siedem dni, powalona gorączką połogową nazajutrz po chrzcie królewicza. Dworzanie szemrali, że opiekunki nadmiernie folgowały jej kaprysom dotyczącym zbyt pożywnego jadła, a ponieważ król nie umiał niczego odmówić matce jedynego syna, królowej podawano wszystko, czego zażądała, aczkolwiek niezbyt rozsądnie.

– Bywały chwile, gdy myśleliśmy, że wyzdrowieje – kontynuował posłaniec. – Odkąd spowiednik królowej udzielił jej ostatniego namaszczenia, wydawało się, że czuje się lepiej. Nawet usiadła w łożu i rozmawiała z Jego Królewską Mością, ku jego wielkiej uldze. Zdążyła też uradować się wieścią, że podczas jej choroby Miłościwy Pan nadał jej bratu, sir Edwardowi Seymourowi, tytuł hrabiego Hertford. Jednakże tego samego wieczoru nastąpił nawrót choroby, a majacząca królowa znów zległa na łożu. Zrozpaczony król nakazał biskupom poprowadzenie duchownych w uroczystej procesji przez Londyn do katedry Świętego Pawła, gdzie wszyscy odprawili modły i błagali Pana, by oszczędził królową. Ale poprawa nie nastąpiła.

Mężczyzna urwał na chwilę. Milord i milady czekali spokojnie, aż podejmie opowieść, ale niektórzy słuchacze najwyraźniej walczyli ze łzami. Królowa cieszyła się dobrą sławą wśród prostych ludzi nienawidzących Anny Bullen3, urodzonej pod złą gwiazdą wiedźmy, która czarami omamiła króla i zawładnęła jego sercem. A na myśl o biednym, osieroconym dziecku, wszystkim ściskało się serce…

– Król – ciągnął posłaniec – odwołał polowanie i pozostał w Hampton Court, gdyż nie mógł zostawić żony w tak złym stanie. Później nastąpiła niewielka poprawa i, jak mówiono na dworze, lekarze oświadczyli Jego Królewskiej Mości, że jeśli królowa zdoła przetrwać noc, będzie można żywić uzasadnioną nadzieję na jej przeżycie. Lecz tego wieczoru króla pilnie wezwano do łoża małżonki, gdzie pozostał do końca, roniąc łzy i błagając, by nie umierała. Wszyscy byliśmy zdumieni, iż monarcha, słynący z tego, że przeraża go widok choroby i śmierci, nie ruszył się z miejsca. Zaiste, przyjął jej odejście po chrześcijańsku i uważa się, że będzie dla małego królewicza zarazem ojcem i matką.

Nie zdołałam powstrzymać łez. Nigdy nie miałam własnych dzieci, a „panią” tytułują mnie tylko przez wzgląd na rolę piastunki, ale zawsze miałam słabość do wszystkich maleństw, toteż nie mogłam znieść myśli, że ten biedny chłopiec, owinięty złotogłowiem w ogromnej, zdobnej kołysce, otoczony przepychem i luksusem, został pozbawiony tego, co najcenniejsze dla każdego dziecka – matczynej miłości. Nawet królewicza może spotkać los godny współczucia.

W przeciwieństwie do nas milady beznamiętnie przyjęła tragiczną nowinę. Widziałam, jak słucha posłańca, wyprostowana i pełna godności, odziana w szkarłatny aksamit. Nikt by nie pomyślał, że sama niedawno przebyła połóg, zachowała bowiem dawną smukłość i energię. Po dwóch tygodniach znowu jeździła konno. Oczywiście uczciła słowami biedną królową jak należy, ale wszyscy wyczuwali, że jest to gest powierzchowny. Nigdy zbyt często nie przestawała ani nie sympatyzowała z Jane Seymour. Czegóż wszak można się spodziewać po kobiecie, która własne niemowlę oddała mamce i od tego czasu ledwie raczyła rzucić na nie okiem? Och, wiem, arystokratki różnią się od nas i za nienaturalne uważają wychowywanie dziecka przez matkę – wszyscy pamiętają, jakie powstało zamieszanie, gdy Anna Bullen chciała karmić piersią lady Elżbietę – ale służyłam dotąd jako główna piastunka na dworach trzech wielmożów i widziałam dość, aby wiedzieć, że większość matek kocha swoje dzieci i pragnie spędzać z nimi jak najwięcej czasu. To mężczyźni narzucają te surowe reguły, nalegając, by zatrudniać mamki czy piastunki. I wiem dlaczego. Niekarmiącym żonom szybko kończy się mleko, a oni mogą spłodzić więcej synów. Poza tym, rzecz jasna, nie jest dobrze, gdy matka zbytnio przywiąże się do dziecka, które trzeba będzie wyprawić w świat na naukę lub w młodym wieku wydać za mąż. Pewnie, żyjemy w okrutnym świecie. Wątpię jednak, czy lady Dorset podziela ten pogląd.

Niebawem znalazłam się w kuchni. Jako piastunka lady Jane mam obowiązek nadzorować przygotowywanie posiłków dla dziecka i dbać, aby zachowywano przy tym stosowną higienę. Wielkie kuchnie w Bradgate to miejsca gorące i hałaśliwe, ale ja wywodzę się z drobnych właścicieli ziemskich – ojciec sprzedał nieduże gospodarstwo i otworzył zyskowny kantor kupiecki w Londynie – więc czuję się swojsko, uwijając się w piekarni, spiżarni, schowkach, składzikach i jadalni dla służby, wymieniając plotki i żarciki z kuchmistrzem Williamem Yatesem oraz rzeszą jego pomocników i posługaczy. Tu nie ma miejsca na zadzieranie nosa, tylko na ciężką pracę i życzliwą komitywę, nawet jeśli atmosfera bywa nieco napięta w kłębach pary i żarze buchającym z huczących ogniem kuchennych palenisk. Kuchnie w każdej arystokratycznej rezydencji są także miejscem, gdzie można poznać sekrety pracodawców, lordów i dam, jako że podwładni chętnie umilają sobie nużące obowiązki plotkowaniem na temat szczegółów z ich życia, stanowiących niewyczerpane źródło fascynujących wiadomości. Dzięki takim pogawędkom czasem nawet myślę, że my, służący, więcej wiemy o życiu lorda i lady Dorset niż oni sami!

Tamtego dnia posłaniec, rozochocony kilkoma kuflami piwa, wdał się w poufną pogawędkę z kuchmistrzem Yatesem, a ja zdołałam podsłuchać coś, co wprawiło mnie w zdumienie.

– Pojawiły się plotki – powiedział – że główny sekretarz Cromwell martwi się, iż królewicz może umrzeć w niemowlęctwie, jak wiele innych dzieci, zatem ponaglał Jego Królewską Mość do ponownego ożenku ze względu na dobro ludu i królestwa.

– Myślisz, że król się zgodzi? – spytał Yates.

– Mówi się, że już wyraził zgodę – brzmiała odpowiedź – choć nawet nie pochowano jeszcze królowej.

Pomyślałam, że może Jego Wysokość uczynił to w trosce o pozbawione matki niemowlę i mam szczerą nadzieję, że tak jest w istocie.

Od tamtego czasu minęły dwa miesiące, podczas których nie mówiono już o powtórnym małżeństwie króla. Zapewne więc była to tylko plotka. Słyszymy natomiast, że królewicz Edward rozwija się zdrowo, ku ogromnemu zadowoleniu markiza i markizy.

– Otrzymał już własny dwór – obwieściła milady podczas jednej z wizyt w komnatach dziecinnych, które składa co rano tuż przed posiłkiem, aby obejrzeć dziecko leżące w kołysce i udzielić służbie instrukcji lub reprymendy, zależnie od nastroju. Wczoraj na przykład skarżyła się na panią Mallory, zatrudnioną przeze mnie mamkę, która najwyraźniej ciężko zawiniła, nie dygnąwszy na jej powitanie. W zeszłym tygodniu natomiast stół nie został zadowalająco wypolerowany… Dziś jednak markiza jest w dobrym humorze, a ponieważ kieruję komnatami dziecinnymi, zaszczyca mnie rozmową na temat sposobu wychowywania dzieci, w tym królewskiego syna.

– Jego Wysokość wydał ścisłe instrukcje dotyczące sprzątania w pokojach królewicza – mówi. – Ściany i podłogi winny być czyszczone trzy razy dziennie, by zachować schludność i nie dopuścić do schorzeń. Kontroluje się także wszystkich odwiedzających, by nie wnieśli jakichś groźnych chorób. Kiedy królewicz zostanie odstawiony od piersi, będą sprawdzać jego posiłki, czy nie zawierają trucizny.

Rzuca mi jedno ze swoich spojrzeń. Nigdy nie wiem, co myśli. Czy życzy sobie, abym postępowała tak samo? Czy też może daje wyraz zdumieniu pedanterią króla? Jest bardzo wymagająca i nigdy nie mam pewności, czy ją zadowalam. Ale mała lady Jane rozkwita pod moją opieką. Jak mogłoby być inaczej? Kocham ją przecież niczym rodzoną córkę i w razie potrzeby oddałabym za nią życie. To więcej niż można by rzec o matce, która ledwie zdaje się dziewczynkę dostrzegać.

– Król zatrudnił lady Małgorzatę Bryan jako damę guwernantkę królewicza – ciągnie markiza. – Była piastunką lady Elżbiety, a teraz będzie odpowiadać za królewicza Edwarda do czasu, aż skończy sześć lat i rozpocznie edukację. Milord twierdzi, że król wszystko zaplanował. Często odwiedza syna i zachwyca się jego postępami w rozwoju. Angażuje się w sprawy komnat dziecinnych nawet w najdrobniejszych szczegółach. Zatwierdził wybór ubranek dla królewicza, wyznaczył właściwy wiek odstawienia go od piersi i sugerował, jak zaradzić dolegliwościom przy ząbkowaniu.

Bogu dzięki, że ani monarcha, ani lord Dorset nie wtykają nosa w moje sprawy! O wiele lepiej zostawić je kobietom. Milady oczywiście uważa inaczej. Król, jej wuj, jest dla niej wzorem. Szczyci się nim. Moim skromnym zdaniem, które przezornie zachowuję dla siebie, jest potworem. Oczywiście taka myśl zakrawa na zdradę, co jednak nie umniejsza jej słuszności. Każdego mężczyznę zdolnego ściąć głowę niewinnej kobiecie należy uznać za potwora. A każdy, kto ma choć odrobinę rozsądku, mógł się domyślić, że Anna Bullen była niewinna. Po prostu stworzono pretekst, by się jej pozbyć, gdy odkryła, jaki naprawdę jest i nie za bardzo umiała trzymać język za zębami. Dobre sobie, pięciu mężczyzn! Żyjąc w takim miejscu, zawsze otoczona ludźmi, miałaby szczęście, gdyby udało jej się przemycić do sypialni choćby jednego! Tylko głupiec podjąłby takie ryzyko. Wzdrygam się na samą myśl o tym, co ją spotkało. Mówią, że przed śmiercią zachowywała się bardzo odważnie. Zastanawia mnie tylko, jakie to uczucie, gdy staje się twarzą w twarz z katem, będąc świadomym swojej niewinności?

Życie w Bradgate wypełnia mi niekończąca się rutyna, mimo to lubię je całym sercem. Nasze komnaty dziecinne, mieszczące się w wieży wschodniego skrzydła pałacu, nie dorównują wprawdzie pokojom królewicza Edwarda, ale jest w nich czysto i ciepło, a mała lady jest dumą i radością całej służby, do której oprócz mnie należą pani Mallory, dwie piastunki i dwie dziewczyny do posług. Nagradza już nas, swoje gorliwe niewolnice, bezzębnymi uśmiechami. Kiedy spoglądam na jej drobną, trójkątną twarzyczkę, wyglądającą zza kołderki, moje serce topnieje niczym wosk. To bardzo śmiałe dziecko z wesołą buzią i spokojnym usposobieniem. Chwała Bogu, przesypia już całą noc i nie zawraca głowy mamce.

Niektórzy uznaliby zatrudnienie na dworze takim jak ten za ogromny przywilej. Posiadłość Bradgate Hall leży bowiem w zjawiskowym otoczeniu, na skraju lasu Charnwood, otoczona ze wszystkich stron przez surowy krajobraz z rozległymi wzgórzami, granitowymi klifami i wyłaniającymi się spod ziemi skałami. Jelenie przemierzają tu swoje terytoria i mateczniki, a myszołowy i sokoły wędrowne pełnią posępną straż w niedosiężnych gniazdach.

Piękna rezydencja została wybudowana przez ojca obecnego markiza na początku panowania naszego króla, a później unowocześniona. Słynie ona, jak kraj długi i szeroki, z przepychu i luksusu, jako że nie poskąpiono starań, aby podkreślić zamożność i pozycję rodu markizów Dorset. Sama wielka sala liczy osiemdziesiąt stóp długości. Kosztowne gobeliny pokrywają ściany, kredensy skrzypią pod ciężarem złotych i srebrnych półmisków, a wysmukłe okna połyskują barwnymi niczym klejnoty witrażami przedstawiającymi szlacheckie herby. Milord i milady utrzymują olbrzymi, tętniący życiem dwór, a przy stołach w sali jadalnej zasiada codziennie nie mniej niż dwieście osób. Zawsze przygotowuje się dodatkowe miejsca, gdyż markiz i markiza Dorset lubią przyjmować gości z wyższych sfer wraz z liczną świtą. Ponadto prawo gościnności nakazuje, by przyjeżdżający podróżny otrzymał strawę i schronienie na noc.

Podejmując przybyszów, gospodarze zasiadają na honorowych miejscach przy głównym stole na podium, a biesiadnicy niższej rangi zajmują miejsca zgodnie z hierarchią przy niższych blatach ustawionych na kozłach wzdłuż całej sali. Podczas posiłków na galerii przygrywają muzykanci, a istna armia służących defiluje z półmiskami, donosząc kolejne dania przyrządzone w rojnych, dusznych kuchniach usytuowanych za bogato rzeźbionymi, drewnianymi parawanami. Kiedy jednak zdarza się, że małżonkowie Dorset nie mają gości, jadają w letnich lub zimowych salonach we wschodnim skrzydle, lecz zawsze z całym ceremoniałem. Milady jest szczególnie wyczulona na punkcie swojej królewskiej krwi.

To uprzywilejowane życie i przypuszczam, że mam szczęście, mogąc się nim cieszyć, chociaż wywodzę się ze zwykłych śmiertelników. Nie tego jednak tutaj szukałam. Przybyłam tu, gdyż moim życiowym powołaniem jest opieka nad dziećmi. Obecnie zaś w szczególności nad jednym niemowlęciem.

Tak, całe życie w Bradgate wydaje się wielkopańskie i imponujące, lecz mimo to jest ono przesycone wewnętrznym niepokojem. Nie przepadam za państwem Dorset. Milady jest dumna i wydaje się oziębła. Wiem, że stoi znacznie wyżej ode mnie, ale – jak już mówiłam – matka to matka i nie sądzę, by okazywanie własnemu dziecku tak mało uczucia było naturalne. Lord Dorset troszczy się głównie o swój awans, w czym żona całkowicie go popiera i myślę, że to ona stanowi siłę napędową w małżeństwie. Oboje zresztą są w tej kwestii bezwzględni. Gdybym nie przywiązała się tak mocno do ich córki, rozważałabym opuszczenie dworu. Ale teraz całym sercem jestem oddana tej ślicznotce, więc to już nie wchodzi w rachubę.

Bradgate Hall, grudzień 1539 roku

Moja mała lady skończyła już dwa lata. Od urodzenia niemal cały czas spędza w komnatach dziecinnych, które tworzą trzy pomieszczenia w wieży. Na najwyższym piętrze mieści się sypialnia, na środkowym – pokój, który dzielę z innymi opiekunkami, a na parterze znajduje się ogromna komnata o ścianach wyłożonych boazerią i wielodzielnych oknach. Meble w rzeczonych pomieszczeniach są znacznie starsze i bardziej zużyte niż w prywatnych apartamentach i wydają się dość spartańskie. Lady Jane śpi w dębowym łożu z baldachimem i zasłonami malowanymi w starożytne wzory. Swoje dziecięce pacierze odmawia, sepleniąc na klęczniku ustawionym przy oknie, jej szaty i bielizna spoczywają w olbrzymim kufrze pod ścianą, a posiłki jada przy prostym stole wspartym na kozłach, nakrytym białym obrusem, siedząc na stołku, podobnie jak my. Dieta jest prosta – gotowane mięso, ryba i jarzyny oraz nieuniknione, codzienne porcje chleba, piwa i zupy – a zgodnie z poleceniem matki dziecko ma zjadać wszystko, aż do ostatniego kęsa.

Kiedy tylko dziewczynka stanęła na nogi i zaczęła chodzić, otrzymała okrągły, drewniany chodzik na kółkach. Odtąd mogła pędzić, gaworząc i zanosząc się od śmiechu, wzdłuż zawieszonej gobelinami, długiej galerii przebiegającej przez całe wschodnie skrzydło.

– Popatrz na mnie, Nellen! – krzyczy z radości, mknąc z klekotem po drewnianej podłodze, z czapeczką dyndającą na tasiemkach, powiewając rudymi loczkami, zarumieniona z wysiłku. Ma własnego szczeniaka, spaniela, i wolno jej bawić się z córką kucharki, psotną, trzyletnią Małgosią.

Pewnego dnia Jane, turkocąc kółkami chodzika, wśród radosnych okrzyków ścigała się z Małgosią wzdłuż galerii i niefortunnie wjechała z pełnym impetem prosto na matkę. Lady Dorset, która właśnie przyprowadziła gości, by pokazać im wiszące w galerii portrety rodzinne, wpadła w furię i wymierzyła niewinnej Jane siarczysty policzek. Na obliczu dziewczynki odmalowało się zaskoczenie, następnie szok, po czym zaniosła się donośnym płaczem. Rzuciłam się do niej, wyciągnęłam niezbyt delikatnie z chodzika i czym prędzej zabrałam stamtąd, mamrocząc słowa usprawiedliwienia, przerażona, że gniew popchnie milady do wymierzenia córce jeszcze surowszej kary.

– Już dobrze, skarbie – mruczałam do niej w komnatach dziecinnych, obmywając biedny, zaczerwieniony policzek. – Teraz poczujesz się lepiej.

Wargi dziecka przestały drżeć, a łzy na delikatnej cerze zaczęły wysychać.

Milord nigdy nie postępuje tak surowo. W tych rzadkich dniach, kiedy niepogoda zatrzymuje go w domu, nie pozwalając wyruszyć na niekończące się łowy, od czasu do czasu spędza godzinę z córką w galerii.

– Łap! – woła do niej, rzucając sukienną piłkę. Czasami pozwala, by – piszcząc ze śmiechu – ścigała go w tej osobliwej machinie na kółkach. Ale zdarza się to nieczęsto, gdyż państwo Dorset nie należą do ludzi, którym deszcz czy nawet grad i śnieg przeszkadzają w aktywności fizycznej, toteż zwykle widzi się ich na zewnątrz, jadących konno w eskorcie służby i sfory ujadających psów. Wobec tego Jane, która większość czasu spędza w komnatach dziecinnych lub ogrodach, w dzieciństwie bardzo mało widuje rodziców – o wiele mniej niż jakiekolwiek inne dziecko, które miałam pod opieką.

Wizyty lady Dorset w komnatach córki, choć regularne, są oziębłe i krótkie.

– Trzeba odzwyczaić ją od ssania kciuka – zarządza.

Kiedy zaś Jane ząbkowała, oznajmiła:

– Jeśli nie przestanie marudzić, trzeba będzie pozbawić ją kolacji.

Jane nie należy do trudnych dzieci i nieczęsto trzeba ją za coś skarcić, ale milady, jak się zdaje, pragnie zmusić ją do osiągnięcia doskonałości, jaką nielicznym udaje się uzyskać. W obecności matki dziewczynka ma stać spokojnie, nie odzywać się i zachowywać należycie; to znaczy pochylać głowę i z szacunkiem spuszczać oczy. Zagadnięta, powinna odpowiadać pokornie i wyraźnie. Milady nie toleruje nieposłuszeństwa, a gdy małej Jane zdarzają się pewne dziecięce uchybienia, choćby niewinny chichot na widok psa sikającego na podłogę, karą jest natychmiastowy, siarczysty policzek.

Najboleśniejszy dla Jane, a także dla mnie incydent wydarzył się w dniu, kiedy dziewczynka wzorem wielu dwulatków podczas sprzeczki ugryzła małą Małgosię. Jej ojciec napomknął o tym markizie, która niezwłocznie nas wezwała.

– Pani Ellen, nie życzę sobie, żeby moja córka zachowywała się jak dzikus – oznajmiła chłodno.

– Oczywiście, proszę pani – odpowiedziałam w nadziei, że to zakończy sprawę. – Bardzo mi przykro. To się już nie powtórzy.

– Z całą pewnością – odparła ponuro. – Jane, podejdź tutaj.

Słysząc w głosie matki gniew, dziecko skryło twarz w fałdach moich spódnic, ale lady Dorset odciągnęła je ode mnie, przełożyła przez kolano, zadarła w górę koszulkę i spuściła małej tęgie lanie. Jane krzyczała ze strachu i bólu. Mogłam tylko stać i patrzeć, ściskając pięści za plecami i powstrzymując się, by nie wyrwać dziewczynki ze szponów matki. Wreszcie milady postawiła ją na nogi.

– Jeśli kiedykolwiek usłyszę, że znowu kogoś ugryzłaś, dostaniesz w skórę jeszcze mocniej – rzekła surowo, grożąc palcem. Jane nie odpowiedziała, zanosząc się szlochem. Biedne dziecko było za małe, żeby zrozumieć słowa matki.

– Proszę ją zabrać, pani Ellen – poleciła lady Dorset. – Nie mam już dziś ochoty patrzeć na tę niesforną dziewczynę.

Umknęłam, wściekła na siebie, że nie kiwnęłam palcem, by oszczędzić Jane tak surowej kary.

Markiza nigdy nie nawiązała z córką naturalnej, bliskiej więzi być może dlatego, że biedne maleństwo nie jest wymarzonym przez nią chłopcem, choć milady ma zaledwie dwadzieścia trzy lata i z pewnością doczeka się jeszcze potomstwa. Nigdy nie okazuje małej szczerych uczuć ani (czego jestem pewna) nie zastanawia się, czy dała jej powód do darzenia matki miłością głębszą niż naturalny obowiązek potomstwa, które musi kochać i szanować rodziców. Jeśli zatem wyczuwa brak więzi z dziewczynką, zdaje się za to obwiniać wyłącznie Jane.

Naturalnie robię, co mogę, by uchronić dziecko przed matczyną surowością. Staram się ostrzegać podopieczną zawczasu przed skutkami pewnych zachowań, a niekiedy odważam się przemówić w jej obronie. Milady jednak miewa ostry język nie tylko wobec córki i nie ważę się na zbyt otwarte wypowiedzi, gdyż mogłoby to grozić zwolnieniem ze służby. Kocham Jane jak rodzoną córkę, zatem nie mogę znieść ryzyka rozłąki z nią, a także myśli, jak wyglądałoby jej życie bez ochrony zapewnianej przez oddaną piastunkę.

Mam nieodparte wrażenie – choć nie mówi się tego otwarcie – iż państwo Dorset snują jakieś dalekosiężne plany związane z córką. Nie byłoby też błędem stwierdzić, że dokładają wszelkich starań, aby wychować ją w sposób, który przystoi osobie pokroju przyszłej królowej i można śmiało zgadywać, za kogo mają nadzieję ją wydać. W tym celu należy więc wyplenić z niej wszelkie nieposłuszeństwo i zmusić, by podążała wąską ścieżką cnoty. Nie jest też tajemnicą, kogo rodzice obarczyli tym obowiązkiem.

– Jane odbierze wykształcenie – oznajmiła pewnego dnia milady – równie staranne jak królewskie córki, lady Maria i lady Elżbieta, o ile nie wspanialsze. Zapozna się z klasycznymi dziełami starożytnych autorów, a także z historią, matematyką, teologią i Pismem Świętym. Przyswoi również języki obce, które będą pomocne w przyszłości. Jednocześnie zaangażujemy nauczycieli tańca i muzyki. Pani zaś, droga Ellen, będzie uczyć ją sztuki haftowania. Nie możemy pominąć tradycyjnych zajęć kobiecych. Jane ma się też uczyć dworskiego obycia. Musi opanować nienaganne maniery oraz styl ubierania się i zachowania godny księżniczki. Powinna również rozumieć, jak ważne jest jej znakomite urodzenie.

Milady miała więcej podobnych wymagań, ale czuję się zbyt zmęczona, by je sobie przypomnieć. To wszystko wydaje się oczywiście zbyt trudne dla tak małej dziewczynki. Przyglądając się twarzyczce Jane, jej piegowatemu noskowi i poważnym oczom pod ciemnymi brwiami, zastanawiam się, czy wyrośnie na piękną dziewczynę. Nie jest to najważniejszy wymóg w przypadku małżeństw władców, jednak uroda pomaga. Słyszałam, że król szuka dla siebie żony za granicą i nalega, aby ujrzeć kandydatkę, nim przystąpi do zalotów.

Lady Dorset postanowiła zatem i pod tym względem wspomóc naturę.

– Trzeba coś zrobić z tymi piegami, pani Ellen – zażądała. – Musimy znaleźć na nie jakiś środek.

Wypróbowałyśmy już kilka płynów i kremów, ale dotychczas nic nie skutkuje.

– Jej przymiotem są włosy – oświadczyła milady. – Mają taką samą rudą barwę Tudorów jak u króla.

Mimo to narzeka, że są kędzierzawe i niesforne; to prawda, niełatwo zebrać je do tyłu i schować pod czapeczką. Moim skromnym zdaniem należałoby im zostawić pewną swobodę, aby powiewały na wietrze niczym falista chmura kasztanowej barwy, ale milady nie przystałaby na to.

– Jane jest bardzo drobna jak na swój wiek – oznajmiła innym razem – i zbyt chuda. Nadaje to jej wygląd osoby delikatnej, którą z całą pewnością nie jest.

Markiza mogła się o tym dobitnie przekonać, kiedy znalazła powód, by przełożyć Jane przez kolano i złoić jej skórę. Mocując się z protestującym oraz wijącym się dzieckiem, mogła niechybnie poznać, że jest silne i zdrowe. Jane jest też bardzo dojrzała jak na swój wiek i choć milady ceni u dziewcząt erudycję, przedwczesny rozwój córki uważa za zbytnie zuchwalstwo, które należy tępić.

– Sprytne dziewczę nie ma wielkiego wzięcia na rynku matrymonialnym – oświadczyła. – Musimy pielęgnować w niej należytą skromność, żeby przezwyciężyć tę wadę.

– Istotnie – przytaknęłam, choć w odróżnieniu od lady Dorset nie zamierzam być zbyt rygorystyczna. Nie mam zamiaru łamać charakteru Jane.

Dzisiaj jedną ze swoich rzadkich wizyt w komnatach dziecinnych złożył lord Dorset. Jak większość ojców, nieszczególnie znajduje z córką wspólny język. Poklepuje ją po głowie, nazywa „zwycięską, małą klaczką” i czmycha. Całkowicie odpowiada mu możliwość pozostawienia wszystkich spraw związanych z wychowaniem dziecka w rękach żony do czasu, aż Jane osiągnie wiek stosowny do zamążpójścia, co nastąpi po ukończeniu dwunastu, może czternastu lat. Wtedy bez wątpienia stanie się dla niego nadzwyczaj interesująca ze względu na korzyści, jakich może mu przysporzyć poprzez zawarcie odpowiedniego mariażu. Modlę się, by pomyślał również o dobru i szczęściu córki, kiedy zechce wybierać jej męża.

Bradgate Hall, 1540 rok

– Cnotę – mówi milady – zdobywa się tyleż przez wykształcenie, ile wychowanie.

Jane nie skończyła jeszcze trzech lat, ale matka wręczyła jej już elementarz na tabliczce, którą ma sobie powiesić na szyi4. Na jego miękkiej, drewnianej powierzchni wypisano piękną, czarną czcionką alfabet, proste liczby i Modlitwę Pańską, a Jane przy mojej pomocy powinna nauczyć się to czytać.

Co dzień siadamy więc razem i powtarzamy wszystkie wiadomości wciąż od nowa, ażeby – kiedy o godzinie piątej lady Dorset pośle po nas – dziecko umiało perfekcyjnie wyrecytować lekcję. Jeśli mu się nie uda, matka z pewnością skarci je dotkliwym policzkiem, co zdarzało się już przy znacznie mniejszych przewinieniach. Na szczęście dzisiaj Jane radzi sobie znakomicie. Lady Dorset kiwa głową i odprawia nas. Nie znajduje żadnego powodu do krytyki ani nie wygłasza żadnej pochwały.

Mimo dziecięcego wieku Jane zdobyła już podstawowe wiadomości z religii. Oficjalnie państwo Dorset stosują się do katolickich doktryn zatwierdzonych przez króla po tym, jak mianował się najwyższym zwierzchnikiem Kościoła Anglii, ale uważam, że prywatnie – muszę się tu wyrażać oględnie – jak wielu innych, potajemnie sympatyzują ze zwolennikami reform Kościoła, a nawet (jak podejrzewam) z tymi, którzy propagują nauki Marcina Lutra i jego protestanckich współwyznawców. Luter odważył się atakować nawet sakramenty Kościoła, a w dzisiejszej Anglii głoszenie takich heretyckich poglądów jest bardzo niebezpieczne. Za to czeka stos. Król jest wielkim tradycjonalistą w sprawach religii, chociaż zerwał z papieżem lub biskupem Rzymu, jak obecnie musimy go nazywać.

Tak więc państwo Dorset oficjalnie stosują się do aktualnego prawa. Jane dobrze zna łacińskie formuły nabożeństwa, gdyż zabierano ją na mszę od czasów niemowlęcych, choć wątpię, czy wiele z nich rozumie. Nauczyła się modlitw wychwalających Najświętszą Maryję Pannę oraz skierowanych do świętych o pomyślność swoją i innych. Wyjaśniono jej nawet cud Eucharystii, podczas której hostia podniesiona przez kapłana staje się prawdziwym ciałem Pana Jezusa. Jak wszystkie małe dzieci, przyjmuje owe nauki bez pytania i żywi należytą, pełną oddania miłość do Stwórcy. Jestem przekonana, że wyrośnie na bardzo pobożną osobę.

– Jego Królewska Mość – obwieściła pewnego chłodnego, styczniowego dnia rozradowana milady – poślubił w Greenwich dostojną panią Annę Kliwijską. Dostałam wezwanie na dwór, aby spełnić obowiązek względem nowej królowej. Ku mojej radości powierzono mi też stanowisko jednej z głównych dam jej dworu.

Tego samego popołudnia patrzyłyśmy, jak markiza, odświętnie wystrojona we wspaniałą suknię z czerwonego aksamitu i otulona futrem, wspina się na stopnie karety i rusza w drogę na południe. Przy mnie stała Jane, grzecznie machając matce na pożegnanie do chwili, aż powóz zniknął nam z oczu. Markiza nawet nie skinęła jej w odpowiedzi.

Milady nie ma już od miesiąca i nie przysyła żadnych wieści, ale dworskie nowiny rozchodzą się szybko nawet w tych odległych okolicach, więc w posiadłości huczy od plotek. Musiałam przypomnieć służącym i piastunkom, aby w obecności lady Jane trzymały języki na wodzy, ale jestem pewna, że dziecko pojęło coś z aktualnych wydarzeń. Przecież kilka tygodni temu wszystkie z wielkim podekscytowaniem rozprawiałyśmy o przyjeździe nowej królowej, teraz zaś ani słowem o niej nie wspominamy.

Nastał marzec i milady wróciła do domu. Kiedy wysiadła z karety, by przywitać się z rodziną i dworzanami stojącymi w szeregu na dziedzińcu, była blada i wyglądała tak, jakby nie najlepiej się czuła, a lord Dorset podczas przywitania okazywał jej niezwykłą troskę. Kiedy uniosła ramiona, by objąć męża, rozchyliła się jej peleryna i przyczyna złego samopoczucia natychmiast stała się jasna. Jane wtuliła się płochliwie w moje spódnice, a później, gdy wróciłyśmy do komnat dziecinnych, pytała, co się stało z matką.

– Dlaczego tak pogrubiała?

– A niech mnie! Ależ to dociekliwe dziecko! – Uśmiechnęłam się do piastunki. Jane czekała w milczeniu, chcąc się dowiedzieć czegoś więcej. – Lady, twoja matka, znowu spodziewa się dziecka – wytłumaczyłam jej. – To wszystko. Nie ma się czym martwić. Jak Bóg da, wkrótce będziesz miała braciszka.

Jane słuchała z szeroko otwartymi oczami.

– To może być dziewczynka – odrzekła.

– Może – przytaknęłam. – Ale milord i milady woleliby syna, który w swoim czasie zostanie markizem Dorset. Musimy zatem modlić się o to.

– Dlaczego ja nie mogę zostać markizem Dorset? – spytała całkiem logicznie Jane. Naprawdę jest bystra jak na swój wiek.

– Bo jesteś dziewczynką.

– To niesprawiedliwe – zawyrokowała po namyśle.

– Tak zrządził Bóg – odrzekłam. – My, niewiasty, jesteśmy słabszą płcią i jedynie mężczyźni są zdolni do sprawowania rządów. Dlatego nie możesz zostać markizem i musisz we wszystkim słuchać ojca.

Wydawało się, że dziewczynka godzi się z tym faktem. Choć nad wiek rozwinięta, wciąż jest bardzo małym dzieckiem i zwykle bezkrytycznie akceptuje wszystko, co jej mówię. Poczciwa Jane bardziej martwiła się o matkę. Gdyby tylko markiza zasługiwała na takie oddanie…

– Kiedy pojawi się dziecko? – spytała szeptem. – Czy milady nic się nie stanie?

– Oczywiście, kochanie. A dziecko przyjdzie na świat w środku lata.

Takie wyjaśnienie może niewiele mówić małej dziewczynce, która nie ma jeszcze zbyt wyraźnego poczucia czasu.

– Musisz codziennie modlić się za matkę i prosić Boga, żeby błogosławił jej w tej godzinie i zesłał krzepkiego syna.

– Dobrze – odparła żarliwie. Po chwili nieoczekiwanie spojrzała mi prosto w oczy i spytała, czy królowa także urodzi syna.

Wstałam gwałtownie.

– Czas na naukę elementarza – oznajmiłam.

Jane poznała już prawdę o nowym małżeństwie króla. Informowanie jej o tym nie było moim zamiarem, ale nie zdawałam sobie sprawy, że znajduje się w zasięgu głosu, gdy spotkałam się na poufną pogawędkę z moją „powierniczką” od plotek, panią Zouche, jedną ze służących lady Dorset. Wróciłyśmy z Jane ze zwyczajowej, popołudniowej przechadzki, po czym posadziłam ją w sypialni do poprawienia jakiejś niedbale wyhaftowanej robótki, a sama w najdalszej komnacie zasiadłam z panią Zouche nad dzbankiem wina. Nie zauważyłam, że drzwi sypialni są lekko uchylone.

Pogrążyłam się w poufałej rozmowie z panią Zouche, która towarzyszyła milady na dworze i spędziłyśmy bardzo miłą godzinę na omawianiu najnowszych wydarzeń. Dopiero później – zbyt późno – zajrzałam do pokoju Jane i zaskoczyłam ją klęczącą z uchem przy drzwiach i oczami wytrzeszczonymi ze zdumienia. Oczywiście dosłyszała wiele, a spora część naszej rozmowy dotyczyła spraw, których omawianie z córką lub jej piastunką nie mieściłoby się w głowie lady Dorset. Z przerażeniem przypomniałam sobie treść pogawędki.

Pani Zouche mówiła:

– Nazajutrz po ślubie wieści krążyły już po całym dworze. Król nie taił, że nie przypadła mu do gustu. Nikt nie pamiętał, żeby mówił takie rzeczy o którejkolwiek ze swoich poprzednich żon, nawet o Annie Boleyn.

– Co powiedział? – spytałam podekscytowanym tonem.

– Kiedy mistrz Cromwell zapytał króla, jak mu się podoba królowa, Jego Królewska Mość odparł, że teraz podoba mu się o wiele mniej niż przedtem. Nie jest bowiem blondynką jak królowa Jane i nieprzyjemnie pachnie. Co gorsza, król oznajmił, że jego zdaniem nie jest ona dziewicą. Oświadczył mistrzowi Cromwellowi, że dotknął jej piersi oraz innych części ciała i jest przekonany, iż poznali je wcześniej inni mężczyźni, wobec tego nie miał ani chęci, ani odwagi do skonsumowania małżeństwa.

– Myślisz, że to prawda? Co król o niej mówi?

– Nikt w to nie wierzy – odparła pani Zouche – choćby dlatego, że królowa w swej niewinności wydaje się myśleć, że wszystko jest w porządku jeśli chodzi o pożycie. Słyszałam, jak lady Rutland opowiadała milady o tym, że królowa wprawiła ją oraz inne damy dworu w zdumienie, wychwalając Jego Królewską Mość za okazywaną jej troskę. Królowa twierdziła, że kiedy król przychodzi do jej łoża, zawsze ją całuje, ujmuje za rękę i mawia: „Dobranoc, kochana”. A później, co rano, całuje ją i mówi: „Żegnaj, ukochana”. Lady Rutland i inne damy nie wierzyły własnym uszom, zdawało się bowiem, że królowa niczego więcej nie oczekuje. Później lady Edgecombe wyraziła przypuszczenie, że w takim razie Jej Królewska Mość nadal jest dziewicą, lecz królowa Anna zaprzeczyła – jakże może nią być, skoro każdej nocy sypia z królem? Damy pouczyły ją, że musi dążyć do czegoś więcej, jeśli ma urodzić księcia Yorku. Królowa jednak nie chciała dłużej tego słuchać. Oświadczyła, że Jego Królewska Mość okazuje jej tyle atencji, ile ona sobie życzy.

– Chyba nie jest aż tak niemądra – zauważyłam ze śmiechem.

– Myślę, że mówiła to z pełną nieświadomością. Ale teraz została zupełnie sama w pałacu w Richmond, bo dwór przeniósł się w inne miejsce. Nawet dla niej musi być oczywiste, że król ją zaniedbuje. Mawia się nawet, że ją oddali, jak to uczynił z królową Katarzyną. Krążą też plotki – tu pani Zouche ściszyła głos – że oczy mu jaśnieją na widok innej.

– Kogo? – spytałam z zaskoczeniem.

– Bratanicy księcia Norfolk, Katarzyny Howard. To bardzo młoda dziewczyna, licząca sobie zaledwie około piętnastu lat, ale na tyle ładna, by pobudzić lędźwie nawet u starca. Zdaje się, że popiera ją stronnictwo katolickie, żeby zniweczyć wpływy reformatorów, którzy znacznie zwiększyli swój autorytet, od kiedy król poślubił tę protestantkę.

– Czy władca naprawdę zamyśla o nowym ożenku z tą małą?

– Większość ludzi tak myśli. Jego Królewska Mość natomiast, jak zawsze, postawi na swoim. Ale nie zdradź nikomu nawet słowa z tego, co ci rzekłam. Milady wpadłaby w szał, wiedząc, że tak plotkuję. Nie toleruje żadnych oznak braku szacunku wobec krewnych, a szczególnie króla.

Zapewniłam przyjaciółkę, że zachowam dyskrecję, po czym rozmowa zeszła na inne kwestie. Znalazłszy potem Jane pod drzwiami, skarciłam ją za podsłuchiwanie, ale widziałam jej zdumienie i konsternację. Mimo to uznałam, że lepiej nie komentować całego zdarzenia.

Dzisiaj wieczorem jednak, siedząc już w łóżku, zaczęła mnie wypytywać, ja zaś z przerażeniem przekonałam się, jak wiele zdołała podsłuchać.

– Dlaczego królowa brzydko pachnie? I czemu król wszędzie ją dotyka? To wstrętne. Gdybym była królową, nie pozwoliłabym na to. Czy król może ją oddalić, dlatego że brzydko pachnie?

Oczywiście nie wiedziałam, co odpowiedzieć. Na szczęście Jane jest małym dzieckiem i wkrótce zaczęła myśleć o czym innym. Ja za to świetnie zapamiętałam, by na przyszłość postępować dyskretniej. Gdyby Jane zadała takie pytania matce, nie wyszłoby to żadnej z nas na zdrowie.

Król unieważnił swoje małżeństwo z Anną Kliwijską, a za jej przychylną zgodę na to – którą, jak słyszałam, uznał za dość niepochlebną dla swojej męskości – wynagrodził ją pięknymi pałacami i hojną rentą, a także wątpliwym przywilejem określania się mianem najdroższej siostry Jego Królewskiej Mości. Następną nowiną, jaką usłyszeliśmy, była wieść, że w ciągu miesiąca od unieważnienia ślubu nasz zadurzony monarcha ożenił się z Katarzyną Howard, której dorodnych wdzięków nie może przestać pieścić, nawet publicznie.

Dzięki tym wiadomościom zdołałam odpowiedzieć na pytania Jane.

– Widzisz, maleńka, małżeństwo króla z lady Anną nie zostało zawarte w odpowiedni sposób, zatem arcybiskup Canterbury orzekł, że mogą się rozejść i poślubić kogo innego.

Oczywiście nie wyjaśniłam, na czym polega odpowiedni sposób zawierania małżeństw i powstrzymałam się od wszelkich wzmianek na temat osobistej higieny lady Anny oraz poufałych poczynań Jego Królewskiej Mości wobec nowej żony. Na szczęście Jane wydaje się instynktownie wyczuwać, że nie wolno poruszać takich tematów, a jej dziecięca przenikliwość nie przestaje mnie zadziwiać.

Ze względu na zaawansowaną ciążę lady Dorset nie wróciła na dwór, aby służyć nowej królowej. Bez zbytniego zamieszania powiła właśnie kolejną córkę.

Nazajutrz po porodzie przyprowadziłam do niej Jane, żeby mogła zobaczyć siostrę leżącą w kołysce przy łożu matki.

– Ma na imię Katarzyna, na cześć królowej – oznajmiła markiza.

Jane musiała wyraźnie dostrzec, że matka wygląda na zmęczoną i ma podły nastrój, niewątpliwie wskutek rozczarowania, że nie urodziła syna. Niemniej noworodek jest bardzo piękny, całkowicie pozbawiony pomarszczonego wyglądu większości maluchów. Ma jasne włosy, ogromne, błękitne oczy i anielski wyraz słodkiej twarzyczki. Jane najwyraźniej uznała, że siostra jest cudowna i starała się rozweselić matkę.

– Jest lepsza od każdego chłopca – obwieściła, lecz ze skutkiem odwrotnym do zamierzonego.

– Proszę ją stąd zabrać – warknęła milady – bo wygaduje bzdury.

Pospiesznie wyprowadziłam Jane z komnaty.

– Nic się nie stało – uspokajałam, widząc jej przerażenie. – Chciałaś dobrze. Lady, twoja matka, jest po prostu zmęczona i trudno jej się opanować. Chodźmy na górę i zabierzmy się do szycia tej ładnej koszulki nocnej dla lady Katarzyny. Być może znajdę też w szkatułce trochę cukierków marcepanowych.

Pocieszona tymi słowami Jane zaczęła radośnie podskakiwać, idąc wzdłuż korytarza, po czym przypomniawszy sobie, że należycie wychowana panienka, taka jak ona, powinna zachowywać się bardziej odpowiednio, zwolniła kroku i ruszyła dalej dostojniejszym chodem. Serce mi się kraje na myśl o niej – taka pojętna, choć maleńka, i tak mało kochana przez tych, którzy najbardziej powinni się o nią troszczyć.

Treść dostępna w pełnej wersji.

1 W odróżnieniu od literatury faktu, w której imiona podaje się zwykle w oryginale poza imiona mi władców, tłumacz w porozumieniu z wydawcą przyjął zasadę tłumaczenia imion bohaterów z wyjątkiem nielicznych przypadków, w których imię nie ma polskiego odpowiednika, podobnie jak w polskich wydaniach innych powieści historycznych, np. cyklu Królowie przeklęci Maurice’a Druona w przekładzie Anny Jędrychowskiej (przyp. tłum.).

2 W oryginale zastosowano inną wersję pisowni nazwiska rodowego Elżbiety Woodville (przyp. red.).

3 Bullen – inna wersja pisowni nazwiska rodowego królowej; ponadto lud w rozmowach o Annie Boleyn nazywał ją bezceremonialnym zdrobnieniem „Nan”, wyrażając w ten sposób swoją antypatię (przyp. tłum.).

4 Ang. horn book – elementarz wypisany na drewnianej tabliczce lub małym arkuszu pergaminu, oprawionym w drewno i chronionym przejrzystą płytką z rogu (przyp. tłum.).