Tytuł oryginału: Un segreto non è per sempre

Redakcja: Joanna Habiera

Korekta: Aneta Szeliga

Projekt okładki: Joanna Wasilewska

Skład i łamanie: ALINEA

Copyright Longanesi & C. © 2012 – Milano. Gruppo editoriale Mauri Spagnol

Okładka:

zdjęcie kobiety: (C) Ninamalyna I Dreamstime.com

Zdjęcie teczki: © Jorge Salcedo | Dreamstime.com

Odcisk szklanki: © Rangizzz | Dreamstime.com szminka: © Picsfive | Dreamstime.com

Polish language translation copyright © 2014 by Wydawnictwo Jaguar Sp. Jawna

ISBN 978-83-7686-300-9

Wydanie pierwsze, Wydawnictwo Jaguar, Warszawa 2014

Adres do korespondencji:

Wydawnictwo Jaguar Sp. Jawna

ul. Kazimierzowska 52 lok. 104

02-546 Warszawa

www.wydawnictwo-jaguar.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Dla Stefano i Olly

W tym świecie nawet życie motyla jest chaotyczne.
Kobayashi Issa

Mój Instytut Medycyny Sądowej jest jak nieufny kochanek, który bierze, nic nie dając w zamian.

Dzisiejszy dzień był kolejnym dowodem antymerytokracji. Wszystko zaczęło się od krótkiego, acz intensywnego egzaminu, jako że tylko jedno z nas – jakbyśmy byli uczestnikami reality show – wygra miejsce na seminarium medycyny sądowej w Paryżu. Kandydatami w tym małym, wewnętrznym konkursie byliśmy my wszyscy, lekarze na specjalizacji, a gdyby bukmacherzy obstawiali wyniki, ja byłabym warta niewiele albo wręcz zupełnie nic. Byłby to zresztą poważny błąd, ponieważ oddałabym się nawet intensywnej prostytucji, byle tylko zwyciężyć.

Nie wracam dzisiaj do domu bez biletu do Paryża. Do rywalizacji silnie motywuje mnie to, że dzięki seminarium miałabym szansę spędzić tydzień w mieście, które – pomijając już to, że jest najpiękniejsze na świecie – gości obecnie jedynego człowieka na ziemi, dla którego jestem gotowa dawać się egzaminować niczym pod mikroskopem przez tę megierę Wally. Chodzi o Arthura Malcomessa, syna mojego szefa, reportera wojennego Agence France Presse, a jednocześnie – z woli losu – mojego chłopaka.

To dlatego znajduję się teraz w sali tortur, to znaczy w pokoju Wally, asystentki Najwyższego, która rok temu naraziła mnie na utratę zdrowia psychicznego poprzez groźbę wyrzucenia, po której jeszcze się nie otrząsnęłam. Ryzykowałam epokowe oblanie roku, w samym środku studiów, co jest zdarzeniem niezwykłym i przez to właśnie wyjątkowo fatalnym.

Obok niej stoi sam Najwyższy, każdego dnia coraz bardziej zmęczony i marudny.

Nie ma wielu studentów na specjalizacji, a egzamin odbywa się w porządku alfabetycznym.

Całkiem niespodziewanie dla kolegów, przełożonych, a nawet dla sprzątaczki, ja zdaję egzamin najlepiej.

To prawda, szczęście mi dopisało, ale była to doprawdy niewielka pomoc z jego strony.

Wally w przekonaniu, że zadaje trudne pytanie, swoim smolistym głosem kazała mi mówić o niczym innym, jak o nabijaniu na pal – a wydawałoby się, że nie żyjemy w czasach Drakuli – napędziwszy stracha kolegom, którzy czekali na swoją kolej. Nie mogła wiedzieć, że zgłębiłam ten temat dwa dni wcześniej, gdy przypomniałam sobie o tym, obejrzawszy film z Keanu Reevesem.

Uczucie bycia – wreszcie – lepszą niż inni jest tak odurzające, że z żalem myślę o wszystkich okazjach, które przegapiłam. Byłam już gotowa powtórzyć to doświadczenie!

Jakbym nie była wystarczająco odurzona sukcesem, po wielu smutkach i upokorzeniach los zachował mnie przy życiu, bym mogła asystować przy klęsce gwiazdy instytutu, istoty stworzonej w równych częściach z silikonu i mięśni: Ambry Negri Della Valle. Jej egzamin wypadł tak słabo, że przez chwilę myślałam, że to ja znalazłam się w ukrytej kamerze.

Brzydko jest czerpać radość z małych upadków tych, którzy uważają się za lepszych od nas, ale jak można pozbawiać się wszelkich przyjemności? Wystarczą już dieta i wymuszone oszczędzanie.

Rzadko zdarza mi się wierzyć we własne możliwości, ale skoro ona poddała się walkowerem, miejsce należy do mnie.

Szukam już na Expedii lotów do Paryża, kiedy dzwonek telefonu oznajmia nam, że decyzja została podjęta.

Wchodzę do pokoju Najwyższego pełna entuzjazmu, ponieważ zaraz usłyszę: „Tak, magister Allevi zdobyła to miejsce, mówiąc szczerze, zdeklasowała was wszystkich”, i nie wierzę własnym uszom, kiedy głęboki głos Najwyższego ogłasza, że do Paryża pojedzie Ambra.

Ona przyjmuje tę wiadomość jak coś oczywistego i nieuniknionego.

– Dziękuję, profesorze – miauczy, mrugając do kolegów, którym moja wymarzona wersja wydarzeń pewnie nawet nie przyszła do głowy.

– Ale tak naprawdę więcej od pani oczekujemy, pani Ambro – zauważyła Wally w porywie szczerości.

Lisa Nardelli, moja koleżanka z roku, z którą dzielę pokój, w którym zresztą pracuje też Ambra, spogląda na mnie z rezygnacją.

– Wiemy, że potrafi pani zdawać egzaminy dużo lepiej niż dzisiaj – ciągnie Wally – ale jesteśmy też pewni, że będzie pani potrafiła doskonale wykorzystać szansę, którą pani dajemy.

Zrozpaczona, wracam do mojego pokoju, czując coraz silniejszy smrodek upokorzenia, jakbym wdepnęła w psią kupę. Wytrzymuję mniej więcej godzinę, po której stawiam się znów w pokoju Najwyższego gotowa żądać wyjaśnień.

Malcomess senior jest bowiem człowiekiem tajemniczym, ale też uczciwym i żaden brzydki numer nie jest w jego stylu.

Przygląda mi się swoimi szarymi oczami, które rzadko pozwalają innym wejrzeć w jego wewnętrzny świat.

– Ma pani jakieś pytanie co do wyniku egzaminu, pani magister? – zwraca się do mnie swoim głosem z angielskim akcentem, silniejszym niż ten Arthura.

– Dlaczego pan nie wybrał mnie? – pytam bez ogródek.

Kiedyś nie zrobiłabym niczego podobnego. Zawsze traktowałam swoją rolę w instytucie z pewną niedbałością, póki nie zrozumiałam, że znalazłam się na skraju przepaści.

Ale dziś jestem rozczarowana! Widziałam już siebie z Arthurem na Saint Germain des Prés, objedzoną makaronikami, ubraną na różowo jak w reklamie Miss Dior Cherie, a do tego niemuszącą martwić się tym, co zostało w domu.

– Jestem tyranem oświeconym, przyjmuję wyzwanie – odpowiada Najwyższy. – Dokonaliśmy oceny perspektywicznej. Znam panią, pani magister. Czy naprawdę pcha panią naprzód zainteresowanie medycyną sądową, czy może wyczuła pani szansę na wakacje w Paryżu? I czy naprawdę mogę liczyć na to, że będzie pani właściwie reprezentować instytut, czy też może byłaby pani gotowa urywać się z wykładów, żeby tylko spędzić popołudnie w towarzystwie mojego syna? Takie właśnie pytania zadałem sobie, zanim wybrałem magister Negri Della Valle.

W zderzeniu z tak niepohamowaną szczerością należy się zdobyć na uczciwą odpowiedź:

– Przyznaję, że zbieg okoliczności był dla mnie dodatkową motywacją… ale to i tak niesprawiedliwe. Gdyby nie wiedział pan o relacji między mną a Arthurem i oceniał nas wyłącznie na podstawie dzisiejszego egzaminu, czy także wybrałby pan Ambrę, a nie mnie?

– Odpowiedź jest prosta: bez czynnika dodatkowego, w osobie mojego syna, nigdy nie zdałaby pani egzaminu na tak wysokim poziomie. Oczywiście nie ze względu na brak zdolności, tylko motywacji. No już, pani magister. Niech się pani nie smuci. Jest wiele tanich biletów, a ja z przyjemnością dam pani kilka dni urlopu.

Który przyjmę z przyjemnością! Będę przecież musiała się otrząsnąć po tym rozczarowaniu. Okropnie jest czuć przez chwilę smak zwycięstwa, a potem odkryć, że jednak nic się nie zmienia, że wciąż jestem taką samą, niezbyt obiecującą studentką medycyny sądowej, na którą nikt nie postawiłby ani centa.

Kiedy wróciłam do pokoju, widok Ambry przygotowującej się do podróży – do mojej podróży! – nie poprawił mi humoru.

– Claudio? Wpadniesz do agencji, żeby odebrać voucher do hotelu? Jakaś beznadzieja, nie są mi w stanie wysłać go mejlem. Chyba utknęli w średniowieczu. Nie, sama nie dam rady, nie mam czasu! – słyszę, jak zwraca się do swojego oficjalnego narzeczonego. Claudio Conforti jest młodym badaczem z naszego instytutu, równie pięknym, co perfidnym.

Mamy z Claudiem wspólną przeszłość, utkaną z tej nostalgii, którą czuje się tylko wtedy, kiedy tak naprawdę do niczego nie doszło. Z alchemii o ogromnym potencjale, ale bez najmniejszego oparcia w rzeczywistości.

– Nie interesuje mnie, że musisz jechać do prokuratury. Pojedziesz tam później – ciągnie władczo Ambra. Kiedyś Claudio nie był człowiekiem-podnóżkiem, w jakiego stopniowo go zmieniła. – Uważnie mnie wysłuchaj, doktorze Conforti. Nic mnie nie obchodzi, że naraziłeś się w sprawie Valenti. Jeśli masz problemy z pewnością siebie, postaraj się je rozwiązać, nie mieszając mnie do tego i…

Nie słyszę końca rozmowy, bo Ambra oddala się, by wyklinać go na osobności. Wchodzi chwilę później w nastroju nieprzysiadalnym.

Jakieś pół godziny później Claudio wchodzi do naszego pokoju. Ona rozpoznaje jego krok, ale nie podnosi wzroku.

On nie wita się z nikim, z nikim nie rozmawia. W absolutnej ciszy kładzie na biurku Ambry dokumenty, o które go poprosiła, i oddala się ze złością. Coś wpada Ambrze do głowy, więc wstaje ze swojego niebieskiego fotelika i pędzi za nim, wołając:

– Claudio, natychmiast wracaj!

On idzie dalej, niewzruszony, a jedynym, co słyszę z oddali, jest: „Mam serdecznie…”, a potem niewyraźne mamrotanie, słów jednak można się bez trudu domyślić.

Po powrocie Ambra jest nieco czerwona na twarzy, ale nie purpurowa.

– Na co się gapicie? – ze złością pyta mnie i Larę.

Nasze odpowiedzi rozpływają się w pustce, kiedy myślę sobie, że zawsze znajdzie się ktoś skazany na życie gorsze od mojego.

* * *

O dziewiątej jem kolację z Cordelią w niedawno otwartym lokalu niedaleko Piazza Navona.

Cordelia Malcomess, siostra Arthura, jest aktorką, której kariera i życie prywatne są bardzo nieuporządkowane. Od około trzech miesięcy utrzymuje, że znalazła bratnią duszę: szczęśliwcem jest Lars Mikkelsen, norweski menadżer, który ma trzydzieści dziewięć lat, ale wygląda na więcej. Wciąż o nim mówi i potrafi umieścić go w dowolnej konwersacji, chociaż zazwyczaj pretekst jest wielce wątpliwy.

Tego wieczora Cordelia ubrana jest w krótką, pomarańczową tunikę z jedwabnego szantungu i wygląda, jakby właśnie wyłoniła się z kolonialnego Bangkoku.

– Jakieś ploteczki? – pyta, kładąc torbę na krześle i biorąc do ręki menu. – Grillowany łosoś z sosem tatarskim. musi być pyszny. Chociaż powinnam uważać, przytyłam trzy deko. Ale polecił mi go Lars, który był tutaj w zeszłym tygodniu.

Ja w międzyczasie zastanawiam się… i rzeczywiście, jedna plotka przychodzi mi do głowy.

– Wiesz, że Riccardo się zaręczył? – zdradzam.

Zaskoczona Cordelia odkłada menu. Jakim prawem ten biedny

Riccardo, dawny przyjaciel Arthura, śmiał znaleźć sobie fajną dziewczynę i przestać się za nią uganiać?

– Riccardo Gherardi?

– Tak, właśnie on.

– Absurd – szczebiocze.

– Dlaczego? Co w tym dziwnego?

– Jak mężczyźni mogą być tak niekonsekwentni? Wcześniej zapewniał, że za mną szaleje. Nie wyobrażasz sobie nawet, jakie żałosne sceny urządzał, kiedy wróciliśmy z Chartumu. A teraz już jest gotowy, żeby mnie kimś zastąpić. Nie sądzisz, że to niegodne?

– Chodzi raczej o zwykły instynkt przetrwania. Ciebie Riccardo nigdy nie interesował. Cieszę się, że znalazł dziewczynę, która do niego pasuje.

Cordelia wpatruje się w paznokcie pomalowane na paskudny błotnisty kolor, który jej zdaniem jest niezwykle modny, sold out¹ w całych Stanach Zjednoczonych.

– A kim jest ta paskuda?

– Modelka. Chyba ma na imię Emma.

– Emma… już wiem, kto to! – woła wściekła. – Ty ją znasz? – pyta ze zmartwieniem wymalowanym na twarzy o spiczastej bródce.

– Poznałam ją w zeszłym miesiącu, kiedy Arthur był w Rzymie. Wydała mi się naprawdę urocza.

– Alice, by użyć twojej terminologii rzeźnika trupów, być może to grzywka wykuła ci rogówkę. Jak możesz twierdzić, że jest urocza?

Powstrzymuję chichot, gdyż doskonale wiem, że ona nie jest w nastroju do żartów. Wręcz przeciwnie: jest okropnie poważna, a problem polega na tym, że przez to jeszcze bardziej chce mi się śmiać.

– Może masz rację, jest nudna – zgadzam się w obawie, że zaraz zwróci łososia, którego dopiero co skosztowała.

– A co słychać u mojego brata?

– Wszystko w porządku. Jutro wyjeżdża do Mjanmy.

Cordelia wytrzymuje cios. Nikt nie lubi wychodzić na głupka.

Nie może się zdecydować, czy pogodzić się ze swoją ignorancją, czy się nią nie przejmować. Koniec końców pewnie uznała, że ten wieczór dostarczył jej wystarczająco dużo powodów do refleksji, a więc także do zastanowienia się nad sobą, która to czynność ją zabija. Wgryza się więc w łososia i zadaje mi pytanie, którego ja sama nie zadałam Arthurowi, wolałam znaleźć w wyszukiwarce Google.

– A gdzie to jest?

* * *

Aż do zeszłego tygodnia też nie miałam pojęcia, że jest to nowa nazwa Burmy, a informacje o tym kraju wyciągam od Arthura jeszcze tego samego wieczora przed pójściem spać.

– To nie jest wymagająca praca. Wynik wyborów jest dość oczywisty, ponieważ opozycja została rozwiązana już jakiś czas temu. Łatwe zwycięstwo. Straszne barbarzyństwo.

– Czy Burma jest ładna?

– Ładna, ale na rozdrożu.

– Bardzo bym chciała się z tobą zobaczyć. Minął już ponad miesiąc.

– Tak – odpowiada niezobowiązująco. – Honey, przykro mi, ale naprawdę muszę lecieć.

– Musisz zrobić wywiad z Aung San Suu Kyi?

– Posłuchajcie tylko tej mojej głupiutkiej owieczki! Nauczyłaś się, co?

Chciałabym mieć wystarczająco dużo czasu, by słuchać jego opowieści o dalekich krajach, o których nie mam pojęcia. To sposób na to, by wejść do jego świata, a jednocześnie moje okno na świat. Czasu jednak nigdy nie wystarcza, gdy dzielą nas setki kilometrów, a jedynym, czego nie brakuje, jest tęsknota.

Odłożywszy słuchawkę, rozpoczynam mój rutynowy wieczór, który ma dwa warianty, zależnie od obecności lub nieobecności mojej współlokatorki Yukino. W pierwszym wypadku, to ona zajmuje się kolacją i programem po kolacji, na który zazwyczaj składa się prywatny seans anime. W drugim – samotność jest moją towarzyszką, co nie jest wcale takie nieprzyjemne. O jedenastej idę do łóżka z dobrą książką.

Kiedy jakieś zdarzenie wpływa na codzienność destabilizująco, istnieje tylko jeden sposób na przywrócenie właściwego porządku rzeczy: stworzenie nowych przyzwyczajeń. To właśnie zaczęłam robić, gdy zdałam sobie sprawę, że będę musiała się zgodzić na historię stworzoną z długich rozmów telefonicznych. Albo ewentualnie z rozmów video na Skypie. Kiedy Arthur wyjeżdża, po szybkim pożegnaniu wyglądającym tak, jakbyśmy mieli zobaczyć się następnego dnia, czuję, że coś we mnie pęka, że muszę zaczynać od początku. A jednak już następnego dnia mam wrażenie, że wyjechał dawno temu, że zawsze było tak samo, że zawsze tkwiłam w tej otchłani złożonej z niezliczonych odcieni szarości.

To okropne uczucie.

Szaleństwo, panie, okrąża świat niczym słońce, i nie ma miejsca, w którym by nie świeciło.
William Szekspir

Ubezwłasnowolnienie?

Powtarzam słowo wypowiedziane przez doktora Anceschiego, jednego z moich przełożonych.

W ostatnich czasach dobry doktor, duży i gruby niczym Notorious B.I.G.², stracił kilka kilogramów, więc da się nawet dostrzec jego oczy, kiedy się śmieje.

– To historia w sam raz dla ciebie. Chyba nie zajmowałaś się czymś podobnym? – Nie, i rzeczywiście powinnam była wcześniej zapytać, na czym dokładnie polega to zadanie. – Chodzi o wspólną pracę – ciągnie. – Towarzyszył mi będzie psychiatra. Doktor Laurenti przyjdzie później i opowie o tym przypadku. Zawołam cię, żeby was przedstawić.

Kiedy zostaję sama w pokoju, który zazwyczaj dzielę z Ambrą i Larą, zaglądam do rozdziału o ubezwłasnowolnieniu.

O ubezwłasnowolnieniu możemy mówić, kiedy osoba pełnoletnia znajduje się w stanie permanentnej niezdolności do jasnego myślenia, a więc jest niezdolna do dbania o własne interesy.

– Alice – gdy wypowiada moje imię, przybiera protekcjonalny ton, na granicy pogardy. – Co robisz?

– Uczę się.

Claudio podchodzi do biurka i zerka na strony wciąż otwartej książki.

– Cieszę się, zwłaszcza że rzadko ci się to zdarza. Szczerze mówiąc, nigdy nie zrozumiałem, jak zdołałaś skończyć studia. Wybrałaś jednak zly moment. Zapomniałaś o dzisiejszej sekcji? Wiedz, że w przypływie dobroci postanowiłem powierzyć ci przeprowadzenie jej w całości.

Nie unosząc nawet wzroku, czytam dalej.

– Ambry nie ma? – pytam, ponieważ zazwyczaj to ona gra rolę primadonny, a on udaje, że jest sprawiedliwym doktorem, kiedy odpowiada, że wszystkim daje równe szanse nauki.

Idziemy korytarzami instytutu i docieramy do kostnicy, do której on wkracza triumfalnie, podziwiany przez doktorantki, nielubiany przez doktorantów, a w każdym razie darzony tylko dwoma rodzajami uczuć: podziwem i głęboką zazdrością.

Dzisiaj wydaje się jeszcze bardziej zachwycony sobą niż zazwyczaj, choć granica przesady jest ledwie dostrzegalna. Widzę stópkę Ambry w butach zakupionych w ekskluzywnym, mediolańskim butiku, w metroseksualnym sweterku z cienkiego kaszmiru i w dżinsach, które doskonale podkreślają jej pośladki. Podaje mi niebieski fartuch, maseczkę, skalpel i uśmiechając się w coraz bardziej złośliwy sposób, ogłasza:

– Dzisiaj autopsję poprowadzi Alice. Gotowa?

Cóż, nie mam wyboru.

Wszyscy na mnie patrzą. Ajednak daję sobie radę. To zwłoki mężczyzny, który umarł przez powieszenie. Claudio uważa samobójstwa za najłatwiejsze przypadki i stąd wynika jego hojność. Wyciągam mózgowie, nie pozwoliwszy, by wypadło mi z rąk; przecinam aortę we właściwym miejscu; nerki znajduję bez problemu. Wszystko idzie doskonale. Nawet Claudio jest zadowolony i z pewnością przekonany, że mój sukces jest zasługą właśnie jego – wybitnego dydaktyka.

W ułamku sekundy jego zadowolenie przeradza się we wściekłość.

Kropla krwi z moich dłoni spada na jego buty, a jemu wymyka się przekleństwo nie do powtórzenia.

– Chciałbym wiedzieć, jak ty to robisz, że jesteś tak niezdarna, Allevi! Jak?

– Powinieneś był włożyć ochraniacze – przypominam, nie odrywając wzroku od pustej już klatki piersiowej trupa. On, zaskoczony, mamrocze coś w stylu „nikt mnie już nie szanuje” i chwyta marynarkę.

– Wychodzisz?

– I tak już prawie skończyłaś. To przez ciebie muszę iść wyczyścić sobie buty. Kończ szybko i wracaj do instytutu. Najlepiej pełzając. I uważaj, żeby nie narobić więcej kłopotów.

To tylko wydaje się łatwe. Koledzy wpatrują się we mnie, a ja bez Claudia czuję się zagubiona. To, co mogłabym zrobić w dwadzieścia minut, kończę w godzinę, ale przynajmniej z powodzeniem.

Po powrocie do instytutu widzę Anceschiego, czekającego, by przedstawić mi kolegę o znajomej twarzy.

– Magister Allevi, przedstawiam pani Niccolò Laurentiego. Wraz z nami zajmie się pani przypadkiem ubezwłasnowolnienia, o którym wspominałem.

Pamiętam go: kiedy ja byłam na pierwszym roku studiów, on był na szóstym. Jego ciemne włosy układają się w niezwykłe afro; jest wysoki i niezgrabny, jego niebieskie oczy dowodzą, że gdyby się postarał, mógłby się wydać interesujący, ale w tym momencie jest zbyt znudzony, by wykrzesać z siebie cokolwiek poza zniecierpliwieniem.

– Bardzo mi miło – mamrocze, niespodziewanie głębokim głosem. Podaje mi dłoń o palcach nieproporcjonalnej długości, niczym postaci z filmu Tima Burtona.

Anceschi zostawia nas samych. Zapraszam Niccolò na kawę, żeby się lepiej poznać: w końcu mamy razem pracować. Zgadza się, ale nie wydaje się zachwycony.

W barze obok instytutu on pije gorzką kawę, ja – cappuccino. Nie jest szczególnie towarzyski.

– Skontaktowałem się z córką Konrada Azaisa, z którą mieszka, i ustaliłem termin. Poprosiła oficjalnie, by wizyta odbyła się w jej domu – wyjaśnia rzeczowo.

– W takim razie musimy tam pojechać.

– Zacząłem czytać jego książki. Muszę przyznać, że nigdy mnie nie pociągały, ale… są ciekawe. Wręcz olśniewające.

Tracę wątek. Obawiam się, że moje wargi są ubrudzone mleczną pianą, kiedy mówię:

– Wybacz, zgubiłam się.

Niccolò zdaje się zaskoczony moim wyznaniem. Odstawia filiżankę na bar, wyciera bawełnianą serwetką całkiem czyste usta, wydaje z siebie lekkie kaszlnięcie, które sygnalizuje zakłopotanie, i patrzy na mnie z politowaniem.

– Nie znasz Konrada Azaisa?

– A powinnam? – pytam, zirytowana jego przemądrzałością.

Marszczy czoło, nie wiedząc, co odpowiedzieć. Jednocześnie – a jestem pewna, że robi to, żeby zyskać na czasie – płaci rachunek.

– To bardzo ważny pisarz – mówi wreszcie beznamiętnym tonem. Szkoda na niego tak pięknego głosu.

– We Włoszech?

– Na świecie – poprawia mnie, wyciągając z pomarańczowej torby starą, nieco zniszczoną książkę, z okładką nadgryzioną zębem czasu. – Tę właśnie skończyłem. Nie jest najlepsza, ale da ci pewną wiedzę. – Podaje mi książkę swoimi długimi palcami o idealnie owalnych paznokciach. – Zadzwonię, kiedy dostanę jakieś wiadomości od córki.

– OK – odpowiadam bezmyślnie, zajęta oglądaniem książki.

Czytam incipit.

Z początku wydawało mi się, że to tragedia. Później zrozumiałem, że było to wyzwolenie.

Na czwartej stronie okładki widnieją lakoniczne informacje o Konradzie Azaisie. Myślę sobie, że Google rozjaśni sprawę, podczas gdy coraz bardziej zniecierpliwiony Niccolò oznajmia, że jest już naprawdę bardzo późno i że musi już iść.

A zatem, jeśli zechcesz dać mi swój numer. – kończy, podnosząc swoją komórkę i powstrzymując irytację.

Oczywiście, przepraszam – odpowiadam, szybko zamykając książkę i myśląc sobie, że nadchodzą bardzo ciężkie czasy.

Konrad

Kilka dni później, uzbrojona w zeszyt, kilka dodatkowych informacji o życiu i twórczości Konrada Azaisa, w cierpliwość, która ma pomóc mi znieść Niccolò i podniecenie przed spotkaniem z żywą legendą, jadę do Tarquinii, gdzie mieszka Azais.

Anceschi uprzedził, że spóźni się piętnaście minut, co, w języku anceschiańskim oznacza przynajmniej pół godziny. To dlatego polecił, żebyśmy ruszali sami.

Niccolò umówił się ze mną przed swoim domem, rdzawym budynkiem w dzielnicy Monti Tiburtini. Stamtąd wjedziemy na autostradę jego nowiutkim, warczącym punto, barwy metalicznego błękitu, i skierujemy się ku Tarquinii, gdzie Azais mieszka ze swoją jedyną córką, szwagrem, wnuczką i gospodynią słowiańskiego pochodzenia.

– Pogłębiłaś swoją wiedzę o Azaisie? – pyta Niccolò znad kierownicy.

Oczywiście. Książka jest ciężka jak mało która. Szczerze mówiąc, nie zrozumiałam dokładnie treści. Na szczęście istnieje Wikipedia, z której dowiedziałam się, co następuje:

Konrad Andràs Azais (Debreczyn, 12 marca 1928) jest węgierskim pisarzem i poetą. Swoją sławę zawdzięcza przede wszystkim „Chciwości Deszideriusa Horvatha”, swojej pierwszej, kontrowersyjnej powieści, opublikowanej na Węgrzech w 1950 roku.

Życie

Azais urodził się w Debreczynie jako drugi z pięciu synów Csàka, urzędnika państwowego o pochodzeniu mieszczańskim i Izabelli Beàty Bonolis ze starego, litewskiego rodu. Spędził dzieciństwo w Debreczynie, który opuścił w 1940 roku, kiedy jego rodzina przeprowadziła się do Paryża. Podejrzewany o działalność w opozycji, Csàk Azais zwrócił się o pomoc do kuzyna Farkasa Kiràly, który wyemigrował do Francji dwadzieścia lat wcześniej. W Paryżu Csàk Azais włączył się do ruchu oporu zwalczającego nazizm, zaangażował starszych synów i wprowadził ich w środowisko, które odcisnęło ślad na całej twórczości literackiej Azaisa.

W wieku lat dwudziestu Konrad przeprowadził się do V dzielnicy i zamieszkał z Olivierem Volange’em, autorem „Opowiadań o złamanej samotności”. W 1947 roku, po śmierci siostry Heni (Henrietty), Konrad Azais opublikował na własny koszt dedykowany jej tomik wierszy, który przeszedł niezauważony i na wiele lat krytycy o nim zapomnieli. Dzisiaj odkryto go na nowo. W1950 roku Azais zajął stanowisko asystenta na wydziale języka i literatury węgierskiej na uniwersytecie w Paryżu. Z tego samego okresu pochodzi książka „Chciwość Deszideriusa Horvatha”, przyjęta entuzjastycznie przez paryskie środowisko literackie, która szybko stała się ogromnym, międzynarodowym sukcesem. W 1951 roku postanowił opuścić Paryż i przeprowadził się do Mediolanu, gdzie spędził dwadzieścia lat.

W 1955 roku opublikował „ Udrękę”, przyjętą z chłodem przez krytykę i z wściekłością przez publiczność, która nie rozpoznała w niej ukochanego, obdarzonego łaską pióra autora „Chciwości Deszideriusa Horvatha”. W 1959 roku opublikował w języku włoskim książkę „Nigdy więcej po wczoraj”, która została zmiażdżona przez krytykę. W1961 roku ożenił się z młodszą o 10 lat Maią Maniscalchi, z którą doczekał się czwórki dzieci: Leone (1964), Enrico (1966), Oscara (1970) i Seliny (1973).

Po publikacji „Nigdy więcej po wczoraj” nastąpiła długa cisza w jego twórczości, prawdopodobnie wynikająca z niepowodzenia ostatnich książek. W 1971 roku przeprowadził się do Udine, gdzie uczył na uniwersytecie języka i literatury węgierskiej. W tym samym roku własnym sumptem wydał „Długie oczekiwanie”, które okazało się niespodziewanym sukcesem wydawniczym. Azais wrócił do pracy i opublikował w ciągu następnych dwóch lat „Trylogię Margd”, która w 1974 roku została zekranizowana. W wywiadzie Azais zdradził, że zadedykował postać Margd swojej dawnej, nastoletniej miłości, która bywa przez niektórych identyfikowana z tancerką Catherine Rouvroy. Chociaż „Chciwość Deszideriusa Horvatha” uznano jednomyślnie za szczytowe osiągnięcie jego twórczości, to „Trylogia Margd” jest najbardziej znana. W1974 roku opublikował tomik wierszy dedykowanych nowo narodzonej córce Selinie. W 1977 roku Maia Maniscalchi umarła na raka płuc. W tym samym roku Azais opuścił Udine i przeprowadził się do Rzymu, gdzie poznał Luisę Valli, która została jego towarzyszką do 1985 roku. W 1979 roku opublikował autobiograficzną powieść „Ja, Konrad”, a w 1982 – „Gry Margd”, w której to książce pojawiły się niektóre postaci znane z trylogii. Powieść została ciepło przyjęta. W1986 roku ukazała się „Niemoralność”, kompilacja powieści i eseju, przez samego Azaisa uznana za jego „najmniej udane dzieło”.

Bibliografia:

Heni, 1947

Chciwość Deszideriusa Horvatha, 1950

Udręka, 1955

Nigdy więcej po wczoraj, 1959

Długie oczekiwanie, 1971

Margd, 1972

Niepokój Margd, 1972

Znów Margó, 1973

Dla ciebie, Selino, 1974

Ja, Konrad, 1979

Gry Margó, 1982

Niemoralność, 1986

Ciekawostki

W 1978 roku został prezesem honorowym włoskiego stowarzyszenia enigmistyki klasycznej. W tworzeniu i rozwiązywaniu rebusów do dzisiaj uznawany jest za jednego z najzdolniejszych ludzi na świecie.

– I co, podoba ci się Niemoralność? – pyta Niccolò.

– Nieszczególnie – odpowiadam zgodnie z prawdą.

Na twarzy Niccolò rozkwita uśmiech, który oznacza dokładnie: „To oczywiste, spodziewałem się tego”.

– To doskonała metafora instrumentalizacji seksu w relacjach między kobietami a mężczyznami – postanawia mnie oświecić.

– Tyle zrozumiałam, ale nie zachwyciła mnie ani forma, ani zawartość. Myślę, że szybko ci ją zwrócę. Raczej nie dam rady jej dokończyć.

– Jak wolisz.

Zapada ponura cisza. Najwyraźniej Niccolò uważa, że nie dorastam mu do pięt pod względem intelektualnym, i dlatego milczy.

– Ładnie tutaj – zauważam, gdy zbliżamy się do celu. Złociste pola zbóż zdają wpływać do Morza Tyrreńskiego.

– Owszem – przytakuje. – Poza tym są tutaj etruskie groby nie do przegapienia. W każdym razie jeśli to kogoś interesuje – dodaje, in cauda venenum ³. Zerka na swoją nawigację. – Dobrze. Już prawie jesteśmy – wyjaśnia.

– Zjemy coś wcześniej? – proponuję, ponieważ burczy mi w brzuchu.

– Wolałbym się nie spóźnić. Mogę ci zaoferować krakersy.

Dojeżdżamy do małej, przynajmniej dwustuletniej willi, z granitowych, złoconych kamieni, z nieco wyższą, przylegającą do budynku wieżyczką. Dwa otyłe koty wyglądają przez kratę w bramie, pachnie wilgotnymi, zgniłymi po jesiennych deszczach liśćmi.

– Zadzwonię domofonem – ogłasza Niccolò całkiem niepotrzebnie, bo jest to jedyna rzecz, którą można w tym momencie zrobić.

Nikt nie odpowiada, ale brama się otwiera; wchodzimy do zaniedbanego ogrodu. Winorośl pnie się w sposób niekontrolowany, nikt nie sprząta rozmiękłych już liści, miski kotów pokryte są zeschłymi resztkami jedzenia. A jednak ten niszczejący ogród ma swoistą magię. Przez uchylone okno dobiega pełen pasji i tylko odrobinę nieprecyzyjny głos wiolonczeli. Z ogrodu przechodzi się na patio, wyłożone żółtymi i niebieskimi kafelkami, a z drewnianych drzwi wychodzi kobieta, z której emanuje niezwykłe piękno, bardzo podobne do piękna tego domu. Jest miękka w ruchach, ale nie prowokacyjna ani niezdarna, a jej falujące włosy w odcieniu ciemnoblond zebrane są w kucyk. Jej oczy są zielone, ale zgaszone, pozbawione blasku, a uśmiech przyjemny, choć zmęczony. Ma na sobie gołębioszary kardigan, fiołkową koszulkę i beżowe spodnie. Wyraz jej twarzy zdradza inteligencję, ale też zagubienie, a głos, którym nas wita, zdaje się należeć do dziewczyny młodszej o przynajmniej dziesięć lat.

– Nazywam się Selina Azais – mówi, podchodząc do nas i podaje nam dłoń bez pierścionków i lakieru na paznokciach, posmarowaną za to dużą ilością glicerynowego kremu.

Dźwięk wiolonczeli gwałtownie się urywa, chociaż wibracje strun wciąż rozbrzmiewają cicho, niczym odległe echo. Selina zaprasza nas do wnętrza, wypełnionego intensywnym zapachem wiejskiego domu. Urządzone jest w stylu country, ale z klasą. Wazony pełne świeżych kwiatów zdobią wszystkie kąty, a ciasto – a właściwie połowa, która została – stoi na dekorowanej czerwonymi kwiatkami paterze, ustawionej na białym stole pośrodku salonu. Wszędzie, nawet na drewnianej podłodze, wznoszą się sterty książek, a wielki regał przy ścianie wygląda, jakby miał się zawalić. Zasłony w biało-czerwoną kratkę przepuszczają światło słońca, które wyszło po nocnej ulewie i sprawia, że pokój zdaje się zawieszony w czasie.

– Wstawiłam wodę. Macie ochotę na herbatę i kawałek ciasta? Upiekła je moja córka Clara.

– Z przyjemnością! – odpowiadam bez wahania. Selina z wdziękiem kiwa głową i woła głośno jakąś Terézię.

Na wezwanie pani domu w drzwiach pojawia się brzydka jak noc kobieta z kwaśną miną, mamrocząca pod nosem coś w niezrozumialym języku. Selina odpowiada, a mnie wydaje się logiczne, że rozmawiają po węgiersku.

– Usiądźcie. On jest na górze, prawie nie wychodzi ze swojego pokoju. Dzisiaj nie zrobi wyjątku. Pomyślicie, że jest bardzo obcesowy i w rzeczywistości… taki właśnie jest. Należy zachowywać się wobec niego bardzo uprzejmie. Przypomina rozkapryszone dziecko.

Niccolò rozpoczyna wykład z psychiatrii, który nie wydaje się interesować Seliny, a ja wciąż obserwuję pokój. Wiolonczela, która jeszcze przed chwilą używana była z ogromnym uczuciem, pulpit, na którym leżą nuty Suity na wiolonczelę nr 1 Bacha, wiszące na ścianach obrazki z kwiatami, trzy kociaki śpiące przy wygasłym, pełnym popiołu kominku i stojąca obok nich miska z mlekiem. Terézia niesie do kuchni porcelanowe talerzyki, na których kładzie uważnie po kawałku czekoladowego tortu. Z wyszczerbionego dzbanka, z tego samego kompletu co talerzyki, wlewa wrzątek, po czym podaje mi pudełko pełne herbat o różnych smakach, abym wybrała sobie ulubioną.

Cóż za uroczy dom.

Mogłabym tu mieszkać.

Czy poznałeś kiedyś kogoś szczęśliwego? I jednocześnie wciąż zdrowego na umyśle…

Terezio, spytaj Clarę, czy chce herbaty.

– Nie! – odpowiada niezbyt grzecznie głos, który najwyraźniej należy do Clary.

– Usłyszała? – komentuje matka z zawstydzonym uśmiechem. Mam nadzieję, że Niccolò nie wygłosi teraz kazania o problemach dorastania.

– Tort jest znakomity – mamrocze Selina kocim głosikiem, ze swoją jedwabną elegancją i romantyczną aurą jak z filmów Jane Campion.

– Pani Azais, ten dom jest doprawdy uroczy. – Nie mogę się powstrzymać przed tym komentarzem.

Selina uśmiecha się szeroko.

– Doprowadzenie go do porządku zajęło mi wiele lat. Teraz jednak ja też jestem z niego bardzo zadowolona – rozpromienia się.

Niccolò wydaje się coraz bardziej zirytowany moją obecnością. Dość opryskliwie odmówił tortu i nieustannie spogląda na zegarek. Jest naprawdę antypatyczny. Wyjaśniamy Selinie, że nie możemy rozpocząć bez doktora Anceschiego, co nie robi na niej wrażenia.

– Mamo, dziadek znowu się ubrudził. – Komunikat zostaje wypowiedziany tonem pełnym złośliwości przez nastolatkę o bardzo długich włosach, oczach pomalowanych czarnym ołówkiem, niebieskich paznokciach, lewej dłoni ubrudzonej atramentem, jak to u nas mańkutów, w kaloszach na nogach i różowej sukience, przykrytej szarym szalem. Długi kolczyk zwisa z jednego tylko ucha.

– Terézio, bądź tak miła i pójdź na górę. Claro, skarbie, jesteś pewna, że nie masz na nic ochoty? Tort jest naprawdę pyszny, gratulacje.

Clara kiwa głową, speszona, i chwyta kawałek palcami.

– Przedstawiam wam moją córkę, Clarę Norbedo.

Nie poświęcając nam zbyt wiele uwagi, Clara wita się gestem dłoni, rzuca „dzień dobry”, które brzmi bardzo sucho. Nie jestem pewna, czy jest nieśmiała, czy źle wychowana.

– Przyjechali sprawdzić, czy dziadek zwariował? – pyta matkę. W kącikach ust ma okruszki tortu.

– Mniej więcej – odpowiada pewnie Selina.

Clara wzdycha ciężko.

– Dziadek nie jest wariatem. Wcale a wcale. Jest geniuszem. I jest całkiem przytomny. Powinniście o tym wiedzieć.

– Skarbie, wiem, że bardzo kochasz dziadka, ale lekarze wiedzą, co robić i nie potrzebują twoich rad.

Clara wpatruje się w matkę ze zdziwieniem, a może nawet rozczarowaniem.

– A ty bierzesz udział w tej farsie – mówi ze złością i smutkiem, po czym wychodzi z pokoju. Selina biegnie za nią. A jako że Terézia jest na górze, najprawdopodobniej zajęta zmienianiem pieluchy Konradowi Azaisowi, ja i Niccolò zostajemy sami, patrząc sobie w oczy niczym dwójka kretynów.

– Alice, przejdźmy do rzeczy. Chcę zacząć, kiedy tylko Selina Azais wróci.

– Wiesz, czym ona się zajmuje? Kim jest jej mąż?

Niccolò patrzy na mnie zdumiony, zastanawiając się, czy robię go w konia.

– Nie mam zielonego pojęcia! – odpowiada, niemal urażony niestosownością mojego pytania.

Selina Azais wraca sama. Nie wygląda na wzburzoną, ale chyba nic nie jest w stanie nią wstrząsnąć, i zwraca się do nas ze słodkim uśmiechem.

– Doktorze Laurenti, niczego pan nie tknął!

– Proszę się mną nie przejmować – mówi Niccolò, na jej uśmiech odpowiadając dziwnym grymasem, bo na nic lepszego raczej go nie stać.

Dźwięk dzwonka anonsuje Anceschiego, który ma swoje wielkie wejście i, ku wściekłości Niccolò, wszystko przedłuża, przyjąwszy kawałek tortu od Seliny. Przecież nie mógł odmówić hiperkalorycznej przekąski w późny poranek. Jego tyłek zajmuje pół kanapy. Mam wrażenie, że przyszedł tutaj wyłącznie na ciasto i całe dochodzenie niewiele go obchodzi.

– Zaczynamy, pani Azais? – pyta Niccolò, marszcząc czoło.

Zastanawiam się, dlaczego tak mu się spieszy.

– Och, tak. Oczywiście – odpowiada Selina, chyba nieco zaskoczona.

– Dobrze, pani Azais, proszę mi opowiedzieć o stanie zdrowia ojca. Wszystko, co pani wie, od jego młodości aż do dziś. – Anceschi słucha, pozwalając mu zadawać pytania. Terézia proponuje mu kawę z lodami, a on nie każe się dwa razy prosić.

Selina zamyśla się na chwilę.

– Cóż, nie mam wiele do powiedzenia. Mój ojciec zawsze czuł się dobrze. Jako nastolatek dostał cios nożem, wiedzieliście? Poszło chyba o kobietę. Dla nas, dzieciaków, ta historia stała się czymś w rodzaju legendy. Kiedy byłam jeszcze dzieckiem, był operowany na wrzody. Wiele razy wypadał mu dysk, dlatego nie chodzi. Nie trzyma moczu. Ma drobne problemy z krążeniem. To wszystko.

– Dlaczego więc wystąpiono o ubezwłasnowolnienie?

Na policzki Seliny wypływają purpurowe plamy.

– Ja się z tym nie zgadzam. Inicjatywa należała do moich braci.

Niccolò stara się wszystko zrozumieć jak najlepiej. Ja słucham z uwagą.

– W jakim sensie pani się nie zgadza?

– Otóż nie sądzę, aby mój ojciec był niezdolny do decydowania o sobie. Ma paskudny charakter, ale miał taki zawsze. Ma fioła na punkcie enigmistyki i uprzykrzał nam życie tymi swoimi gierkami, ale to też robił od zawsze. Nie jest wariatem.

– To jeszcze sprawdzimy – odpowiada Niccolò ze złośliwością, która wydaje mi się niepotrzebna.

Selina jest zirytowana jego komentarzem. Patrzy, jak wyciąga z pomarańczowej torby teczkę z testami oceny poznawczej, gotowy przedstawić je Konradowi Azaisowi, a potem wstaje. Ja i Niccolò wchodzimy za nią na pierwsze piętro po drewnianych, pomalowanych na biało schodach. Dysząc ciężko, dołącza do nas też Anceschi. Na ścianie wiszą czarno-białe portrety kobiety o delikatnych rysach twarzy, w której domyślam się żony Azaisa. Zauważam podobieństwo do Seliny i Clary.

Pokój Konrada Azaisa jest najgłębiej ukryty w całym domu. Selina prowadzi nas do drzwi, po czym naciska na klamkę.

Drzwi się nie otwierają.

Łagodne rysy Seliny tężeją.

– Claro! – woła głośno.

Dziewczyna wygląda ze swojego pokoju.

– Co tam?

Selina mrozi córkę spojrzeniem.

– To twoja sprawka? Oddaj klucz.

Clara wzrusza ramionami. Jej twarz przybiera różowy odcień, a mnie wydaje się wyjątkowo nieroztropna.

– Nie mam żadnego klucza – odpowiada, podchodząc bliżej. Pochyla się, by spojrzeć na dziurkę od klucza. – Spójrz, zamknął się od środka. Sam. Rozumiesz teraz, że nie jest wariatem? Wszystko zrozumiał.

– Albo może ty mu powiedziałaś – zauważa Selina, nie całkiem niezadowolona.

– Mylisz się. Nigdy bym tego nie zrobiła. – Ja jestem pewna, że było dokładnie odwrotnie.

Niccolò traci cierpliwość.

– A zatem, pani Azais? Co teraz?

– Mam zadzwonić po strażaków, żeby otworzyli drzwi? – pyta Selina z sarkazmem. Clara wybucha śmiechem, a Anceschi puszcza do niej oko, żeby pokazać, że jest po jej stronie.

– A gdyby po prostu poprosiła go pani, żeby otworzył? Skoro, jak twierdzicie, nie jest wariatem, dlaczego miałby nas nie wpuścić? – Ton Niccolò jest irytujący i gdybym była Seliną Azais, wygoniłabym go z domu kopniakiem w tyłek.

– Apa? Apa? Nyilem az ajtó.

– Mogłaby pani mówić po włosku? – Niccolò pozwala sobie na coraz więcej, a ja z trudem powstrzymuję się, żeby go nie walnąć.

Selina z godnością wypełnia polecenie:

– Tato… otwórz drzwi.

– Ani mi się śni – odpowiada Azais po włosku, chrapliwym i pełnym determinacji głosem.

– Dlaczego? Nigdy nie zamykasz się na klucz. Terézia musi cię przebrać. No już, otwieraj!

– Już mnie przebrała, krowa jedna!

– Gdyby Terézia cię usłyszała, byłoby jej bardzo przykro, że tak ją nazywasz.

– Ta krowa i tak nie rozumie włoskiego. Tylko węgierski. To prawda, prosiłem cię o węgierską pokojówkę. Ale ładną.

– Tato, dlaczego się zamknąłeś?

– Nie chcę, żeby nachodzili mnie ci hülyék.

– Czy zostałem przypadkiem obrażony po węgiersku? – pyta z wyższością Niccolò.

– Ależ nie! – woła Selina.

– Nazwał was idiotami – wyjaśnia Clara, z ramionami skrzyżowanymi na piersi i uśmiechem, który wyraża pełną zgodę z opinią dziadka.

– Pani Azais. – Niccolò wypowiada te słowa pełnym emfazy tonem, cedząc sylaby. – Nie wyjdziemy stąd, dopóki nie spotkamy się z pani ojcem.

Jego impertynencja sprawia, że nie mogę dłużej siedzieć cicho. Także dlatego, że wyraża wyłączne swoją, a nie moją, opinię. Ja chętnie bym tu wróciła. Szukam wzroku Anceschiego, który wypowiada swoje zdanie:

– Zobaczymy, Niccolò. Nie uważam, by właściwym było wymuszanie wizyty, skoro nie jest możliwa. Sądzę, że należy się wykazać większą cierpliwością.

– Pani Azais – wtrącam. – Zdajemy sobie sprawę ze wszystkich trudności. Wrócimy, kiedy pani ojciec będzie w nieco lepszym humorze.

– Pogódźcie się z tym. Żadnych wizyt. Nie potrzebuję ich.

– Panie Azais, rozumie pan, dlaczego chcemy pana odwiedzić? – pytam przez drzwi.

Ton jego odpowiedzi jest ostry:

– Oczywiście. Jestem stary, ale nie obłąkany, wbrew temu, co myślicie.

– Właśnie dlatego powinien pan wyrazić zgodę na naszą wizytę, aby móc to udowodnić – wyjaśnia mu Anceschi, a ja podejrzewam, że Niccolò czuje swoją podległość, ponieważ milczy.

– Nie dzisiaj.

– Panie Azais, niechże pan będzie rozsądny – nalegam. Zbyt słabo.

– Wróćcie w przyszłym tygodniu. Dzisiaj boli mnie głowa.

– Panie Azais, niech pan nie kaprysi – wtrąca się Niccolò, odzyskując głos.

– To wy lepiej nie kapryście – mamrocze z drugiej strony drzwi Konrad Azais. – Wiecie, z kim macie do czynienia?

– Owszem, panie Azais. Napisał pan kilka wybitnych powieści, ale to nie uchroni pana od naszej wizyty. Dzisiaj – nalega Niccolò, szurając nogami po parkiecie.

– Idźcie stąd. I zadzwońcie, zanim wrócicie. Jeśli znajdę czas, przyjmę was.

– Tato, to tak nie działa. Lekarze nie muszą prosić cię o pozwolenie.

– A to dlaczego? – zauważa Clara, swoją drogą całkiem słusznie. Machinalnie zaplata warkocz z długich włosów.

– Wypełniają obowiązki wyznaczone przez sędziego – wyjaśnia ostrożnie Selina.

– Co kogo obchodzi sędzia. Najważniejszy jest szacunek. Jeśli dzisiaj dziadek nie ma ochoty na spotkanie, nie rozumiem, dlaczego miałby być do niego zmuszany.

– Rzeczywiście, tak mówi konstytucja – potwierdzam kiwnięciem głowy. Mój głos brzmi uroczyście. – Dlatego też wrócimy, kiedy pan Azais będzie gotowy.

– W porządku, panie Azais? Może w przyszły poniedziałek? – proponuje Anceschi.

Niccolò patrzy na nas z wściekłością, Selina i Clara z podziwem.

Azais milczy przez chwilę.

– Przyszły poniedziałek mi pasuje – odpowiada wreszcie.

– Nie zmieni pan zdania, prawda, panie Azais? – pytam niepewnie.

– Powiedziałem, że się zgadzam – ucina.

Pod drzwiami Selina Azais żegna się ze mną serdecznie, a Anceschiemu wręcza hojną porcję tortu, owiniętą w serwetkę z białej bawełny.

– Dziękuję za zrozumienie – mówi z uśmiechem.

Żegna się chłodniej z Niccolò, a oczy Clary śmieją się, kiedy robi balona z różowej gumy.

* * *

– Yuki, nie możemy go zatrzymać.

Yukino, moja słodka, japońska współlokatorka, która nie nauczyła się jeszcze włoskiego tak dobrze, jakby chciała, patrzy na mnie błagalnie.

– Proszuję cię!

Zerkam na łaciatego, zaniedbanego szczeniaka, którego trzyma w ramionach z matczyną czułością. Nie sposób mu się oprzeć.

Kiedy wróciłam od Azaisów, mocno skołowana (dwie godziny w samochodzie z Niccolò każdego przyprawiłoby o ciężki ból głowy), czekała mnie urocza niespodzianka. Yukino zrobiła już zapasy puszek dla psów, ciasteczek dla psów, skórzanych kości dla psów i czerwonych pelerynek dla psów.

– I co ja zrobię z tymi wszystkimi rzeczami? – nalega.

– Mogłaś mnie spytać, zanim wpadłaś w szał zakupów.

– Ale ja dzwoniłam ciebie!

– Nie mogłam odebrać.

Yuki przyjmuje strategię, która daje najlepsze rezultaty: zaczyna błagać i przypomina o zbliżającej się nieuchronnie chwili, kiedy będzie musiała wrócić do Japonii.

– Właśnie dlatego, że wracasz do Japonii, nie możemy go zatrzymać. Nie dam sobie z nim sama rady.

– Zabiorę go ze sobą do Kioto. Mam drugiego psa tam. Musisz być cierpliwa tylko kilka miesięcy. Dla mnie ważne.

Nigdy nie potrafiłam niczego jej odmówić. Wieczornych imprez z przygotowanym przez nią paskudnym, japońskim jedzeniem, maratonów anime, spontanicznej wycieczki do Florencji, prywatnych lekcji włoskiego… a teraz jeszcze psa.

– Wymyśliłam już imię – dodaje, jakby wyciągała asa z rękawa.

– Doprawdy? – pytam, udając brak zainteresowania. Jestem ciekawa, a ten szczeniak jest faktycznie niesamowicie uroczy, ma takie szczere spojrzenie!

– Ichi, na cześć Parfait Tic⁴. Ale może wolałabyś Daiya?

– Ty wybierz, w końcu pies jest twój… Chociaż chyba bardziej podoba mi się imię Hachiko…

Yukino gwałtownie kręci głową.

– Nie dam mu takiego banalnego imienia. Wybieraj: Ichi czy Daiya?

– Niech będzie Ichi. Ale teraz daj mi go na ręce.

I love Paris in the Fall

Suche liście, zaśnieżone gałęzie, które splatają się na gołę-bioszarym niebie. Jedyna w swoim rodzaju atmosfera Saint Germain. Małe placyki, gdzie wydaje się, że zewnętrzny świat nie istnieje. Eleganckie piękno. Najbrudniejsze metro, jakim kiedykolwiek jechałam. Ale też czekolada w kawiarni w Luwrze. Stopy zlodowaciałe podczas spaceru przez Pola Elizejskie. Guerlain, do którego weszłam, żeby się ogrzać i który oszołomił mnie zapachami i luksusem. Fascynacja obrazami Ingresa. Naleśnik z nutellą w wybranym przez niego, najmniej higienicznym stoisku, bo on uważa, że odrobina brudu poprawia smak niczym sekretna przyprawa. Wyśmiewanie się z portrecistów na Montmartrze, choć w rzeczywistości jeden z nich całkiem dobrze uchwycił blask jego oczu. Moja ignorancją w obliczu wielu dzieł w Centre Pompidou, które on koniecznie chce nazywać sztuką. Gonitwy po Île Saint Louis, jakbyśmy byli dzieciakami. Maślane rogaliki, przyjemność jedzenia ich w łóżku. Kolacja z serami, które pachną jak skarpetki, a potem śmiech, że te najbardziej śmierdzące były jednocześnie najsmaczniejsze. Krótkie noce. Brak dyscypliny. Gładzenie jego włosów przed zaśnięciem. Piosenki Edith Piaf i Vanessy Paradis. Przechadzanie się między stoiskami obok Notre Dame i wybieranie rycin, którymi można ozdobić gołe ściany jego pokoju na rue d’Alesia, zdumienie, że nie podobają mu się damy w dziewiętnastowiecznych sukniach, które mnie wydają się urocze. Popołudnie w Shakespeare & Co., podczas którego powstrzymywałam go z trudem przed zakupem każdej książki, która wydawała mu się chociaż trochę interesująca. Migające światła wieży Eiffla, które przegapiłam, bo tych kilka minut spędziłam w sklepiku, kupując magnesy dla przyjaciół i rodziny, a było zbyt ciemno, by czekać, aż pojawią się znowu pół godziny później. Karuzele, które wyglądają jak zabawki, a jednak wożą dzieci, a czasami, z watą cukrową w dłoni, także mnie. Wyznanie, że w tym mieście czuje się swobodnie, czego nigdy nie zaznał w Rzymie. To wszystko i znacznie więcej w Paryżu z Arthurem, w lodowate, listopadowe dni.

Wyjechałam z Rzymu szybko, jakbym uciekała. Boss powiedział przecież zresztą, że chętnie da mi kilka dni urlopu. Wrócę w niedzielę, by nie przegapić poniedziałkowej, drugiej sesji „dochodzenia w sprawie osoby Konrada Azaisa” w towarzystwie mojego ulubionego Niccolò.

Trzy dni wykradzione odległości, tak jakby nasza historia nie traciła sensu z każdym mijającym dniem. Ale kiedy go widzę, wszelka wątpliwość zostaje pokonana przez ciepło, przez naszą czułość, a wyszarpane minuty telefonicznych rozmów co wieczór, mejle, tęsknota, wszystkie najbardziej demoralizujące uczucia są możliwe do zniesienia w obliczu tej sekundy, kiedy, w anonimowej hali wielkiego lotniska, opieram zmęczoną głowę na jego ramieniu.

Chciwość Deszideriusa Horvatha

Wróciłam z Paryża w żałosnym nastroju, który towarzyszy mi po każdym powrocie, i zobaczyłam Ichiego skulonego na moim łóżku.

– Tak, bardzo mu się podoba – wyjaśnia zupełnie swobodnie Yukino, jakby było to całkiem naturalne.

– Yuki, psy nie powinny spać w łóżku. To niehigieniczne, paskudne przyzwyczajenie.

– Och, nie rozumiem, dlaczego – odpowiada poważnie, po czym zwraca się do Ichiego po japońsku i prowadzi go do swojego pokoju.

Zwierzątko przygląda się jej z zachwytem swoimi wielkimi, miodowymi oczkami, które zdają się mówić: „Ubóstwiam cię, Yukino”. Jest ucieleśnieniem wdzięczności. Wchodzę za nią do jej pokoju, który wygląda jak salon Hello Kitty. Na jej biurku leży tomik poezji Montalego i luźne kartki pełne jej niezbyt poprawnych gramatycznie notatek po włosku. Kiedy ona bawi się z Ichim, zerkam i dostrzegam nazwisko Azaisa.

– Yuki, znasz jakieś książki Konrada Azaisa?

Unosi wzrok, nie przestając gładzić pieska po brzuchu.

– Oczywiście! Chciwość Deszideriusa Horvatha to jedna z najpiękniejszych książek, jakie kiedykolwiek czytałam!

– O czym opowiada? – pytam zaciekawiona, siadając na łóżku obok niej. Mimowolnie także zaczynam gładzić brzuszek Ichiego, który ułożył się na plecach, niczym sułtan w haremie.

– Mówi o niezadowoleniu z tego, co się ma. O tym, że robi się złe rzeczy, żeby otrzymać to, czego się chce i… Jak się mówi, kiedy powinno się powiedzieć: „Dziękuję”?

– Chodzi ci o wdzięczność?

– A przeciwieństwo?

– Niewdzięczność.

– Tak. Właśnie. Ta powieść mówi o niewdzięczności.

– Nie wydaje mi się to szczególnie oryginalne.

Yuki kiwa głową. Kiedy mowa o literaturze, która jest jej wielką pasją, staje się strasznie poważna, co czyni ją jeszcze zabawniejszą.

– To prawda, ale on pisze na swój własny, wyjątkowy sposób. Potem nie napisał już nic tak pięknego.

– Wiesz, Yu, jutro odwiedzę Konrada Azaisa.

– Umarł? – pyta przestraszona.

– Nie, Yuki. Ale sama nie wiem, co gorsze. Chcą go ubezwłasnowolnić.

– Co to znaczy? – dopytuje, pochylając głowę w bok.

– To znaczy, że chcą udowodnić, że jest chory na głowę – upraszczam na jej potrzeby.

– Czyli że jest wariatem? – upewnia się jeszcze. Ichi ociera pyszczek o jej szczupłe udo.

– Tak.

– Ja myślę, że on jest wariatem. Tylko wariat pisze takie książki. Ale jest wariatem w niezwykły, genialny sposób. A nie tak naprawdę.

– Być może. Jutro się przekonamy. – Przypominam sobie, że muszę zadzwonić do Niccolò, by umówić się na wspólną podróż, ponieważ Anceschi ogłosił, że przyjedzie na motocyklu, a ja zdecydowanie wolę wygody samochodu, niż kulenie się na skrawku siedziska, zajętego niemal w całości przez ogromnego doktora.

– Jakieś opowieści z Paryża? – pyta po chwili Yuki. – Jak się czuje Arthur kun?

– Dobrze. Paryż to dla niego idealne miejsce. On pozostaje egoistą, choć zauważam drobną poprawę, ale jest zbyt wyjątkowy, bym mogła mu się oprzeć.

– Bardzo przypomina wokalistę Led Zeppelin z młodości. Arhur kun jest bardzo przystojny.

– On niestety o tym wie.

– Widzę, że ty nie jesteś całkiem przekonana. Kiedyś nie mówiłaś złego słowa o Arthurze kun.

– Nie wiem, może dorastam. Albo po prostu mierzę się z rzeczywistością. Idę pod prysznic, Yuki. Dobranoc wam obojgu – mówię, raz jeszcze gładząc Ichiego, który odpowiada wysunięciem czubeczka swojego szorstkiego języczka.

* * *

– Poprzednim razem wszystko poszło doskonale. Konsultant ze strony Azaisów się nie stawił, dzień był piękny, a ja nie byłem po nocnym dyżurze.

Jaki on jest zadowolony z siebie. Siedzę w punto Niccolò, znajdujemy się pośrodku etruskiej wsi, otoczeni mgłą, ja ze straszną kolką – chyba zaszkodziło mi coś, co zjadłam w Paryżu – a on kompletnie obojętny.

– Masz problem z konsultantem Azaisów?

– Nawet ci nie odpowiem – rzuca z typową dla siebie arogancją.

– Jak sobie chcesz, Niccolò.

– Nie chodzi o problemy. To tylko jedna bzdura z głowy – wyjaśnia zniecierpliwiony.

Z godnym podziwu zmysłem orientacji jedzie do domu Seliny Azais bez użycia nawigacji. Jesienna pogoda sprawia, że dom w Viterbo przypomina angielską chatkę z powieści Katie Fforde. Dzwonimy do drzwi i otwiera nam Clara. Jej długie włosy zebrane są w dwa romantyczne warkocze, oczy pomalowane jeszcze ciemniej niż poprzednim razem, a na nogach ma fioletowe balerinki.

– Cześć – mówi wyłącznie do mnie, ignorując Niccolò. – Gdzie jest drugi doktor?

– Zaraz przyjedzie – wyjaśniam.

Po chwili pojawia się mały kotek, a za nim Selina, która wydaje się dziś jeszcze bardziej rozkojarzona.

– Dzisiaj mój ojciec ma lepszy humor – zapewnia i prowadzi nas do salonu. Na kanapie siedzą trzej mężczyźni pogrążeni w rozmowie.

Na nasz widok wstają, żeby się przedstawić.

Jeden, wysoki, chudy, łysiejący na skroniach i bezbarwny, to Enrico Azais.

Drugi, potężniejszy, ale przystojny, o ładnej twarzy i pozbawionym skrupułów spojrzeniu, to pierworodny syn, Leone Azais. Brakuje Oscara, najmłodszego z braci.

Trzeci mężczyzna, doktor Paladino, jest konsultantem Azaisów. To nasz kolega po fachu, koło sześćdziesiątki, elegancki i kapryśny, co rzuca się w oczy od razu, kiedy oznajmia:

– Dobrze się składa, że poprzednim razem pan Konrad Azais odmówił rozmowy. Nie otrzymaliśmy informacji z winy sekretarki pana Azais.

– Już ją zwolniłem – rzuca z dumą Leone Azais.

– Za taką drobnostkę? – pytam z nieco nerwowym uśmiechem.

– Nie, po prostu czekałem na pretekst – odpowiada. – W każdym razie moja siostra usilnie starała się mnie nie zawiadomić – mówi z nutą złośliwości w głosie.

Niccolò w międzyczasie wpada w stan psychologicznego poddaństwa wobec doktora Paladino, który według mnie wygląda jak serdelek z dyplomem. Patrzy na niego, jakby był świętą krową. Tym razem mimo kiepskiej pogody Anceschi nie każe na siebie zbyt długo czekać. Widzę, jak podjeżdża na swoim motorze; wygląda jak Poncherello z serialu ChiPs.

Gdy do nas dołącza, staję się niewidzialną studentką specjalizacji, czyli jak zwykle, oczywiście, dopóki nie narobię kłopotów. Zostaję wykluczona z towarzystwa i nie pozostaje mi nic innego, jak robić notatki z dochodzenia. Clara podchodzi do biurka i czyta z zainteresowaniem. To spotkanie przypomina mnóstwo rzeczy, ale na pewno nie techniczną, urzędową konsultację.

– Z tobą mogę porozmawiać – mówi szeptem. – Nie pozwól, by moi wujkowie wygrali. Są chciwi. Robią to wszystko tylko dlatego, że chcą podważyć testament dziadka.

– Jaki testament?

– Dziadek własnoręcznie napisał list, adresowany do mojej matki i moich wujków. Nie dał im go jeszcze, ale wujek Leone znalazł go i odkrył, że mój dziadek chce pozostawić cały swój majątek nieznajomej. Nikt nie przeczytał testamentu, ale moi wujowie obawiają się najgorszego i dlatego postanowili go ubezwłasnowolnić. Nie daj Boże, by po śmierci dziadka jego wola została wypełniona – kończy z sarkazmem.

– Claro, idź do swojego pokoju. To nie jest miejsce dla dziecka – wtrąca się Leone Azais, gromiąc dziewczynkę wzrokiem. Clara, która absolutnie nie jest już dzieckiem, odpowiada mu chmurnym spojrzeniem i wychodzi z salonu nieco nerwowym krokiem.

Jestem zaskoczona. Nie wiem, czy jej wierzyć. Skoro Azais sporządził testament, a oni chcą go podważyć, muszą udowodnić brak poczytalności w momencie spisania. Ubezwłasnowolnienie go później nie ma sensu: liczy się od wyroku sędziego i nie działa wstecz.

– Wejdziemy na górę? – pyta Selina Azais nieco zniecierpliwiona, być może chcąc jak najszybciej załatwić sprawę. Jej bracia natychmiast podrywają się na równe nogi, także doktor Paladino wstaje – nieskazitelny i doskonały. Wchodzimy po schodach do pokoju pisarza. Selina puka i chwyta za klamkę, która tym razem nie stawia oporu. Drzwi się otwierają.

Konrad Azais siedzi nieruchomo na wózku, naprzeciw okna.

– Tato – nieśmiało wita go córka.

Nie porusza nawet palcem. Cisza jest przeszywająca.

– Tato, goście przyszli.

– Pozwolę się zbadać, ale twoi bracia muszą pozostać na zewnątrz.

Zauważam, że oblicza Leone i Enrica odbijają się w szybie okna przed jego oczami.

Bracia Azais nie tracą rezonu.

– Dobrze. Uprzejmy jak zawsze, tato – odpowiada Enrico… wracając do drzwi.

– Selino, czy jest też Oscar? – pyta Konrad córkę.

– Nie, tato.

– Ach, ależ oczywiście! Oscarowi wszystko wolno! – burczy Enrico Azais. Leone dotyka ramienia brata, jakby chciał go wyprowadzić. – Wiedz, tato, że Oscara żadne z nas nie obchodzi! A już najmniej ty. Wiesz, dlaczego cię odwiedza? Żeby wybulić od ciebie kasę. A ty zgadzasz się na ten przywilej, byle on też podpisał dokumenty, w których się nas wypierasz!

– Enrico, daj spokój – mamrocze ponuro Leone.

– Selino, każ swoim braciom wyjść z mojego pokoju.

– Nie musisz o to prosić. Już sobie idziemy – dodaje spokojnie Leone.

Dopiero kiedy słyszy, że drzwi się zamykają, Konrad obraca swój fotel i pokazuje się nam.

Jego rysy są ostre, kiedyś musiał być atrakcyjny, ale teraz jego twarz wykrzywia grymas zmartwienia i złości. Włosy ma długie jak na swój wiek, jasne i gładkie. Ma na sobie szlafrok w szkocką kratę, a w dłoni trzyma fajkę, która pachnie lukrecją. Jest bardzo pomarszczony, jego oczy mają jasnoszary kolor, barwę oczu wilka. Być może to właśnie sprawia, że jest nieco niepokojący.

Doktor Paladino patrzy na niego ze współczuciem i przedstawia się, po czym zaczyna pochlebną przemowę, jakoby znał i podziwiał jego dzieła. W międzyczasie Niccolò wyciąga z torby białe kartki i zaczyna robić notatki. Oparł się o biurko, z trudem zrobiwszy sobie miejsce między tomami wierszy Vitezslava Nezvala. Grzmot pioruna poprzedza blackout, który niespodziewanie wywołuje lekceważący, fałszywy wybuch śmiechu Azaisa.

– Tato… – mamrocze zmęczonym głosem Selina, odsłaniając okno, by wpuścić jak najwięcej światła. Udaje jej się uzyskać tylko melancholijny półmrok.

Nagle dzwoni telefon Anceschiego, który przeprasza nas i odbiera. W międzyczasie Niccolò podaje Paladino dokument do podpisania i wizyta rozpoczyna się od anamnezy, której Azais poddaje się z niespodziewaną precyzją. Cień smutku pojawia się na jego twarzy, kiedy wspomina śmierć swojej siostry Heni. Selina ani razu nie musi go poprawiać czy przypomnieć mu jakąś informację, a ja zaczynam się zastanawiać, co my w ogóle tutaj robimy.

Azais jest przytomny, z pewnością bardziej niż ja.

Anceschi wraca do pokoju i prosi mnie na bok. Cichym głosem, jak gdyby nigdy nic, informuje, że zostawi mnie samą, z pełnią uprawnień.

– Muszę natychmiast jechać, Allevi. Moja teściowa umiera. Notuj wszystko dokładnie. Zwracaj uwagę na każdy szczegół.

Przeprasza Laurentiego i Paladino, podpisuje formularz, żegna się z Seliną Azais, jakby żałując, że nie weźmie udziału w porannym poczęstunku, po czym ucieka na swoim suzuki, w deszczu, który – na jego szczęście – nieco zelżał.

Ogólne badanie Konrada wykazuje hipotrofię kończyn dolnych, wywołaną pozostawaniem na wózku. Co do reszty jego stan zdrowia jest bombowy. Azais chętnie poddaje się badaniu, współpracując niemal wesoło, póki nie rozpoczynają się testy poznawcze. Kiedy każe mu się powiedzieć po kolei słowa kot, kwiat, płot albo rysować proste figury geometryczne jak kwadraty i koła, wydaje się zniecierpliwiony i urażony.

– Za kogo wy mnie macie – mamrocze ze złością, kiedy lewą dłonią oddaje Niccolò długopis. Paladino, co zrozumiałe, wydaje się rozczarowany wynikiem badania.

Później, gdy zostajemy sami w salonie Seliny, Paladino utrzymuje, że to „klasyczny” przypadek i mamy do czynienia z fazą demencji, w której zdolność wykonywania prostych poleceń jest jeszcze utrzymana, podczas gdy utracona zostaje umiejętność podejmowania autonomicznych decyzji.

– Zupełnie się z tym nie zgadzam – protestuję, zdziwiona niezdecydowaniem Niccolò. Jak można wysunąć tak absurdalną tezę? Oczywiście w medycynie wszystko jest możliwe, ale to jeszcze nie powód, żeby mówić, co tylko ślina na język przyniesie! Azais orientuje się w czasie i przestrzeni. Jest gburowaty, ale zdolny do głębokiej autoanalizy, a także do pewnej ironii. Był nawet uprzejmy, kiedy zwrócił się do zebranych z pytaniem, czy znają Chciwość.

Niccolò, który zawsze musi zachowywać się jak prymus, zakrzyknął: „Naturalnie!”, podczas gdy ja musiałam się zebrać na odwagę i przyznać, że nie, jeszcze nie czytałam. „Selino! Przynieś kopię dla tej ładnej lekarki. Inaczej będzie miała lukę w wykształceniu”, powiedział wtedy z uśmiechem Azais, po czym wziął z biurka długopis i napisał krótką dedykację.

Kiedy przypominam ten epizod, Paladino patrzy na mnie z wyższością.

– Oczywiście, koleżanko, był to dowód na zaawansowaną cyklotymię: nie zauważyła pani zmian nastroju w czasie wizyty? Agresywnego zachowania wobec synów?

– Cóż, proszę mi pokazać kogoś, kto dobrze traktuje syna, który próbuje go uznać za niepoczytalnego – komentuję instynktownie.

– Nie zauważyła pani, że jego niechęć wymierzona była tylko w dwóch synów, chociaż zainteresowanych jest trzech?

– To chyba jego sprawa! – zauważam.

Niccolò marszczy brwi, przeglądając z zaciekawieniem DSM-IV, biblię światowej psychiatrii. Najwyraźniej nie ma nic ciekawego do powiedzenia, bo nie odrywa wzroku od książki i notatek, wyłączywszy się z coraz bardziej gorącej dyskusji.

– Nie wydaje się pani, że jest to zbyt emocjonalna, a za mało naukowa ocena sytuacji? – pyta mnie Paladino. – Proszę spojrzeć na list, który Azais napisał do synów. Z tego powodu zostałem poproszony o pomoc – ciągnie, podając mi ksero. – Testament, do którego się odnosi, został złożony u notariusza.

– Jak dowiedzieli się o nim synowie Azaisa? – pytam zaciekawiona.

– Leone Azais znalazł go w szufladzie biurka ojca, kiedy Konrad mieszkał w Rzymie z nim i jego rodziną. Azais zamierzał sporządzić kopie dla każdego z braci i w ten sposób przygotować ich na rozczarowanie testamentem niekorzystnym dla nich wszystkich. W efekcie wybuchł konflikt i dlatego przeprowadził się tutaj, do córki.

Zaczynam czytać.