Dorota Bęben, Piotr Nowak

POROZMAWIAJMY O FINANSACH – PORĘCZNE ABC DLA JANKA I HANI

Warszawa 2014 – wydanie papierowe

Warszawa 2015 – wydanie elektroniczne

Publikacja została wydana nakładem Komisji Nadzoru Finansowego

© Komisja Nadzoru Finansowego
Pl. Powstańców Warszawy 1
00-030 Warszawa
www.knf.gov.pl

Warszawa, luty 2014
Wydanie I

ISBN ePUB: 978-83-63380-85-4
ISBN Mobi: 978-83-63380-91-5

Skład wersji elektronicznych
INPINGO SA

Rysunki w treści i na okładce: Marta Pilarska

Niniejsza publikacja wydana została w celach edukacyjnych w ramach projektu CEDUR. Informacje w niej zawarte mają wyłącznie charakter ogólny i nie stanowią porady inwestycyjnej.

Urząd Komisji Nadzoru Finansowego nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie decyzje inwestycyjne, podjęte przez czytelnika na podstawie zawartych w niniejszej publikacji informacji.

SPIS TREŚCI

WPROWADZENIE

PIENIĄDZ

1. Krótka lekcja historii

2. Pieniądz w XXI wieku

3. Skąd się biorą pieniądze? Gdzie się je przechowuje? Kto ich pilnuje? Czy są bezpieczne? – czyli słów kilka o systemie bankowym

BANK

1. Banki w Polsce

2. Inne podmioty świadczące podobne usługi

3. Jak wybrać bank?

4. Rachunki bankowe

5. Bankowość internetowa

6. Bank w telefonie

OSZCZĘDZANIE I INWESTOWANIE

1. Co to jest oszczędzanie?

2. Dlaczego warto oszczędzać?

3. Co to jest budżet domowy?

4. Dlaczego warto prowadzić budżet domowy?

5. Jak opracować budżet domowy?

6. Inwestowanie

POZYSKIWANIE ŚRODKÓW

1. Kredyt? Pożyczka? Jeśli już, to kiedy?

2. Kredyt a pożyczka

3. Gdzie i jak pożyczać pieniądze?

4. W poszukiwaniu najtańszej oferty

5. Komu bank pożycza pieniądze?

6. Spłata kredytu

PODSUMOWANIE

SŁOWNICZEK

ODPOWIEDZI DO ĆWICZEŃ

PIENIĄDZ

1. KRÓTKA LEKCJA HISTORII

Ogólnie przyjęta definicja terminu pieniądz mówi, że jest to powszechnie akceptowalny środek wymiany, za pomocą którego dokonuje się płatności za nabyte towary lub usługi oraz reguluje inne zobowiązania.

Gdy obserwujemy otaczający nas świat nawet nie przychodzi nam do głowy pytanie, czy pieniądze są nam potrzebne do życia. Wydaje się to całkowicie oczywiste. Trudno przecież wyobrazić sobie współczesny świat bez pieniędzy i poruszania się w nim bez portfela wypełnionego banknotami lub bilonem (monetami) czy plastikowej karty płatniczej. Co więcej, świat naukowy nieustannie pracuje nad nowymi technologiami, które pokazują, że portfele to niepotrzebny balast w naszych kieszeniach, a plastikowe karty będą zastępowane przez coraz to nowsze urządzenia mobilne, pozwalające na dokonywanie płatności przez aplikacje teleinformatyczne zainstalowane w naszych telefonach komórkowych czy zegarkach.

No właśnie, skoro tak trudno nam to sobie wyobrazić, zastanówmy się, jak bez pieniędzy radzili sobie nasi przodkowie? Przecież pieniądz nie istniał od zawsze.

Pierwszych transakcji handlowych dokonywano już w prehistorii, choć samo pojęcie pieniądza jeszcze wtedy nie funkcjonowało. Podstawowym sposobem nabywania wszelkiego rodzaju dóbr był tzw. barter, czyli inaczej mówiąc wymiana przedmiotu za przedmiot. Nie było to jednak wcale proste. Towar towarowi nie był równy, a co więcej trudno było znaleźć kogoś, kto ma nie tylko potrzebny nam towar, ale dodatkowo gotów jest w zamian za niego przyjąć to, co mamy do zaoferowania.

Z biegiem czasu zauważono, że pewne rzadko występujące dobra są bardziej pożądane niż inne i chętniej przyjmowane jako forma zapłaty. Były to tzw. płacidła. W różnych rejonach świata przybierały one odmienną formę, np. w Europie były to kamienne toporki, w Ameryce Środkowej – ziarna kakaowca, a w Azji, Oceanii czy Afryce – muszle. W Polsce funkcję tę pełniły między innymi sól, zboże, skóry zwierząt i bursztyny. Płacidła nie okazały się jednak najlepszym rozwiązaniem, gdyż nie wszystkie były wystarczająco trwałe i nie wszystkie dawały się dzielić bez utraty wartości.

Rozwiązaniem, które zostało z czasem powszechnie przyjęte, była możliwość płacenia kruszcami metali. Początkowo były to brąz, miedź, żelazo, później także złoto i srebro. Miały one swoje niewątpliwe zalety, których należało oczekiwać od środków płatniczych.

Rzadko występowały w przyrodzie (a co za tym idzie, były bardzo pożądane przez ludzi), były trwałe (nie ulegały zepsuciu), i podzielne (można było je rozbijać na mniejsze kawałki). Jednak poza tymi zaletami miały dwie zasadnicze wady. Ich dzielenie było dość uciążliwe i zajmowało dużo czasu, a określenie ich wartości wiązało się z tym, że każdorazowo należało je ważyć. Dlatego z czasem zaczęto nieporęczne sztaby dzielić na mniejsze kawałki i stemplować, oznaczając tym samym ich wagę. W ten sposób w okolicach VII w. p.n.e. powstały pierwsze monety.

Czas wielkich odkryć geograficznych, kiedy to europejski handel intensywnie się rozwijał a ludzie zaczęli coraz więcej podróżować, był początkiem kolejnego przełomu polegającego na pojawieniu się pierwszych papierowych dokumentów. Wymusiły to względy praktyczne, ponieważ okazało się, że przewożenie dużej liczby ciężkich i nieporęcznych monet jest nie tylko niewygodne, ale i bardzo niebezpieczne z uwagi na napadające na kupców bandy rabusiów.

Część kupców przyjmowała monety na przechowanie wystawiając w zamian papierowe listy, które uprawniały do odbioru stosownej liczby monet. Ludzie zaczęli akceptować takie dokumenty i rozliczać się między sobą za ich pomocą. Z czasem prawo do emisji papierowych pieniędzy, które stanowiły obietnicę zapłaty, przejęło państwo. Banknot, który był jedynie zaświadczeniem o liczbie posiadanych złotych monet, nazywany był nieprawdziwym pieniądzem papierowym. Pierwsze takie pieniądze pojawiły się w Europie w XVII w.n.e. i funkcjonowały do czasu I wojny światowej. Wtedy to wiele państw zniosło prawo do zamiany banknotów na złoto. To zaś spowodowało, że pojawił się stosowany do dziś pieniądz papierowy, zwany prawdziwym. Kolejne etapy rozwoju pieniądza wiążą się już z powstaniem pieniądza bezgotówkowego. Pierwsze karty obciążeniowe powstały w Stanach Zjednoczonych na początku XX w. i na ten wiek przypada ich intensywny rozwój. W Polsce pierwsze karty pojawiły się dopiero w latach osiemdziesiątych XX w.

Śledząc uważnie historię nie sposób nie zgodzić się z wypowiedzianym kiedyś stwierdzeniem, że: gdyby pieniądze nie istniały ludzie i tak musieliby je wymyślić.

PIENIĄDZ W HISTORII

Uszereguj ramki w kolejności chronologicznej

DOBRY PIENIĄDZ JEST:

Trwały – powinien być odporny na zniszczenia.

Podzielny – powinien umożliwiać dokonanie płatności za drobne i duże zakupy.

Poręczny – powinien być wygodny w użyciu i jak najbardziej praktyczny.

Bezpieczny – powinien być możliwie zabezpieczony przed kradzieżą oraz podrobieniem.

Stabilny i wartościowy – powinien występować w małej ilości, budzić zaufanie ludzi.

Jednorodny – każda jednostka powinna mieć taką samą wartość.

FUNKCJA PIENIĄDZA

MIERNIK WARTOŚCI – W jednostkach pieniężnych (np. złoty, dolar, euro) podawane są ceny, dzięki którym możemy określić wartość konkretnych towarów i usług. Trudno byłoby oszacować, jaka jest wartość komputera, wyrażona w ziarnach kawy. Wprowadzenie pieniądza pozwoliło na dokładne określanie wartości towarów i usług, co z kolei przyczyniło się do szybkiego rozwoju handlu.

ŚRODEK WYMIANY – Dzięki sprzedaży towarów lub usług czy też wykonywanej pracy otrzymujemy pieniądze, które następnie możemy „wymienić” na inne potrzebne nam dobra.

ŚRODEK PŁATNICZY – Pieniądz jest również wykorzystywany jako środek płatniczy – to znaczy służy do regulowania nim różnych zobowiązań w tym takich, które nie są związane z zakupem towarów i usług. Są nimi np. opłacanie podatków czy ponoszenie innych opłat bez oczekiwania czegoś w zamian itp.

ŚRODEK GROMADZENIA – Pieniądz jest środkiem gromadzenia oszczędności (tzw. tezauryzacji), czyli odkładania pieniądza. Pieniądz sam w sobie zmniejsza swoją wartość, na skutek inflacji (wzrostu cen) spada jego siła nabywcza. Dlatego właśnie osoby oszczędzające nie powinny trzymać pieniędzy w domu, ale starać się je rozsądnie ulokować.