Edward Lubowski

ALFRED DE MUSSET

Konwersja: Nexto Digital Services

ALFRED DE MUSSET

studyum literackie Edwarda Lubowskiego

Lubowski Edward

Wypadek wojny francuskiej roku 1870 oddziałał we Francyi nietylko na stósunki polityczne, moralne i społeczne, ale i naukowe i literackie. Zaczęto się wypierać wpływu literatury i filozofii niemieckiej, obrzucono nawet w roku zaprzeszłym potępieniem panią de Staël za jej dzieła o Niemczech, które tak nagle swojego czasu rozbudziły współczucie dla idealnego kraju "Germanów". Idealizm niemiecki, który stał się modą i popchnął do przekładów z tego języka i do naśladownictwa, miał też być nie bez wpływu na koryfeuszów romantyzmu francuskiego. Słynny krytyk Sainte-Beuve jednak, jakby w przeczuciu przyszłego pognębienia Francyi, a w odpowiedzi jednemu z autorów, silnie broni się przed tym zarzutem mówiąc:

"Znałem przewódzców tak zwanej "szkoły romantycznej" i mogę powiedzieć, że mniej naśladowali literaturę zagraniczną a zwłaszcza niemiecką, aniżeliby się to zdawać mogło. Talenty te wzrosły same przez się, z rodzimego natchnienia, w prostej linii wyszedłszy z ruchu francuskiego, inaugurowanego przez Chateaubrianda. Pani de Staël wpływa bardzo ubocznie na Lamartina, Wiktora Hugo, Alfreda de Vigny i innych. Żaden z wielkich poetów romantycznych nie umiał po niemiecku (Byron również nie znał tego języka w chwili, gdy się ukazał Faust Göthego); jeden może Gerard de Nerval. Göthe był dla nas bogiem, któregośmy odgadywali raczej aniżeli znali. Odwiedzano go w Wejmarze nie dla zaczerpnięcia natchnienia, ale dla oddania mu pokłonu. Wiktor Hugo, czasem tak na wskroś hiszpański, czytał mniej autorów hiszpańskich aniżeli powszechnie sądzą, a w swej niebogatej bibliotece miał przekład Romanzero, dokonany przez brata Abla Hugo.

"Pierwsze to i wielkie wspomnienia młodości wryły się tak wspaniale w jego umysł, zrobiwszy z niego "granda hiszpańskiego pierwszej klasy w poezyi". Lamartine, obcy zupełnie żywiołowi niemieckiemu, rozumiał poetów włoskich W pierwszych pieśniach Lamartina drga Tasso. Byrona nawet odgadywał raczej aniżeli znał dobrze — a jeśli go czytał, to nie tyle w tekście angielskim, ile we własnych uczuciach i we własnej duszy. Krótko mówiąc, poeci francuskiej epoki romantycznej śpiewali ze swego ducha a nie naśladowali; i dla tego właśnie godzi się ich naśladować. Oryginalnemi dziełami chciano zrobić wyłom w murze. Wiktor Hugo gardził naśladownictwem, miał bowiem przedmiotów w sobie samym aż nadto. A gdy już puszczono się na tę drogę, powstało dla wyobraźni wielkie pole. Merimee wydał Klarę Gazoul, znając Hiszpanią zaledwie z książek, bo zwiedził ją (1) znacznie później po wydaniu dzieła. Miał nawet z tem się odezwać, że gdyby ją znał był pierwej, nie byłby stworzył tego pierwszego swego dzieła..."

Mimo tak stanowczego orzeczenia wpływ pośredni, przynajmniej co do ogółu poetów tej epoki — mimowolny, zaprzeczyć się nie da. Prawda, że liryzm francuski i liryzm niemiecki nie były wcale do siebie podobne. Poezya albowiem francuska, jak ją ktoś trafnie nazwał, była wielką damą dystyngowaną, pełną kokieteryi i wdzięku, czasami marzącą, czasami w swym buduarze namiętną, dowcipną zawsze i nie zapominającą o dobrym tonie nigdy; — niemiecka zaś mieszczańską dziewczyną ze spuszczonemi oczyma, z rumieńcem i czułym uśmiechem, przechodzącą od trosk domowych nagle w ekstazę namiętnego liryzmu. Obie różniły się przedewszystkiem "sposobem wyrażenia". Liryzm francuski, zubożały pruderyą z czasów Molièra i dwuznacznikiem, naciągnięty szumną dekoracyą dworu Ludwika XIV, lub znowu zrzucający maskę, bachancko, z nastrojem komedyanckim raczej niżeli kapłańskim, zerwał z naturą, ze świeżem i czystem natchnieniem. Niebo nawet było dlań siedliskiem bogów olimpijskich, a gwiazdy tkaniną mitologiczną Jeszcze w epoce odrodzenia poezya francuska pozostała pogańską, przynajmniej co do formy. Nagle dopiero uczeni tłómacze odsłonili wyobraźni Francuzów styl nowy, widnokręgi głębsze. Podczas gdy Walter Scott i Göthe przeistaczali romans francuski, Ossyan i poezya angielska (czerpiąca pierwotnie w panteizmie niemieckim) przeistaczali poezyą francuską. Byron przed innemi nadający ton epoce przemienił muzę francuską, dotychczas umiarkowaną i rozsądną, w huraganową i piorunową. Znaleźli się tłómacze. Przełożono Ossyana, Wilhelma Schlegla (Lebenaharmonieen), Gessnera, Göthego, Schillera i Herdera. Tłómaczom nie chodziło o wierność, ale o pochwycenie właściwego tonu, o zrozumienie głębokości i tajemniczości ducha obcego, czyli o odczucie i oddanie w języku francuskim tego, co uczuli i oddali Niemcy i Anglicy w swojim. Poezya obracająca się dotąd w ciasnych granicach madrygału, ód szumnych, epigramatów XVII i XVIII wieku, przeradzała się z prostej rozrywki towarzyskiej, jaką dotychczas była, w język dzielnie malujący uczucia, potrzeby serca i krzyk duszy.

Kiedy się ukazały Méditations Lamartina, zrozumiano, że przeobrażenie prawie już dokonane. Lamartine wszedł na drogę prawdziwej, wielkiej poezyi; a chociaż natury wręcz przeciwnej z Byronem, znać przecież na nim wpływy wiekowego procesu. Czasem nawet natchniony bywa poezyą albiońskiego poety, kiedy np. w inwokacyi do niego tak się odzywa:

Toi dont le monde encore ignore le vrai nom,

Esprit mystèrieux, mortel, ange ou démon,

Qui quo tu sois Byron, bon ou fatal génie,

J'aime de tes concerts la sauvage harmonie,

Comme j'aime le bruit de la foudre et des vents,

Se melant dans l'orage à la voix des torreuts!

La nuit est ton séjour, l'horreur est ton domaine;

L'aigle, roi des déserts, dédaigne ainsi la plaine;...

Ty, którego świat nie zna prawdziwego miana,

Czyś wcielenie człowieka, anioła, szatana,

Ktośkolwiek, tajemniczy zły czy dobry duchu,

Dziki akord twych pieśni mile brzmi w mem uchu,

Jak owe wśród ulewy zhukane poświsty

I łoskoty, co piorun ścigają ognisty!

Noc jest twojim przestworem, okropność dziedziną,

Jak orzeł, król pustyni, pogardzasz doliną...

A potem znowu w tych słowach jakże się zdradza z podziwem swojim dla wielkiego reformatora w dziedzinie fantazyi:

... Et toi, Byron, semblable à ce brigand des airs,

Les cris du desespoir sont tes plus doux concerts,

Le mal est ton spectacle, et l'homme est ta victime,

Ton oeuil comme satan, a mesuré l'abime,

Et ton âme, y plongeant loin du jour et do Dieu,

A dit à l'esperance un éternel adieu!...

Jak ów zbójca powietrzny, tak i ty, Byronie,

Toniesz w krzyku rozpaczy jak w najsłodszym tonie,

Złeś dał na widowisko, człeka na zdeptanie,

Bystrem okiem szatana zmierzyłeś otchłanie,

I dusza tam uciekła od światła i Boga,

Gdzie im wieki nadzieji zagrodzona droga.

Lamartine, klasyczny jeszcze w formie, zapala się przecież temi rozdzierającemi akordami, dobywanemi z duszy zranionej; uwielbia mimowoli tę poezyą rozpaczy, targającą się zuchwale na cały porządek religijny i społeczny. Nie podziela on ostatecznej energii Byrona, jego przekleństw i rozterki z całym światem, ale czuje się zachwycony szczerością wzruszenia, oryginalnością sceptycyzmu i potęgą słowa. Unosi się on w czystych obłokach liryzmu, zdala od wrzawy i realizmu świata, dotknąwszy się go zaledwie w poemacie p. t. Jocelyn. Rzecz się ma inaczej z Wiktorem Hugo, który jest prawdziwym burzycielem i jednym z najgłówniejszych przedstawicieli romantyzmu.

Dzieło romantyzmu we Francyi ograniczało się przedewszystkiem na zmianie dotychczasowej formy literackiej. Zburzyć formę, którą uszanowali encyklopedyści z Wolterem na czele, było zuchwałością niesłychaną. To też mimo uznania paradoksalnego talentu Wiktora Hugo i jego niepożytej twórczości, rzucono anatema na szkołę, jaką tenże wytworzył. Między innemi Dechamps powiedział: "... Dość, iżby się obłąkało dwóch lub trzech pisarzy, ażeby pociągnąć za sobą całą gromadę małp, przybierającą maskę smutku;.. ich głównem staraniem jest pozowanie wobec publiki — opowiadają nam więc swoje drobne sekrety, opisują swój przesyt, bladość swego czoła i rozpacz swej duszy. Wszyscy oni mają wielkie brwi czarne i oczy zalane łzami, które otwierają dopiero o zmroku, ażeby popatrzeć na groby i ruiny... Otóż kto usiłuje zawsze straszyć i przerażać kończy na śmieszności — bo rafą romantyzmu jest śmieszność. Atoli ta śmieszność nie dosiągnie nigdy Wiktora Hugo, — koniec końców poetę często wzniosłego... " i t. d.

Nie należymy bynajmniej do tych, którzy z okazyi jakiejbądź rozprawki, krytyki, recensyi, bogdaj wykrzyknika — wybuchają pogardą, do której często sami najmniejszego nie mają prawa, dla całego obecnego piśmiennictwa, dla wszystkich objawów naszej literatury a przedewszystkiem dla najmłodszych naszych poetów; atoli tu już na wstępie nie możemy się powstrzymać od dania tym ostatnim rady, iżby sobie te słowa obcego krytyka wypisali złotemi głoskami. Wiecznie bowiem załzawieni, omdlewający, czarnemi barwami malujący świat, krwią i piorunami szafujący bez miary — ani przypuszczać mogą, ile sprawiają ckliwości, jak dalece oburzają nawet żyjące nasze społeczeństwo, które nie pogardza bynajmniej łzą szlachetną, płynącą z przepełnionego pięknem uczuciem serca, ale brzydzi się kwileniem niezdarnem, udanem i sztucznem Indywidualizm najsamolubniej i najciaśniej pojęty, jeszcze słabiej odmalowany słowem, czyż może zastąpić czysty zdrój prawdziwego uczucia, czy może pobudzić i natchnąć choćby prostaczków, pragnących przy dźwięku liry pokrzepić zbolałą, duszę? Malujcie prawdziwie, śpiewajcie czysto, unikajcie tonów fałszywych, nie krępujcie się gdy przedmiot wart swobody i polotu natchnienia, a unikniecie ironicznych zarzutów, których wam dziś lada kto nie szczędzi. Tylko wtedy staniecie się poetami, inaczej zaś jesteście mniej lub więcej zręcznymi rymotwórcami.

Otóż zaprzeczyć trudno, że ten wpływ szkodliwy, tę chorobliwość, ten sceptycyzm najgorszego gatunku, tę fanforonadę, z najświętszych zasad, to udane szyderstwo kokietujące publiczność — zawdzięczamy głównie, i przedewszystkiem panującemu u nas ubóstwianiu Wiktora Hugo, Heinego i Musseta Każdy z nich i wszyscy razem wytworzyli szkołę "naśladowców", dzisiaj podobniejszą już do stada, aniżeli do szkoły. Między tymi zaś — jeśliby, wnikając głębiej, podpodziały zaprowadzić było warto — hugoniści rozrodzili się najliczniej, i to hugoniści w poezyi i prozie, w liryce i romansie.

Poznać ich łatwo po niezwyczajnie napuszystej formie. Wyrazy wydają się jak arlekini jaskrawi, chodzący na szczudłach, a więc wysoko — ale ponieważ chodzenie na szczudłach niebardzo jest pewnem, więc utykający co krok lub nawet padający plackiem na ziemię - czyli o brak logiki. Myśli choćby przerobionych niewiele, a i te ułożone paradoksalnie, na wzór genialnego mistrza. Gryząca niby ironia, która jest tutaj wcale nie wybrednym cynizmem, stanowi ostatnie znamię, lubo zapożyczone już u Heinego lub Musseta. Na takim to wyrobku u obcych bogów marnują się nasi najmłodsi poeci, którzy, gdyby się zwrócili w innym kierunku, wniknęli w grunt swojski, z którego wyrośli, na którym wreszcie siać i zbierać winni — niezawodnieby większą chlubę dla siebie, większą pociechę dla społeczności przynieść mogli. Może jeszcze powrócimy do tego przedmiotu, teraz mówmy dalej o twórcy romantyzmu francuskiego, który burząc dawną formę, chciał i myśl przeobrazić i nad nią rewolucyjny sztandar rozwiesić. Co prawda, burzenie to nie ma tej wagi co bajronizm, bo Wiktora Hugo nie dręczyły zwątpienia filozoficzne; więcej mu chodziło o wybudowanie nowego świata wyobraźni o potężnej plastyce i o wielce świetnym kolorycie. Jeden z najzręczniejszych naśladowców Wiktora Hugo, Baudelaire, tak w tej mierze powiada: "Wiktor Hugo był jakby wybranym na oddanie przez poezyą tego, co nazywam tajemnicą życia. Natura, otaczająca nas jak jaka tajemnica, przedstawia się duchowi naszemu jako forma, ruch i postawa, światło i barwa, dźwięk i harmonia. Muzyka wierszy Wiktora Hugo nadaje się do głębokich harmonij natury, — jako rzeźbiarz przelewa on w strofy niezapomnianą formę rzeczy, jako malarz oświeca ją właściwym ich kolorytem... Wiersze Wiktora Hugo dają nam wrażenia najulotniejsze, najzawilsze, najmoralniejsze... dają nam nietylko stronę zewnętrzną istoty, ale i jej fizyonomią, spojrzenie, smutek, słodycz, radość szaloną, nienawiść odpychającą, czar i wstręt; nakoniec dają nam wszystko ludzkie tkwiące w czembądź i wszystko boskie, święte lub szatańskie. "Z tych słów poznajemy, czego to nie widziano w genialności mistrza naówczas!... a i dziś jeszcze są między nami wielbiciele na ślepo, nie wnikający głębiej w cel i zadanie utworu. Jeszcze do Pracowników morza łudzono się umyślnie, odtąd atoli i od Człowieka śmiechu zaczynano klasyfikować to, co w Wiktorze Hugo jest pięknością plastyczną, a co jest fantazyowaniem, dziwaczeniem, mającem zaledwie wartość malowniczości. Słusznie sądzi jeden z krytyków tego poety, że ta zaleta, iż jest "malarzem w poezyi", jest zarazem jego wadą. Siląc się bowiem zawsze na przeciwstawieniu światła cieniom (clairobseure, światłocień, i u nas w najnowszych czasach wszedł w modę) na malowanie obrazów, któreby odbijały jak płaskorzeźby, poświęca prawdę dla efektu, myśl dla kolorytu, jasność i prostotę dla perspektywicznej wspaniałości i umyślnie szukanej zawiłości. Mówimy tu głównie o jego romansach, chociaż da się to zastósować do większej części jego poezyj. Lecz jako reformatorowi dosyć chłodnej aż dotąd poezyi przebaczyć się da wiele. Sam tłómaczy się on z tego w przedmowie do swych Ód i Balad (1822) mówiąc: że "duch ody, ograniczający się dotąd na słowach, trzeba zastąpić ideą, zużyte barwy mitologii pogańskiej zastąpić barwami nowemi teogonii chrześciańskiej. "... Szkoda tylko, że niezupełnie dotrzymał obietnicy, zastępując stare słowa nie ideami nowemi, ale słowami nowemi. Bądź co bądź, wzbogacił język, rozzuchwalił go, a nimfą Egeryą była dlań w tym razie literatura niemiecka i Szekspir.

Rzeczywiście, liryzm Wiktora Hugo, raz wznoszący się w wysokie sfery, to znowu spadający w najniższe, zawsze w poskokach ognistych i energicznych, nie dorównał co do czystości Lamartinowi, ale go przewyższył charakterem ludzkim.

Pan Sainte-Beuve może więc tą razą się mylił, zaprzeczając obcego wpływu na koryfeuszów romantyzmu. Na Wiktora Hugo wpływała najwidoczniej literatura niemiecka Sam nawet w książce swej o Renie woła z pewnem uniesieniem:., Cóż się zostało ze starego świata? Dwa tylko narody: Francya i Niemcy.. Niemcy czują, Francya myśli. Uczucie zaś i myśl, to cały cywilizowany człowiek. "

Po wojnie francuskiej zmienił poeta cokolwiek opinią co do Niemców, szczególniej co do ich uczucia; ale tak zawsze bywa, gdy poecie zachciewa się być mężem stanu lub politykiem. Göthe wiedział o tem dobrze i dla tego, gdy pod Waterloo rozgrywały się losy Europy, on zajmował się literaturą Chin, czego wreszcie bezwzględnie nie pochwalamy.

Niezawodnym więc już dziś jest faktem, że Wiktor Hugo stworzył szkolę, która nietylko we Francyi, ale i u nas do dziś dnia istnieje, a że oryginalność głównie zawisła na formie, na stylu łatwym do naśladowania, przeto naśladowano go też i naśladują w sposób doprowadzony do śmiesznej przesady

Obok tego naczelnika romantyzmu i całej kohorty jego systemu rysuje się oryginalnie prócz Bérangera jeden z wielkich poetów francuskich, Alfred de Musset. Romantyk jak i inni, zrazu wydający się naśladowniczym (Contes d'Espagne et d'Italie) — otrząsnął się wnet samodzielnie, wzbiwszy się do wysokiej oryginalności i do liryzmu, stawiającego go w pierwszym rzędzie swej epoki. Wynawiano mu delikatnie w mowie przyjmującej go w poczet akademików", że się nawrócił z początkowych błędów". Wyrzucano mu mianowicie utwór p. t Confessions d'un enfant du siècle w tych mniej więcej słowach: "Dziecię wieku było owocem pańskiej czci dla Byrona... ale mogąc już naśladować najlepsze Byrona poematy, w których wyobraźnia szczera panuje nad jego humorem, wolałeś obrać Don Juana, na którym on skończył, wyszydzając wszystko, nawet poezyą... Miałeś wówczas wiek twego bohatera. W cztery lata potem jakżeście się obaj, pan i twój bohater, zmienili!... wszedłeś pan na drogę wielkiej prawdziwej poezyi... jużeś nie naśladował poety Albionu, lubo wpływ mimowolny a poprzedni pozostał... Dzika roskosz, jaką uczuwał Byron w nieszanowaniu wszystkiego, co my szanujemy, w połamaniu laski, na której się podpieramy, w odebraniu nam wszelkich naturalnych sprężyn duszy, ażeby je zastąpić pychą, jak gdyby pycha podtrzymać kogo była zdolną; — szał dziwaczny, dyktujący mu rozpacz najosobistszą, zamiast nadzieji dla wszystkich, — sprzeczność poety zapalającego się i myśliciela nie uważającego za prawdę tego, co myśli — tyle światła na zdobycie najnajgłębszej nocy — nie przystoji praktycznemu i zdrowemu geniuszowi naszego kraju... Niektórzy, zbyt wymagający, utrzymują, że jeszcze teraz znaleźć można w pańskich wierszach pokrewieństwo z Dziecięciem wieku. Jestem tyle szczęśliwy, że tego nie dostrzegam" i t. d.

Z tego upornie powtarzanego zarzutu poznać można, za jaki grzech poczytała klasyczna Akademia pierwsze prace tego poety Później jednak, zwłaszcza po jego śmierci, wyparła się krytyka poważna i tego zarzutu, utrzymując, że nie naśladował Byrona jako poetę, ale że miał wiele jego usposobienia jako człowieka, więc często zetknąć się z nim musiał.

Lecz bez zaprzeczenia daleko trudniej było uniknąć naśladownictwa najbliższych sobie spółczesnych, którzy w chwili pierwszego występu Musseta byli na szczycie swojej chwały i na najwyższem stanowisku jako twórcy nowej szkoły. Ustrzegł się ich wszakże Musset. objawiając — jak powiada jeden z biografów — nie inną, wyobraźnią tylko swoją, czując nie innem sercem tylko swojem Co więcej, nietylko że nie naśladował nikogo, ale sum stał się twórcą szkoły, i to bez żadnych w tej mierze starań lub usiłowań. Tenże sam biograf trafnie powiada, że gdy inni znakomici jego rówiennicy naginali swą wyobraźnią do ról wszelkiego rodzaju, Musset zachował wiernie swoją; że kiedy inni imaginacyą zastępują uczucie, on nie popada w ten błąd nigdy. Wraźliwość jego i uczucie tak jak w każdym prawdziwym poecie nie przechodzi nigdy w retoryczność. Nie tworzy on nigdy na chłodno, nie obarcza nas tem, co mógł odczuć, ale wybiera skrupulatnie w przedmiotach, które odczuł rzeczywiście. Nadto dowcip (l'esprit) Musseta jest najczystszej wody narodowym francuskim. Ten dowcip rozwesela, dając zarazem do myślenia. Jest to dowcip, w którym się mieści rozum i naiwność uśmiechnięta, dowcip, który obok jego dzieł poetycznych dozwolił przetrwać dziełom napisanym prozą i tylu jego komedyom i przysłowiom, obywającym się wybornie bez dekoracyj i kostiumów. Przez ten choćby tylko dowcip pozostanie Musset oryginalnym. Nareszcie dowcip jego jest moralnym, a moralność, że się tak wyrazimy, dowcipną.

Po tych kilku wstępnych uwagach i zanim dopowiemy dalsze o nim słowo, przejdźmy do jaknajtreściwszego rozbioru utworów Musseta, i to porządkiem chronologicznym, w jakim je układały już niektóre historye literatury.

Pierwszy peryod datuje się od roku 1828 do 1835. Poeta miał wówczas lat 18. Zaznajomił zrazu publiczność ź kilkoma drobnemi poezyami, pełnemi wdzięku, jako: Au lecteur, A Madame B, Vénise. Już w rok później przyklasnęła młodzieńczemu poecie cała Francya. Den Paez był pierwszem jego ważniejszem dziełem.

Don Paez jest to żołnierz hiszpański, zakochany w hrabinie Orvado. Po wstępie pierwszej części, tryskającym szczególną werwą, wprowadza nas autor do sypialni czarnookiej Andaluzyanki, hrabiny Orrado. Don Paez wyrywa sig z objęć nie dającej się opisać roskoszy, ażeby dopełnić obowiązku żołnierza, albowiem ma być na posterunku o oznaczonej godzinie. W scenie rozstania wybucha poeta przepysznym wierszem, drgającym samodzielnością i świadomością młodzieńczej siły. Znać tu młodzieńca na progu burzliwego żywota, który wprawdzie, jak się pokazuje z końca poematu, przeczuwa, co jest zdrada kobiety i jak taka zdrada boli, ale który jeszcze ufa w siebie i w ludzkość. Jeszcze dalekim jest od zgubnego wpływu Syreny Druga część rozgrywa się w obozie, przypominającym Wallensteins Lager ruchliwością dyalogów, w którym żołnierze w rozmaitych grupach stojąc, opowiadają sobie awanturki miłosne i wymieniają nazwiska swych kochanek. Jeden z nich budząc się ze snu, wymawia imię hrabiny Orvado. Don Paez zabija go w pojedynku a potem bieży do niewiernej. W roskoszy bez pamięci, w uścisku zapomnieli o "dniu, życiu i świecie". Lecz nagle powstał krzyk... i długie może wieczne milczenie... Co się stało? Nikt wiedzieć nie może. "Żadnego światełka, żadnego świadka, prócz głębokiej nocy, która nie rozpowiada powierzonych sobie sekretów". (1829).

Już w Don Paez ocknął się talent poety w świetnych barwach.

Portia należy do poematów mogących wstrząsnąć na wskroś, a pod wzglgdem wykończenia świadczy już o mistrzowstwie autora. Streszczając ważniejsze Musseta utwory, chcemy czytelników zachęcić do poznania go w oryginale i tylko lekkiemi wskazówkami oznaczyć ile się da, bez zbytniego rozszerzania ram, wydatniejsze piękności.

Oto w jaki sposób poeta rozpoczyna swą, powieść:

Na obłokach się kładły świtu ognie blade,

Gdy ziewając opuszczał huczną, maskaradę

Graf Onorio Luigi. Zabawą strudzona

O jego ramię młoda wspierała się żona

Palcami małej rączki zgarniając niedbale

Z czoła i oczu włosów nieposłuszne fale.

Szli w milczeniu. Za progiem małżeńskiej komnaty

Ona padła jak spieką powarzone kwiaty:

Skroń na poręczy łóżka, bez słowa, bez ruchu —

On usiadł zdala.

Grudzień był i w śronów puchu

Spało miasto. Kominkiem ranku mroźne tchnienia

Wbiegały; hrabia wszakże nie szedł do płomienia,

Tylko chmurny swą żonę pilnym badał wzrokiem

W myślach, które sen mrocznym pokrywał obłokiem,

Migotała podojrzeń krwawa błyskawica...

Lnigi starzał się już. Blade jego lica

Nad wiek szybciej zużyła namiętność. Był z rodu

Florentczyk i do sytu bawił się za młodu.

Rozpustny, bo znudzony, myśl miał smutną przecie.

Spostrzegłszy raz, że dwojgu weselej na świecie,

Ożenił się, a zwodząc za dni swojej wiosny

Cudze żony, o swoją był teraz zazdrosny.

Zazdrość, strzegące światło kryjąc w swojem łonie,

Jest jako lampa nocna, co przy śpiącym płonie,

I kto nocą by lampa płonęła nie baczy,

Choć będzie czuł natarcie, wroga nie zobaczy.

Drzwi pałacu Luigich otwarte szeroko

Koniec wersji demonstracyjnej.