Paul Kock

DOM BIAŁY IV

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

ROZDZIAŁ VII.

DOM BIAŁY

powieść

Tom IV.

Kock Paul

z francuzkiego przełozył Józef Ignacy Kraszewski

Niegdyś to było duchów co niemiara!
W każdej wioseczce wieszczków pytano się rady
Swoję widmo miewała każda baszta siara.
A na wieczorne starzy zszedłszy się biesiady,
Mąż bajkami dzieciom spać nie dali.

Delil. (Wiejski człowiek).

ROZDZIAŁ I.

KTOŚ MYŚLI SIĘ ŻENIĆ.

Wstawszy nazajutrz po balu, Alfred poszedł do pokoju Edwarda; a nieznalazłszy go ani tam, ani w zamku, ani w ogrodach, nie wątpi już, że gardząc przyrzeczeniem, Edward poszedł sam bez niego do Izory. W rospaczy, sen swój przeklina; ledwie że na koń nie siada i nie goni go w góry. Lecz pomyślał że już późno, ze Edward musiał wyjechać oddawna, i że może nawet wraca. Czeka więc go; spodziewając się wytłómaczenia.

Kiedy Alfred przechodzi się niespokojnie po galeryi wychodzącej na pole, Robino wstawszy ubiera się najstaranniej, i z miną rozjaśnioną zbliża się do barona uśmiechając: — "Dzień dobry, kochany Alfredzie!

— "Dzień dobry! odpowiada nagle zaczepiony, i znowu szybkim krokiem przechadza się po galeryi.

— Na honor, bardzom rad, ze cię tu dziś spotykam... nie tak się to często zdarza; bo zwykle ty z panem poetą wstajecie, nim Febus złotowłosy z łona mórz się podniesie... Eh! z tym djabelskim Ferulusem, nauczyłem się wyrażać etymologicznie!... Lecz wróćmy do rzeczy... Cóż to nie słuchasz mnie Alfredzie?..:

— Gadaj... gadaj... ja słucham.

— Otoż, kochany moj, oznajmię ci, że wczorajszego dnia... ja.... Ale, ale... jakże ci się wczorajszy bal podobał... nie wspomniałeś mi o tem... A pięknie było, he?..:

 — Tak... prócz wierszy pana Ferulus i serów w zapasach, wszystko się ślicznie udało.

 — No!... jakże chcesz! byty to nieprzewidziane wypadki!... Jednakże pan Berlęg utrzymywał, że to ożywiło nieco zabawę. Nakoniec, mój kochany Alfredzie, w tym dniu ustaliłem mój wybór.

 — Co? jak?

 — Co? jak! juściż naturalnie, żeby się ożenić. Trzeba mi żony! Zajmując pewne miejsce w towarzystwie... mając zamek... a zresztą... serce się odezwało; przemówiło i bardzo dziwnie! Nigdym jeszcze nie był tak zakochany; bo tez nigdy nie miałem zręczności widzieć tak zachwycającej osoby. Ręczę, że zgadłeś Alfredzie! musiałeś spostrzedz nasze stosunki? bo też prawdziwie nie mogłem się utrzymać... Gadajże przecie... co tam patrzysz przez okno?...

 — Słucham... słucham;.. mów tylko.

 — No! otóż powiem, jest to panna Kornelija Pęsery, która mnie podbiła; ona będzie moją dostojną małżonką, jeśli, jak się spodziewam, P. Margrabia ojciec jej nie sprzeciwi się temu!"

Alfred odchodzi od okna, mówiąc mu:

 — "Panna Kornelija, ta wysoka z którą bal rozpocząłeś, z nią się chcesz żenić?

 — Właśnie... mój drogi... Czyż nie ładna? hm?...

 — Tak... niczego...

 — Hm? jak tańcuje?...

 — Tak! ale ludzie nie żenią się dla tańcowania. Słuchaj, Robino...

 — Mówiłem ci już, że nie znam tego nazwiska!

 — No! więc Julijuszu Rosz-nuar, czy iak tam sobie chcesz, posłuchaj mnie proszę. Jesteś dobry chłopiec, chociaż majątek trochę ci głowy nadkręcił, i chcesz pana udawać... Byliśmy razem w szkołach, i smutnoby mi było, widzieć cię kiedyś nieszczęśliwym...

 — Co za wstęp szalony?

 — Wydajesz więcej nad dochody... prześwistasz twoje dziedzictwo; lecz że się bawisz, przebaczam ci to; ale mój przyjacielu, wierz mi, nie żeń się z panną Korneliją, bo wówczas nie długo się zapewne pobawisz."

Robino zagryza usta, z nieukontentowania i odpowiada: — "Na cożeś się tak rozgadał, kochany Alfredzie!... można było krótko powiedzieć, nie żeń się z panną Korneliją... Przyznam ci się, iż byłem pewny, że mi dobrego gustu powinszujesz... I dla czegożbym się nie miał żenić?

 — Bo ona wcale nie dla ciebie.

 — Otoż właśnie, dowodem że dla mnie, jest że ją ubóstwiani.

 — Ba! tak ci się zdaje!... Ubóstwiałeś Franusię, a jednakżeś ją bardzo ozięble porzucił!...

 — Franusię!... o to wyjechał! bardzo proszę, mój drogi, nie wspominaj mi o niej więcej!... Gdyby się państwo Pęsery dowiedzieli... Prawda, że nikt nie zabroni młodemu człowiekowi za bawić się... i co to szkodzi?... ale oni to lak ściśle strzegą przystojności i obyczajów, toby mi zaszkodziło.

 — Zresztą wierzę ci, że kochasz pannę Korneliję... ale ona bynajmniej... pójdzie za ciebie dla tego tylko, żeby mieć męża!

 — Nie kocha? mnie? zawołał Robino. No! już zmiłuj się, tego mówić nie możesz!... sądziłem, że nierównie więcej masz przebiegłości i uwagi... Panna Pęsery mnie nie kocha!... lak! nic — bo mnie ubóstwia, i dzięki Bogu, wczoraj przekonałem się o tem dostatecznie;... najczulsze opuszczenie się... ściskanie ręki... westchnienia... nerwowe drgania... jednem słowem, szaleje za mną!..."

Alfred obraca się, ruszając ramionami, i odpowiada: — "No! no! ubóstwia cię, niech i tak będzie. Ale ona równa jest tobie wiekiem, ma lat dwadzieścia ośm.

 — Nie! nie! oho! niema dwódziestu ośmiu, w przeszłym miesiącu skończyła dwadzieścia siedm i pół.

 — A majątek... to rzecz ważna, ileż ma posagu?...

 — Posagu!... o! ma mnóstwo... Naprzód, bardzo piękne nadzieje, potem to co jej ojciec ma dostać od Rządu za plany ekonomii ruralnej, które wprędce poszle do Ministra; nareszcie to, co jej zostawi wujaszek Miluchny, który tego roku ma dostać nominaciją na podprefekta... albo najdalej w przyszłym, to niezawodnie, nakoniec, urząd wspaniały i bardzo korzystny, który obiecano dać zięciowi margrabiego!...

 — Tak! a od lat pięćdziesięciu niemogą umieścić wujaszka.

 — To nic nie dowodzi. Zresztą, mój kochany, ja nic przemyślani nad posagiem, jak jaki kupiec... cenić kobicie... targować... a pfe!... i jeszcze taką jak panna Kornelija!... Zdaje mi się, że samo spowinowacenie się z taką familiją, warto cokolwiek."

Alfred bierze za rękę dziedzica, i z najzimniejszą krwią mu powiada: — "Powtarzam ci, mój kochany, zrobisz wielkie głupstwo, jeśli się ożenisz."

Robino napyrzył się jak indyk, i wyrywa rękę mówiąc: — "Mój przyjacielu... do głupstw... twojej rady nie potrzebuję... ja nie umizgam się do pastuszek, a ożenię się z kim zechcę.

 — Zeń się sobie choć ze starym djabłem! zawołał Alfred i wyszedł z galeryi.

 — "Z djabłem się nie ożenię, ale z panną Korneliją! odpowiedział Robino z mocnem postanowieniem wychodząc na dziedziniec. Nie kocha mnie!... miałbym zrobić głupstwo!... wołał lecąc do stajni., Rozumiem co to! o! rozumiem! to nie trudno odgadnąć, Pan Alfred chciałby mi odmówić pannę Korneliją, i dla tego stara się odwrócić mnie od tego małżeństwa;... ale to wcale niezgrabnie. Aby mu wszelką odebrać nadzieję, biegę do margrabiego, i nie odejdę, póki mi swojej córki nie przyrzecze."

Robino woła woźnicy, dżokeja, i każe zaprzęgać. Widm pan Ferulus przychodzi dowiedzieć się o zdrowiu pana Rosz-nuar, i oznajmić mu że dano śniadanie.

Robino pomiarkował, że może przekąsić, nim o rękę poprosi. Idzie więc z bibliotekarzem do jadalnej sali, i mówi mu zajadając: — "Panie Ferulus, żenię się wkrótce..."

P. Ferulus skrzywił się trochę, bo mu się bardzo podobał rodzaj życia, który w zaniku prowadził; a przewidywał, że jak tylko przybędzie jejmość, on sam wiele straci na znaczeniu, i nie będzie mógł dysponować obiadu i roskazywać jak długo mają siedzieć przy stole. Jednakże, ponieważ Robino wyrzekł tonem stanowczym o ożenieniu, i zdaje się, jak mu patrzy z oczu, oczekiwać powinszowania. Pan Ferulus wykrzywia gębę nakształt uśmiechu, i słodziuchnym głoskiem odpowiada: — " JW Panie, małżeństwo jest stanem znanym od najdawniejszej starożytności; ludzie żenili się zawsze, nawet nim ustanowiono Notarijuszów, i urzędników municypalnych; żenić się, jest to stosować się do roskazów Opatrzności. Mieszkańcy Sodomy spalili się za to, że się żenić nie chcieli; żeń się tedy JWPanie, wielcy ludzie miewali zawsze powołanie do stanu małżeńskiego: Herkules jednej nocy ożenił się z czterdziesto dziewiecią córkami Tespijusa, króla Beocii... a jeśli Dion Kassiusz zasługuje na wiarę, Cezar miał wydać wyrok, którym ogłosił się być mężem wszystkich kobiet w Rzymie, kiedy mu się to podoba. Co to za ludzie Herkules i Cezar!... Teraz niestety! jedną tylko wolno mieć żonę, i może to nawet i dosyć. Czy nie mógłbym wiedzieć JW. Panie, kogo zaszczycić raczyłeś swoim wyborem?

 — Młodszą córkę margrabiego Pęsery, młoda, przystojną osobę, imieniem Korneliją, która przy mnie siedziała u stołu.

 — "Wiem już wiem, JWPanie... starożytnej postawy, profil grecki... wzrost Antygony... kształty do malowania!... a mowa wytworna i gramatyczna!... Winszuję JWPanu, była to najpiękniejsza ze wszystkich!

 — Ten nieoszacowany Ferulus! zawołał Robino ściskając go czuie za rękę. Otoż to dobrze!... znasz się na tem, umiesz cenić mój wybór, bo cię namiętność nie zaślepia, i mówisz to co myślisz!

 — Umiem cenić! JWPanie, co więcej opieję go w jambach, heksametrach i pentametrach.

 — Bardzo dobrze, mój kochany Ferulus, ja jadę natychmiast do pana margrabiego Pęsery, bo sam miarkujesz, że nietrzeba zaniedbywać się w podobnej okoliczności... Kto inny odmówiłby mi pannę Korneliją, i ja nigdybym tego nie odżałował.... Koń zaprzężony, jadę do

Sę't Aman; i mam nadzieję, że przed ślubem skłonię całe familiję, aby u mnie jakiś czas przepędziła!

 — "Jedź! JWPanie, rzekł Ferulus, odprowadzając go aż do pojazdu, a gdy dziedzic się oddalił, dodał: "Jedź po żonę... kiedy ci tak pilno... a zdaje mi się jednak, że ci tu nic z mojej łaski nic brakło. Cóż robić, trzeba się cieszyć i opiewać całą drużynę państwa Pęsery!"

Alfred odszedł od pana dziedzica i przechadzał się po wzgórku, oczekując powrotu Edwarda. Przybywa i on nakoniec, a Alfred wychodzi naprzeciw niego.

Edward puścił cugle koniowi. Cały w myślach o Izorze, o swojej miłości, o Domie Białym zatopiony, nie patrzał w koło siebie, i sądził, że jeszcze nic lak blisko zamku, gdy nagle usłyszał głos! — "Stój! zleź z konia... mam pomówić z tobą!..

Edward zadrżał usłyszawszy głos tak dobrze znajomy, lecz w tej chwili pełen gniewu, patrzy, i widzi przed sobą Alfreda bladego, nieruchomego, a w rysach jego twarzy wyczytuje gwałtowną niespokojność.

Edward zsiada i puszcza konia, który bieży sam do zamku. Dwaj przyjaciele stoją w ulicy ocienionej drzewami; Alfred wychodzi z niej, i dając znak Edwardowi, aby szedł za nim, oddala się w miejsce ustronne. Edward milczy i czeka, aby jego towarzysz zaczął rozmowę, o której przedmiocie łatwo się domyśla.

 — Byłeś u Izory? odezwał się wreszcie Alfred.

 — Tak... od niej wracam.

 — Także to dotrzymujesz przyrzeczeń! Czy zapomniałeś o umowie?... o! i ja sto razy miałem chętkę, sam w góry pojechać, i z nią się zobaczyć... lecz oparłem się chęciom;... bom nie chciał złamać słowa... a ty?...

 — Wyznaję, Alfredzie, żem zbłądził... lecz miłość moja ku Izorze, jest tak gwałtowna, iż oprzeć się nie mogłem!

 — Powiedz raczej, że nieunosząc się wcale delikatnością, żartowałeś sobie z mojej ufności!...

 — Alfredzie, słuchaj mię proszę, nie sądź, że moje przywiązanie do Izory jest chwilowe.

 — A zkądże wiesz, ze ja ją mniej kocham od ciebie? ty starasz się o wzajemność westchnieniami, tęsknotą... Ja prościej postępuję... mówię co czuję... nie ukrywani mojej miłości.

 — Zresztą Alfredzie, ona obudwa razem kochać nas nie moie;... a gdyby... ona ciebie nademnie nic przełożyła?...

 — Rozumiem, odpowiedział rozgniewany Alfred, widzę, że dziś rano będąc z nią sam na sam, korzystałeś dobrze z czasu, i odprawiłeś mnie z kwitkiem... Sądziszże, iż po tem twojem wyznaniu, usunę się, i zostawię ci twoją zdobycz! pozwolisz, abym mogł o tem wątpić na chwilę, i spróbował także, czy równie jak ty szczęśliwym być nie potrafię... I ja także sam na sam zobaczę się z Izorą, a może ta dumna piękność i dla mnie powolniejszą będzie.

 — Nie wiem, jakie pan mieć możesz zamiary, lecz znaglony, oświadczam mu, ie Izora mnie kocha. Tylko co mi to wyznała.

 — Wistocie! to tak jak Robino, który przed chwila mi mówił, że panna Pęsery go ubóstwia. Ci panowie wbili sobie w głowę, że ich ubóstwiają!... Nie mając tyle miłości własnej, co wy, mogę i ja mieć jednak nadzieję, że i ja się podobać potrafię... Zobaczę się i ja z Izorą... która zalotniejszą jest, niżelim sądził, i uprzedzam pana, że się będę starał także o ubóstwianie.

 — Mów co chcesz, ja nie równam Izory do naszych miejskich zalotnie... i nie lękam się złamania przysiąg.

 — Oho!... więc były i przysięgi!... niedarmo mówiłem, żeście korzystali z czasu!... Otoż ta rzadka, ta nieprzełamana cnota, poddała się od razu...

 — Poddała się!... jakto? Alfredzie ? mógłbyś sądzić?...

 — Oh! nie myśl że mnie więcej oszukasz!

 — Przysięgam ci, Alfredzie!...

 — Nie wierzę w przysięgi człowieka, który raz zdradził przyrzeczenia...

 — Alfredzie!...

 — Tak, tak, powtórzę ci to.:: a jeśli jesteś obrażony, rzeknij, jestem na twoje roskazy...

Edward i Alfred milczą przez chwilę. Lecz Edward myśli, że będąc nierównie szczęśliwszym od Alfreda, miłością Izory; myśli o smutku tego, który nie mogł jej serca pozyskać, gniew jego się uśmierza, żałuje swego współzalotnika, sądzi, że szczęśliwszy powinien mniej szczęśliwego wymówić, zbliża się do Alfreda, bierze go za rękę, ściska ją z czułością, i odzywa się: — " Będzieszże mógł bić się ze mną?"

Alfred poruszony, usiłuje okazać panowanie nad sobą i odpowiada: — Kiedy kto kogo obraził, czyż nie powinien zadość uczynić?...

 — Ale ja, czyż mogę być obrażony wyrazem, który gniew ci natchnął, a przeciw któremu serce się przeciwi.... Czyż nie mamy cokolwiek przyjaciołom wybaczać?... Nacożby się zdała przyjaźń. jeślibyśmy nie byli wyrozumiałymi dla tych, których kochamy?..,

 — Przyjaźń!... ja w twoją przyjaźń nie wierzę!...

 — Alfredzie... jeszcze słowo tylko... Izora będzie moją żoną...

 — Twoją żoną! zawołał Alfred zdziwiony, twoją żoną!... ta wieśniaczka...

 — Tak... postanowiłem sobie... Przebaczaszże mi teraz pierwszeństwo które nad tobą odniosłem?

 — "Jeśli się z nią chcesz ożenić, rzekł Alfred po chwili milczenia, zwyciężysz mnie, bo ja, wyznaję, anim myślał o tem... ale... temu trudno uwierzyć!... zresztą, będę się mógł o prawdzie przekonać."

Alfred wraca do zamku, Edward za nim; ale już oba milczą.

ROZDZIAŁ II.

GAWĘDKI MIĘDZY SŁUGAMI. ALFRED I WŁÓCZĘGA.

Nazajutrz, o świcie, miedzy zamkowymi sługami, panowało jakieś zamięszanie; zebrali się na dziedzińcu, i rozmawiają z sobą bardzo ogniście. Z liczby tych. którzy najwięcej gadają, pan murgrabia zdaje się najmocniej poruszony i przemawia do drugich.

 — "Ale! mówię wam, że to nie żarty, zawołał on z dobitnem rąk poruszeniem. Oto, już lat piętnaście, dzięki Bogu, jak jestem murgrabią, a nigdy się tu nic tak dziwnego nie zdarzało.

 — Nie wiem czy to dziwne, odezwał się dżokej — ale powiadam wam, że widziałem światło... Wiecie, żeśmy z panem późno z miasta wrócili; naprzód zawijam się koło konia, koło pojazdu, i jem wieczerzę;... późno już było, kiedym się spać położył. Ale że noc była piękna, a zasnąć nie mogłem, stanąłem w oknie, i patrząc w około, spojrzałem na tę wieżę naprzeciw, którą północną nazywają.

 — Gdzie nikt nie mieszka, dodał Kiunet, bo JWPan osądził, że już bardzo nadwerężona, więc niewarto naprawiać, bo i tak mamy dosyć mieszkania.

 — Otoż! kiedy nikt nie mieszka, to ja WPanu mówię, że wczoraj w wieczór o jedenastej godzinie... to jest... blisko północy.:. widziałem światło w jednym z tych małych okienek na górze.

 — Aj Jezus! zawołała Johasia, o północy !... to sama godzina na upiory, nieprawdaż panno Szwal?

 — Dajże pokój! odpowiedziała kucharka, czyż to ja wierzę w upiory. Są to wymysły, dla przestrachiwania rodzaju ludzkiego... Może to złodzieje, co mi chcieli pokraść kurczęta!

 — Jakto? zapytał Franciszek zbliżając się do zgromadzenia, miałyżby być strachy w tym zamku?

 — A nie! panie Franciszku, to nie o strachach mowa, odpowiedział dżokej. Ja tu mówie o światełku, które widziałem tej nocy w pustej wieży.

 — Musiał się księżyc odbić o szyby, a jemu zdawało się, że to światło, rzekł Kiunet; ja jestem murgrabia, i ręczę, że nikt podejrzany nie był w zamku.

 — Aha! przerwała Johasia, właśnież to duchy, drzwiami chodzić będą!

 — Pamiętajmy i o tem, odpowiedział murgrabia, że Benedykt mówi, iż światło pokazało się oto w tem okienku... tam!.. gdzie jest właśnie arsenał... cóżby tam złodziej robił w arsenale, kiedy tam tylko pordzawione leżą żelazca?

 — "A jeśli nie złodziej?" Wincenty, który dotąd milczał, podsuwa się z miną bardzo tajemniczą i mówi:

 — "Moje dzieci, to przypomina mi jedną rzecz, o której już prawie zapomniałem.., która także może mieć związek, z tem co Benedykt powiada.

"Wszyscy cisną się do Wincentego, spoglądając na niego z ciekawością, a ogrodnik, w te słowa się odzywa: — "Pięć czy sześć dni temu;... nie wiem sam z pewnością kiedy; było to wieczorem, szedłem spać; przypomniałem sobie, że potrzebuję mojej wielkiej motyki do roboty w drugiej stronic ogrodu. Wiecie, że ja chowam moje narzędzia w chalce będącej na końcu wielkiej ulicy po lewej stronie.

 — Tak, tak.

 — Otoż pomyślałem sobie, pójdę po motykę; wychodzę, idę do ogrodu; byłem już prawie w połowie wielkiej ulicy, kiedy posłyszałem, że któś idzie przedemną...

 — Aj mój Boże! jaki strach! zawołała Johasia przytulając się do jednego z kuchcików.

 — Ja, rzekł dalej Wincenty, myślałem, że to który z tych panów z zamku, staje więc grzecznie aby sobie przeszedł, i zdejmuję kapelusz; on także się zatrzymuje; i co miał podejść ku mnie, zawraca się w tył. Coś mi się to w tem niedobrego wydało, wołam: kto tam?... Nie odpowiada ten któś, idzie prędzej, ja za nim, palnąłem łbem o lipę i bądź zdrów, już nie było nikogo.

 — Ach! jak to dziwnie!

 — Ba! może to jegomość chodził!

 — On! oho, on sam jeden do ogrodu nie pójdzie.

 — Było się nazajutrz tych panów zapytać.

 — At! zaspałem tę sprawę i zapomniałem.

 — Trzebaby się zapytać pana Ferulus, co to jest? odzywają się drudzy.

 — Jestto człowiek uczony, który umie. wszystko, powie nam, czy się trzeba lękać."

Właśnie pan Ferulus przechodził przez dziedziniec, trzymając w ręku wierszyki, które zrobił dla przyszłej małżonki dziedzica, mając mu je przy śniadaniu pokazać. Zbliża się, dla dowiedzenia, czego się tak zgromadzono na dziedzińcu. Opowiadają mu, co Benedykt i Wincenty mówili.

Pan Ferulus słuchał bardzo uważnie, potrząsając czasem głową; a ile razy brwi zmarszczył, Johasia i dżokej wołali: — "A widzicie, ie i jemu to straszno!"

Nakoniec, P. Ferulus, długo się zastanowiwszy, rzekł do Benedykta: — "Czy to tylko pewno światło w wieży widziałeś?

 — O! pewno, panie; bo to tak chodziło i ruszało się; a gdyby to księżyc, toby stało na miejscu; a ja byłem widzący.

 — Widziałem... mów...

 — Co? co?.

 — Widziałem... uważaj, że mówisz w czasie teraźniejszym...

 — Ale czyż ja panu mówie, że ja widziałem czas teraźniejszy!... ja mówie o świetle.

 — A! to bieda z tymi głupcami! zawołał Ferulus, Wasan panie Wincenty, jestżeś pewny, żeś widział człowieka w ogrodzie?

 — Pewny;... to jest może to była baba, a może mężczyzna, nie wiem jakiej płci... ale że ktoś był to pewna, bo chodził i biegał przedemną.

 — Może królik!

 — Otto! królik z podkówkami!

 — To coś dziwnego! rzekł Ferulus.

 — Aha! widzicie że to dziwne ? zawołała Johasia, trzeba się bać bardzo!

 — Ale ja tego nie mówię... Rzeczy, które nam się zdaleka dziwnemi wydają, są często nic a nic nie dziwne, kiedy się im przypatrzemy z bliska... są nawet takie, które zbyt blisko widziane tracą na tem. Lecz nim w tem co postanowię, chciałbym się wprzódy sam o tem przekonać, bo pluris est oculatus unus, quam auriti decem!...

 — A co? nie mówiłem, przerwał Kiunet, to ma się znaczyć, żeście bredzili.;

 — Nie, to ma cale inne znaczenie, odpowiada Ferulus. "O! mój kochany Kiunet, niedosłównie przekładasz (1). Ja sądzę, primo, że tu albo coś w tem jest, albo nic nic ma. Oto zasada, ztąd idę dalej, bo zawsze trzeba od założenia zaczynać.

 — Otoz ja mówie, że nie ma nic, zawołali panna Szwal, oni się polękali swego cienia!

 — Oho! rzekła Johasia, pan co taki mądry... bo mi już tyle rzeczy pokazywał... a...

 — Dobrze, dobrze, niech to będzie miedzy nami Johasiu, rzekł pan Ferulus trącając ją ręką; trzymamy się teraz przedmiotu.

 — No, to powiedzże nam pan, dodała Johasia, czy są upiory czy nie?

 — Aha! aha! wołają drudzy: będziemy przynajmniej wiedzieli czego się trzymać.

 — Moje dzieci! rzekł pan Ferulus, patryarchalnie nosa utarłszy. " Pytanie to, jest arcy-trudne do rozwiązania. Hippokrates mówi że są, Galen że niema.

 — A co nam tam do pana Kretesa, odezwała się panna Szwal, my chcemy wiedzieć, co pan myślisz o tem.

 — Moja kochana coqua,... to jest kucharko, nie przerywaj mi, proszę...

 — I jeszcze mnie kwoką nazywa !..

 — Chcesz wiedzieć czy są upiory, czy niema,... to jest czy mamy w nie wierzyć, czy tez nie... zaczynani od tego. Odpowiedź moja siada na łodź ust moich, aby przepłynąć burzliwe morze waszej nieuwagi, i przybić do szczęśliwego portu uszu waszych.

 — Eh! jak pan tak będziesz gadać,

[...]

— Prawda, Johasiu; uniosłem się w zapale wymowy mojej, i zapomniałem, że trzeba tak mówić, abyście mnie zrozumieli. Teraz idę dalej. Czy mamy wierzyć w upiory? Montan powiada, ie czarowników trzeba poić ciemierzycą, nie cykutą. Ja zaś nie wierze w rzeczy nadprzyrodzone... bo sam ich nigdy nie robiłem i nie robię. Nie jestem jednak pirronistą... nie jestem z rzędu tych ludzi, którzy wątpią o wszystkiem!... Według nich, Kserkses nie wszedł do Grecyi z dziesięcia milijonami wojska i morza nie bit bizunami; wilczyca nie karmiła Remusa i Romulusa; Mncijusz Scewola nie trzymał śmiało ręki na ognisku; nic wierzą także w marę, która się ukazała dwa razy drugiemu Brutusowi; ani w labarum które Kon-

[...]

Wirgilijusz: Felix qui potuit rerum cognoscere causas! Otoż! moi przyjaciele, zdanie moje o upiorach; pilnujcie się tego. A zresztą zdaje mi się, że temi gawędkami niewypada JWPana turbować."

To mówiąc, pan Ferulus oddala się, i idzie oddać wiersze swoje dziedzicowi, a słudzy, którzy jego mowy nic a nic nie zrozumieli, odchodzą każdy ze swojem zdaniem.

Edward w krótce wychodzi z pokoju. Oddawnaby już z zaniku się oddalił, gdyby nie sądził, iż powinien czekać na Alfreda, i z nim razem pójść do Izory. Przez to chce mu okazać, iż nic bedzie nic wpływał na jej zdanie, i że ona według serca tylko przemówi. Nakoniec, chociaż jej miłością uszczęśliwiony Edward, nie chce, aby mu to miało odwrócić przyjaźń Alfreda.

Czas upływa, Edward niecierpliwy, aby się jak najprędzej zobaczyć z Izorą, dziwi się powolności Alfreda. Wychodzi i on nakoniec, lecz spostrzegłszy Edwarda, zmarszczył się, i wyraz nieukontentowania twarz jego okrywa.

 — Czekałem na ciebie! rzekł Edward idąc ku niemu, i chcąc go wziąć za rękę, którą Alfred wyrywa i zimno odpowiada: I dla czegoż czekałeś?

 — Ażeby z tobą razem pójść... do Izory.

 — Razem! rzekł Alfred ironicznie, zdaje mi się, że teraz już nie warto... ze każdy z nas moie robić co mu się podoba... Ruszaj... nikt cię nie trzyma... i ja także pójdę osobno.

 — Alfredzie, gniewasz się jeszcze na mnie! rzeki Edward smutnie.

 — Ale nie!... broń Boże!., pańskie postępowanie jest tak otwarte... szczere... ja miałbym się gniewać!... I kiedyż się z nią przecie ożenisz?...

Edward zamilkł.

 — Cóż to, nie odpowiadasz ? odparł Alfred ironicznie — kiedy kto tak zakochany, i tak pewny wzajemności, nie wiem dla czegoby miał swoje szczęście odwlekać.... Oboje wolni jesteście, nikt tak słodkim związkom nie stanie na przeszkodzie... Chcesz zapewne ukryć twoje małżeństwo?.. zataić to.. ty! co tak przesądami pogardzasz?

 — Nie, panie, jeśli się ożenię z Izorą, ukrywać tego nie będę; nie powstydzę się nazwać jej moją żoną.

 — Jeśli się ożenisz!... Ah! więc dziśiuż, nie jesteś tak pewny swego... Prawdziwie, Edwardzie, albo mnie za łatwowiernego, albo za głupca mieć musisz, jeśli sądzisz, że temu uwierzę... jest to wybieg, którym mnie chciałeś od niej oddalić?... Tak! to dziewczę jest bardzo ładne, przyznaję... ale wiesz zapewne, równie dobrze jak ja, że nic możem się żenić ze wszystkiemi żadnemi kobietkami; a kiedy tu chodzi tylko o prostą wieśniaczkę, której łatwo głowę zawrócić. nigdy nic uwierzę...

 — "Tem gorzej, panie, jeśli sądzisz, ie nie można ustalić swego losu z kobietą, która ma wszystkie przymioty, mogące nas uszczęśliwić. Powiedziałem ci szczerze com myslał... nie mogę cię zmusić, żebyś mi wierzył;... lecz wkrótce mam nadzieję, przekonasz się, żem cię nie oszukał"

Edward oddala się od Alfreda, i wsiadłszy na koń, sam oddala się z zamku.

Alfred myśli przez chwilę. Nic wie co począć; znajduje Izorę zachwycającą; miłość własna jego jest obrażona, i wiele mu kosztuje utrata nadziei podobania się pasterce. Jednakże, gdyby był pewnym że Edward chce się z nią żenić, odstąpiłby wszystkiego.

Postanowił nakoniec udać się do Izory. Chce się przekonać naocznie o szczęściu Edwarda, i dowiedzieć się, czy go nic zwiedziono. Bierze wiec z kolei konia i wyjeżdża w kwadrans po Edwardzie. Tą razą nic pędzi konia, i rozmyśla, jakby się prawdy domacać. Chciałby, nic będąc widzianym-podsłuchać swego współzalotnika; a jednak sama myśl śledzenia kogoś" nadto się przeciwi jego charakterowi, aby o tem myślał choć na chwilę.

Alfred zbliża się już do mieszkania Izory. gdy ktoś wychodząc nagle zza skały, chwyta mu konia za cugle, mówiąc: "Za późno! panie! uprzedzono cię!..."

Alfred poznaje włóczęgę, który sparty na kiju, wlepił w niego zaiskrzono oczy.

 — Ach! to Waćpan! rzeki Alfred, cóżeś mówił?

 — Żeś zapóźno wyjechał Twój współzalotnik raniej wstaje, i korzysta dobrze z czasu... Wczoraj nie byłeś tu, a on przyjechał i powróci! bardzo wesoły!.."

Szyderski uśmiech towarzyszył tym słowom, rysy nieznajomego przybrały wyraz złośliwszy, niż zwykle.

 — Zkądże to wiesz? rzekł Alfred.

 — Zkąd wiem ! do tysiąca kroćset... to nietrudno wiedzieć, kochankom zawsze się zdaje, że są sami jedni, wcale się nie wystrzegają... przypatrzyłem się w najlepsze ich serdecznym całusom!...

 — Całusom!... zawołał Alfred drżąc ze złości.

 — O! tak! to pana dziwi?... On dobrze swoję interessa prowadzi, choć ma minkę bardzo układną... To mnie tylko dziwi, że pan, co się zdajesz, znać ludzi, nie umiałeś tyle co on dokazać!

 — "Ale kiedy jego woli!" odpowiedział Alfred z przytłumionym westchnieniem.

 — "Przekłada!... dajże pokój!... czy one wiedzą co to jest wolić,... przekładać?... one wszystkich kochają, wszystkich, kto się tylko do nich umizga... Kochałaby ona i ciebie mój panie, gdybyś zawsze nie przybywał za późno... Zresztą, jeśli zechcesz, możesz jeszcze naprawić wszystko... Czyż nie wiesz, że czas i pieniądz wszystkiemu da rady?...

 — Na honor, rzekł Alfred patrząc na włóczęgę z podziwieniem, pan wcale z zasad na żołnierza nie wyglądasz...

 — Na żołnierza?... a któż panu mówił, żem służył w wojsku ?....

Waćpan sam, onegdajszego poranku, mówiąc o ojcu moim, którego nazwisko tak cię uderzyło!...

Nieznajomy zmarszczył się, milczy przez chwilę, i odzywa się nakoniec: — Nie o to idzie teraz,... czyż dasz sobie to dziewcze odebrać, kiedybyś ją mógł mieć, tak dobrze jak on?... to mnie dziwi w młodym baronie de Marsej....

 — Chociaż trzpiot i szaleniec bytem i jestem, szanowałem zawsze szczęście moich przyjaciół.... Możebym starał się przesadzić Edwarda, gdyby chodziło o chwilowe jej względy!... lecz kiedy ona mu do tego stopnia głowę zawróciła, że się chce z nią żenić!...

 — "Żenić się!..." zawołał nieznajomy śmiejąc się ironicznie do rospuku. "Oho! toby już było za wiele... Jeżeli pan kochasz pana Edwarda. łaskę mu wyświadczysz, kiedy nie dozwolisz zrobić tego głupstwa!,

 — Mówisz pan z taką pewnością... Z Jakiegoż powodu, lak źle myślisz o tej dziewczynie?...

 — Mam oczy!... mam doświadczenie!... a pan, co to niby znasz kobiety, nie widzisz, że to jest sobie filutka, która wiele pod tą słodziuchną minką pokrywa?

 — Czemże być może dziewczyna nie mająca rodziców, której przybrani rodzice zapisują wszystko co mają ? przyjmująca wspaniale każdego, kto się nawinie? żyjąca sama jedna w tych górach, a mówiąca tak czysto, jak najpierwsza miasta wychowanka? Ale to nie koniec, jest tu jeszcze cóś skrytego, ja tego dójść muszę...."

Alfred zastanawia się nad tem co słyszał, i nic może się wstrzymać od myśli, iż postępowanie Izory, dziwne rodzi podejrzenia.

Człowiek stojący przed Alfredem, patrzy na niego w ciągu łych uwag; widać ze chce wyczytać, zgadnąć z oczu, co się w duszy jego dzieje. Po dość długiem milczeniu, odzywa się nakoniec: — "Ale pan się wahasz długo!... wieleż to czasu i westchnień straconych za dziewczyną, która ich ani troche nie warta!... która zdaje się napraszać, żeby ją kto uwiódł... Z panną najlepszego urodzenia, z dziedziczką odwiecznych zamków, niktby sobie grzeczniej nic postąpił?... Wróciliśmy się w czasy Renodów i Amadysów!.. Tak myślę... wartoby na cześć jej pięknych oczu dać turnieje!... skruszyć kilka kopij na poparcie jej cnoty, strzaskać parę hejmów w dowód jej niewinności!... Szczęśliwe to były czasy, kiedy ta była najpiękniejszą i najenotliwszą, która sobie najodważniejszego i najsilniejszego wybrała rycerza!"

Alfred z uwagą wysłuchał ostatnich słów mówiącego; przygląda mu się z kolei ciekawie i odzywa: — "Ale któż pan jesteś?... co mi dajesz rady, o które nie proszę!.... Widzę, żem się pomylił....

Nie... nie jesteś, nie byłeś żołnierzem... Edward lepiej odgadnął, bo mi mówił, że dawniej musiałeś pan bywać W towarzystwach... w istocie... taka mowa... choć pan czasem udajesz ułożenie proste i mowę pospolitą... łatwo jednak poznać z tych słów kilku, żeś odebrał dobre wychowanie, że masz naukę... Jakież wypadki przywiodły cię do tak opłakanego stanu?

 — "Żem był bogaty i poważany, a teraz nie jestem, czyż wiem co dziwnego. Alboż się to codzień podobne nie zdarzają wypadki!... Czyż na świecie nie jesteśmy podlegli tysiącznym zmianom losu; a im wyżej się kto wdrapał, czyż nie musi się lękać, aby nie spadł?... Czy zaś ta zmiana w moim stanie z mojej czy z cudzej wypadła przyczyny, tego ci mówie nie widzę potrzeby... Wyznaję, miałem namiętności żywe, lubiłem je zaspakajać... jestto bijografija wiciu ludzi!

 — Przyznasz sam, rzeki Alfred z uśmiechem — że położenie twoje nie wzbudzi chęci do naśladowania!...

 — Oh! a wieluż to jeszcze takich, co gorzej odemnie broili, stoją jeszcze na szczycie!... A zresztą, cóż pan tak bardzo nieszczęśliwego widzisz w mojem położeniu?... Jesieni wolny... jestem panem swojej woli; robię co chcę od ranka do wieczora.... nie jestem wprawdzie bardzo wytwornie ubrany, ale dość mi na tem, że mam się czem okryć; nie zazdroszczę drugim ich bogactw, bo i ja się nażyłem; upiwszy się nieraz najlepszem winem, to potem i woda smakuje.

 — Ale uważałem z twojej mowy, że dosyć źle myślisz o kobietach... musiały ci się dobrze dać we znaki, żeś ich takim nieprzyjacielem!

 — Broń Boże!.. owszem byłem ich faworytem, pieścidełkiem... one na mnie bardziej skarżyć się mają prawo... Jedna tylko była, którą kochałem,.. mocniej nad drugie;... ona tylko mogłaby była mię przemienić... utrzymać moje namiętności w klubach... z nią może byłbym się ustatkował; i nie błądziłbym teraz po tych górach!...

 — Czemużeś się z nią nie ożenił?

 — Czemu?... odpowiedział nieznajomy, i spojrzał na Alfreda okiem iskrzącem się od zapału; bo drugi szczęśliwszy mi ją pochwycił... a ten drugi...

 — No i cóż ten, drugi?

 — Jeszczem nad nim nic miał zręczności pomścić się;... lecz wkrótce spotkamy się z sobą, a ja potrafię z lego zdarzenia korzystać.

 — Nie znam jeszcze roskoszy, jaka z zemsty pochodzi!

 — O ! boś młody jeszcze!... a jednak znasz miłość... dajesz sobie wydzierać tę, którą kochasz... kiedy od ciebieby tylko zależało...

 — "Odemnie!... na honor! łatwo to panu tak mówić! Ale Izora inszą jest, niżeli sobie pan wyobrażasz!...

 — A wczoraj, z twoim przyjacielem!

 — Ma przy sobie stróża, którego przekupić nie można...

 — Ale możnaby może oddalić?..

 — Jakto?...

 — Naturalnie, czyż nie można odprowadzać ją od mieszkania; uwieść gdzie się podoba... w takie miejsce, gdzie możnaby było robić coby chciano; a polem jeśliby żadną miarą pańskich ofiar nie przyjęta — odesłać nazad do jej domku?

 — A któżby się podjął tego?

 — Kto! do sto katów! ja!

 — Waćpan?

 — Tak, ja, jeśli zechcesz; powiedź słówko, a ręczę że jutro twój współzalotnik nie znajdzie jej w domu."

Alfred patrzy przez chwilę na włóczęgę i zawołał nakoniec: "Nędzniku!., oddal się! nie mów do mnie więcej! wstyd mi, żem mógł usłuchać podobnych wniosków!"

Nieznajomy śmieje się do rospuku i odpowiada: "Jakto!., porwanie dziewczynki która tego tylko i żąda!... mały figielek tak pana przestrasza!... Sądziłem pana daleko innym; ale... jak sobie chcesz panie baronie. Pozwól swoim kosztem zabawiać się przyjacielowi, a dziewczynie śmiać się z tego uszanowania, które jej okazujesz!... Zresztą, co mi to szkodzi?... Wkrótce pan się przekonasz, żem ci dobrze radził... a wówczas... jeżeli mnie będziesz potrzebował, spotkamy się jeszcze;... bo ja nie gniewam się za słowo. Do widzenia."

Nieznajomy tyłem się do niego obraca, i niknie w małej ścieżce między górami; a młody Marsej, po kilku chwilach namysłu, nie jedzie dalej lecz wraca się do zamku.

(1) Boję się, żeby i mnie tego kto nie powiedział.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej