Aleksander Morgenbesser

DUMY HISTORYCZNE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

TOMSZA.

KLĘSKA BUKOWIŃSKA.

MŚCISŁAW MŚCISŁAWICZ.

ZGON TYMOSZKA

ZJAZD W SNIATYNIE,

BITWA NAD KRASNYM POTOKIEM.

BITWA POD OBERTYNEM

LIRNIK.

DUMY HISTORYCZNE

Morgenbesser Aleksander

TOMSZA.

I.

Tomsza w Suczawie sprawia biesiady

Pije jak wodę węgrzyna —

Szumne wieczerze — huczne obiady!

Stół pod misami się zgina!

Tomsza w wołoskiej starej Suczawie

Półbożkiem mniema się prawie.

Siedzą bojary — siedzą władyki

Archimandryci z czerńcami,

I niebotyczne wznoszą okrzyki,

Dzwoniąc złotemi kuflami.

Tomsza hospodar w mitrze na głowie

Dmie się, gdy piją mu zdrowie.

"Tomsza pan wielki, Tomsza bogaty

Pełen zwycięztwa i chwały,

Niech nam panuje długiemi laty

Przygniecie wrogów ród cały;

Sieje po świecie trwogę — postrachy,

Niech giną Turki i Lachy !"

Krzykli, wypili, kufle zabrzękły,

Tomsza dziękuje im głową;

W tem od świętego Jura zajękły

Dzwony żałobnie — grobowo —

A to tak smutno, w takiej żałobie,

Jak o północy na grobie !

Hospodar Tomsza zadrzał — zbladł cały

Wywrócił puhar na stole;

Oczy pożółkły — usta zsiniały,

Zimny pot osiadł na czole;

Mitra upadła z chwiejącej głowy

Pod nogi służby zamkowej.

"Przebóg! co znaczą te dzikie tony

Archimandryta? — ha gadaj!

Gadaj nędzarzu — to twoje dzwony,

Gadaj — lub w piekło przepadaj!

Ojciec za dzieci swe odpowiada,

A ty za dzwony! — ha zdrada!"

Archimandryta milczy — drzy cały,

Chce mówić, głos zaumiera,

W uszach mu dzwoni — kolana drgały,

Oczy gasnące rozdziera;

A głos odedrzwi tak się odzywa,

I wszystkich zgrozą przeszywa:

"Ja odpowiadam panie Hetmanie,

Ja z Carogrodu przybywam,

Ja nakazałem to smutne granie,

Wiesz, komu piosnkę tę śpiewam ?

Za duszę kniazia Wiśniowieckiego,

Prawego Pana naszego!

Tyś w Bisurmanów paszczę go wrzucił,

Ty! pełen zwycięztw i chwały!

Tyś bohatera życie ukrócił,

Spchniętego w morze ze skały;

Jam dzwonić kazał za pana mego

Dymitra Wiśniowieckiego!

I cóż mi zrobisz? jam dzwonić kazał,

Niech się lud modli za dusze,

Aby zdradziecką twę hańbę zmazał,

Niechaj się korzy we skrusze;

Bo krew niewinną przebłagać trzeba,

Co wola pomsty do nieba!"

Był to ów Morcun — bojar, powiemy

Dymitra kniazia lackiego,

A żal głęboki, dziki, niezmierny

Przebija z oka mdławego;

Był to ów Morcun jeden z tysiąca,

Co dotrwał wierny do końca!

Zaniemiał Tomsza — zgrzyta zębami

Palce w dłoń silnie przycisnął,

A nad czerńcami, nad bojarami,

Duch trwogi ciężko zawisnął;

A kiedy Tomsza miecza się ima,

Czerńców — bojarów już niema!

Morcun pozostał i silnym wzrokiem

Tomszę wskroś serca ugodził

A postępując poważnym krokiem,

Za trwożnym Tomszą wzrok wodził;

Tomsza się cofa, miecz mu się chwieje,

Błędną źrzenicą blask sieje.

"Tomszo! tyś rycerz? wiesz, zkąd przybywam?

Od kniazia Wiśniowieckiego!

Ja tobie miłą piosnkę odśpiewam,

Dymitra kniazia lackiego;

Którą — konając śpiewał wesoło,

Pląsając dłońmi w około:

Nim poraz drugi wody rozpłyną,

Nim wiosło w Dniester uderzy,

Nim białe szaty z Cecyny zginą,

Łeb Tomszy z ziemią się zmierzy;

A ci, z którymi pił, bankietował,

Wyprą się — że im panował. "

A Tomszy trwoga w wściekłość się zmienia,

Palce w prawicy zadrgały,

Machnął — i głowa spadła z ramienia,

Piersi ostatni jęk dały.

W krwi, która z trupa mocno buchała,

Tomszy się mitra skąpała!

A nad Suczawą kruki i wrony

Chrapliwym głosem zagrały,

A nad Wołoszą obłok czerwony,

Widmy po nocy biegały:

Z tumanów, z burzy straszny głos gada:

"Biada ci Tomszo — o! biada!

II.

Czarne chmury nad Cecyną

Będzie burza — grzmot!

Wody Prutu mętne płyną,

Nad wołoską nad krainą

Wisi nieszczęść grot!

Oj Aleko z pohańcarni

Najechał na kraj,

Oj Aleko z pohańcami

I z Turkami z Tatarami,

Na Tomszowy raj.

Płoną miasta, płoną sioła,

Krew płynie jak zdrój,

Tomsza prosi, Tomsza woła,

Ale wszystkich już do koła

Zmiótł zacięty bój!

Już Aleko pan z prawicy —

A gdzie Tomsza — gdzie ?

Niema Tomszy w swej dzielnicy,

I w Suczawie i w stolicy,

Niema Tomszy — nie!

Pan Aleko mitrę wkłada.

A wołoski lud,

Błogosławi, do nóg pada:

"Niech nam żyje, a przepada

Wszystek Tomszy ród!"

Ale Tomsza jeszcze panem,

Choć bez mitry skroń,

Jeszcze Tomsza jeszcze panem,

Lecz łaskawym — nie tyranem,

Bo osłabła dłoń!

Jeszcze Tomsza ma rycerzy,

Jeszcze dziesięć głów,

I w zwycięztwo jeszcze wierzy

I na wroga znów uderzy,

Włoży mitrę znów!

Jeszcze Tomsza ma stolicę,

Gdzie Cecyny grzbiet, —

Ztamtąd wodzi swą źrzenice

Na szeroką okolicę,

Wnet nadejdą wnet!

"Wnet nadejdą hufce nowe,

Mych bojarów kwiat,

Zejdą dla nas kwiaty nowe,

Bujne świeże, wawrzynowe,

Zdumiem jeszcze świat!"

Ale hufce nie nadchodzą,

Ni bojarów kwiat.

I wawrzyny się nie rodzą,

Darmo Tomszy oczy wodzą,

Hufców ani ślad!

"Hej, hej Tomszo, ty morderco!

Tyś nam panem? — nie!

Idź, przepadaj przeniewierco,

Ty łupieżco, podły zdzierco

Krwi łaknący psie!

Jeszcze świeża na twej dłoni

Heraklida krew,

Cień Dymitra ciebie goni,

I Morcuna postać słoni

Twę ohydną brew!

Hańba nam, że w tak daleki

Z tobą szliśmy step,

"Hańba tobie na wiek wieki,

Niech kat zaniknie twe powieki,

Nogą traci w łeb !

Tyś nam nigdy nie panował

Z podłej zrodzon krwi!

Tylkoś wdarł się i łotrował,

Bankietował i mordował,

Wieczna hańba ci!

Niech nam żyje kniaź Aleko

Nasz Hospodar — pan,

Gdzie dosięgnie swą powieką,

Niech panuje — tam daleko,

Od Boga nam dan!"

Poszli wszyscy prócz Moczuga,

Dola Tomszy zła!

Więc zapłakał pan i sługa

Bo im droga śliska, długa,

Oj gorzka ich łza !

Nigdy Tomsza pierw nie płakał,

Choć zmarł ojciec, brat,

Ale na len ciężki zakał,

Długo płakał, gorzko płakał,

I puścił się w świat.

III.

Oj nad sławnym Lwim-horodem

Wrony, kruki kraczą,

I żałosnym i zawodem,

Nad ratuszem płaczą.

Oj w ratuszu w Lwim-horodzie

Grubo kraty w ścianie,

Zamykają w turmy spodzie,

Tomszy panowanie.

O żelazną grubą kratę

Tomsza głową bije,

I swe oczy zyzowate,

W zimne dłonie kryje.

Słyszy głosy żałośliwe

Moczugowe jęki,

Narzekania obelżywe,

Pogrzebowe stęki.

"Tomszo ! Tomszo! pomsta tobie

Oj ty wraży synie!

Hańba tobie tu i w grobie,

I twojej rodzinie!

Że przez ciebie ginąć muszę

Tu na obcej ziemi,

Bez modlitwy za mą duszę,

Nie pomiędzy swemi!

Oj — poco się było kłócić

Z Lachami — panami,

Wiśniowieckich ród zasmucić,

Wiązać się z Turkami?

Poco było chwytać Lachy,

Więzić i obdzierać,

I Tatarskich hord zamachy,

Przeciw Polsce wspierać?

Czegoś pierwej nóg nie skręcił,

Nie oślepł na wieki,

Nimeś mię biednego znęcił,

W Lachów kraj daleki?

Czegoś pierw nie skonał, zdięty

Z palu dębowego,

Nimeś wstąpił w kres przeklęty,

Starosty Stryjskiego ?

Czego pierwej nie zmarniałeś,

Od nędzy, od głodu,

Nim w katusze mię oddałeś,

Do Lwowskiego grodu?

Pomsta Tomszo! pomsta tobie,

Ty podły psi synie,

Hańba tobie tu i w grobie,

I twojej rodzinie!"

Tomsza, stojąc koło kraty

I słucha i słucha,

Wnet strętwiały, lodowaty,

Bez życia, bez ducha!

Ani skargi, ani jęku,

Ani łzę uroni;

Zimna krata w martwem ręku,

A myśl w piekła toni!

U Świętego Onufrego

W cerkwi Bazylianów,

Smętne światło, od czarnego

Nikło tła dywanów.

W cerkwi ojców Bazylianów

W kruchcie grób murują;

Oj dla kogoś z możnych panów,

Taki grób gotują!

U Świętego Onufrego

Śpiew probują djaki,

Do obrzędu grobowego

Przeznaczon śpiew taki!

A tymczasem ustawiają

Na ratuszu lawy,

A hajducy odpędzają.

Tłum ludu ciekawy.

Pan Krasicki ze sędziami

Na lawach zasiada

Spętanego kajdanami,

Długo Tomszę bada.

Bada Tomszę i Moczuga,

I waży ich winy,

Straszna chwila! chwila długa !

Bo waży ich czyny!

Pan Krasicki ze sędziami,

Wyszedł na naradę:

"Jaką karę nad jeńcami

Wymierzyć za zdradę?"

Po naradzie gdy wrócili,

Pan Krasicki rzecze:

Ze ich karki przeznaczyli

Pod katowskie miecze !

Oj nad sławnym Lwim-horodem,

Wrony, kruki kraczą,

I powtórnym i zawodem,

Nad ratuszem płaczą. —

U Świętego Onufrego

W wszystkie dzwony dzwonią,

I posianie dla zmarłego,

Czarnym kirem słonia.

A umarły jeszcze żyje,

Jeszcze pierś oddycha,

Ale serce ledwo bije,

Od bolu usycha.

Prosi ojca zakonnika;

Zakonnik krzyż w dłoni,

Przystępuje do grzesznika.

I łzę smutku roni.

Ojcze, ojcze odpuść grzechy !

Bo pieką mą duszę,

Niechaj doznam tam pociechy,

Za ziemskie katusze.

Wielkie moje nieprawości

Przeciw Bogu memu.

Przeciw cerkwi i ludzkości.

Rodowi łackiemu!

Ojcze, ojcze! odpuść grzechy,

Bo pieką me serce,

Niech nie ginie bez pociechy,

Dusza w poniewierce!

Mnich przeżegnał — w modłach cały,.

Dał potrawy święte;

Tomszy z piersi pospadały,

Katusze zawzięte. —

Oj nad sławnym Lwim-horodem,

Wrony, kruki kraczą.

Przeraźliwym i zawodem.

Po nad rynkiem płaczą.

A na rynku człowiek stoi,

Z ponurem wejrzeniem,

I miecz ostrzy, czyści, stroi,.

Z dzikiem zachwyceniem,

A na rynku lud ciekawy.

Od Sanu, Dunaju,

I od Prutu, do Szuczawy.

Wołoskiego kraju.

Wiedzie Tomszę, okutego

W rynek — straż miastowa.

Gdzie dopiero sługi jego.

Spadla o ziem głowa.

Spojżrzał Tomsza na krwi strugi,

Ale łzy nie roni;

To zaplata za usługi,

Towarzysza broni!

Spojźrzał Tomsza — a za kołem,

Tam rodacy stali,

Co to bili przed nim czołem,

Z nim biesiadowali.

"Bądźcie zdrowi! śmierci mara,

Ścieli mi posłanie,

Od waszego Hospodara,

Przyjmcie pożegnanie!"

A bojary mu zagrzmieli,

Śród ludu bez liku:

"My za pana cię nie mieli,

Podły najezdniku!"

Tomszy od fez wzrok zamakał,

Zakrył oczy łzawe,

I drugi raz w życiu płakał,

Łzy rzewne i krwawe.

I stał martwy — martwa skała,

Bez czucia, bez słowa,

A kat machnął — i — zleciała

W piasek Tomszy głowa!

Jeszcze Prut się nie rozpłynął,

Tratwa w Dniestr nie bodła,

I z Cecyny śnieg nie zginął,

Śmierć Tomszę w grób zwiodła.

U Świętego Onufrego

Tomszę w grób wkładają,

I śród dzwonu żałobnego,

Cały dzień śpiewają.

A nad sławnym Lwim-horodem

Wrony, kruki, kraczą,

I potrójnym i zawodem,

Za Tomszeńkiem płaczą.

KLĘSKA BUKOWIŃSKA.

Dokąd pędzą orły, kruki,

Od północy, od zachodu,

Czarnym szlakiem pędem głodu,

Po nad stare — wieczne buki?

Oj żer wietrzą nad Suczawą,

Za obfitą pędzą strawą!

Nad Suczawą straszne gody,

I husarze i rajlary,

Spiże, proce różnej miary.

Różne zbroje i narody:

Litwa, Lachy i Rusini,

I Tatarzy i Żmudzini!

Wybór szlachty w szyku stoi,

Wojewody, kasztelany,

J rycerstwo — możne pany,

Na rumakach w złotej zbroi;

Z tyłu ciury i giermkowie,

I posłużni pachołkowie.

Blade słońce Października,

Mgły jesienne rozpędziło,

I o szyszak się odbiło,

Szczero złoty wojownika;

Który wzleciał przed szeregiem,

Nad Suczawy stromym brzegiem!

To król lacki, syn Kaźmierza,

Książe Litwy i kniaź Ruski,

Mazowiecki Pan i Pruski,

I Halicza, Włodzimirza,

Czernichowski i Kijowski,

I Smoleński i Wołoski!

Przy nim hetman Pioter biały —

Kamieniecki — Jan Karnkowski —

I Radziwił — Piotr Myszkowski —

I Ostrogski, książe śmiały;

I Drzewicki i Tęczyński,

I waleczny Michał Gliński!

A Suczawa, a stolica,

Zamkiem — murem otoczona,

Działem — mężem osadzona,

Straszną trwogą pierś nasyca;

I wygląda za Stefanem,

Wojewodą i swym Panem!

Oj stolico — oj Suczawo,

Runą mury, cerkwie, zaniki.

Opuszczą cię twe bohdanki,

Wierzch porośnie bujną trawą;

Nigdy — nigdy już stolicą,

Już niebedziesz zalotnicą!

Bo twój Stefan wojewoda,

Złamał wiarę Olbrachtowi,

Swemu panu i królowi —

Tobie dłoń na rozbrat poda;

Zdradził króla, ciebie rzuci.

I na wieki cię zasmuci!

Oj Suczawo Dragoszowa,

Z wielu pereł ty wybrana,

Wypieszczona ukochana,

Jutro smutna będziesz wdowa;

Ugniesz głowę z jękiem cichym,

Przed Jacygów grodem lichym.

I twa rzeka, twa Suczawa,

Co dziś dzieli zapaśników

Twych, od polskich wojowników,.

Dzisiaj krwawa, jutro łzawa!

Po jej brzegach cicho będzie,

I tęsknota ją osiędzie!

Wzniosła się króla prawica,

Całe wojsko poklękało,

I z pokora zaśpiewało !

"Bogarodzica — Dziewica!"

I król śpiewa i wodzowie!

I biskupi — władykowie.

Król się podniósł, wojsko wsiało,

Dał król hasło — trąby grają,.

Kotły biją i znak dają,

Ze do tańca się zabrało.

Oj do tańca śmiertelnego,

I do świata nieznanego !

I wnet widać mnogie błyski,

Kłęby dymu w górę biją;

A na koniec strasznie wyją,

Straszne gromy i pociski!

Oj to działa, to armata!

Na zniszczenie wszego świata!

W mury zamku grom ugodził,

Wołoch pierzchnął wnet za bramy,

Przysposobił różne tamy,

I zapory pozawodził;

A tym czasem ogień błyska,

I wał pryska i mur pryska.

Lach drewniany płaszcz zarzucił,

Na Suczawy bystre fale,

A na zaniku płacze — żale,

I lud w mieście się zasmucił;

"Trapezuncki święty Janie.

"Daj nam biednym ratowanie!"

A po moście postępują,

Litwa. Lachy i Rusini,

I Tatarzy i Żmudzini,

I orężem światło prują;

Wnet na wale wojsko stanie:

"Święty Janie! ratowanie!"

A armata grzmi w zapory,

Coraz ogień, coraz błyska,

I wał pryska i mur pryska,

W wale, w murze już otwory;

Już narożna w gruzach wieża,

Biedny ludu — do pacierza!

W tem hospodar z Wołochami,

Od Mołdawy ciągnie rzeki,

Zmierzył dzisiaj kraj daleki,

By się zmierzyć z Polakami;

Na prawe się skrzydło rzucił,

Zmącił szereg, skrzydło skrócił.

Zaraz przybiegł Jan Tęczyński.

Z Małopolski chorągwiami,

I Radziwił z Litwinami,

I waleczny Michał Gliński.

Kopie bodą — miecze sieką,

Krew się leje wzdłuż daleko!

Miecz o zbroje silnie kuje,

Iskry lecą i szczęk głuszy

Zamieć prochu w oczy pruszy,

A miecz siecze, dzida pruje.

Jęki, steki, narzekanie,

Ciężkie bole i konanie!

Mąż na męża trupem pada,

Anioł śmierci miecie srogo,

Mąż na męża stąpa nogą,

Miecz mieczowi odpowiada;

"O — dla Boga — stójcie, stójcie!

I wściekłości pofolgujcie!"

A tym czasem ogień błyska,

Kłęby dymu w. górę biją;

Straszne gromy strasznie wyją,

W mury walą, a mur pryska;

"O patronie święty Janie,

Ratowanie! ratowanie!"

W tem się dzwony odezwały,

Ze czterdziestu cerkwi razem.

Lud się rzucił na ziem płazem,

I zapasy wraz ustały.

I opadły zamki — tamy,

Już otworem miasta bramy.

Z chorągwiami, z obrazami,

Z bram wychodzi naród tłumnie,

Na ramieniacli w śrebrnej trumnie,

Niesie ciało z relikwiami;

Cudownego i Świętego,

Opiekuna Suczawskiego.

Władykowie naokoło,

Ewangelie — kadzielnice,

I palące niosą świece,

W tyle Stefan z głową gołą.

Postępuje wolnym krokiem,

I z spuszczonem w ziemię okiem.

Ku obozom Olbrachtowym,

Cały pochód się porusza,

Psalmy śpiewa — miękczy, wzrusza,

Głosem smętnym pogrzebowym;

"O! rozejmu na Chrystusa!

Zbawiciela — na Jezusa!"

Król się udał do taboru,

Oczekuje gości kornych.

Rad się pozbyć rozpraw spornych,

Śród świetnego zasiadł dworu;

Koło niego cne hetmany,

Wojewody, kasztelany.

Wchodzi Stefan, gnie kolana,

Rękę chwyta i całuje,

I za winy swe żałuje,

Żebrząc łaski swego pana.

"Przebaczenia — Królu — Panie!

Zmiłowanie! zmiłowanie!

Wstrzymaj rozlew krwi niewinnej,

Jam jest jeden winowajca,

Karz jednego, jam jest zdrajca.

Czy ci trzeba zemsty innej ?

Lecz pofolguj narodowi,

Co jest wierny Chrystusowi.

Królu! tyś jest miłosierny,

I mnie przebacz! — a przysięgę,

W Kołomyi — na tę księgę

Złożoną — dotrzymam wierny;

Nie odmawiaj twej litości —

Przebacz ludzkiej ułomności!

Wstał król — podniósł hospodara,

Ja przebaczam, jak Bóg kazał"

"I zmuszony — krwiąm się mazał,

Bo nas jedna łączy wiara;

Więc o Boskie przebaczenie

Błagaj za te krwi strumienie!

Stefan trzykroć się pokłonił

I Władyki się skłonili,

Na pierś dłonie położyli,

A lud łzy radości ronił:

Sława sława Olbrachtowi,

I lackiemu narodowi!!

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Niema Lacha — tabor zwinął,
Poszedł w kraj daleki,
Bogdajś Lachu — bogdajś zginął,
I przepadł na wieki:
Bogdajś zmarniał w pośród drogi,
Poległ co do nogi!"

Niema Lacha — i stolicy,
Niema już w Suczawie,
Bo od lackiej od granicy
Niechcąc żyć w obawie,
Wojewoda złote czasy,
Przenosi na Jassy.

"Bywaj zdrów Suczawski grodzie,
Rozbrat między nami,
Wnet o nędzy, wnet o głodzie,
Runiesz zwaliskami;
Nie uciekniesz żalów płaczów.
Stolico puhaczów!"

Przy rozstajnej, oj przy drodze,
Stoi dąb wysoki,
A na dębie kracze srodze,
Wrona pod obłoki;
Po gałęziach chyżo skacze,
Przeraźliwie kracze!

"Czego kraczesz czarna wrono,
I tumany głuszysz,
Niecierpliwie dziubiesz łono,
I piórami pruszysz ?
— Widzę Lachów szlak niezmierny
Kędy step obszerny. "

Gliński przednią straż prowadzi,
Z Litewskim narodem
To go dzieli, znów gromadzi,
Sam czwałując przodem;
W lewą drogę wpadł od dębu,
Śród kurzawy kłębu.

Lecz krakanie starej wrony
Przedziera mu uszy,
Wnet wstrzymały się zagony,
Żaden się nie ruszy;
Bo wronine, bo krakanie,
Złe przepowiadanie!

Przypadł hetman Pioter biały,
"Hej naprzód rycerze!
Gusła, czary już ustały
Przy Chrystusa wierze. "
Więc się Litwa zawstydziła,
I naprzód ruszyła.

Oj pod dębem — z siwą brodą,
Z lirą dziad zgrzybiały,
Wzrok łagodny — a pogodą,
Lice mu jaśniały:
Śpiewa — głową potakuje,
I lirą wtóruje.

Śpiewa dumki o Igorze,
Sławnym wojowniku,
O Mścisławie — kniazim dworze,
Bojanie lirniku;
Czci świętego Onufrego:
Bazyla Wielkiego.

W tem nadbiega z po za cierni,
Szereg Karnkowskiego,
Małopolscy to pancerni,
Biegną w ślad Glińskiego;
Lecz lirnika gdy ujźrzeli
Od razu stanęli.

"Oj rycerze, oj na Boga!
Wracajcie — wracajcie,
Krwią przesiąknie wasza droga,
Dziadowi wierzajcie!
Lepsza prawa — bo Dak mściwy;
I Stefan zdradliwy."

Spiął Karnkowski, spiął wronego
Do króla nowrócił;
"Słuchaj Królu dziada tego
Borni pierś zakłócił!
Bo lirników, bo wróżenie
Ma wielkie znaczenie!"

"Wstydź się stary wojowniku,
Co się boisz dziadów,
Dawniej nasi dział bez liku
Nie bali się gradów;
Co mi tam przepowiadanie;
Naprzód Krakowianie!"

Przeszli — a tu szereg trzeci
Wielkopolskich mężów,
Król na czele swoich dzieci,
I dzielnych orężów;
Obok niego cni wodzowie,
I młodzi giermkowie.

Naprzód — w lewo Król Czwałuję,
Ale na korzeniu
Kón się potknął i szwankuje,
Padł w dębowym cieniu;
A giermkowie przyskoczyli,
I Króla prosili:

"Królu, Królu wróć z tej drogi,
To cierniowa droga
Znak to klęski, znak złowrogi,
To z nieba przestroga;"
"Wnaszych oczach czarno, krwawo,
Zbocz Królu na prawo!"

"Wstyd wam, hańba młodzikowie!
Ze was mara stracha,
Oj wystawię was mościowię,
Na śmiech Kalimacha;" —
Więc drugiego dosiadł konia,
I pędzi przez błonia.

Pędzą — znikli — proch opada,
Ale wrona kracze,
I lirnika gęśl zapada,
W same żale — płacze,
Więc nad Kalką klęskę srogą,
Wieszcz nuci złowrogą.

Toporów twardych straszny huk,
Odwieczny — stary jęczy buk,
Blask stali się po liściach spina.
I cała grzmi — dziś Bukowina.

Czy wstał Decebal — zrzucił grób?
Czy tętent to Awara stóp;
Bo tysiąc lat tu cicho było,
Jak na cmentarzu nad mogiłą!

Oj nie Decebal — Stefana syn,
Zaprawia się w rycerski czyn,
Dla gości ucztę tu gotuje,
Gotowych potraw sam kosztuje.

Przeciągnął Bogdan ciemny bór,
Ustawił zbrojnych skryty mur,
I cicho znów śród Bukowiny,
Jak w piersiach niewinnej dziewczyny.

Bogdan w wąwozie siedzi sam,
Śród urwisk, skał, parowów, jam,
Jak wilk na jagnię lam czatuje,
I wilczym wzrokiem połyskuje.

Wtem trąby głos pierś przeszył mu,
Wyskoczył Bogdan jak ze snu,
Jak gad się spiął na buk wysoki,
Rzucając w świat jaszczurcze wzroki.

Tymczasem Gliński wkroczył w las,
Żmudzini z Litwą bratnie, wraz,
I cicho pośród Bukowiny,
Jak w piersiach niewinnej dziewczyny.

Litewski mężu — nieufaj nie!
Moldawian mściwy zdradził cię.
Patrz! rzuca już śmiertelne groty,
Z zasadzek swych na twoje roty.

Kamienie lecą jak rzeki prąd,
Pociski godzą niewiesz zkąd,
Z rycerskich piersi krew upływa,
Na zimne łono śmierć porywa!

O zemsty! zemsty ! gdzie jest wróg ?
Hej naprzód! naprzód! z nami Bóg,
Daremny trud ! przed wami wały,
Złożone z drzew jak wieczne skały!

Daremny trud! bo gęsty bór
Tamuje ruch jak twardy mur,
Nie puści konia, nie puści męża,
Daremnie użyć chcesz oręża.

Tymczasem pada na trupa trup,
Dla śmierci ach! obfity łup,
Już zemia trupem zaścielona
I krwią rycerską nasycona!

Raniony Pioter biały padł,
Radziwił rażon kamieniem zbladł,
Ostrogski dwa pochwycił miecze,
I w prawo w lewo na oślep siecze.

Daremnie sieczesz! bo drzewa hart
Z oręża sobie stroi żart,
Spokojnie czekaj śmierci godziny,
Pośród nieszczęsnej Bukowiny.

Boga Rodzico — ratunku daj!
Me karz sieroctwem Boży kraj! —
I słuchaj! — trąb wojennych granie,
To Karnkowskiego przywitanie.

Napadł Karnkowski na wrogów rój,
W wolniejszem miejscu -"ha zdrajco, stój!'
I tysiąc strzał na wroga strzeli
I miecz na ziemię tysiące ścieli!

Pozbierał Gliński ostatki swych,
I przebił się do mężów tych,
Więc wściekła walka się zaczyna,
Aż drży w posadach Bukowina.

W żelaznej zbroi rycerz i koń,
Żelazna broń przykuta w dłoń,
Żelazne serce, a zemsta w oku,
Rycerz i koń w śmiertelnym skoku!

Glińskiego oręż zciął hełmów sto,
Tyleż szyszaków obryzgał krwią,
I Wołoch siecze, i Wołoch kole,
Zadaje śmierć i ciężkie bole!

Ostrogski książę rwie się jak lew.
Piorunem strzelił wrogowi w brew,
Bogdana szuka, Bogdana zoczył.
Niezmierny parów z koniem przeskoczył

Ostrogski na Bogdana spadł,
Jak na Sodomę ognisty grad,
Bogdan się cofa, Ostrogski goni,
Ostrogski razi, Bogdan się słoni.

Zobaczył Bogdan, że trudny zwrot,
Ze grozi mu śmiertelny grot,
Wymknął się w bok. i w szlort zadmuchał
A lud wołoski go usłuchał.

I Wołoch znikł! natomiast szum,
Tysiąc wichrów ! i zgiełk i tłum.
Chrapanie pni, chrzęst i hukanie,
Gałęzi łom i drzew padanie!.

Podcięte drzewa zdradziedzki wróg
Powalił na ziem, niezmiernie tłukł
Kaleczył, dusił, łamał śmiertelnie,
Do ziemi wbijał na wieki szczelnie!

Chorągwi dziesięć na miazgę starł,
Hełmy i zbroje ze skórą zdarł! —
I ustał wir — nastały jęki,
Przekleństwa, modły, konania, męki.

Tysięcy mężów okropny skon,
Obudzi płacz tysięcy żon,
Tysięcy dzieci łzy i szlochanie,
Wielkiego kraju żal, narzekanie.

Nie wielu stoi na placu, nie!
I do tych mściwy Wołoch się rwie,
Strzałami razi, oszczepem godzi,
We krwi rycerskiej po kostki brodzi.

Ostrogski z ziemi — choć ranion wstał,
Bogdana szuka, lecz trupów wał,
Zapory z drzew kroki tamują,
I mężny duch do ziemi kują.

Opodal Bogdan rozparty stał,
I Ostrogskiemu w oczy się śmiał;
Rzucił Ostrogski kopią na wroga,
I skaleczała szydercy noga.

Więc każdy mąż rzuca swój spiż,
Raniony wróg ryczy jak zwierz,
Cofa się wstecz — pole otwiera,
A polski rycerz więzy rozwiera,

W otwarte pole wystąpił znów,
Zagrzan Glińskiego zapałem słów,
Wołoch się cofa, Lach postępuje,
A Wołoch nową zdradę gotuje!

Raptem się zjawił Stefana szyk,
I wróg radosny powtórzył krzyk,
Napadł na garstkę mężnych rycerzy,
Na nowo klęskę okropną szerzy!

Cofnął się Gliński — w tym trąba gra,
To Króla hasło ! — każdy je zna;
Przybiega Król — gdy wzrok zatopił,
Królewskie lice łzami pokropił.

I na Bogdana rzucił się wraz
Przełamał szyk i zagnał w las,
Zebrał ostatki — zmarłe, żyjące,
I ruszył — kryjąc oczy płaczące!

Lecz nie daleko swobodnie szedł,
Ogień i dym ogarnął go wnet,
Na ziemi ogień — ogień u góry,
I zewsząd dymu duszące chmury.

Pali się trawa, na ziemi żar,
Płomień po liściach i krzakach się darł,
Padają ludzie, konie padają,
A wrogi w jassyr rozbiegłych gnają.

Natarł Wołochów Król jeszcze raz,
Opuścił wreszcie nieszczęsny las,
Zebrał ostatki zmarłe — żyjące,
I ruszył, kryjąc oczy płaczące!

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Oj na ziem niebo zapadło krwawe,
Ciężko na ziemi, duszno, rozpaczno!
Na polu bitwy postacie mgławe,
Duchy rycerzów błądzą niebaczne

Oj ciężko duszom ciała porzucić,
Olbrzymie niegdyś, waleczne, dzielne,
Ciężko iść — duchy przodków zasmucić,
Donosząc boje — dzikie, piekielne!

Powstało słońce, nieśmiałe, blade,
Wnet się za czarną ukryło chmurę,
Słoniąc żarłoczną wilków gromadę,
I zaszło dumać na śnieżną górę.

Ale Wołoszyn na inne czasy,
Próżne odłożył dzisiaj dumanie;
Przebiegi parowy, wądoły, lasy,
I wnet nad Prutem zaporą stanie

Stanął nad Prułem! pychą nadęty,
Myśli że ziemskie zwalczył już koło.
Ustawia brzegiem śmiertelne sprzęty,
Osadza wojskiem Czerniowce sioło.

Straż od Cecyny działem znak daje:
Idą Polaków smutne szeregi.,
Wołoch do boju gotowy staje
Oparty silnie o Prutu brzegi.

Tęczyński przednią dziś straż prowadzi,
Rusinów z Litwą z Lachami razem,
Hej w Boga wiara, Bóg nas nie zdradzi,
I utoruje drogę żelazem!,

Bito pod Krasnym niegdyś Potokiem,
I dziś do sławy Bóg prowadzi,
Pole obszerne — gdzie rzucisz okiem,
Hej wiara w Boga — Bóg nas nie zdradzi!

Rzucił się mężnie w sam środek wroga,
Jak anioł zemsty srogi w swym biegu,
A krwią zbryzgana kędy szedł — droga.
I stanął mężny u Prutu brzegu.

Ale Woloszyn szczerby zastawia,
Nowym żołnierzem i ze stron obu,
Ciśnie walecznych, krwawą rzeź sprawia,
Radby lud cały złożyć do grobu!

Tęczyński stawia mężne rycerzy,
W czworobok szczupły, ale ze stali,
Ostremi kopje szeregi jeży,
I czeka braci idących w dali.

W tem Kamieniecki w trąby grać każe,
Dzieci! — dziś zeszedł nam dzień zwycięzki
Niech się dziś każdy krwią wroga zmaże,
I Bukowińskiej pomści się klęski!"

Raptem na prawe skrzydło się rzuca,
W dziesięć chorągwi ruskich pancernych,
Łupie szyszaki — o głowy skrócą,
Pędzi przed sobą tłum przeniewiernych.

Pękły Wołochów twarde łańcuchy,
Poszły w rossypkę w lewo i w prawo,
Na rozpryśnięte liczne okruchy,
Tęczyński natarł z rycerstwem żwawo.

A Król z Myszkowskim z ciężką konnicą,
Na lewe skrzydło wrogów uderzył,
Podeptał, posiekł — śmierci ulicą,
Prutowe brzegi mieczem odzierzył.

Stanął u celu! — "domowa rzeko!
Witaj nam, witaj — po trzykroć witaj!
Przenieś twych synów z czułą opieką,
Ale o resztę dzieci nie pytaj!

I wnet na lewym brzegu stanęli
Szczupłe ostatki wojska wielkiego,
I wolną piersią wraz odetchnęli,
Idąc do dzieła wielce smutnego.

Śmiertelne mary w środku stawiają,
Kładą nań wodzów poległych zwłoki,
Przytem ołtarze dwa ubierają,
I grób o podał kopią głęboki.

A przy ołtarzu jednym — Grajewski,
Biskup Przemyski w czarnej odzieży.
Przy drugim stanął Władyka Brzeski,
Otoczon garstką ruskich rycerzy.

I msze żałobne smutno śpiewali,
Święconą wodą mary skropili
A cni rycerze gorzko płakali,
Z żalu głowami o ziemię bili.

Potem skruszyli poległych zbroje,
Kopie, buńczuki, miecze, sajdaki,
Całując ręce, rany i znoje,
Swych lubych wodzów — śmiertelne znaki.

A biskupowie wraz z kapłanami,
Psalmy pokutne coraz to smutniej,
Coraz żałobniej nucą z przerwami,
Głos to rozpaczy — śmiertelnej lutni.

Rycerze mary wznoszą ramiony,
Niesą umarłych na wieczne spanie,
Tu ich przybytek — grób roztworzony,
A matka ziemia — miękkie posłanie !

Dzielni wodzowie — już legli w grobie
Kapłani Boga o litość proszą,
A pozostali — w smętnej żałobie,
Na ich mieszkaniu mogiłę wznoszą.

A na mogile — ze siwą brodą,
Z lirą siadł człowiek — siary, zgrzybiały,
Jeszcze się lice lśnią mu pogoda,
Ale już oczy swój wzrok rozsiały.

Przez trzy dni płakał — i bez przestanku
Na ciężki ludu łąckiego zakał,
Gorżki płacz jego! a w czwartym ranku,
Z gorzkiemi łzami i wzrok wypłakał.

Ociera dłonią lice spłakane,
Na wzniosłem czole jasność osiada,
Wiąże na lirze strony porwane
I w zadumanie głębokie wpada.

A w koło niego rycerze stają,
W cichem milczeniu — z uczuciem bratniem.
Wtem liry strony jęki wydają,
I wieszcz zanucił śpiewem ostatnim:

Gdzie Dniestrowe brzegi,
Lud gromadnie czeka,
A orłów szeregi,
Płyną doń z daleka.
Naród orłów wita,
O rodaków pyta.

Gdzie są nasze dzieci,
Kiedyż dzień wesoły
Na nasz kraj zaświeci ?
O biedni wracajcie,
Darmo nie czekajcie!
"Nie wrócą, nie wrócą
Na wieki zasnęli,
Już się nie ocucą
Z śmiertelnej pościeli;
Leżą w Bukowinie
W nieszczęsnej krainie!"

Orłowie zniknęli,
Ale naród czeka,
I Króla ujrzeli.
Gdy jechał — z daleka
Naród go nie wita,
Lecz o dzieci pyta:

"O Królu, o Panie!
Gdzie są naszę syny ?
Jakież przywitanie,
Wiedziesz dla rodziny?"
Król nie odpowiada,
Dłoń na oczy wkłada.

Już naród nie czeka,
Odwrócił powieki, '
Lecz strasznie narzeka,
Długie długie wieki.
"Za króla Olbrachta
Wyginęła szlachta!"

Oj Dacki narodzie,
Bóg za zdradę karze,
W burzy, niepogodzie,
Twe swobodę zmaże;
Twe grody zasieje,.
Krwią ziemię zaleje.

Burza niedaleka,
Wnet gromy uderzą,
A półksiężyc czeka
Na ofiarę świeżą;
Widzę jego siady,
Blask okropny — blady!

Widzę ducha okiem,
Więc umrę spokojny,
Lachu z mściwym krokiem,
Śród zaciętej wojny;
I z wawrzynem skronie,
Obertyna błonie!

Koniec wersji demonstracyjnej.

MŚCISŁAW MŚCISŁAWICZ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZGON TYMOSZKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZJAZD W SNIATYNIE,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BITWA NAD KRASNYM POTOKIEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BITWA POD OBERTYNEM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIRNIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej