Zuzanna Morawska

DWOREK POD GÓRĄ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X

DWOREK POD GÓRĄ

powiastka dla młodzieży

Morawska Zuzanna

I.

SMUTNY POWRÓT.

Zimno było i wietrzno na dworze, gdy pani Rożkowa wracała z cmentarza ze swą córką Marynią. Obie jednak szły tak, jak gdyby nie czuły ni chłodu ni drobnego listopadowego deszczu, który siekąc powoli, przejmował zimnem do kości. Twarz matki i córki była zarumieniona od łez, Marynia tłumiła łkanie, ściskając rękę matki i tuląc się do niej, jakby tem chciała powiedzieć, że ją teraz kochać będzie za siebie i za ojca, z którego pogrzebu wracały.

Milcząc, doszły wreszcie do swego małego domku za miastem; pani Rożkowa otworzyła drzwi, zrzuciła szybko przemokłe wierzchnie odzienie i zbliżyła się do kolebki, gdzie spał maleńki jej synek, zostawiony na tę ciężką chwilę pod opieką służącej.

Służąca wyszła; matka z córką zostały same przy kolebce Jasia. Marynia uklękła obok matki i złożyła główkę na jej piersiach; gdy jednak uczuła na czole łzy, spadające z oczu matki, powstrzymała płacz i zaczęła ją całować i pocieszać.

— Moja matuniu, nie płacz! Gdy ty płaczesz, to i mnie jeszcze więcej łzy płyną, a przecież przyrzekłam ojcu, że cię pocieszać będę i dopomagać w wychowaniu Janka. Płacząc głośniej, obudzę go i tatuś tam w niebie gniewać się na mnie będzie.

Mimo to, łez sama powstrzymać nie mogła i najpierw po cichu, a potem coraz głośniej płakać poczęła. Janek tymczasem obudził się i kwileniem dopominał się posiłku. Matka usunęła płaczącą Marynię i nachyliła się nad kołyską. Dzieweczka stała chwilkę; powoli stłumiła płacz, otarła łzy i zapaliła lampę. Przy jej świetle obejrzała się po pokoiku, gdzie jakoś było pusto i chłodno. Potem poszła do kuchni. Nie było tam służącej, a zimno coraz więcej czuć się dawało; zabrała więc trochę węgla i drzewa i zaczęła rozniecać ogień w piecu. Trudno jej szła ta robota, napsuła niemało zapałek, lecz w końcu ogień zapłonął.

Skrzypnął ktoś drzwiami, nadeszła służąca. Marynia prosiła jej o przyrządzenie wieczornego posiłku, do którego wkrótce zaprosiła matkę, klęczącą dotąd nad kołyską Janka.

Matka, ujrzawszy wszystko w pokoiku poukładane, a Marynię krzątającą się i czując od ogrzanego pieca ciepło, uścisnęła córkę:

— Maryniu moja, jak dziś bierzesz się do pracy i nie poddajesz się smutkowi, tak i nadal musisz się wszystkiem zająć i być mi w wielu rzeczach pomocną. Ciężką niedolę Bóg nam zesłał, lecz nie możemy się oddawać rozpaczy; musimy obie pracować!

— O! nie bój się, mateczko; ja pracować potrafię — odrzekła z zapałem Marynia. — Teraz dwa razy tyle uczyć się będę, co dotąd, żebym mogła potem uczyć Janka i we wszystkiem, we wszystkiem być tobie, droga mamo, pomocną.

Biedna Marynia nie rozumiała jeszcze, co to jest praca w całem znaczeniu tego wyrazu.

Rodzice jej wprawdzie nie byli bogaci, lecz ojciec, będąc kasyerem w fabryce tkackiej, w jednem z miasteczek na Śląsku pruskim, zarabiał tyle, że wystarczało mu na utrzymanie całej rodziny. Prócz tego mieli domek z maleńkim ogródkiem, który od dawna do rodziny Rożków należał. W domku tym, położonym wprawdzie daleko za miastem mieli mieszkanko wśród bardzo zdrowego powietrza, z widokiem na góry i lasy. W ogródku każdej wiosny śpiewał słowik i kwitło dużo pachnących kwiatów. Dopóki więc żył ojciec, na niczem im nie zbywało. Marynia chodziła do szkoły, gdzie nauczyła się po niemiecku, rodzice jednak w domu uczyli ją języka ojczystego, wszczepiając w nią zarazem zamiłowanie do wszystkiego, co drogiem być może dla serca polskiego. Pracą więc dla niej nazywało się dotąd odrobienie lekcyi, a na wiosnę pomaganie ojcu w sadzeniu kwiatów w ogródku.

W domu matka skrzętnie ze służącą prowadziła niewielkie gospodarstwo, a zarazem szyła dla wszystkich bieliznę i suknie; dzieweczce więc i nikomu nie zbywało na niczem. Gdy zaś czasami matka zażądała, żeby jej pomogła w gospodarstwie, było to dla Maryni tylko rozrywką. Słysząc więc teraz, że musi daleko więcej niż dawniej pracować, zapewniała matkę, że się pilnie uczyć będzie, dodając:

— Gdy Janek zacznie mówić, zaraz go uczyć będę, żeby w tem ojca zastąpić.

— O! nie o to ta idzie teraz, kochane dziecię, bo oprócz twojej nauki, musimy obie wspólnie tak pracować, ażebyśmy mogły zarobić na życie i odzienie, na które dotąd zarabiał ojciec kochany. Trzeba będzie odprawić służącą, bo jej nie będziemy miały czem płacić. A kiedy ja będę poza domem, ty musisz w domu zająć się wszystkiem należycie.

— Przecież krzątanie się po domu takie łatwe, matuniu kochana; — nie martw się, wszystko będzie, jak każesz. Ale mówiłaś, matuniu, że mamy obie zarabiać na życie, a przecież za to, że ja sprzątać będę i Janka pilnować, nikt nam nie zapłaci.

— Prawda, moje dziecię, lecz gdy ty zajmiesz się domem i Jankiem, ja będę mogła pójść do miasta i zarobić szyciem lab inną jaką pracą, o którą zaraz jutro się postaram.

— Ależ, matuniu, czy tylko ty zarabiać będziesz? Powiedz mi, możebym i ja mogła również czemś grosza ci przysporzyć... ale czem?

— Nie, moje dziecie, ty zarabiać nie możesz, bo przedewszystkiem nic jeszcze tak nie umiesz, żeby ci za twoją robotę zapłacono Zresztą gdybyśmy obie poszły z domu, cóżby się stało z Jankiem?

Dopóki żył ojciec, mówiła dalej matka, widziałaś, że on po całych dniach pracował poza domem, przynosił zarobione pieniądze, a ja się zajmowałam całem gospodarstwem. — Teraz, kiedy go nam Bóg zabrał, ja muszę pracować, aby wam na niezbędne starczyło rzeczy; a ty i mnie i służącą zastąpić musisz.

— Matuniu moja, nie troszcz się o nic; ja wszystkiemu podołam; — zawsze wszystko znajdziesz w porządku, wszak to takie łatwe.

— Nie tak bardzo, jak ci się zdaje, Maryniu moja; a jednak musisz się do tego przyzwyczaić.

— Dobrze, lecz chciałabym koniecznie tak pracować, ażeby za to otrzymywać pieniądze.

— Już ci mówiłam, moje dziecię, że ani nie umiesz jeszcze zarabiać, ani też obie poza domem być nie możemy, a dodam jeszcze i to, że spełnienie drobnych usług i obowiązków w rodzinnem kółku często więcej korzyści przynosi, aniżeli wielkie prace, które chcemy przedsięwziąć, a do których nie jesteśmy dosyć uzdolnieni.

To mówiąc, pocałowała matka Marynię, pomówiły jeszcze o zmarłym, przypominając sobie rozmaite chwile z jego życia, i wkrótce zupełna cisza zaległa mały ich domek. Sen dobroczynny skleił oczy matki i córki; dał im chwilowe zapomnienie smutku i troski i pokrzepił siły do dalszej pracy i twardego życia, jakie ich odtąd czekało.

II.

MARYNIA.

Pani Rożkowa nie od razu znalazła robotę. Janek był często chory i osłabiony i potrzebował ciągłego dozoru matki, a więc i ta robota, którą znalazła, szła powoli i nie wiele przynosiła zarobku. Maryni też bardzo niezręcznie szło z początku sprzątanie pokoiku, rozpalanie ognia, przyrządzanie skromnego posiłku i mycie naczyń. Często biedaczka zastanawiała się nad tem, że takie proste zajęcia potrzebują jednak pewnej zręczności i wprawy.

Nieraz było jej bardzo smutno, przykrzyła jej się ta praca, byłaby wolała wziąć książkę i poczytać; nie okazywała jednak zmęczenia i znudzenia, bo wiedziała, że matka i tak ma dosyć kłopotów i często płacze. Starała się więc być zawsze uśmiechniętą i wesołą; — przy robocie powtarzała sobie wierszyki i śpiewała piosenki, których ją jeszcze ojciec nauczył. Temito piosenkami kołysała do snu Janka, tuląc płacz dziecka w czasie nieobecności matki.

Wreszcie pani Rożkowa dostała szycie w miasteczku, w tejsamej fabryce, w której niegdyś mąż pracował, lecz musiała tam pracować dzień cały.

— Jak ty sobie dasz tutaj radę, moja Maryniu? — mówiła matka przed wyjściem, spoglądając na śpiącego Janka i krzątającą się dzieweczkę.

— Nie troszcz się, matuniu kochana, odrzekła jej z uśmiechem Marynia; — nic się Jankowi nie stanie; gdy się obudzi, napoję go mlekiem, a w domu zastaniesz wszystko, jak trzeba.

Matka pocałowała Marynię serdecznie i wyszła, oglądając się kilkakrotnie na domek, gdzie zostawiła swoje dzieci.

Maryni smutno było bardzo po wyjściu matki, zakrzątała się jednak około domowego porządku i wkrótce pokoik był czyściutko umieciony, sprzęty na swojem miejscu ustawione, kwiatki na oknie podlane, kanarek dostał siemienia i wody, a Marynia spojrzawszy, że Janek śpi spokojnie, usiadła do lekcyi, którą jej matka odchodząc, zadała.

Odtąd dom cały był na jej głowie, a drobne zajęcia szły jej coraz łatwiej i zręczniej. Krzątała się jak mrówka; opiekowała się Jankiem, który powoli głos jej zaczął poznawać, a obudziwszy się, wodził za nią oczkami.

Gdy matka wracała wieczorem do domu, zastawała ugotowaną wieczerzę, która miała być razem i obiadem, wesołą Marynię i bawiącego się Janka.

Po wieczerzy, gdy Janek już usnął, opowiadała zwykle matka Maryni o tem, co przez cały dzień robiła, o dawnych dziejach, o tem, jak to dawniej ludzie żyli, jakie walki staczali... Maryni oczy się świeciły, gdy słyszała, jak wielcy bohaterowie życie swe nieśli Ojczyźnie w ofierze...

— Ach mamo — rzekła raz — czemuż nie jestem chłopcem! I jabym coś dobrego uczynić mogła, i jabym życie swoje chętnie oddała i jabym umiała walczyć i zginąć za Ojczyznę.

— Moja córko, każdy, kto tylko spełnia swoje obowiązki jak należy, służy dobrze bliźnim i społeczeństwu. Kobieta również może mieć wiele zasług, jeżeli nauczy się pracować, mężnie znosić wszystkie przykrości i zawsze o tem pamiętać będzie, ażeby drugim nieść pomoc i pocieszenie.

— Lecz cóż ja mogę zrobić dobrego? — pytała natarczywie Marynia.

— Dziś jest już to dobrem — mówiła matka — że uczysz się i jak umiesz pracujesz, pomagając mnie we wszystkiem. Największą zaś zasługą każdej dziewczynki, jeżeli jest dobrą, łagodną, a w sercu zachowa miłość ojczystej mowy, o której u nas, jak widzisz, ludzie tegosamego co my pochodzenia prawie zupełnie zapominają, mówiąc ciągle po niemiecku lub przekręcając polskie wyrazy.

— Och mateczko, ja nigdy nie zapomnę mowy tatusiowej, Nie! nigdy, mateczko, nigdy !

— Pamiętaj, dziecko moje, pamiętaj o Janku, żeby jej się nauczył, a gdziekolwiek będziesz, zachowaj mowę naszą i strzeż jej, boć to jest skarb najdroższy.

— Bądź spokojna, matuniu. Czyż jabym mogła jej zapomnieć? Do tego nic by mnie zmusić nie potrafiło.

Matka pochyliła głowę i westchnęła, a Marynia jeszcze kilkakrotnie powtórzyła; — Nie, nie — ja jej nigdy nie zapomnę — i Janka jej nauczę !

Wierna postanowieniu swemu Marynia, gdy zostawała sama, każdą chwilkę wolną od zajęć obracała na głośne czytanie. Często też mówiła do Janka — choć on jej nie rozumiał — jakby się obawiała, żeby będąc sama przez dzień cały, nie zapomniała tej mowy, którą zawsze i wszędzie pamiętać miała. Czasami przychodziły do niej dzieci sąsiadów. Była to starsza od Maryni Kasia i równy jej wiekiem trzynastoletni Edward. Kasia nie chodziła już do szkoły, Edward zaś z tabliczką, zeszytami i książkami podążał tam codziennie, wyśpiewując niemieckie piosenki po drodze. Przechodząc zaś koło domu pani Rożkowej, rzucał kamieniami lub kulami ze śniegu do drzwi zamkniętych i wołał drwiąco:

— Guten Morgen, Fräulein Marynchen! Haben Sie gut geschlafen? (1)

Wracając zaś, zuchwale podchodził do drzwi, otwierał je z trzaskiem i wołał:

— Ich bringe Ihnen etwas Verstand, mein Fräulein, und will Sie die schöne, deutsche Sprache lehren. (2)

Marynia przez zamknięte drzwi zawsze łagodnie po polsku odpowiadała na jego — "Guten Morgen", uprzejmem — "dzień dobry", życząc powodzenia w szkole; a za chęć przyniesienia rozumu i nauczenia po niemiecku, dziękowała.

Gdy zaś zniecierpliwił ją ciągłymi krzykami, wtedy pytała:

— Gdzie jest taka szkoła, w której uczą niegrzeczności i napadania na cudze mieszkanie?

Koniec wersji demonstracyjnej.