Michał Bałucki

GĘSI I GĄSKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Osoby:

AKT I.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.

Scena dziesiąta.

AKT II.

Scena pierwsza. 

Scena druga.

Scena trzecia

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.

Scena dziesiąta.

 Scena jedenasta.

Scena dwunasta

Scena trzynasta. 

Scena czternasta.

Scena piętnasta.

Scena szesnasta.

Scena siedemnasta.

AKT III.

Scena pierwsza. 

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma

Scena dziewiąta.

Scena dziesiąta.

AKT IV. 

scena pierwsza. 

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta. 

scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta. 

AKT V.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta. 

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.  

Scena dziesiąta.

Scena jedenasta.

GĘSI I GĄSKI

Michał Bałucki

Osoby:

KŁOPOTKIEWICZ — dzierżawca.
BARBARA — jego żona.
JOASIA — ich córka.
CIOCIA BELCIA.
CIEPISZEWSKI — emeryt. profesor.
MARYA — jego córka.
DOKTOR FIGURKOWSKI.
NATALJA — jego żona.
HULATYŃSKI.
MARZYCKI.
PANTALEON DURNICKI.
BRYGIDA — panna służąca cioci Belci.
JASIEK — parobek.
TERESKA, HANKA - służące Kłopotkiewiczów.

Rzecz dzieje się w domu Kłopotkiewiczów na wsi.

AKT I.

Pokój obszerny skromnie umeblowany. Meble stare z ciemnem ceratowem pokryciem. Dwoje drzwi po lewej; dwoje po prawej — z tych ostatnie szklanne, prowadzące do ogrodu — jedne w głębi. Na prawo od widzów okno z perkalikowemi firankami, z wazonikami pelargonij i fuksyj; na lewo kominek, nad nim nie duże lustro w biały i czerwony tiul ubrane z różą papierową u góry. — Nie daleko kominka sofa, ceratą kryta — przed nią stoliczek nakryty szydełkową serwetą. Z prawej strony większy stolik — kilka krzesełek; przy tylnej ścianie komoda z filiżankami, szkłem etc... Na ścianach parę sztychów i zegar z wagami.

Scena pierwsza.

JOASIA (po chwili) BARBARA (potem) JASIEK Z HANKĄ.

JOASIA 
(w Małym kaftaniczku rannym, spodniczce w ciemne paski, w siatce na głowie — wybiega z lewej strony z przednich drzwi z dwoma wazonikami porcelanowemi, w których bukieciki i zanosi je na prawo do pierwszych drzwi).

JASIEK I HANKA 
(wnoszą kanapę z drugich drzwi z lewej).

HANKA.
Dyć trzymajże lepiej w garści — niezgrabo jakiś.

JASIEK. 
Ejże, Hanka, niewydziwiaj!

BARBARA 
(z pierwszych drzwi z lewej z zegarem stojącym, ubrana ciemno, w czepku i kaftanie czarnym, i bronzowej niedługiej sukni).
A ostrożnie, bo tam jedna noga złamana.

HANKA.
Już jom odscypoł ten niezdara, prose imości.

BARBARA.
To trzeba postawić dobrze przy ścianie i podłożyć czem, żeby się nie kiwała.

JASIEK.
Zrobiwa, jak się patrzy, niech się imość nie boi, galantnie będzie. Dalej Hanka
(biorą kanapę i idą z nią na, prawo).

JOASIA
(wychodzi z pierwszych drzwi, przed wniesieniem tam kanapy).
Cóż jeszcze Mateczko?...

BARBARA.
Teraz trzebaby to wielkie lustro z ojca pokoju. Tylko to za ciężkie dla ciebie. Daj pokój, ja sama...

JOASIA. Ależ mateczko, uniosę przecie (wybiega na lewo).

BARBARA
(z zegarem na prawo).

JASIEK
(wyszedłszy z Hanką z prawej, popycha ją naprzód z figlów),
No, dalej Hanka — żwawo — zwijojwa się!
(łaskocze ją po bokach).

HANKA.
Idźże, idźże zbereźniku jakiś (uderza go po ręce) Słysys?

JASIEK (chce ją wpół objąć).

HANKA.
No, bo imość (zmykają prędko do drugich drzwi na lewo)

BARBARA.
(Wchodzi z prawej już bez zegara i ujrzawszy Joasię dźwigającą lustro, biegnie do niej z troskliwością).
Oj biedactwo — jeszcze się oberwiesz
(chce wziąść od niej).

JOASIA.
Ależ mateczko — wcale nie ciężkie.

BARBARA.
Czekaj, pomogę ci (biorą we dwie i wynoszą na prawo).

JASIEK
(przenosi przez scenę fotel — Hanka dywan i podnóżek).

BARBARA
(wychodząc z prawej z Joasią).
No, ja teraz wpadnę na chwilę do kuchni zobaczyć, czy się ciasto ruszyło, a ty idź się ubierać, bo ciotki co tylko nie widać (głaszcze ją pod brodę). Ja tam zaraz przyjdę, to cię uczeszę.

JOASIA 
(przymilając się).
W warkocze — prawda mateczko?

BARBARA.
A w warkocze — rozumie się. Trzeba przecież, żebyś się ciotce spodobała. No, spiesz się koteczko,
(idzie, odprowadzając Joasię na lewo).

Scena druga.

BARBARA, KŁOPOTKIEWICZ, JASIEK, HANKA

KŁOPOTKIEWICZ 
(ubrany jak  przy gospodarstwie, bez krawatki w szarej marynarce,  wysokich butach i słomianym kapeluszu — otwiera środkowe drzwi.) Matka, bój się Boga, gdzieżeś ty mi wszystkich ludzi pozabierała? (idzie naprzód sceny).

BARBARA (idąc ku niemu — łagodnie).
No przecież wiesz, Jasiu, że ciotka lada chwila nadjedzie — a tu trzeba jeszcze zrobić to i owo. Jasiek i Hanka przenoszą meble do ciotki pokoju. — Tereska pomaga w kuchni, a Magda myje okna.

KŁOPOTKIEWICZ. 
No, a gdzież Walek?

BARBARA. 
A!... Walek pojechał po sprawunki do miasta.

KŁOPOTKIEWICZ  (rzuca niekontent kapelusz na stół i skrokie się po głowie). Rany boskie, żeby dla jednej baby...

BARBARA  (zgorszona).
Jasiu, co też ty mówisz...

KŁOPOTKIEWICZ. 
No, bo desperacya bierze, tu tyle roboty w polu, barometr na łeb spada, a tu niema na raz boży kim się posłużyć.
— Gdzież Joasia? Przecież ona mogłaby ci pomódz.

BARBARA. 
Joasia poszła się ubierać. A i ty stary, mógłbyś się trochę ogarnąć i przebrać, bo wyglądasz że aż brzydko patrzeć.

KŁOPOTKIEWICZ. 
A dajże mi ty święty pokój z przebieraniem, jeszcze czego. Ja też mam właśnie czas na to.

BARBARA.
Jasiu! duszyczko — wiesz jaka ciotka obraźliwa. Gotowa myśleć, że to przez brak uszanowania.

KŁOPOTKIEWICZ.
A niech sobie myśli co chce.

BARBARA (głaszcze go pod brodę).
No, mój Jasiu, nie róbże mi wstydu. Trzeba przecie, żebyś był jakoś do ludzi podobny. Przyszlę ci tu miednicę z wodą; (wychodzi do drugich drzwi na lewo).

KŁOPOTKIEWICZ  (idzie przed lustro).
Cóż ja to tak źle wyglądam?... O! prawda — jakbym się od szubienicy urwał. Basia ma racyę, że trzeba się koniecznie przebrać, (głaszcze się ręką po brodzie). A możeby się i ogolić trochę wypadało. (Do Hanki, która przyniosła miednicę, ręcznik i  mydło do golenia, i postawiła to na stołku w głębi sceny po prawej). Przynieś no mi prędko mydła do golenia.

HANKA (podając mu).
Imość dała właśnie.

KŁOPOTKIEWICZ  (biorąc od niej mydło i ręcznik).
A! jest?... Poczciwa Basia — ona i o tem pamiętała, (głośno). A powiedz tam Walkowi, niech mi brzytwy przyniesie z mego pokoju, tylko żywo! (Hanka wychodzi). Ja się tu na poczekaniu uwinę — raz — dwa i już, (zakłada ręcznik na szyję i mydli brodę). Masz babo redutę — coś zadudniło na mostku — przecież nie ciotka jeszcze (idzie ku oknu), to Hulatyński — jak Boga kocham, (zakłopotany biega po scenie). Co ja tu zrobię?... Jakże go tak przyjąć. Żeby go kto choć miał zabawić tymczasem (spostrzega miednicę). Przedewszystkiem to usuńmy (chwyta miednicę i chcąc ją zanieść do drugich drzwi na lewo, trafia na wchodzącego Hulatyńskiego).

Scena trzecia.

HULATYŃSKI, KŁOPOTKIEWICZ, JASIEK.

KŁOPOTKIEWICZ.
A! kochachanego sąsiada powitać! Może oblałem — co?

HULATYNSKI (z pobłażliwym uśmiechem)
Nic nie szkodzi — drobnostka!

KŁOPOTKIEWICZ.
Zaraz obetrzemy, (stawia miednicę).

HULATYŃSKI (obtarłszy chustką).
Już nie trzeba!

KŁOPOTKIEWICZ (ściska go za rękę).
Przepraszam kochanego sąsiada i witam, kopę lat (chce go całować i spostrzega, że ma brodę pomydloną).
O! daruj sąsiad, (cofa się).

HULATYŃSKI (ściska dłoń jego).
Witam — witam kochanego pana!

KŁOPOTKIEWICZ (zakłopotany chce odejść).
Mój sąsiedzie — ja tu zaraz będę służył.

HULATYŃSKI (zatrzymując go).
Ależ proszę sobie ze mną żadnych nie robić...

KŁOPOTKIEWICZ.
Bo właśnie chciałem się troszeczkę ten tego... (pokazuje, gestem, że się chciał golić).

HULATYŃSKI.
Ale gól się sąsiad, bardzo proszę.

KŁOPOTKIEWICZ.
Ależ, jakże tak przy gościu — nie uchodzi.

HULATYŃSKI (serdecznie).
Czyż my to nie dawni znajomi?...

KŁOPOTKIEWICZ.
No, ale zawsze...

HULATYŃSKI.
Bardzo proszę, nie rób pan sobie ze mną żadnego ambarasu. Możemy i tak rozmawiać (siada). Ja już siedzę.

KŁOPOTKIEWICZ.
Ha, skoro sąsiad taki łaskaw... (Dajno ręcznika. — No i czegóż się śmiejesz bałwanie jakiś — z przeproszeniem).

HULATYŃSKI (zapalając papierosa).
Nie nie żenuj się sąsiad!

KŁOPOTKIEWICZ.
No, czegóż stoisz ośle, i wytrzeszczyłeś gały, — Ręcznik mówiłem.

JASIEK (śmiejąc się).
A dyć jegomość mają ręcznik na sobie.

KŁOPOTKIEWICZ.
W imię Ojca i Syna. A to mnie zaślepiło! Dawaj brzytwy. (Jasiek odchodzi. — Kłopotkiewicz ostrzy na rzemyku brzytwy — potem się goli — i  wśród tego rozmawia z Hulatyńskim).
U nas tu w domu rozgardyasz wielki, bo siostra żony przyjeżdża — ciocia Belcia — (ważnie) wielka dama i grubo bogata — była za Hofratem w Wiedniu i o dwór się ocierała swojego czasu. — Wraca właśnie z kąpiel, gdzieś aż z za Paryża i obiecała się do nas na parę tygodni, bo chce być na zaręczynach Joasi.

HULATYŃSKI  (mocno zdziwiony).
Jakto? Panna Joasia wychodzi za mąż?

KŁOPOTKIEWICZ. 
Nie słyszał jeszcze sąsiad o tem?... A jakże — w jesieni ślub.

HULATYŃSKI. 
Kiedy to jeszcze dziecko przecie...

KŁOPOTKIEWICZ. 
Ale, ale — dobre mi to dziecko. Pannica panie jak dragon. Anibyś jej sąsiad nie poznał, tak dziewczyna śmignęła do góry, rozrosła się że aż strach!

HULATYŃSKI. 
Prawda i to, że ja już blisko dwa lata nie widziałem panny Joasi.

KŁOPOTKIEWICZ. 
A tak. Bo jak sąsiad tu zjechałeś zeszłego roku, to ona właśnie była na pensyi u Madame i tam się nam powiadam sąsiadowi tak rozchorowała, że doktorzy na gwałt kazali jej przestać się uczyć — nawet suchotami grozili, jak Boga kocham. Dopiero, jak pobyła kilka miesięcy na wsi, panie tego, tak się dziewczyna zabrała, zmężniała w sobie, że powiadam sąsiadowi, jest na co spojrzeć. Nie wróciła już na pensyą, bo po co pytam się dziewczynę męczyć naukami, skoro jej to szkodzi? Co dziewczynie po nauce?... Byleby tam umiała trochę parevou-francaise — pobrzdąkać co nieco na fortepianie — to aż świat dla niej. A czy ona tam będzie wiedziała, gdzie jakie morze płynie — to mniejsza o to. Majtkiem przecież nie będzie, ani kapitanem okrętu. Moja Basia i tego nie umiała, a jest żoną, że daj Panie Boże każdemu.

HULATYŃSKI. 
I za kogóż idzie panna Joasia?

KŁOPOTKIEWICZ  (zbliżając się do niego).
On to niby urzędnikiem — ale przy tem i książki układa i Wersze pisze. — E! sąsiad musiałeś o nim słyszeć, bo nawet po gazetach go drukują. — Niejaki Marzycki.

HULATYŃSKI (ucieszony).
Adaś Marzycki?...

KŁOPOTKIEWICZ.
To, to, to.

HULATYŃSKI.
No, to mój kolega szkolny.

HULATYŃSKI.
Nie długośmy wprawdzie kolegowali, bo ze mnie rodzice wcześnie zrobili obywatela wiejskiego, ale byliśmy zawsze dobrymi przyjaciółmi. — Zacny chłopak, serce poczciwe i głowa nie do pozłoty. Już parę lat go nie widziałem.
Kłopotkiewicz. Ano, to ta się zobaczycie, bo jego co tylko nie widać (zakasawszy rękawy nad miednicą). Hanka, zabieraj miednicę. (Hanka zabiera miednicę, Kłopotkiewicz idzie naprzód sceny). A cóż tam u kochanego sąsiada słychać? na długo do nas?

HULATYŃSKI.
Tym razem zdaje się, na bardzo długo.

KŁOPOTKIEWICZ.
E!

HULATYŃSKI.
Dziwi to pana?

KŁOPOTKIEWICZ (czesząc się przed lustrem).
Bo to sąsiad zawsze lubił sobie wojażować — ten tego, jak się nazywa.

HULATYŃSKI.
Chcesz pan powiedzieć, że byłem trochę hulaka, lampart...

KŁOPOTKIEWICZ (zażenowany).
Ależ...

HULATYŃSKI.
Nie żenuj się sąsiad. Tak było rzeczywiście. Ale teraz powiedziałem sobie: basta! — osiadam na wsi, obejmuję gospodarstwo na siebie i będę próbował zostać porządnym człowiekiem.

KŁOPOTKIEWICZ (wiążąc krawat).
I zkądże sąsiadowi to tak przyszło?

HULATYŃSKI.
Naturalnym porządkiem rzeczy; wyszumiało, co miało wyszumieć — reszta do butelki i pod korek.

KŁOPOTKIEWICZ.
I będzie z tego wytrawne winko
— rozumiem. No, ja już fertig, a ciotki jakoś nie widać (patrzy przez okno — po chwili zwraca się z nieśmiałością do Hulatyńskiego). Żeby się tak kochany sąsiad nie pogniewał — (bierze go za boki). To jabym na małą chwileczkę do żniwa, tylko powiem karbowemu...

HULATYŃSKI.
Ależ proszę się mną całkiem nie krępować. Ja sobie tu tymczasem gazetki przeczytam.
Kłopotkiewicz (zakłopotany). Gazetki?... (skrobiąc się po głowie) hm — ten tego — jak się nazywa — jest kalendarz za lustrem, (spostrzegłszy wchodzącą Barbarę). A — otóż i moja żona... Basiu! pan Hulatyński
— poznajesz?...

Scena czwarta.

CIŻ, BARBARA (z pierwszych drzwi z lewej)

BARBARA.
Bożeż kochany, jakżebym nie miała po  poznać. Sługa pana dobrodzieja...

KŁOPOTKIEWICZ (bierze kapelusz).
Pogadajcie tu sobie, ja tu będę w okamgnieniu, (wybiega środkowemi).

BARBARA (zakłopotana biegnie za nimi.)
Ależ Jasiu kiedy ja... (wracając do Hulatyńskiego, mówi na stronie). Właśnie chciałam do kuchni, co tu zrobić? (głośno z uprzejmością). A niechże pan siada, (siada na brzeszku stolka, na stronie). Magda sobie tam rady nie da bezemnie, (chrząka i mówi glośno). Ładną mamy pogodę!

HULATYŃSKI.
A gdzież panna Joasia? Zapewne wyręcza mameczkę w kuchni?

BARBARA.
O niechże Bóg broni!

HULATYŃSKI.
Dlaczego?

BARBARA.
Ach, proszę pana to takie delikatne, gdzież ona do tego — ubiera się właśnie na przyjęcie ciotki. A, o! właśnie idzie (do Joasi która dyga Hulatyńskiemu po pensyonarsku). Joasiu, zabaw tu pana, ja zaraz wrócę. Pan daruje — ale zajęcia gospodarskie.

HULATYŃSKI.
O! bardzo proszę (na stronie). Ci biedni Kłopotkiewicze, to nawet umrzeć nie będą mieli czasu, tak ciągle zajęci.

Scena piąta.

JOASIA, HULATYŃSKI.

JOASIA  (w lekkiej sukience mu ślinowej w kwiatki lub paski, warkocze — róża we włosach. W rozmowie z Hulatyńskim,
ponieważ jest trochę nieśmiałą, ma po każdem prawie zdaniu zdawkowy śmiech, który jednak nie powinien być idyotycznym. Śmiech ten najlepiej grająca wydobędzie przy zamkniętych ustach). Tak da wnośmy pana nie widzieli — hrn... hm... hm... Hulatyński. Dwa lata blisko. Joasia. Hm... hm... hm!... Czemu pan nie siada? (siada).

HULATYŃSKI (siadając).
Przez ten czas dużo się zmieniło. Panna Joasia z dziewczynki wyrosła na pannę.
ła (ucieszona). Hm... hm... hm!... Wszyscy mi to mówią.

HULATYŃSKI.
I nawet podobno idzie za mąż.

JOASIA (zażenowana zasłania oczy)
E, co też to pan mówi.

HULATYŃSKI.
Tatko zdradził tajemnicę.

JOASIA.
Ten tylko to doprawdy wszystkim tak   rozpowiada, jakby to już było coś pewnego.

HULATYŃSKI.
Więc to jeszcze niepewne?

JOASIA.
No, niby już, ale jeszcze nie zrobił formy!

HULATYŃSKI.
Jakto formy?

JOASIA.
No tak, jak potrzeba — czwórką i w krakowskich chomątach.

HULATYŃSKI.
Więc czwórki koniecznie potrzeba?

JOASIA.
Cóż pan udaje. Niby to pan nie wie!

HULATYŃSKI.
Nie praktykowałem nigdy jako konkurent.

JOASIA.
A dlaczego się pan nie żeni?

HULATYŃSKI (wzrusza ramionami).
Sam nie wiem.

JOASIA.
Pan jesteś przecie dobrą partyą.

HULATYŃSKI.
O! któż to pani powiedział?

JOASIA.
Hm... hm... Przecie wszystkie panny w okolicy wiedzą, że pan jesteś dobrą partyą.

HULATYŃSKI.
Niby pod jakim względem?

JOASIA.
Ano, że pan masz wieś wcale dobrze zagospodarowaną, bez długów i do tego jeszcze podobno majętnego wuja czyli stryja.

HULATYŃSKI (z ironią).
Więc dlatego byłbym dobrym na męża?

JOASIA.
Hm... hm... hm... no to się rozumie!

HULATYŃSKI.
No, ale pani inne masz zapewne pojęcie w tym względzie?

JOASIA.
He, he, he... Jakto inne?

HULATYŃSKI.
Pani pewnie nie myśli, że ten mąż jest lepszy, który daje żonie lepsze utrzymanie, i że idzie się za mąż dla poprawienia losu?

JOASIA.
Hm... hm... hm... — No a dlaczegożby?

HULATYŃSKI.
Dlaczego?... A dlaczegoż pani idzie za mąż?...

JOASIA.
He, he, he,... Jaki pan dziwny ze swojemi pytaniami. No, (z pewnym namysłem) idzie się za mąż, bo przecież wiecznie przy rodzicach być nie można.

HULATYŃSKI (z ironią).
A tak!... to ważny powód.

JOASIA.
Ktoś jedzie — może ciocia (zrywa się i biegnie do okna).

HULATYŃSKI (na stronie).
Ależ to gąska kompletna — dalibóg dziwię się Marzyckiemu.

JOASIA.
Nie, to nie ciocia. To pani Figurkowska (odchodzi od okna). Pan zna panią Figurkowską?

HULATYŃSKI.
Nie można nie znać, bo jej wszędzie pełno.

JOASIA.
Hm, hm. — Bardzo miła osoba.

Scena szósta.

CIŻ i NATALJA.

JOASIA (biegnąc ku wchodzącej)
A! pani doktorowa.

NATALJA (przystrojona, młoda, elegancka, rodzaj fru-fru).
Jak się masz — jak się masz! (całuje Joasię obojętnie w powietrzu). A cóż — jest — przyjechała?

JOASIA.
Ciocia?... nie jeszcze, ale spodziewany się lada chwilę.

NATALJA. (zdejmuje odkrycie i kapelusz z pomocą Joasi)
Umieram z niecierpliwości, żeby się z nią zobaczyć. Co to za rozkosz widzieć kobietę, powracającą prosto z Paryża. Żywy żurnal. Czy wy tu nie macie żadnego lustra?

JOASIA.(wskazuje na lewo).
Jest — tam.

NATALJA (z pogardliwem zdziwieniem).
To?... (idąc do lustra, spostrzega Hulatyńskiego) A pan Hulatyński (podaje mu rękę).

HULATYŃSKI. (z grzecznością oficyalną)
Sługa uniżony.

NATALJA.
Gdzież to pan bawiłeś tak długo?

HULATYŃSKI.
Na studyach.

NATALJA.
O! i cóż pan studjowałeś?

HULATYŃSKI.
Jak zwykle — płeć piękną.

NATALJA.
I do jakichże rezultatów doszedłeś pan w tych studjach? Co pan możesz powiedzieć o kobietach?

HULATYŃSKI.
To, co Ezop o języku.

NATALJA.
Ezop? — Cóż to za Ezop?

JOASIA (wyrywając się).
A wiem — to było w wypisach szkolnych, że język, to coś najlepszego i najgorszego.

NATALJA (z przekąsem).
Proszę. I którąż część tej sentencyi stosujesz pan do nas? (idzie do lustra,).

HULATYŃSKI.
Zostawiam paniom wolny wybór. To już od pań zależy.

NATALJA (przed lustrem).
Jak ja wyglądam (wyjmuje grzebyczek). Pan daruje...

HULATYŃSKI. 
O! proszę bardzo.

NATALJA (do Joasi, która poprawia jej kołnierzyk).
Cóż?! podobno wychodzisz za mąż?

JOASIA.
Hm, hm, niby.

NATALJA.
A ten twój narzeczony młody, przystojny — co?

JOASIA.
Hm, hm — wcale przystojny, ale trochę za poważny...

NATALJA.
O! to już nie w moim guście, bo ja lubię... Nie w tem lustrze nawet porządnie przeczesać się nie można. Nie macie to większego?

JOASIA.
Jest w cioci pokoju.

NATALJA (wskazuje na prawo).
Tu—tu—tam!

NATALJA.
Muszę choć trochę uporządkować moja toaletę (wychodzi).

JOASIA (patrząc za nią — do Hulatyńskiego).
Jak ta pani doktorowa zawsze elegancko ubrana — i jak ona prześlicznie wygląda.

HULATYŃSKI (drwiąco).
Możnaby ją żywcem postawić za oknem w magazynie mód.

JOASIA.
Ktoś jedzie. Teraz, to już z pewnością ciocia! (biegnie do okna). Tak, to ciocia (biegnie w lewo) Mamo!... Mamo!

Scena siódma.

HULATYŃSKI, JOASIA, BARBARA, HANKA, JASIEK (później) CIOTKA, BRYGIDA.

JOASIA.
Ciocia jedzie.

BARBARA (zarumieniona z zawiniętemi nieco rękawami w fartuchu, w przekrzywionym trochę czepku — wypada z drugich drzwi z lewej — za nią Hanka i Jasiek). Co duszyczko? Co się stało?

BARBARA (zaambarasowana).
Ciotka?! Chryste Jezu — Hanka — gęś na rożen i co tchu nakrywać do stołu. (Hanka wychodzi na lewo, Barbara przed lustrem poprawia czepek). A ty Jasiek biegaj co żywo po pana.

JOASIA.
Mamo, chodźmy wysadzić Ciocię z powozu. (Idzie ku środkowym drzwiom).

BARBARA (biegnie za nią — naraz zatrzymuje, się).
Czekaj, tak przecie nie można (zdejmuje fartuch i do Hulatyńskiego). A możeby pan w zastępstwie męża... Hulatyński (z gorliwością). Jeżeli sobie pani tego życzy — (chce iść, gdy wtem ciotka ukazuje się w głębi, a za nią Brygida).

CIOTKA (ubrana okazale i pretensyonalnie, chodzi dumnie z głową podniesioną do góry, mówi powoli, pre tensyonalnie, wymawiając dokładnie ą i ę — w jednym ręku trzyma ładnego angorskiego kota, w drugiej lornetkę).
Cóż to ani Pawła ani Gawła?

BARBARA (biegnąc do niej drobnym krokiem). Właśnie biegliśmy...

JOASIA (chce ją uściskać).
Ciociu najdroższa...

CIOTKA (odsuwając ją).
Uważaj, bo urazisz moją Mi mi. (Postępuje powoli naprzód sceny, za nią Brygida z pudełkiem, torbą i klatką. Hulatyński tymczasem nie spostrzeżenie wychodzi głębią). Czy widzieliście kiedyś coś równie pięknego?

BARBARA.
A rzeczywiście można powiedzieć...

CIOTKA (z powagą).
Angorska rasa — najmodniejsze teraz w Paryżu — wszystkie damy wielkiego świata...

JOASIA (chcąc ją uwolnić od tego ciężaru):
Niech ciocia pozwoli...

CIOTKA.
Nie — nie — tybyś nie umiała z nią się obchodzić. (Do Brygidy). Zanieś Mimi do mojego pokoju — niech sobie wypocznie po podróży. A klatkę postaw do słońca. (Siada — Brygida wynosi klatkę z papużkami i kota na prawo). Ach, ta wasza landara, to coś okropnego.

BARBARA.
Siostruniu droga — to nasz najparadniejszy...

CIOTKA.
Trzęsie obrzydliwie — a niech Brygida powie...

BRYGIDA (wchodząc właśnie).
Okropność jak trzęsie.

CIOTKA.
Ja to odchoruję z pewnością (poprawia się i przesiada na kanapie).

BRYGIDA.
Pani taka delikatna.

CIOTKA.
Moje inseparables także gotowe się rozchorować z tego.

BRYGIDA.
Biedactwo tak posmutniało, że litość bierze.

CIOTKA (wstając).
Cóż wy tu za kanapę macie?... To Madejowe łoże, nie kanapa. (Do Barbary, która stoi zakłopotana, zażenowana). Przecież musicie mieć jaki fotel, lub coś podobnego.

BARBARA.
Jest jeden, tośmy go dali do siostry pokoju.

CIOTKA.
No, to przynieść.

JOASIA.
Zaraz ciociu (biegnie na prawo).

BARBARA.
Nie umiesz — daj pokój (biegnie za nią).

CIOTKA
(ogląda mieszkanie przez lornetkę). Brygido — co? okropnie tu — prawda?

BRYGIDA.
Ja nie wiem, jak pani wybędzie tu parę tygodni.

CIOTKA.
Najmniejszego komfortu — brudno, biednie (spostrzegłszy Natalję ożywia się). A! Natalcia nie wiedziałam, że tu jesteś — (podają sobie ręce).

Scena ósma.

NATALJA, CIOTKA, BRYGIDA (po chwili) BARBARA, JOASIA

NATALJA. 
Umyślnie przyjechałam dla ciebie,

CIOTKA.
Ach, ma chere, jakaś ty dobra! (ściska ją za ręce).

BARBARA  (wnosi z Joasią fotel).
Siostruniu!

JOASIA.
Jest, proszę cioci.

CIOTKA (siada, nie patrząc ani zważając na nie i rozmawia dalej z Natalją).
Dawnośmy się nie widziały.

NATALJA.
Blisko dwa lata.

BARBARA.
Cóż? Lepiej teraz siostruniu?

CIOTKA (do Natalji).
Miałaś być tego karnawału u nas we Lwowie.

NATALJA (sadowiąc się przy niej na kanapie).
I byłabym z pewnością — ale cóż? — trzeba nieszczęścia — że umiera ojciec mego męża.

CIOTKA.
O! to nieprzyjemna rzecz.

NATALJA.
I to, uważ sobie, przed samym karnawałem.

CIOTKA.
Także sobie wybrał.

NATALJA.
Możesz sobie wyobrazić moją rozpacz. Byłam proszona na trzy bale na gospodynią i na jeden teatr amatorski — miałam już toalety gotowe, kwiaty — wszystko, wszystko...

CIOTKA.
Ależ to fatalne!

NATALJA (wstając).
Powiadam ci, myślałam, że oszaleję.

CIOTKA.
Bardzo wierzę.

NATALJA (poprawia włosy przed lustrem).
No, ale cóż u ciebie słychać moja droga? (wraca do niej): Wyglądasz prześlicznie.

BARBARA (która dotąd stała w tyle i czekała, aż ciotka spojrzy na nią).
A już to można powiedzieć, że siostrunia wygląda.

NATALJA (przysiadając się do ciotki).
No, cóż Paryż? Byłaś może u Worta?

CIOTKA.
Jakże chciałaś — być w Paryżu i papieża — te, chciałam powiedzieć — Worta nie widzieć.

NATALJA.
Ach, tego to ci zazdroszczę. No i cóż? cóż?...

CIOTKA (z zachwytem).
Powiadam ci — Bóg — Bóg  mody i najwyższego szyku — u niego się tylko można ubierać. W jego salonach same hrabiny, księżne — wszystko to czeka na audencyą jak u jakiego ministra. Kiedy na mnie przyszła kolej — powiadam ci dostałam formalnej febry. — Takie to robi wrażenie. Natalja. Bardzo wierzę.

CIOTKA.
Ach, co to za człowiek — co to za człowiek — moja kochana — to geniusz. — Tylko spojrzy na ciebie, i już wie, czego ci potrzeba. Natalja. Zmiłuj się! od razu? Ciotka. A co powie, to święte — formalna wyrocznia — a jakie genialne pomysły?I Czekaj, pokażę kostjum wieczorowy, który skomponował dla księżnej Bassano — Brygido! moją torbę. (Brygida podaje — | ciotka otwiera i szukając mówi). Zdumiejesz się, po-wiadam ci, jaką ten człowiek ma fantazyę (dobywa rysunki mówi). O! patrz!...
Natalja (zachwycona). Ach! (Oglądają rysunki, rozłożone na stoliku i rozmawiają po cichu!)

Scena dziewiąta.

TE SAME, KŁOPOTKIEWICZ, HULATYŃSKI.

KŁOPOTKIEWICZ (w czarnym   surducie).
Powitać ciocię dobrodziejkę — sługa uniżony — całuję rucie (ociera wąsy kolorową chustką i bierze ją za rękę).

CIOTKA (zajęta pokazywaniem rysunków — nie patrzy na niego i cofa rękę).
Proszę nam teraz nie przeszkadzać. (do Natalji). A ten drugi?

NATALJA.
Jeszcze piękniejszy.

KŁOPOTKIEWICZ (przygląda się chwilę zdziwiony ciotce, potem idzie do Hulatyńskiego i Barbary, którzy stali w głębi nieco na lewej i mówi zmienionym głosem).
Basiu! Bój się Boga, to nie ciotka.

BARBARA (zgorszona).
Ej Jasiu, co też ty wygadujesz.

KŁOPOTKIEWICZ.
A jak Boga kocham — bo przecież ciocia Belcia dobrze starsza od ciebie, a ta wygląda przynajmniej o jakie 20 lat młodszą.

BARBARA.
Cóż dziwnego? W dobrym bycie — nie narobi się — nie nakłopocze się o nic.

KŁOPOTKIEWICZ (obserwując z boku).
I włosy jakoś inne — no i zęby przypatrzcie się — jej większej połowy zębów brakowało, a ta ma wszystkie jak nowe, przecież jej nie odrosły.

HULATYŃSKI.
Nie, kazała sobie sprawić nowy garnitur. — W Paryżu panie wszystkiego za pieniądze dostanie.

KŁOPOTKIEWICZ.
Jakto i zęby?

HULATYŃSKI.
To jeszcze najmniejsza rzecz. — Ale, gdybyś ją pan tak całą rozebrał na części, z których się składa, tobyś pan dopiero zobaczył, do czego sztuka doszła w Paryżu.

KŁOPOTKIEWICZ.
Rany boskie — to to one tak umieją? Kłaniam uniżenie za taką piękność. — Wolę ja już moją Basię — (przytula ją do siebie). Jak jest, tak jest, ale już co mam, to wiem, że prawdziwe.

BARBARA
Ej Jasiu, co też ty wygadujesz.

KŁOPOTKIEWICZ.
Cóż ta ciotka nie myśli się z nami przywitać? — Zagadały się z tą Figurkowską.

BARBARA.
A tam w kuchni legumina się spalić gotowa — (do Joasi stojącej za krzesłem ciotki — półgłosem). Joasiu,
przeproś że tu ciotkę za mnie, bo ja muszę na chwileczkę — (wychodzi na lewo do drugich drzwi. Hulatyński z Kłopotkiewiczem rozmawiają razem).

CIOTKA (do Natalji pokazując rysunek).
Uważasz forma niby princesye, a jednak coś nowego.

NATALJA (zachwycona).
Coś całkiem nowego.

CIOTKA (delektując się). 
Z  odwiniętemi z boku renversami, przód garnirowany od dołu falbaną z ryzą, nad tem dwa przepięcia ozdobione frendzlą i ujęte rozetą z kolcami.

NATALJA.
Ach, jak to musi dobrze patrzeć (sic).

CIOTKA.
Przecudownie.

NATALJA.
No a kapelusze?

CIOTKA.
A! kapelusze powiadam ci, jakie fantazyjne! Czekaj! przywiozłam jeden Joasi na prezent ślubny — pokażę ci go — Brygido! Przynieśno to niebieskie pudełko — wiesz?

BRYGIDA.
Wiem, wiem, proszę pani (wychodzi na prawo).

CIOTKA (do Natalji).
Zobaczysz — cudowności! Joasia będzie miała czem się pochwalić (przykłada lornetkę). A gdzież ona?

JOASIA (wysuwając się z za fotelu).
Tu jestem, proszę cioci (chce ją całować w rękę).

CIOTKA (mierząc ją spojrzeniem).
Jak ona wygląda!   Panie Janie — coście wy tu zrobili z tą dziewczyną?

KŁOPOTKIEWICZ (naiwnie).
Niby o cóż chodzi?

CIOTKA.
No, przypatrz się pan, jak ona wygląda. Czyby to kto powiedział, że to krew Rzempielińskich?  

KŁOPOTKIEWICZ.
Ale, to się ciotce chyba zdaje — dziewczyna, panie, jak rzemień, wygląda wcale niezgorzej.

CIOTKA.
Tu nie idzie o wyglądanie — tylko jak ona ubrana.

KŁOPOTKIEWICZ.
E! o ubranie mniejsza.

CIOTKA.
Wygląda w tej sukienczynie, jak gąska podskubana — żadnego kroju — (do Joasi) obróć no się — Natalciu, patrzno, jaki ona ma stan.

NATALJA.
Okropność!

CIOTKA.
Ją trzeba będzie z gruntu przerobić.

BRYGIDA (z pudełkiem czekała już chwilę).
Czy ten proszę pani?

CIOTKA.
Ten, ten — otwórz — tylko ostrożnie. Czekaj, ja sama (wyjmuje mały tiulowy fantastyczny czarny kapelusik do wiązania, podnosi go w górę i patrzy tryumfująco na wszystkich). A co?

NATALJA.
Ach, boski!...

CIOTKA.
Cudo? prawda?!

KŁOPOTKIEWICZ (na boku — do Hulatyńskiego).
Cóż to ma wyobrażać?

HULATYŃSKI.
Kapelusz.

KŁOPOTKIEWICZ.
E! idźże sąsiad — chyba kokardę.

CIOTKA (do Joasi uroczyście).
Chodź przymierzyć, (wkłada jej na głowę).

KŁOPOTKIEWICZ.
A dalibóg, że sąsiad zgadł.

CIOTKA.
Teraz przejdź się po pokoju — (z dumą do otaczających). A co?... Czyś widziała w życiu coś podobnie pięknego?

JOASIA.
Tatko, dobrze mi?...

KŁOPOTKIEWICZ (wzrusza ramionami).

NATALJA.
Prześliczny!

CIOTKA (zdejmuje kapelusz z głowy Joasi).
Tylko to trzeba widzieć przy innej toalecie.

NATALJA.
Tak to całkiem będzie inaczej wyglądać.

CIOTKA (chowając do pudła — do Joasi).
To będzie twój prezent ślubny!
(Joasia całuje ją w rękę).
A to prezent dla matki. (Ogląda się). A gdzież ona?

JOASIA.
Mama poszła do kuchni, zaraz wróci.

NATALJA (zbliża się do ciotki z ciekawością).
Cóż to?

CIOTKA (pokazując).
Broszka z jaszczurką. To także haute nouveauté.

KŁOPOTKIEWICZ (oglądając).
To pewnie dukatowe złoto.

CIOTKA.
Pfe!... któż teraz nosi złote rzeczy! Cały świat modny używa najwięcej galanteryjnych wyrobów.

KŁOPOTKIEWICZ.
Galanteryjnych?

CIOTKA.
Największy szyk. — A i o panu nie zapomniałam.

NATALJA (do Joasi).
Nieoceniona ta wasza ciotka

CIOTKA (uroczyście daje Kłopotkiewiczowi).
Masz pan! (maleńki gwizdek z uszkiem).

KŁOPOTKIEWICZ (oglądając się, śmieje się naiwnie).
Hę, hę — do czegóż to taki figiel?

CIOTKA (z powagą).
Tu się nalewa kropelkę wody, i można tem imitować głosy najrozmaitszych ptaków.

KŁOPOTKIEWICZ (jak wyżej).
  A toż ja tego świergotu mam od rana do wieczora, że aż w uszach wierci.

JOASIA (ciągnąc go za surdut, półgłosem).
Tateczko, bo ciocia gotowa się obrazić.

KŁOPOTKIEWICZ.
Ale bo... (resztę dopowiada jej po cichu).

NATALJA  (do ciotki).
To musi być także modne w Paryżu.

CIOTKA.
Cała jeunesse dorée używa tego zamiast breloków.

KŁOPOTKIEWICZ (do Hulatyńskiego).
Zamiast czego?

HULATYŃSKI.
Przy zegarkach jako ozdobę.

KŁOPOTKIEWICZ.
Powarjowali chyba ci Francuzy.

CIOTKA (przesiadając się wygodnie)
No, a teraz sprezentujesz mi pana młodego. (Przykłada lornetkę i patrzy na Hulatyńskiego).
To zapewne ten?

JOASIA (zażenowana).
Ależ ciociu — gdzież znowu?

KŁOPOTKIEWICZ.
To nasz sąsiad, pan Hulatyński.

CIOTKA.
No, a gdzież sam pan młody?

KŁOPOTKIEWICZ.
Spodziewamy się go lada dzień.

CIOTKA.
A kto go rodzi?

HULATYŃSKI.
Matka, jak zwykle pani dobrodziejko.

KŁOPOTKIEWICZ (na stronie wybucha śmiechem)
A to jej palnął.

CIOTKA (mierzy Hulatyńskiego wzrokiem — po chwili).
Ja się pytam, z jakiej familii?

HULATYŃSKI.
Mogę panią zapewnić, że z bardzo uczciwej.

CIOTKA (z pewną irytacją).
Tu nie chodzi mój panie o uczciwość, tylko — czy szlachta, rozumiesz pan?

HULATYŃSKI.
A, jeżeli pani idzie o szlachectwo bez uczciwości — to on wcale nie szlachcic.

CIOTKA.
A więc mezalians. — Panie Janie, jak możesz ubliżać cieniom rodziny Rzempielińskich i zezwalać na podobne małżeństwo. — Chyba, że ma duży majątek. — Czy bogaty — co?

KŁOPOTKIEWICZ (z przechwałką).
Jest urzędnikiem, i ma coś koło dwóch tysięcy rocznej pensyi.

CIOTKA (z urąganiem).
Dwa tysiące — i wy to nazywacie dobrą partją?

KŁOPOTKIEWICZ.
Proszę ciotki, dla biednej panienki.

CIOTKA.
Ona nie jest wcale biedną — bo pochodzi z Rzempielińskich, a to znaczy więcej, niż miljony. Powinien się czuć uszczęśliwiony ten pan... jak on się to nazywa?...

KŁOPOTKIEWICZ i JOASIA.
Marzycki.

CIOTKA.
Że bierze pannę z takiego domu.

JOASIA (zażenowana).
Więc ciocia mówi, że to nie dobra partja?

CIOTKA.
Dla jakiejś tam mieszczańskiej córki toby uszło — ale dla panny z Rzempielińskich — to nie! Dwa tysiące reńskich w mieście, to nędza prawie.

JOASIA (z przestrachem).
Co ciocia mówi?

NATALJA.
Mój mąż zarabia trzy razy tyle, a nie wystarcza nam.

CIOTKA.
Chyba, że ten pan ma swój osobisty majątek. — Czy nie pytaliście go o to?

KŁOPOTKIEWICZ (zażenowany).
E! jakżeby to wyglądało.

CIOTKA.
Jakto, jakby wyglądało? — Słyszysz Natalciu?... Za granicą nigdy inaczej się nie robi. Intercyza to jeszcze ważniejsze niż ślub.

NATALJA.
To przyjęte w całym świecie.

CIOTKA.
A jeżeli ten pan nie ma majątku, to niech się asekuruje na życie.

KŁOPOTKIEWICZ.
Ależ moja ciotko, jakże tu człowiekowi, co się zabiera do żeniaczki, mówić o śmierci.

CIOTKA.
Nic na tem nie stracicie. — Mam ja dla Joasi coś lepszego. — Partya co się zowie. — Musisz go znać Natalciu — bo on zeszłego roku był także w Franzensbadzie — Durnicki.

NATALJA (trochę zmieszana).
Pantaleon?

CIOTKA.
Tak. Matka chciałaby go koniecznie ożenić, bo się kawaler trochę rozlampartował w Wiedniu, i dlatego wysyła go do Galicyi niby pod pretekstem kupienia jakiego majątku, a w sekrecie prosiła mnie, żeby go wyswatać. — Będzie tu niezadługo u mnie. Takiego konkurenta — to ze świecą poszukać — prawda Natalciu.

NATALJA (jak wyżej).
W istocie bardzo wesoły i przyjemny.

CIOTKA.
No i bogaty — bardzo bogaty. — Jego matkę liczą na jakie sto tysięcy.

HULATYŃSKI (do Kłopotkiewicza).
Licytacya in plus na męża.

KŁOPOTKIEWICZ (do Hulatyńskiego).
Zwarjowała baba, czy co...

CIOTKA (do Joasi).
Otóż to byłby mąż dla ciebie.

JOASIA (zgorszona).
E! co też to ciocia mówi.

KŁOPOTKIEWICZ.
Przecież Marzycki ma nasze słowo.

CIOTKA (drwiąco).
Słowo, słyszysz Natalciu?

NATALJA (przed lustrem).
Od ołtarza jeszcze się rozchodzą.

CIOTKA.
No, nieprawdaż?... (do Joasi). Ale skoro tak upierasz się przy tym swoim panu Marzyckim, to wolna droga. Tylko ja muszę z nim pierwej pogadać o interesach majątkowych.

JOASIA (całuje ją w rękę).
Ach, cioteczko najdroższa, toby było najlepiej.

CIOTKA (z powagą).
Bądź spokojną — skoro tu przyjechałam — to obowiązkiem moim jest czuwać nad losami rodziny Rzempielińskich — (idzie majestatycznie naprzód.)

NATALJA (do Joasi).
Pantaleon ma być mężem Joasi! szczęśliwa! — Ach! — jak pomyślę, co on niewyprawiał zeszłego roku we Franzensbadzie, aby pozyskać moje względy! szalał za mną! — ach! — to było życie!

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena pierwsza. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

 Scena jedenasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piętnasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szesnasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siedemnasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena pierwsza. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV. 

scena pierwsza. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V.

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta.  

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej