Julian Ursyn Niemcewicz

GIERMKOWIE KROLA JANA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

DO CZYTELNIKA.

OSOBY.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena Xl.

Scena XII.

Scena XIII.

Scena XIV.

GIERMKOWIE KROLA JANA

komedya w jedny akcie z pieśniami, naśladowana z Francuzkiego i z odmianami do Teatru Narodowego przystosowana

Niemcewicz Julian Ursyn

DO CZYTELNIKA.

Przed kilkonastą Miesięcy przeieżdżaiąc, przez Paryż, zdarzyło mi się widzieć na iednym z Teatrów miasta tego, małą Operę (Vaudevilles) (1), pod tytułem Les Pages du Duc de Vendome. Przypomniałem sobie, ze Tradycya w kraiu naszym niesie, ii figiel podobny nieco temu, który sztuki Francuzkiey iest treścią, przez Giermków Króla Jana był wyrządzony. Sądziłem więc, iż właściwie małe to Drama do Teatru Narodowego przystosowanym bydź może. Szczęśliwy, ieśli w tylu ciągłych dla dobra kraiu pracach Królowi naszemu choć chwilę przyniesie rozrywki i szanowną zabawi Publiczność. J.U.N.

(1) Comedie a Vaudevilles nazywaią się we Francyi te sztoki pieśniami, do których muzyka nie iest umyślnie pisana, ale do każdey Aryi przystosowana nota ze znnaiomych iuż Oper, lub pieśni

OSOBY.

KROL — Jan Trzeci.

HRABIA —Odętowski.

HARABURDA — stary Półkownik pancerny bez oka i ręki.

WIKTOR Syn Haraburdy, —Giermek.

AUGUST — Giermek.

EUGENI — Giermek.

PIĘCIU innych Giermków.

PANI KASZTELANOWA.

JZABELLA — Siestrzenica iey.

RYCERZ ze srebrnemi skrzydłami.

SŁUZBA Królewska.

Scena w niewielkim domu na Podolu blisko Dniestru.

GIERMKOWIE KROLA JANA.

Kilka drzew i siedzenia z murawy umieszczone są po prawey stronie naprzeciw domu z bulionem. Noc: słychać symfonią woienną.

Scena I.

JZABELLA, KASZTELANOWA.

KASZTELANOWA

A coż! moia Izabello, nic ieszcze nie postrzegasz?

IZABELLA

w głębi Teatru.

Nic wcale kochana Ciotko, huk nawet dział iuż ustał.

PANI KASZTELANOWA.

Boże móy! co to za okropna rzecz ta woyna! kiedy raz się zacznie, to iuż nie ma i końca. Ach! gdyby Kobiety woynę toczyły, inaczeyby się to działo.

ARYA.

Kiedy Mężczyzn szyki zbroyne

Wzniosą oręż, toczą woynę,

Co to za mordy okrutne!

Jak skutki długie i smutne!

Lecz gdy woiuią Kobiety,

Broń ich niesą pistolety,

Jedno spoyrzenie,

Czułe westchnienie,

Woynę i pokóy ogłasza.

IZABELLA

(przybiegaiąc)

Co mówisz kochana Ciotuniu?

KASZTELANOWA.

Mówię, że to do Wacpanny nic nie należy — Wniydźmy do domu iuź noc i Król tak późno nie przyiedzie zapewne.

IZABELLA,

Dla Rycerstwa Polskiego nie masz ni dnia, ni nocy. — Nadto odebrany list nie zapewniaż nas o iego przybyciu?

KASZTELANOWA.

Nie, nic nie wyraża ten list, że dziś w wieczór mamy się go spodziewać.

IZABELLA.

O! z przeproszeniem Ciotuni, ia wiem, że wcale przeciwnie.

KASZTELANOWA.

Wacpanna! Jakże to?

IZABELLA.

Wszakże to Wiktor, Giermek Królewski co ten list pisał.

KASZTELANOWA.

Y coż to dowodzi?

IZABELLA.

Dowodzi, że Wiktor wie co pisze.

KASZTELANOWA.

Przeczytaymy raz ieszcze ten list,

IZABELLA.

Całym sercem kochana Ciotuniu.

KASZTELANOWA.

Xiężyc iak naumyślnie przyświeca nam wspaniale

(czyta)

"Kochana Kasztelanów

(do Izabelli) Nayiaśnieyszy Pan zna mię oddawna,

(czyta),

iutro w okolicach waszych zbliżam się do nieprzyiaciela i wydam mu bitwę,

IZABELLA

(osobno wyymuie list z zapiersi i czyta).

"Kochana Izabello, iutro pobiiemy Turków.

KASZTELANOWA.

" Jeżeli Bóg pozwoli, dzień ten nie będzie dla nas bez korzyści.

IZABELŁA

(czyta).

"O godzinie siodmey odniesiemy zwyciestwo.

KASZTELANOWA.

"Korzystać będę z kilku godzin spoczynku, które woysku moiemu daię, by Waszmość odwiedzić."

IZABELLA

(czyta trochę głośniey)

O osmey będę u nog twoich.

KASZTELANOWA.

Jak to?u nog moich?

IZABELLA

(pomieszana).

Bez wątpienia Ciotuniu, wszakże tym sposobem, okszuie się uszanowanie.

ARIA.

Człowiek naypierwszey zalety,

Kiedy iest u nog kobiety,

Gdy tym cześć swoię oznacza,

Nic godności nie uwłacza.

PANI KASZTELANOWA.

Mężczyźni nas uszukuią,

Wierzyć im rzeczą nadaremną,

Lat trzydzieści mię szanuią,

A żaden nie kląkł przedemną.

Zresztą Król Jegomość nie zapomniał i o WCPannie; Oyciec WCPanny umieraiąc pod iego znakami, zdał mu prawa swe nad nią. Nie przestaie Nayiaśnieyszy Pan zatrudniać się szczęściem WCPanny. Jest on Królem Polskim, iest prawnukiem Żółkiewskiego, nie wątpię, że zwycięstwa iego powrócą nam zabrane przez Turków dziedzictwa.

IZABELLA.

Wszystko to dobrze, ale Król chce mię wydać za Hrabiego, którego ia nie kocham.

KASZTELANOWA.

Jak to Mościa Panno, nie kochasz go?

IZABELLA.

Wcale nie? taki iest...

KASZTELANOWA,

I coż?

IZABELLA.

Czy nie znayduie Ciotunia, ie on iest trochę.....

KASZTELANOWA.

Wcale nie, Mościa Panno, Wielcy Panowie nie są tym, co WCPanna rozumiesz; nadto znaydziemy w nim nowego protektora.

IZABELLA.

Śliczny protektor.

(podreźniaiąc go).

Tak iest; JW. Panie: tak iest JW. Pani: na tym cała iego iest grzeczność i dowcip; a potym nie wiem iak on to robi, że zawsze do tey wioski zmierza swoie marsze, swoie armaty i swoie potyczki.

KASZTELANOWA.

Wszystko to moie dziecię dla protekcyi.

IZABELLA.

Ja się nigdy nie przyzwyczaię, do iego protekcyi.

DUET

Nic go nigdy nie poruszy.

KASZTELANOWA.

To dowód wspaniałey duszy.

IZABELLA.

Przyidzie, wzdycha i poziera.

KASZTELANOWA.

To wielki rozum zawiera.

IZABELLA.

Ja go potym proszę, siedzieć.

KASZTELANOWA

A on swe czucie odkrywa.

IZABELLA.

Owszem nie wie co powiedzieć.

KASZTELANOWA.

W tym właśnie wielkość prawdziwa.

(słychać odgłos trąb)

Cóż to ia słyszę! zapewne Król.

IZABELLA.

Zopewne że on — powiedziałam, że Pan Wiktor nigdy się nie myli.

Scena II.

CIŻ SAMI, KRÓL JAN, HARABURDA, RYCERSTWO POLSKIE z srebrnemi skrzydłami, HRABIA.

KRÓL.

Wszakże rzetelny iestem w słowie moim. Nieprzyiaciel był tak grzeczny, że mi do Waszmości zostawił wolną drogę,

(pokazuiąc na Rycerstwo)

Ci Ichmość nie pomału się przyczynili do skłonienia go do tey grzeczności.

HARABURDA.

Miłościwy Panie!

Z takim Mistrzem ceremonii, iakim iesteś Wasza Królewska Mość, nieprzyiaciel musi bydź grzecznym.

IZABELLA

(na boku).

O Boże! nie masz widzę Wiktora mego!

KASZTELANOWA.

To prawda, skoro tylko Król Jegomość oświadczy chęć swoię, natychmiast nieprzyiaciel z ochotą ustępuie mu z mieysca,

HRABIA

(kłaniaiąc się).

Tak iest Jaśnie Wielmożna Pani.

IZABELLA.

Po całey Polszcze obiia się sława Króla naszego.

HRABIA

(kłaniaiąc się).

Tak iest, Jaśnie Wielmożna Panno.

IZABELLA.

Tak iest JW. Hrabio, i męztwo Jego...

KRÓL.

Poprzestań moia Izabello.

ARIA.

Ten co szykom pełnym męstwa,

Ten co przywodzi Polakom,

Pewien iest zawsze zwycięstwa,

I chwała wierna ich znakom.

Gdzie się wzbiiał Orzeł biały,

Iakiei się hufce ostały?

HABABURDA.

A Litwini Miłościwy Panie, a Pogoń nasze?

KRÓL.

Wszyscy pełniliście zarówno powinność waszę: Mości Panie Hrabio, nim słodsza nastąpi nagroda, mianuię Waszmości Reymentarzem.

HRABIA

(kłaniaiąc się).

Tak iest Miłościwy Panie.

KRÓL.

Waszmości Mospanie Kmita, czynię Rządcą Rai Chocimskiey; sprawuy się tak, by rządy nasze błogosławili i obcy.

KMITA.

Dzięki Królowi memu.

KRÓL.

Dla ciebie zaś waleczny Haraburdo...

HARABURDA.

Dla mnie nic.

KRÓL

Jak to nic?

HARABURDA.

Nic: na czymże do miliona kartaczow zbywa mi? Od pietnastu lat co służę pod znakiem W.

K. Mości, zasłużyłem na Jego pochwalę, to dosyć; raczysz opiekować się synami moiemi: ieden iest iuż W. K. Mci Giermkiem, drugi czeka pierwszego wakuiącego mieysca. Pod Chocimem straciłem dla W. K. Mości rękę, pod Wiedniem oko, na Podolu żonę, coż u miliona kartaczow więcey zyskać mogę?

ARIA.

Niech inni biorę nagrody,

Ja szczęśliwy z mey zagrody,

Wskazuię w oczach Oyczyzny,

Nie bogactwa, ale blizny.

Bogaty ciężar swóy czuie,

Każdy go skubie, szkaluie,

Świat go zaczyna żałować,

Gdy iuż nie ma co darować.

KRÓL.

Móy Haraburdo, człek z ciebie osobliwy: odmówienia twoie zaczynaią mię gniewać; miło mi iest nagradzać cnotę i odwagę; ktoż do nagród tych ma większe prawo, iak waleczny móy Półkownik Pancerny?

HARABURDA.

Winne dzięki składam Miłościwy Panie, ale Haraburda nic nie żąda.

Królu! po Obozach długich

Słodycz tylko chwały czuię,

Choway nagrodę dla drugich,

Ja moię w sercu znayduię.

Jośli bez nagród woyskowych

Popierałem twe zawody,

Ileż Jchmościow takowych,

Co bez zasług chcą nagrody!

KRÓL.

Niechże i tak będzie, Mości Panie Półkowniku; ale donoszę mu, ze o milę stąd nieprzyiacielski oddział ukrył się nie daleko okopów Stey Troycy. Chciałem powierzyć WPamu dzieło wyparowania go stamtąd ieszcze tey nocy.

HARABURDA.

Nayiaśnieyszy Panie, tg nagrodę przyymuię.

KRÓL.

Weźmiesz z sobą kilka chorągwi.

HARABURDA.

Im lżey, tym prędzey.

Officer wchodzi.

Nayiaśnieyszy Panie, namiot WKMści rozbity.

KRÓL.

Dobrze: iak pokoiowcy moi przyiadą, powiedzieć im, że za sześć godzin wsiędę na koń.

(obraca się do Dam)

Dziękuię Waszmościom, żeście tak długo czekały na mnie, chciałem was uwiadomić o środkach, które wziąłem względem dóbr waszych, kazałem pisać do haszy.

IZABELLA.

Ach! Nayś: Panie, możnaż się czego spodziewać od nieprzyiaciela?

KRÓL.

Moia Panno, piękność nie ma nieprzyiacioł.

(Oddala się. Damy wchodzą do domu.)

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Xl.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej