Władysław Łoziński

HISTORJA SIWEGO WŁOSA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I. SCENA NA BALU.

II. OSOBY DRAMATU.

III. WYPRAWA PO KARJERĘ.

IV. KARJERA OKTAWA.

V. KAPITAN ZYBERG.

VI. NOCNA WYPRAWA.

VII. ZYBERG ODBYWA ZWYCIĘZKĄ KAMPANJĘ.

VIII. AKT UROCZYSTY.

IX. ZAKOŃCZENIE.

HISTORJA SIWEGO WŁOSA

Powieść

Władysław Łoziński

I. SCENA NA BALU.

Kto znał przed kilkudziesięciu laty towarzyskie życie Lwowa, a mianowicie tej klasy arystokratycznej, która siebie samą, zwykła nazywać par excellence "towarzystwem" przypomni sobie niezawodnie panią, hrabinę Atalję i jej salon. Nie było domu w całEj stolicy, któryby miał taką, sławę pod względem gościnności i towarzyskich zalet. Sława ta utrzymała się dotąd w pamięci wszystkich dawniejszych znajomych hrabiny Atalji, a przynajmniej żadeN salon późniejszy nie zdołał jej zatrzeć a nawet osłabić. Nadzwyczajnie bogata, nie młoda już wdowa, hrabina Atalja miała jedną już tylko ambicję, a ambicja ta zasadzała się właśnIe na utrzymywaniu najświetniejszego salonu, w którymby cały najwytworniejszy i najznakomitszy świat stołeczny, cały tak zwany kwiat społeczeństwa, znaleźć mógł ognisko czy to eleganckiej konwersacji, czy hucznych zabaw.

Była to jedna z coraz rzadszych już dziś dam wielkich, która przechowywała tradycję najświetniejszej epoki salonów francuzkich i posiadała tajemnicę wyższego towarzyskiego życia. Talentem konwersacyjnym, jenialnym prawie sprytem towarzyskim, szczególniejszym darem organizacyjnym, dama ta godna, była stanąć obok najznakomitszych gospodyń francuzkich. Posiadała ona wyższe poczucie potrzeb towarzyskich pod względem artystycznym i literackim, jak owe sławne panie Geoffrin, Staël lub Recamier, a z poczuciem tem łączyć umiała cały Effekt wysoce arystokratycznej świetności, która przypominała poniekąd najsławniejsze salony restauracji. Nieznużona w zabiegach, niewyczerpana w pomysłach i środkach, pani Atalja zasługiwała zupełnie na miano genjalnej gospodyni. Była prawdziwą, mistrzynią w urządzaniu wieczorków, recepcyjek, herbatek artystycznych, teatrów amatorskich — ale koroną prawdziwą zasług jej towarzyskich bywał bal wielki, który dawała dorocznie wśród zapust. W annalach każdego karnawału bal pani Atalji stanowił prawdziwą epokę, punkt kulminacyjny zabaw zapustnych.

Otóż na jednym z tych balów rozpoczyna się opowiadanie nasze. Pani Atalja zajmowała cały osobny pałacyk na jednej z dalszych ulic stolicy, a jedno całe olbrzymie piętro służyło za widownię balu. Wśród długiej amfilady przepysznie udekorowanych sal i salonów, oblanych magiczną powodzią światła, roiła się ogromna ilość gości, w których gronie spotykałeś wszystkie znakomitości stolicy, wszystko, co tylko świeciło blaskiem pozycji społecznej, urokiem piękności lub sławą dostojnego rodu.

Bal przedstawiał prawdziwie czarodziejskie widowisko. Fale światła, tony wybornej kapeli, upajająca woń perfum i balsamiczne, słodkie tchnienie żywych kwiatów, których w olbrzymiej ilości użyto do ozdoby sali i salonów, czarowny widok tylu pięknych kobiet, zarówno strojnych w wdzięki urody, jak w przepych kosztownej toalety, wszystko to składało się na ową, atmosferę rozkoszną, która dziwnym szałem zwykła przepełniać serca i imaginacje wstępujących dopiero w świat dziewic, a której powabnym wpływom nie zdoła się oprzeć pierś najsurowszych, najzimniejszych nawet kobiet.

Gdy taki bal zawre wybuchem wesołości, gdy do taktu rozkosznego i rozmarzonego walca zabiją tętna tancerzy i tancerek, natenczas jakby za skinieniem różczki magicznej, wolnieją konwenansowe sztywności, osłabia się rygor form, a obserwator, z bystrzejszem nieco okiem, dopatrzy najciekawszych i najcharakterystyczniejszych objawów.

Ta młodziutka jasnowłosa dziewczynka, z tym nadobnym puchem wiosennym na pięknej twarzyczce, po raz pierwszy w życiu wstąpiła w progi tego uroczego, zaczarowanego świata woni, światła i melodji... Jakie pomięszanie, jaka trwoga niemal naiwna malowała się na liczku, jak zawstydzonemu oku spieszyły w pomoc długie jedwabne rzęsy, kiedy panienka ujrzała się nagle w tym wirze zabawy! Pierwszy taniec więcej jej kłopotu i pomieszania niż przyjemności sprawia; koniuszkiem swych drobnych paluszków ledwie dotknąć się śmie ręki tancerza, nóżki jeszcze nie uzyskały swobody, jakby w obawie, czy nie poślizną się w nagłym zakręcie, czy nie zmylą taktu..

Jedna godzina balowa zmieniła do niepoznania pensjonarkę... Patrz, oto przemyka się w wirze tej szalonej polki, której nuta ulatuje z instrumentów orkiestry z jakąś irenetyczną, upajającą werwą!... Twarzyczka dotąd nieśmiała ożywiła się wyrazem zapału, na licach nie majaczy już tylko sam rumieniec pomięszania, płoną one już od ożywionej krwi młodej; rzęsy już wypowiedziały służbę trwożliwej skromności, czasem już tylko spuszczają się na źrenice, a i wtedy przebija się z pod nich żar oka... Kilka rozkosznych taktów muzyki, jedno koło zakreślone wkoło sali w tanecznym wirze, śmielsze dotknięcie kibici ramieniem męzkiem — wywołało całą, rewolucję w młodem serduszku, przepełniło je tajemniczemi jakiemiś szeptami, otworzyło mu nowy, nieznany dotąd horyzont... a jedna godzina, jeden walc stanęły za epokę w dziewiczych rojeniach...

Przed rozpoczęciem tańców siedziała, na uboczu nieco, kobieta piękna, ale z dziwnie dumnym i surowym wyrazem twarzy. W całem jej zachowaniu się widać było nieprzystępną wyniosłość, prawdziwie odstraszający, zimny ascetyzm. Jest to kobieta, jak sobie szepce młodzież., le plus collet monté, uosobiona pruderja... Pycha Junony z rygorem Dyany rozsiada się na jej marmurowem czole. Najodważniejszy śmiałek salonowy nie uzuchwaliłby się obrazić jej przesadnej skromności pustem słówkiem, a wszystkie lwy z wielkim respektem trzymają się w oddali.

Nagle zniknęła z zajmowanego miejsca... Szukamy jej wszędzie i znajdujemy nareście w wirze par, mknących dokoła sali. Czy to ta sama kobieta?... Surowy, ascetyczny wyraz znikł z twarzy, zimny marmur czoła nabrał rozkosznego inkarnatu, oczy rozpalały ogniem prawie namiętnym, pierś skromna faluje tchem przyspieszonym, kibić i ruchy, co przedstawiały przed chwilą takie sztywne, surowe kontury, nabrały dziwnie powabnej gibkości; ponętny czar oblał całą tę kobietę... Ramię jej uwisło rozkosznie na ramieniu tancerza, dłoń ta sama, któraby zaledwie była zniosła przed chwilą pocałunek pełen respektu, drży teraz w dłoni mężczyzny, i uścisk jej odwzajemnia...

Ale któż wypowie wszystkie tajemnice balowej atmosfery?... Od tych ogólnych spostrzeżeń, które spisało już niejedno pióro, zdolniejsze od naszego, przejdźmy raczej wprost do osób, z któremi na balu u pani Atalji zaznajomić chcemy naszych czytelników. Tem śpieszniej nam to uczynić wypada, że osoby te właśnie zaczynały w sali balowej zwracać na siebie uwagę innych gości, a mianowicie złośliwych matron nietańczących bądźto dobrowolnie, bądź z przymusu.

W jednym z kątów sali znajdowało się maleńkie grono osób, na które niejedna z pięknych bohaterek balu spoglądała z pewnym niepokojem. Był to kącik obserwacyjny, osobna galerja krytyczna. Galerja ta składała się z kilku dam i panien nie pierwszej urody, nie pierwszej młodości, ale za to pierwszorzędnej, nieubłaganej złośliwości. Grono to siadywało zazwyczaj podczas balów u pani Atalji w jednym i tym samym kącie, obranym z strategiczną bystrością, pozwalającym mieć wygodny przegląd całej sali i wszystkich przesmyków; a w końcu położonym tuż koło drzwi wiodących do pokojów, przeznaczonych do wypoczynku, do których spieszyły pary wprost z wiru tańcu.

Stanowisko to było tedy wybornie obranym. Sofa, na której siedział trybunał ten krytyczny, umieszczona była pod olbrzymim, niemal pod sam sufit sięgającym kaktusem, który to kolczasty, najeżony do koła igłami potwór zdawał się być wybornem godłem małego gronka. Żaden taniec, żaden drobny wypadeczek, żaden strój, żadna fryzura, żaden giest, lub uścisk ręki, żadno spojrzenie i żaden uśmiech nie uszedł bystrym oczkom tego niewieściego areopagu. Wiedziano o tem dobrze w towarzystwie, a ilekroć jakaś piękność, jakiś strój pyszny, lub jaki epizodzik balowy zwracał uwagę zgromadzonych, spozierano w ów kąt złowrogi i pytano:

— Co o tem mówią pod kaktusem?

"Pod kaktusem" prezydowała pani Zenobia i hrabianka Innocenta, stara panna, mająca już około lat 50. wielce chuda, wielce ruchliwa i z namiętnem zamiłowaniem do plotek i złośliwych komerażów. Oczy jej siwe i małe latały po sali łowiąc spostrzeżenia, któremi natychmiast dzieliła się z panią Zenobią. Właśnie szeptała coś przyjaciółce swojej do ucha, wskazując przytem spojrzeniami na jakąś niewinną ofiarę swej żółci, gdy zbliżył się do kaktusa jakiś jegomość z farbowanemi bakenbardami, z małym rumianym noskiem i z szkiełkiem w zmęczonem oku. Był to najszczerszy przyjaciel i zwolennik kaktusowego grona, stary, przeżyty kawaler bez celu życia, biegający przez dzień cały z salonu do salonu. zajęty zbieraniem materjałów dla swych miłych przyjaciółek.

— Gdzieś się podziewa! tak długo, panie Edwardzie! — zawołały chórem panie Zenobia i Innocenta — Cóż nam ciekawego przynosisz?...

— Byłem teraz między młodzieżą — odparł pan Edward, opuszczając szkiełko i sadowiąc się obok swych przyjaciółek — ale jaką ciekawą, wiadomość przynoszę!

— Mówże pan zaraz i bez wstępu! — zawołała panna Innocenta.

— Byłem świadkiem wielkich debat i burzliwego głosowania. Debatowano nad tem, kogo ogłosić królową dzisiejszego balu... Wystawcie sobie panie... ale nie, proszę zgadywać...

— Pani Walerja? baronowa Marja?

— Ale gdzież tam... Ogromną większością głosów obwołano królową hrabinę Rokicką!

— Panią Adelę!

— Oui, mesdames! Pani Adeli przyznano palmę pierwszeństwa, berło piękności i miano beauté eternelle!

— A, oui, beauté... vieille!

— Młodsze pokolenie poniosło klęskę zupełną!

— Ależ ta pani Rokicka, c'est une femme de quarante ans... Mój Boże, czas by już dla niej... — ozwała się pani Zenobia, czyniąc gest złośliwy.

— Mais avouez, że ślicznie wygląda— przerwał pan Edward, — ta kobieta to nadzwyczajne zjawisko, przed dwudziestu laty nie była ładniejszą... Przedziwnie się umie konserwować...

— O tak, nieme dans ses folies... Ha, cóż robić, uznajemy królowę i akredytujemy pana przy jej dworze...

— O już to dwór ma liczny! — szepnęła złośliwie panna Innocenta. — Biedny ten Rokicki! Comme je le plains! Zazdrość i taka... beauté eternelle, jak wy mówicie, podwójne nieszczęście!...

— Et monsieur Octave! — wtrąciła Znacząco pani Zenobia.

— A ten pan Oktaw... To kuzyn przecież hrabiego. Rokicki go proteguje...

— I pani Rokicka także... — wtrąciła szybko hrabianka Innocenta — niechce powtarzać rozmaitych rzeczy, a zresztą, po co to mówić, każdy to widzieć może.

W tej chwili muzyka zagrała inwitację do walca. Pani Zenobia przerwała szepty z przyjaciółką i spoglądnąwszy po sali, zawołała:

— Otóż i ona! Pani Adela...

— I z nierozłącznym panem Oktawem... Ach! co za szept czuły! Regardez done... jak on jej patrzy w oczy, a ona! Pauvre generał Rokicki!...

Para, która wywołała takie złośliwe ucinki pod kaktusem, godna była istotnie uwagi a nawet admiracji. Na ramieniu młodego bardzo mężczyzny opierała się zaprawdę prześliczna kobieta. Pani hrabina Adela, czyli pani jenerałowa Rokicka, nie była już kobieta najpierwszej młodości, a w owych czterdziestu latach, przypisywanych jej pod kaktusem, nie było wiele przesady. Mimo to jednak kobieta ta wyzywać mogła w szranki nąjpierwszą, i najmłodszą piękność stolicy.

Bardzo tylko bystry i bardzo doświadczony obserwator odgadł by był wiek pani Adeli. Jeżeli w twarzy jej pięknej nie znać było owej niepodobnej do określenia świeżości, która jakby tchem wiosny oblewa młodziutkie twarzyczki, to za to uderzał w niej całą swą, pełnią, blask życia, zachwycał pyszny rozkwit wdzięku i urody. Cała jej postać zdawała się być ideałem piękności kobiecej, dojrzałej i skończonej...

Głosy, o których raportował pod kaktusem p. Edward , padły istotnie na godny przedmiot. Jeżeli kto zasługiwał na miano królowej dzisiejszego balu, to z pewnością, pani Adela. Ubrana w przepyszną suknię żółtą, z dyademem brylantowym w czarnych włosach, kobieta ta była zjawiskiem prawdziwie imponującem. Wysokiego wzrostu, zbudowana z nadzwyczajną gracją, pani Adela miała duże, czarne oczy, pełne głębokiego wyrazu i uroczych blasków, czoło nieco nizkie ale z szlachetnym wdziękiem sklepione, a na całej swej pięknej twarzy ów nieuchwycony powab, który czuć i uwielbiać, ale opisać się nie da.

Młody mężczyzna, na którego ramieniu się opierała, mógł liczyć lat zaledwie dwadzieścia dwa. Słusznego i wzrostu, wysmukły, zanadto prawie delikatnych kształtów, blondyn, z wąsikiem małym, miał w dorodnej twarzy swojej coś chłopięcego jeszcze. Przebijała się w niej swoboda i naiwność dziecka, ale dziecka upartego i popsutego. Rysy twarzy nadzwyczaj subtelne i wytworne, cera gładka i delikatna, jakby niewieścia, miękkość uśmiechu i całego wyrazu twarzy, coś pieszczonego w postaci, wszystko to składałoby się na typ łagodny, wyłącznie salonowy, gdyby nie ciemno-niebieskie oczy, głębokie i namiętne, które jednem poważniejszym spojrzeniem umiały nadać twarzy charakter ważniejszy i podnioślejszy.

Jak to się już czytelnik dowiedział z rozmowy poosłuchanej pod kaktusem, był to Oktaw, kuzyn pani Adeli. Nachylił się ku niej i z zalotnym uśmiechem coś jej mówił, ona słuchała z upodobaniem, a nagle ramię Oktawa oplotło ponętną kibić Adeli, dłoń jej spoczęła w jego ręce i piękna para rzuciła się w odmęt walca...

W salonach pani Atalji bywało mnóstwo uznanych i sławionych piękności, a bal obecny zgromadził całą najświetniejsza Florę arystokratyczną, kto jednak bezstronnem okiem oglądał migające się pary, ten musiał przyznać, że ze wszystkich najpowabniejsza byli Adela i Oktaw. Na twarzy tancerza i tancerki malowało się upojenie przyjemne, taniec ich miarkowany i konwenansowy zrazu, stawał się w miarę przyspieszającego taktu muzyki coraz szybszym i namiętniejszym... Wszyscy nietańczący ścigali okiem tę parę, która zdawała się być plastycznem wcieleniem tych tonów, które z orkiestry rozlewały się czarodziejską falą po sali...

Muzyka grała walca, w którego wdziękach zdawał się być zaklętym cały jeniusz tego tańca. Była to kompozycja znakomitego niemieckiego maestra, pełna niezrównanej werwy, charakterystyki i uczucia. Była to apoteoza walca... Z sentymentalnych, słodkich, pełnych wdzięcznego liryzmu tonów wstępnych wybuchał szalony i odurzający wir taktów, które zdawały się porywać tańczące pary swym demonicznym prądem i rzucać je w zamęt najwyższego upojenia. W przedziwnej tej kompozycji, która ówczesnego karnawału brylantem była tańców, łączył się sentymentalizm i rzewność liryczna z rozkoszną, swawolą, wytworna gracja stylu z szaloną, pustą werwą, słodkie marzenie miłosne z fanatycznym zachwytem bachantek. — Werther podawał dłoń Filinie, tęsknica Gretchen rozpryskiwała się w demoniczne takty Mefista...

Niesiem na skrzydłach tej przedziwnej muzyki  Oktaw i hrabina Adela ledwo dotykać się zdawali posadzki sali. Hrabina Adela nieporównaną była tancerką, a Oktaw gracją i zgrabnością godnym był jej towarzyszem. Drobna, powabna nóżka hrabiny posuwała się z eteryczną lekkością, pierś jej prześliczna, godna zdobić cyteryjską boginię, nachylała się ku piersi Oktawa, oko lśniło rozkoszą i rozmarzeniem, a pełne, nadobne usta szukając tchu, rozchylały się lekko, jakby do miłosnego szeptu..

Tymczasem kółko pod kaktusem powiększyło się znacznie. Było to najwygodniejszy miejsce, z którego oglądać można było tańcujące pary; pani Zenobia i panna Innocenta mogły tedy popisywać się z swemi minkami przed licznem audytorjum. Tym razem jednak nie dano przyjść do słowa obom żeńskim Zoilom. Mężczyźni stojący w tem miejscu niewyczerpani byli w uniesieniach i pochwałach.

— Śliczna kobieta!... — zawołał jeden — et comme elle danse, comme elle danse!...

— Co za gracja, co za szlachetność ruchów, jaki powab! To fenomenalna kobieta! Od lat piętnastu pamiętam ją taką, wiecznie piękną i wiecznie młodą... — Et toujours amoureuse... Miłość konserwuje... — zaśmiała się pani Zenobia, mówiąc niby szeptem, ale zawsze dość donośnym głosem.

— Chwalicie tancerkę, ale bo i tancerz godzien pochwały, — ozwał się ktoś z boku. Dobrana para!

— O i bardzo! — wtrąciła jedna z towarzyszek krytycznego trybuna u pod kaktusem. — Istotnie, tak tylko zakochani tańczyć potrafią.

— Tant mieux pour ce petit Octave...

— Tant pis pour ce grand genéral...

— Szczęśliwy Oktawek!... Rozmawiające kółko nie uważało, że zbliżył się doń jakiś wysoki, imponującej postawy mężczyzna, w podeszłym już wieku, zupełnie siwy, ale pełen jeszcze zdrowia i czerstwości. Skoro go spostrzeżono, nastąpiło milczenie, a mężczyźni ustąpili na bok, z oznaką głębokiego uszanowania. Był to jenerał, mąż Adeli, hrabia Rokicki.

Gdyby jenerała ujrzała była która z cenzorek pod kaktusem nieco wcześniej, dostrzegłaby była swym bystrym wzrokiem niezawodnie, jak twarz jego przed chwilą drgnęła z lekka i okryła się żywym rumieńcem gniewu. Jenerał nie słyszał całej rozmowy pod kaktusem, ale słowa płoche jednego z mężczyzn: "Szczęśliwy Oktawek!" dobiegły jego uszu. Wtedy to wystąpiło na szlachetną twarz jenerała przelotne wzburzenie, i wzrok groźnie zwrócił się ku autorowi tej uwagi. Trwało to chwilkę tylko. Jenerał był snać panem siebie, bo spokój zupełny i obojętność powróciły na twarz jego, skoro poznał, że go uważano.

Zostawszy chwil kilka na miejscu, jenerał przeszedł na drugą stronę sali i usiadł samotnie na sofie. Czując się po za horyzontem obserwacji, jenerał utkwił oczy w Adelę i Oktawa, którzy, jakby szydząc ze znużenia, walcowali ciągle, i ścigał ich okiem dokoła sali. Z twarzy jego ustąpił dostojny spokój, którym się zazwyczaj odznaczała, a natomiast wybił się na niej wyraz przykrego rozdrażnienia a nawet gniewu.

Korzystając ze sposobności, przypatrzymy się. bliżej tej postaci... Jenerał Rokicki musiał mieć lat sześćdziesiąt i kilka, twarz jego jednak, postawa i ruchy zachowały, jak to już wspomnieliśmy, całą pełnię męzkiej siły i żywotności. Musiał być kiedyś pięknym mężczyzną, w całem znaczeniu tego słowa, a i teraz jeszcze uchodził za szlachetny typ osiwiałego żołnierza. Białe jak mleko, ale niezmiernie bujne i gęste włosy ujmowały charakterystycznie twarz jego piękną i wyrazistą, pełną dystynkcji i marsu zarazem, a odbijały wraz z siwym wąsem dziwnie od bystrego dużego oka, w którym nie wygasły eszcze bynajmniej ogień i żywotna werwa.

Walc nie chciał się skończyć, a cierpliwość jenerała narażoną była na ciężką próbę. Na twarz jego występował już nieraz wcale stanowczy wyraz niepokoju, gdy naraz spotkał się z trzema parami przenikliwych, świdrujących oczek, z pod kaktusa. Złośliwe obserwatorki wzięły go na cel, a spojrzenia ich zwracały się ciągle od jenerała na tańcującą parę i na odwrót. Sytuacja jenerała stała się tem przykrzejszą. Z głęboką odrazą odwrócił się od złośliwych kumoszek, a w tej chwili przerwano także i walc, który dla jenerała zdawał się trwać wieki całe ..

Jenerał powstał i chciał iść ku żonie. Zwykłe jednak zamięszanie, jakie powstaje w sali po każdym, dopiero co skończonym tańcu, powstrzymało go, a tymczasem widział, jak Oktaw uprowadzał z sobą Adele do ubocznych salonów. Zrobił ruch nagły i szybkim krokiem postąpił naprzód, jakby chciał dogonić odchodzącą parę, gdy znowu ujrzał się pod krzyżowym ogniem obserwacyjnego kąta pod kaktusem...

Cała baterja oczu skierowaną była na biednego jenerała. Towarzystwo z pod kaktusa zgromadziło cały swój komplet, a już siedm par przenikliwych oczu, chciwych skandalu czatowało na jenerała, aby dać natychmiast temat czternastu językom, chciwym plotek złośliwych... Znano jenerała i wiedziano dobrze, że niesłychanie jest zazdrosnym.

Jenerał zmuszonym był tedy zamaskować swój ruch poprzedni. Nie zwolnił wprawdzie szybkiego kroku, ale zmienił cel jego i przystąpiwszy do jakiegoś poważnego starca, ujął go za ramię i począł się z nim przechadzać po sali...

Po dłuższej rozmowie, jenerał, który po kilka razy oglądał się do koła, jakby szukał Adeli, pożegnał znajomego i zwrócił się ku ubocznym salonom. Droga prowadziła koniecznie po pod kaktus, a straszliwe Zoilki nie spuszczały z oka swej ofiary. Jenerał przybrał jednak maskę zupełnego spokoju, twarz jego była swobodna i wesoło uśmiechnięta. Zbliżając się pod kaktus zatrzymał się i powitał grzecznie, choć nie bez odcienia gorzkiej ironji, siedzące tam damy.

Pani Zenobia obsypała go gradem grzecznych słówek, a po takim wstępie wołała dalej:

— Ach, monsieur le comte, jakże dziś hrabina ślicznie wygląd!! Que vous êtes heureux! Pani Adela obwołaną została królową balu, i nigdy tron piękności godniej nie był obsadzonym.

— Właśnie jej szukam, mojej królowej — odparł z swobodnym uśmiechem jenerał — zapewne wyszła tam do ubocznego salonu...

— O dawno już! — zawołała pospiesznie dama z pod kaktusa — jeszcze przed kwadransem z panem Oktawem. C'estuntrès-charmant jeune homme, ten kuzyn pana hrabiego, sprowadziłeś go jenerał na prawdziwe nieszczęście naszej młodzieży, która w nim nie lada znajdzie rywala. Il fera son chemin — dodała z niewypowiedzianie złośliwym uśmiechem — tak niedawno tu jest, a już wszystkim się podobał. Un si joli garçon, si spirituel, si charmant...

— Pójdę mu natychmiast zakomunikować tę pochlebną opinję... — przerwał jenerał, udając uśmiech swobodny, choć czul dotkliwie złośliwość tych pochwał — i przyszlę go tutaj, aby pani podziękował...

Rzekłszy to jenerał zwrócił się na piętach i z lekkim ukłonem udał się do pobocznych salonów. Widać było po jenerale, że jadowite słówka, któremi go obsypano pod kaktusem, rozdrażniły go do najwyższego stopnia, walczył jednak z sobą, aby zachować minę jak najswobodniejszą, we wszystkich pokojach bowiem było dużo osób, a jenerał Rokicki był zanadto znakomitą i dostojną postacią, aby się wszystkie oczy nie zwracały ku niemu.

Witany ze wszystkich stron głębokiemi ukłonami, które oddawał z miną człowieka, którego wysokie stanowisko ozwyczaiło dostatecznie z hołdami, jenerał kroczył dalej powoli przez amfiladę salonów, szukając wzrokiem swej żony...

Uprzedźmy na chwilę jenerała i zobaczmy, co się tymczasem działo z Adelą i Oktawem.

Na samym końcu całego szeregu pokojów, znajdował się mały salonik letni z jedną ścianą, całą podwójnie oszkloną. Pani Atalja była wielką miłośniczką kwiatów, a jeżeli wszystkie salony balowe ustrojone w nie były bogato, to salonik oszklony wyglądał, jak czarodziejski gaik najpyszniejszych egzotycznych krzewów i roślin.

Salonik był sztucznie ogrzany, a mimo szklannej owej ściany panowała w nim prawdziwie letnia atmosfera, którą balsamiczny oddech kwiatów zaprawiał wonią i świeżością. Pokój ten był prawdziwem cackiem. Ściany jego okryte były kosztowną mozajką i sztukaterją mistrzowskiej roboty, sufit strojny był w rzeźby najczystszego klasycznego stylu, przedstawiające historję Psyche... Jedna tylko otomana i kilka taburecików stanowiły całe umeblowanie, a duża bronzowa lampa, zwieszająca się z góry, oblewała łagodną falą światła przestrzeń pokoju, ubierając kształty krzewów i kwiatów w fantastyczniejszą jeszcze postać...

Na dworze była noc zimowa, jasna i pogodna... Szklanna ściana saloniku wydawała się furtą przejrzystą do zaczarowanych jakichś, fantastycznych krain... Przeglądał przez nią, ciemny lazur nieba, wyiskrzony gwiazdami, oblany miękkiem światłem księżyca, i połyskiwały kryształem i brylantami konary drzew, szronem zimowym okryte...

W głównej sali, podczas przestanku między tańcami, odezwała się muzyka koncertowym jakimś utworem włoskim, pełnym słodyczy i namiętności, a tony stłumione, łagodne, dolatywały do saloniku, dodając mu nowego, niewypowiedzianego uroku.

Tu znajdowali się Oktaw i Adela. Wyjątkowem zrządzeniem, nikogo oprócz nich nie było w tym prześlicznem ustroniu.

Oktaw wprowadziwszy po pod ramię jenerałowę do tego pokoju, usiadł z nią razem na otomanie. Zmęczona tańcem hrabina Adela rzuciła się z niedbałą gracją, na otomanę. Przyspieszony obieg krwi ubarwił żywym rumieńcem twarz jej piękną, przepełnił czarne oczy jaśniejszemi jeszcze blaskami, pierś, której wycięta suknia balowa nie zazdrościła oku, falowała rozkosznem drżeniem...

Oktaw, usiadłszy obok hrabiny, nie wypuszczał z rąk swych jej dłoni... W takiej pozycji hrabina przebyła chwil kilka, jakby nie mogła się oprzeć przyjemności odpoczynku. Nagle jednak, czy to przychodząc do siebie z zapomnienia, czy uczuwszy silniejszy uścisk dłoni Oktawa, Adela podniosła nagle opuszczoną w tył na poręcz otomany głowę i wyjmując rękę swą z rąk młodego mężczyzny, usunęła się dalej. Jakby pod wpływem jakiegoś przypomnienia, przebiegł uśmiech piękne usta i Adela zapytała nagle:

— Ale, ale, kuzynku, twoja historja, zaczęta przed walcem... Eh bien, et après?...

— Ach zapomniałem, hrabino... — zawołał szybko Oktaw — stanęliśmy na walcu... Nieprawdaż?

— To jest, stanąłeś na walcu... — poprawiła hrabina. — Tylko proszę ściśle trzymać się roli narratora...

— Będę się starał. Lecz przy tobie, hrabino, mimowolnie... on confond les rôles. Po walcu odprowadzam baronowę do jednego z ubocznych pokojów. Zmęczona siada na kanapie, znużenie po tańcu jeszcze piękniejszą, ja, czyni, ale nigdy od ciebie, hrabino...

— To nie należy do textu...

— O, owszem, należy zupełnie! Wszak porównania uchodzą, autorom. A zresztą to rzuca światło na sytuację, i to mnie uniewinnia...

— I ją także?...

— Mais certainement, ma cousine... Im kosztowniejsza zdobycz, tem zapamiętalsze usiłowanie, a im zapamiętalszy przeciwnik, tem trudniejszy opór...

— Albo więc ona była fenomenalną, niesłychaną pięknością, albo pan byłeś bezprzykładnie zapamiętałym, albo jedno i drugie..

— Istotnie jedno było i drugie... Ona była bardzo piękną, a ja byłem bardzo zachwyconym, a przecież sytuacja ta była, co do stopnia obu tych warunków, tylko słabym, bardzo słabym cieniem mojej sytuacji obecnej... — odparł Oktaw i piękny swój wzrok utkwił w hrabinie.

— Przestań pan tedy — rzekła hrabina tonem karcącym, ale łagodnym — nie Ciekawam dalszego ciągu...

— De grace, hrabino, będę już teraz objektywnym, jak autor, jak historyk, jak profesor matematyki! Otoż, wracając do mojej przygody, wziąłem ją za rękę, która jakkolwiek była piękną i drobną, na honor, nie wytrzyma porównania z twoją, hrabino... Baronowa udawała jeszcze zagniewaną, dłoń jej opierała się, ale słabo... nareszcie pod wpływem moich próźb spoczęła w mojej dłoni, uścisnąłem ją czule, biała rączka z drżeniem odpowiedziała na ten uścisk, przycisnąłem ją, do ust i ucałowałem z uniesieniem...

Podczas tego opowiadania hrabina Adela jakby nie czuła, że Oktaw tłomaczył jej swe słowa plastycznie. Ręka Adeli machinalnie spoczęła w ręku Oktawa, który uścisnął ją i namiętnemi okrywał pocałunkami...

Nagle hrabina wyrwała dłoń swą Oktawowi i powstając szybko, rzekła z uśmiechem:

— Dosyć tego... La suite à demain!...

— Hrabino, biorę cię za słowo! La suite à demain!

Adela wyszła z saloniku a tuż za nią postępował Oktaw. Na samym progu hrabina zatrzymała się nagle, zadrżała z lekka i zbladła...

Tuż przed nią stał mąż jej, jenerał Rokicki... Wyniosła, imponująca jego postawa zdawała się być jeszcze okazalszą, twarz okrył lekki rumieniec gniewu. Oprócz tego rumieńca twarz cała zdawała się być spokojną, ale za to oczy jenerała zmieniły się do niepoznania. Z pod siwych brwi, które jakby najeżyły się, od gniewu, utkwiły one w twarzy Adeli groźnym, strasznym zaprawdę wyrazem...

Hrabina jakby się ugięła pod tem spojrzeniem... Oczy jej spuściły się ku ziemi, twarz bardziej jeszcze zbladła. Wzrok jenerała odwrócił się od żony i spoczął na Oktawie, który poraz pierwszy w życiu uczuł wrażenie trwogi. Wzrok Rokickiego zdawał się pytać i grozić zarazem, badać i gromami obrzucać. Pod spojrzeniem tem stał Oktaw jakby pod pręgierzem...

W tej chwili, jakby scenie tej całej brakło jeszcze dostatecznej drastyki, odezwały się z głównej sali znowu nuty walca. Był to ten sam walc, w którym podziwiano niedawno Oktawa i hrabinę. Powtórzono go teraz na żądanie towarzystwa.

— A to ten sam walc, który się wam tak podoba!

— ozwał się z gorzkim i ironicznym naciskiem jenerał.

I zwracając się do Oktawa uchwycił go silnie za ramię i rzekł szczególniejszym tonem:

— Wszakże zaangażowałeś Adelę do tego walca?...

Oktaw był tak pomieszanym, że nie słyszał zapytania, uczuł tylko, jak dłoń jenerała ścisnęła ramię jego żelaznym kleszczem...

— Adelo — odezwał się teraz jenerał — Oktawek prosi mnie o protekcję u ciebie... Pragnie koniecznie jeszcze przetańczyć z tobą tego walca... Wszak prawda?

— dodał do Oktawa stanowczo i z naciskiem, który nie przypuszczał odmowy.

— Tak jest... — odparł Oktaw, wychodząc potrosze z pomięszania.

Jenerał podał ramię żonie a rozpogadzając nagle twarz swoją, rzekł do Adeli znaczącym tonem:

— Dziwna rzecz, z jakiem zajęciem dziś cię obserwują. Musisz dziś prześlicznie wyglądać, Adelo...

Hrabina nie potrzebowała tej przestrogi. W jednej prawie chwili twarz jej przybrała wyraz sztucznej, ale wybornie udanej swobody, a około z bladłych ust pojawił się wesoły uśmiech. Małżonkowie weszli tak do głównej sali, a za niemi postępował Oktaw, który znalazł dość czasu, aby powrócić do kontenansu.

Jenerał podprowadził żonę pod straszny kaktus: spojrzał nieznacznie i rozkazująco na Oktawa, a gdy ten się zbliżył z grzecznym ukłonem do Adeli, ustąpił mu jej z uśmiechem, pełnym spokoju i zadowolenia. Gdy Oktaw i Adela wysunęli się już w tańcu na salę, jenerał zwrócił się do dam pod kaktusem, usiadł sobie tuż koło pani Zenobii i począł z nią wesoło rozmawiać.

Obserwacyjne grono pod kaktusem zostało zbite z tropu. Jenerał był tak spokojny, tak rozmowny, tak miły, a nawet pusty! z takim uśmiechem zadowolenia patrzył na tańcującą żonę, takie dowcipne robił spostrzeżenia i uwagi!...

Tymczasem Oktaw tańczył walca z hrabiną. Patrzano znowu uważnie na piękną parę, ale nikt nie dostrzegł w niej zmiany. Jakżeż się jednak walc ten różnił od pierwszego! Hrabina zanadto była damą wielkiego świata, aby nie umiała wybornie maskować prawdziwego swego usposobienia — a jednakże bystrzejszy obserwator byłby domyślił się łatwo, że owa swoboda na jej pięknej twarzy jest udaniem, okupionem walką ciężką i bolesną...

Na twarzy hrabiny nie było już tego rumieńca, który przed godziną tańczącej nadawał tyle rozkosznego wdzięku, oczy na pozór pogodne, nie mogły utaić wyrazu jakiegoś trwożnego niepokoju, a nigdy zapewne żadnej kobiety nie znużyło tyle boleśne łkanie, ile nużył i męczył Adelę ten uśmiech kłamany na pobladłych ustach.

Hrabina przetańczyła raz tylko około sali... Podzas krótkiego jej tańca wzrok jenerała kilka razy przelotnie, lecz bystro zwracał się do Adeli, a wtenczas duże jego oczy rozpłomieniały się prawie groźnie...

Gdy hrabina usiadła, zbliżył się do niej jenerał i rozmawiał z nią i z Oktawem wesoło. Zdawał się być w najprzyjemniejszym humorze. Cała ta scena balowa była nieporównanym wzorem wyższej komedji salonowej. Sekret tej komedji nieznanym był nikomu z licznych gości, nawet pod kaktusem niedomyślano się niczego.

Po krótkiej chwili odpoczynku jenerał wraz z żoną opuścili salę balową. Oktaw zbliżył się do jenerała, aby się pożegnać. Jenerał skłonił mu się z lekka, i nie podając mu ręki, rzekł:

— Pan wiesz zapewne, że jutro wyjeżdżamy na wieś, na kilka miesięcy... Czy nie mówiłaś mu o tem Adelo?

— Zapomniałam istotnie... — rzekła hrabina pomieszanym tonem.

Oktaw skłonił się w milczeniu. Nie mógł wiedzieć o wyjeździe jenerała, tak jak nie wiedziała o tem Adela, jak nie wiedział i nie myślał nawet o tem przed godziną jeszcze sam jenerał. Apodyktyezność, z jaką Rokicki niespodziewaną tę wiadomość oznajmił, nie dozwalała ani zdziwienia, ani zapytań, a tem mniej opozycji.

* * *

II. OSOBY DRAMATU.

Nim przejdziemy do opowieści dalszych wypadków, które zaszły po opisanej w poprzednim rozdziale scenie balowej, zaznajomić musimy czytelnika bliżej z głównemi osobami naszego małego dramatu. Zaczniemy od jenerała, którego co dopiero poznaliśmy u pani Atalji.

Hrabia Karol Rokicki należał do tych pierwszorzędnych osobistości, które zda się wszystkie możliwe otrzymały warunki, jakich tylko wymagać może stanowisko wysoce znakomite w społeczeństwie. Z rodu świetnego, który wiązał się do najstarożytniejszych i najświetniejszych tradycji rycerskiej naszej przeszłości, dziedzic Ogromnej fortuny, którą, oszczędnością i niezmordowaną zapobiegliwością coraz bardziej pomnażał, niepospolitych zdolności umysłu, szlachetnych zalet serca, w końcu, co niemałą zwykło odgrywać rolę w świecie, pełen urody okazałej. — Rokicki powołany był do najwyższych zaszczytów w swem społeczeństwie, i byłby je niezawodnie piastował, gdyby był swoim dziadem lub pradziadem, gdyby nie w XIX, ale w XVII lub XVIII rodził się, był wieku.

Mimo niesprzyjających stosunków Rokicki przecież doszedł jeźli nie do najwyższych dygnitarstw, to zawsze do bardzo dostojnych i wysokich stopni hierarchicznych. Nie mając w własnym kraju sposobności do publicznych zasług, Rokicki długi czas przebywał w obcych państwach. W młodości obrał sobie zawód wojskowy, a w szeregach armji polskiej dosłużył się stopnia pułkownika i zjednał sobie wysokiemi zdolnościami i nieustraszonem męztwem rozgłos dzielnego wodza i żołnierza. Z rycerską odwagą, z pociągiem do śmiałych, nieraz szalonych nawet hazardów wojennych, łączył krew zimną, bystrość i roztropność.

Po katastrofach z r. 1831 znalazł się hr. Rokicki we Francji. Mając liczne stosunki z najwyższemi kołami rządowemi, Rokicki wystarał się rychło o akt naturalizacji i poświęcił się dalej karjerze wojskowej. Przyjęty w szeregi w stopniu pułkownika, wkrótce dosłużył się szlif jeneralskich. Zdawało się, że Rokicki nie porzuci już nigdy zawodu żołnierskiego. Oddany bowiem z głębokiem zamiłowaniem sztuce wojennej, korzystał z rozmaitych wypadków politycznych, aby ofiarować usługi swe rozmaitym rządom. W każdej armji liczył się do najzdolniejszych jenerałów i w każdej chwalebne zostawił po sobie wspomnienia. Ozdobiony mnóstwem wysokich orderów, obsypany tytułami i dostojnictwami różnych dworów, Rokicki marzyć mógł o najwyższych zaszczytach.

Jenerał skończył był wówczas lat czterdzieści. Cisza zupełna w Europie, brak pola do popisów wojennych, a w końcu tęsknota do kraju, w którym ogromny posiadał majątek — zrządziły inaczej. Rokicki nosił się już z myślą powrotu, gdy bardzo ważna okoliczność myśl tę zmieniła w decyzję rychlej, niżby się tego spodziewać można było. W Paryżu poznał Rokicki młodą, prześliczną wdowę, Polkę, która zarówno świetnością urody, jak wykształceniem, zarówno rodem, jak fortuną, prawdziwie niepospolitem była zjawiskiem.

Kobietą tą była Adela, dzisiejsza żona Rokickiego. Jenerał był wówczas w całej pełni męzkiego wieku i liczył się do rzadkich typów męzkiej urody. Jakkolwiek znacznie starszym był od Adeli, różnica wieku przecież nie była wcale rażącą. Jenerał zakochał się poraz pierwszy w życiu, a zakochał się głęboko, namiętnie. Wyposażony we wszystkie warunki podobania się najwybredniejszej nawet kobiecie, otoczony tym urokiem szlachetnym, jakiego przydawać zwykła sława już głośna i znakomita — Rokicki nie długo czekał na wzajemność. W rok po poznaniu się z Adelą, jenerał wrócił z nią, jako z żoną, do kraju.

Jakkolwiek antagonista pod względem zapatrywań się politycznych, Rokicki, poprzedzony rozgłosem imienia i splendorem zaszczytów, osiągniętych u innych dworów, znalazł w rządzie szacunek i bardzo przychylne względy. Powoływany do wysokich służb honorowych, wyszczególniony zaszczytami — jenerał umiał przecież usunąć się w życie prywatne i oddać się całą duszą domowemu szczęściu.

Czy je istotnie znalazł, o tem z wielu stron powątpiewano. Faktem przecież było, że Rokicki znalazł w małżeństwie swem wszystkie potrzebne warunki szczęścia. Kochał namiętnie Adelę, która nawzajem cała siłą szlachetnego niewieściego serca oddaną była mężowi. Mimo tak silnego wzajemnego uczucia horyzont szczęścia Rokickich zasępiał się bardzo często chmurami.

Była to zagadka, łatwa do wyjaśnienia. Klucz do niej znajdował się w charakterach jenerała i Adeli.

Jenerał należał do tych zaiste nieszczęśliwych ludzi, którzy z przedziwną łatwością stają się samym sobie i drugim przyczyną prawdziwego udręczenia. Rokicki był zazdrosnym aż do słabości; zazdrosnym do tego stopnia, że w rzadkich chwilach refleksji i spokojnego opamiętania się uczuwał wstyd głęboki, i własnemu usposobieniu złorzeczył. Fatalne to usposobienie hrabiego wystarczało już samo przez się do częstego i to bardzo przykrego zakłócenia harmonji domowej. Na nieszczęście nie było to wszystko.

Rokicki znachodził powody do zazdrości nie tylko wewnątrz siebie, ale i zewnątrz. Jeżeli co było zdolnem spotęgować jego zazdrość, to właśnie charakter i usposobienie Adeli. Piękna hrabina była zbyt często przyczyną mniejszych lub większych nieporozumień. Do trzydziestu pozorów, które Rokicki sobie sam wymarzył, dodawała Adela drugich trzydzieści swem postępowaniem.

A przecież mocno się mylił każdy, kto upatrywał w Adeli niewierną żonę. Hrabina kochała męża swego szczerze. i wierną mu była małżonką. Czytelnicy gotowi nam zarzucić sprzeczność w takiej charakterystyce hrabiny Adeli. Wytłumaczyć się tedy musimy obszerniej.

Hrabina Adela należała do kobiet, stokroć lepszych od swej reputacji. Kobiety takie są daleko rzadsze od tych, z których reputacją rzecz ma się znowu przeciwnie. Adela była w gruncie serca kobietą cnotliwą i szlachetnąT żona przywiązaną i wierną — wszystkim tym jednak, którym pozory wystarczają zarówno do pochwał, jak do potępienia, wydać się musiała nieraz lekkomyślną.

Przyczyna tego leżała częścią w przyrodzonem usposobieniu, częścią w wychowaniu hrabiny, częścią w kolejach jej życia. Adela w dziecinnym prawie wieku straciła matkę, a jakkolwiek najstaranniejsze i najwytworniejsze otrzymała wychowanie, wyrobiła się w niej przecież owa niezawisłość i śmiałość w obec świata, która z zwykłym bywa wynikiem podobnego osamotnienia. Wzrok matki, czuwający nad każdym niemal ruchem córki, samo zresztą poczucie troskliwej i bacznej opieki macierzyńskiej, 'wyradza w duszy niewieściej pewną łagodną trwożliwość, potrzebę powodowania się obcym wpływem, skromną restrykcję w obec świata i własnych upodobań.

Rozpieszczona przez ojca, nieznająca matki, Adela pozbawioną była tego żywiołu wychowania, ktory niczem prawie nie da się zastąpić. Nadzwyczajnie żywego usposobienia, wesoła niemal do pustoty, chciwa zabaw, lubiąca się podobać, pełna przelotnych, choć niewinnych uniesień, hrabina odbijała, panną jeszcze będąc, od rówiennic swoich, patrzących na świat i ludzi z pewną wstydliwą bojaźnią, przyzwyczajonych do ścisłego przestrzegania kodexu najprzesadniejszej nieraz przyzwoitości, choćby posłuszeństwo takie okupione być miało dręczącą walką, lub zasadzało się tylko na obłudzie.

Do tego wszystkiego przyczyniło się znacznie także wczesne owdowienie Adeli. Po dwuletniem zaledwie, bezdzietnem małżeństwie, umarł mąż pierwszy Adeli W pełnym kwiecie młodości i wdzięków, bogata, niezależna, uwielbiana przez liczne grono admiratorów, Adela umiała utrzymać niezawisłość swego serca, nie wykroczyła nigdy przeciw taktowi prawdziwemu, i nie obciążyła reputacji swej żadnym lekkomyślnym stosunkiem — rozwinęła w sobie jednak w wyższym jeszcze stopniu śmiałą swobodę, ponętną kokieterję i ochotę igrania sobie z wielbicielami.

Z początku usposobienie takie pięknej wdowy zdawało się być bardzo dobrą wróżką dla wszystkich Don Żuanów i Lovelasów. Wkrótce jednak przekonali się. jak mylną była ta opinja. Po za koło zwykłych awansów, które dają zalotność i wesołość niezawisłej kobiety, żaden z tych, co się kusili o stanowcze względy hrabiny Adeli, posunąć się nie zdołał. Paibikon u tej pięknej kobiety płynął trochę dalej, niż to bywa zazwyczaj u innych, ale za to nikt Rubikonu nie przekroczył.

— Elle est coquette, elle est agaçante, elle est folle, mais elle est diablement vertueuse! — wyraził się o niej jeden z najniebezpieczniejszych, najprzebieglejszych i najwytrwalszych Don Żuanów.

Jedni uważali ją za dziwną zagadkę, za piękny potwór, za jakieś discrimen obscurum, drudzy widzieli w niej kokietkę bez serca, albo z sercem, którego nikt dotąd nie umiał przywieść do przemówienia — a bardzo tylko nieliczna część jej bliższych znajomych poznała się na charakterze Adeli.

Piękna hrabina była z natury zalotną, jak nią mniej więcej każda jest kobieta, ale zalotność ta była Śmielszą, swobodniejszą, rzec można zuchwalszą, niźli u innych. Kobiety rygorystyczne, trzymające się najmałoduszniejszych nawet przepisów kodexu pruderji, wszystkie tak zwane collets montes wyrażały się z pewną indygnacyą, o Adeli, ganiły wymownie i z całem natchnieniem zazdrości jej postępowanie, wyliczały mnóstwo ofiar jej kokieterji — ale żadna z nich nie mogła utaić tego przed sobą, że mimo to wszystko pod względem moralnej siły kobieta ta stała wyżej od nich.

Ta śmiała zalotność Adeli, która oburzała jej przyjaciółki, a do rozpaczy przyprowadzała jej wielbicieli, bo obiecywała wszystko a niedotrzymywała niczego, zalotność ta była nie słabością, ale właśnie poczuciem siły, nie brakiem zasad, ale ufnością w własną zasadę moralną. Adela nie potrzebowała rozstawiać około siebie licznych czat przesadnej skromności i odpychającej pruderji, nie odgradzała mężczyzn, których towarzystwo lubiła, dystansem anektowanej nieprzystępności, pewną bowiem była siebie i swego serca.

Każdy mężczyzna, który zaletami towarzyskiemi potrafił wyjednać sobie wstęp do salonów pięknej wdowy, stał z nią zaraz po drugiej lub trzeciej wizycie na stopniu takiej swobody, na jaką u innej pracowaćby był musiał przez kilka miesięcy ustawiczną, wytrwałą galanteryą. Był to jednak najwyższy już wymiar względów Adeli. Każdy konkurent i adorator pięknej wdowy pochlebiał sobie że jest już na przedjutrzu, ale to przedjutrze nie kończyło się nigdy i nie miało jutra...

Adela wiedziała, że to usposobienie jej znajduje rozmaite, bardzo złośliwe i niepomyślne komentacje, przyjmowała to jednak z pogardliwą obojętnością i z tym dumnym uśmiechem, który bywa wyrazem ufności w własną wartość moralną. Gdy jej raz jedna z bliższych krewnych zakomunikowała, na poły żartobliwie, na poły przestrzegając, niektóre uwagi, obiegające o niej, Adela rzekła najswobodniej w świecie:

— Niechaj mówią; wiedzą najlepiej sami, że kłamią. Nie jestem małoduszną, ani obłudną... Niechaj się niektóre moje przyjaciółki szczycą swoją sztywnością i pozornym rygoryzmem, bo ta ostrożność potrzebna im, et ces belles résistences mathématiquenient graduées wystarczają im za pociechę w wypadkach i stosunkach, których ja sobie nigdy nie miałam i mieć nie będę do wyrzucenia. Ah! ces Lucreces methodiques! jakże im mało wystarcza, aby być w zgodzie z swym kodexem! Wystarcza im to zupełnie, faire Ia cruelle quelques teinps i heroicznie przeczekać lada miesiąc lub kwartał, avant de degraffer Ia peau de tigresse pour... se mettre humaineinent en chemise... Jestem wolną od obu ostateczności. Przyznam się jednak, że mi się śmiertelnie sprzykrzyła ta kontrola. Pragnę temu położyć tamę radykalnie... O! gdyby się pojawił mężczyzna, któregobym pokochać mogła!...Życzenie młodej wdowy ziściło się. Mężczyzna taki zjawił się, a był nim jenerał Rokicki. Wyszedłszy tak drugi raz za mąż z szczerego porywu serca, Adela była szczęśliwą, a byłaby była jeszcze szczęśliwszą, gdyby nie niepohamowana zazdrość jenerała, która zamiast ustawać w miarę czasu, zdawała się z dniem każdym podsycać coraz bardziej.

Przedewszystkiem podsycała ją, jak już wiemy, Adela sama. Przy całej bowiem wierności dla męża, Adela nie umiała się pozbyć ani zalotności, ani swobody, ani owej igraszki pustej z mężczyznami, którzy podziwiali jej wdzięki i jej dowcip. Była to druga natura Adeli, stojąca w jaskrawej prawie niezgodzie z jej szczerą miłością do męża i z istotnemi zasadami niewieściej cnoty, przeciw którym nigdy dotąd nie zgrzeszyła. Pozbyć się tej drugiej natury, znaczyło tyle dla Adeli, co pozbyć się świata, życia, upodobań najprzyjemniejszych, i otoczyć się murem jakiegoś niewytłomaczonego i śmiesznego w oczach wesołej kobiety małżeńskiego anachoretyzmu.

Jenerałowi dawało to oczywiście powód do najczarniejszej zazdrości. Jakkolwiek był człowiekiem wielkiego taktu i wysokiej roztropności pod każdym innym względem — tracił całą równowagę i stawał się słabym. Przychodziło tedy często do wybuchów przykrych, de scen nieraz namiętnych, które ostatecznie przejmowały serce Adeli prawdziwym bólem a sumienie jenerała dotliwemi wyrzutami. Jakoż kończyło się na tem, że Rokicki, przekonawszy się zawsze o płonności swych podejrzeń, okazywał głęboką skruchę, i przepraszał ze łzami ukochaną małżonkę...

Paroksyzmy jednak powtarzały się ciągle — a Adela prawie przyzwyczaiła się do nich, i po każdym niesłusznym wybuchu jenerała umiała z przedziwnym taktem obudzić w nim roztropność i szlachetną dobroć serca, poczem cały swój dowcip wysilała na to, aby ukrócić Rokickiemu szczery żal i rozproszyć wyrzuty, któremi sam siebie obsypywał.

Tak było długo, tak było przez lat kilkanaście...

Na kilka miesięcy przed opisaną w poprzednim rozdziale sceną na balu, zaszła jednak w tym stosunku bardzo ważna zmiana...

Po raz pierwszy zazdrość jenerała była usprawiedliwioną, po raz pierwszy zasadzała się ona nie na wrodzonej podejrzliwości, nie na pozorach jedynie, spowodowanych owem scharakteryzowanym już powyżej usposobieniem Adeli — ale na rzeczywistej podstawie...

Scena na ba'u nie była zwykłą sceną zazdrości, wywołaną bez podstawy przez Rokickiego. Hrabina Adela czuła się tym razem winną w obec rnęża i w obec siebie...

Sławna z okrutnych figlów, płatanych najniebezpieczniejszym Don Żuanom, hrabina, poskromicielka pretensji i zarozumiałości tylu uprzywilejowanych zdobywców serc niewieścich, królowa kładąca z pustem szyderstwem stopy swe na serca męzkie, stała się ofiarą młodego człowieka, wstępującego w świat dopiero.

Był nim znany już naszym czytelnikom Oktaw Jarski. Był to daleki kuzyn hr. Rokickiego. Jarski liczył się do najarystokratyczniejszych rodzin kraju, lecz nieposiadał żadnego prawie majątku. Wychowany za granicą, gdzie matka jego stale przebywała, Jarski przybył do kraju, gdzie według życzenia i silnej nadzieji swej matki, miał zrobić w krótkim czasie karjerę.

"Zrobić karjerę" — ileż w tem wyrażeniu nie mieści se najrozmaitszych pretensji, nadziei, planów i widoków, to skromnych, to przesadnych, to możliwych, to wprost niepodobnych! Zdaniem hrabiny Jarskiej syn jej zasługiwał na najświetniejsza, karjerę. Była tego najmocniejszego przekonania, że, zaledwie pojawi się w kraju, obsypany zostanie dostojeństwami lub przynajmniej miljonową, "zrobi partję. "

— Za rok lub dwa lata — mówiła do siebie pani Jarska, pocieszając się w tęsknocie za ukochanym synem — Oktawek będzie znakomitym człowiekiem, szczęśliwym mężem i panem wielkiej fortuny.

Do tego wszystkiego pomocnym miał być Oktawowi jenerał Rokicki, o którego wysokiem stanowisku, ogromnych wpływach i wielkiem wzięciu między ziomkami, Jarska tyle słyszała i czytała. Oktaw przybywszy do kraju zgłosił się zaraz do Rokickiego, który go przyjął poważnie ale ze szczerą przychylnością. Uczynił dla n ego wszystko, co się czyni dla kuzyna, wprowadził go w najznakomitsze towarzystwa stolicy i dom swój pozwolił mu uważać za własny.

Oktaw korzystał z tego pozwolenia tem chętniej że w żonie jenerała znalazł najpiękniejszą i najgrzeczniejszą gospodynię. Przystojny, wesoły, dowcipny, wytwornie wykształcony Oktaw podobał się bardzo hrabinie. Sama młodość Oktawa, jego niedoświadczenie i odzywająca się w nim zbyt często jeszcze naiwność w zapatrywaniu się na świat i ludzi, dodawały mu w oczach Adeli osobnego, ujmującego uroku

— Powierz się mnie, kuzynku — mawiała śmiejąc się hrabina do Oktawa — ukończę twoją edukację...

Oktaw z pewnością nic nie miał przeciw temu. Powierzył się swojej pięknej nauczycielce, i pokazało się wkrótce, że uczeń młody niebezpieczniejszym był, niż się zdawało. Przychylność prosta dla Oktawa, zmieniała się w zajęcie, zajęcie poczęło przybierać cechę uczucia. Po kilku miesiącach znajomości Adela nie mogła utaić już tego przed sobą, że Oktaw jest czemś więcej dla niej, niż przyjemnym mężczyzną dla lubiącej wesołe towarzystwo kobiety, niż kuzynem dla dalekiej kuzynki...

Gdy hrabina zdała sobie sprawę z tego stosunku, przejęła ją trwoga prawdziwa. Usiłowała niewierzyć sama sobie, wyszydzić wzrastające uczucie, stłumić je w samym zawiązku. Wszystko to było daremnem — Adela czuła, że to co dziś jeszcze da się nazwać rozmaicie, jutro domagać się będzie stanowczo nazwy miłości..

Do tego jutra nie przyszło było jeszcze, a uczucie w obec Oktawa nie było dotąd pełną, rozwiniętą, skończoną miłością. Hrabina broniła się przeciw niej zacięcie, ale czuła, że opór ten słabnie, że chwile zupełnego poddania się uczuciu stają się coraz częstszemi, i że trudno jej coraz bardziej, zatrzymać się przy półuczuciach i półsłówkach...

Hrabina trzymała się w obec Oktawa taktyki, która najlepiej świadczyła o jej wzajemności, choć ją właśnie maskować miała. Nie mogąc pokonać wzrastającego uczucia, Adela wysilała się głównie na to, aby ile możności ukrywać je przed Oktawem. Tymczasem maskowane tak uczucie wzrastało coraz bardziej — a Adela mimo szczerych usiłowań nie przeszkodziła temu, aby Oktaw dojrzał, że nie jest obojętnym swej pięknej kuzynce...

Niepodobna było, aby przy takim stanie rzeczy jenerał nie uczuł niepokoju. Wyjątkowo jednak Rokicki, czy to że wyleczył się już był po części z swej chronicznej zazdrości, czy też, że walczył z nią i stłumić ją usiłował, mając już tyle dowodów niewinności Adeli, otóż wyjątkowo, mówimy, nie zdradził dotąd swego podejrzenia ani jednem słówkiem.

Stosunek Oktawa do Adeli zaczynał być już jednak takim, że niepokoić mógł męża mniej nawet zazdrosnego z natury. Podejrzenia hrabiego wzrastały, a im dłużej umiał je tłumić w sobie, tem gwałtowniejszym groziły wybuchem. Nad horyzontem małżeńskiego szczęścia Rokickich zawisła złowroga chmura.

Od kilku tygodni jenerał był chmurny, ponury i zamyślony — a stan ten przykry stawał się tem gorszy, że Rokicki daremnie czekał na pierwsze kroki ze strony Adeli, do których był już przyzwyczajonym. Wspominaliśmy już, że ile razy jenerał doświadczył paroksyzmu zazdrości, Adela z całą swobodą czystego sumienia umiała wyspowiadać go sama, umiała z przedziwnym taktem i wesołością pełną słodyczy rozbroić jego podejrzenia, sprowadzić je do zera i zawstydzić jenerała, który po każdem takiem wyjaśnieniu, jeżeli to być mogło, bardziej jeszcze kochał swoją żonę. Tym razem Adela zachowywała takie same milczenie jak Rokicki, chociaż niepodobna było, aby nie odgadywała jego podejrzeń. To wszystko dręczyło jenerała, wzmagało jego rozdrażnienie, wikłało bardziej sytuację i czyniło ją tem groźniejszą.

Scena na balu była pierwszą błyskawicą zapowiadającej się burzy. Gdyby nawet nie złośliwe owe uwagi i alluzje, któremi obsypano Rokickiego "pod kaktusem" — jenerał byłby sprowadził rodzaj wybuchu, już dla tego samego, aby wywołać eksplikację i zniewolić poniekąd Adelę, żeby dawnym swym zwyczajem rozproszyła chmury, które sama zgromadziła, wyleczyła ranę, ktorą, sama zadała.

Po raz pierwszy od tak długiego czasu Adela tego nie uczyniła, bo uczynić nie mogła. Czuła się winną, i to zmieniało zupełnie jej stanowisko. Była sama zatrwożoną i bezradną, czuła się nawet prawdziwie nieszczęśliwą...

Gdy Rokiccy wracali po balu do domu, nie przemówili do siebie ani słówkiem. Głuchy turkot karety wtórzył ich zadumom. Hrabia rzucił się w kąt karety, a milcząc, chmurzył swe piękne, wysokie czoło i szarpał w rozdrażnieniu wąs biały. Hrabina czuła dziwny lęk po raz pierwszy w życiu, który jej ściskał serce. Chciała przerwać milczenie, które gniotło jej piersi, jak duszna, atmosfera przed burzą, ale nie umiała znaleźć słowa...

Gdyby ciemne wnętrze karety zostało w tej chwili oświetlone, widzielibyśmy Adelę, tę piękną, przed chwilą rozkosznym czarem owianą kobietę, tę jaśniejącą wdziękami i weselem królowę balu prawdziwie do niepoznania zmienioną. Ujrzelibyśmy ją bladą, z wyrazem dziwnego pomięszania na twarzy, z smutkiem na tak jasnem przedtem czole, z oczyma spuszczonemi w dół, nieśmiejącemi mimo ciemności spojrzeć w stronę, po której siedział jenerał...

Adeli zdawało się, że mimo ciemności nocy mąż widzi jej postać, że wzrok jego groźny i przenikliwy tkwi w jej pomieszanej twarzy, czyta na niej wyznanie winy... Ta myśl była torturą dla hrabiny... •

Nareszcie znaleźli się w domu. Jenerał odprowadził Adelg do jej pokojów i został przy niej przez chwilę. Adela rzuciła się w fotel i milcząca, nieruchoma siedziała w nim z spuszczonemi oczyma. Zdawała się czekać pierwszego słowa jenerała, poddając się spodziewanej burzy, jak skruszona winowajczyni wyrokowi...

Rokicki tymczasem czekał także, czekał przemówienia Adeli, może wesołego skarcenia i tej żartobliwej swady, która go przedtem tyle razy rozbrajała i zmuszała do wyznania winy i do czułych przeprosin. Tym razem zawiódł się w swej nadziei. Adela nie podniosła oczu, przez pobladłe jej usta nie przeleciał uśmiech; siedziała w martwej zadumie, czy pomieszaniu.

Jenerał kilka razy ruszał się niecierpliwie, kilka razy chciał sam przemówić pierwszy, ale kończyło się zawsze na zamiarze tylko. Nareszcie powstał żywo z krzesła, i rzekł szorstkim tonem:

— Wyjeżdżamy na wieś, do Zbrojnej...

— Mówiłeś mi już o tem... — odparła cicho Adela.

— Wyjeżdżamy jutro, pojutrze, za trzy dni najdalej! Czy niemasz nic przeciw temu?

— Nie... — odpowiedziała Adela nie podnosząc oczu. Jenerał zatrzymał się, jakby w najwyższem zdziwieniu. Spojrzał badawczo na żonę i rzekł drżącym od rozjątrzenia tonem:

— Dobranoc!

Wychodził krokiem powolnym z sypialni, oglądał się kilka razy, zatrzymał się nawet dłużej przy drzwiach, jakby spodziewał się jeszcze, że Adela przemówi coś więcej. Daremnie...

Adela milczała, a nawet spojrzeniem nie odprowadziła go do drzwi... Jenerał wybiegł w najwyższem wzburzeniu.

Już kilka godzin minęło od powrotu, a w pokoju Rokickiego słychać było ciągle kroki. W rozdrażnieniu swem jenerał prawie nie zmrużył oka, a ledwie dzień zaświtał, począł wydawać dyspozycje do wyjazdu, mimo przykrej, zimowej pory.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Koniec wersji demonstracyjnej.

III. WYPRAWA PO KARJERĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV. KARJERA OKTAWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V. KAPITAN ZYBERG.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI. NOCNA WYPRAWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII. ZYBERG ODBYWA ZWYCIĘZKĄ KAMPANJĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII. AKT UROCZYSTY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX. ZAKOŃCZENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej