Pierre Corneille

HORACJUSZE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY

AKT PIERWSZY

Scena Pierwsza

Scena Druga

Scena Trzecia

Scena Czwarta

AKT DRUGI

Scena Pierwsza

Scena Druga

Scena Trzecia

Scena Czwarta

Scena Piąta 

Scena Szósta

Scena Siódma 

Scena Ósma 

AKT TRZECI

Scena Pierwsza

Scena Druga

Scena Trzecia

Scena Czwarta

Scena Piąta

Scena Szósta

AKT CZWARTY

Scena Pierwsza

SCENA DRUGA

Scena Trzecia

Scena Czwarta

Scena Piąta 

Scena Szósta

Scena Siódma

Scena Ósma

HORACJUSZE

Tragedia wierszem w czterech aktach

Pierre Corneille

Tłum. Ludwik Osiński

OSOBY

S t a r y H o r a c j u s z - obywatel rzymski
H o r a c j u s z - syn jego
K a m i l l a - córka jego
K u r i a c j u s z - obywatel albański
S a b i n a - jego siostra, a żona H o r a c j u s z a młodego
J u l i a - Rzymianka
W a l e r i u s z - obywatel rzymski
F l a w i a n , albański]
P r o k u l, rzymski] żołnierze
Scena w Rzymie; w domu H o r a c j u s z a.

AKT PIERWSZY

Scena Pierwsza

Sabina,Julia

SABINA
Nie gań słabości, przestań obwiniać mą żałość,
Kogóż w takim nieszczęściu nie opuści stałość?
Gdy nieba zewsząd burzę zwiastują nam srogą,
Najmężniejsze umysły zatrwożyć się mogą.
Dusza męska, na wszystkie przeciwności śmiała,
Niełatwo by tu swoją dzielność zatrzymała.
Lecz chociaż się na próżno własnej trwodze bronię,
Przynajmniej dosyć stała, łez jeszcze nie ronię.
Żalem władać, łzy tłumić wśród takiej boleści,
Ach, jest to dosyć męstwa na umysł niewieści!

JULIA
Pospolitemu sercu taki stan przystoi,
Co w lada zmianie rzeczy nieszczęścia się boi;
Lecz umysł wielki wszelkiej słabości się wstydzi
I w samej niepewności dobry skutek widzi.
Oba wojska przy murach w licznym stoją tłumie,
Ale Rzym dotąd bitew przegrywać nie umie.
Sabino, gdzież jest większa radości przyczyna?
Rzym swą wielkość pomnoży, bo walczyć zaczyna.
Porzuć próżną obawę, porzuć smutek wszelki
I godny umysł rzymskiej miej obywatelki.

SABINA
Jestem nią; tak, niestety! bo męża mam w Rzymie:
Wraz z ręką Horacego przyjęłam to imię.
Ależ ten ślub w niewoli jarzmo się zamienia,
Jeśli zapomnieć każe miejsca urodzenia.
Albo! któraś mi dała życie, wychowanie,
Droga ojczyzno moja i pierwsze kochanie!
Gdy twa młodzież w rycerską przybiera się zbroję, 
Równie zwycięstwa Rzymu, jak straty się boję. 
Rzymie, niech mnie to z winy ku tobie oczyści, 
Miej nieprzyjaciół godnych mojej nienawiści. 
Gdy z obu stron podglądam na szyki oręża, 
Z jednej widzę trzech braci, z drugiej mego męża. 
Wolnoż mi trudzić nieba bezbożnymi śluby, 
Tobie życzyć zwycięstwa, Albie życzyć zguby? 
Wiem, że, jeszcze w kolebce, młode państwo twoje 
Wzrostu czeka i wzrośnie przez marsowe boje; 
Wiem, co ci nieba wróżą; już twoja potęga 
Z szczupłych granic latyńskich władzy świata sięga. 
Wojny twoim żywiołem, własnością zwycięstwa 
I rząd ziemi zdobyczą niezłomnego męstwa. 
Bynajmniej mnie ten zapał szlachetny nie miesza, 
Który z losów przeznaczeń twą wielkość przyśpiesza. 
Obym sama widziała spełnione wyroki, 
Chylące się Pireny pod twoimi kroki! 
Idź, prowadź aż do wschodu niezłamane roty, 
Idź, nad brzegami Renu rozpostrzyj namioty, 
Niech słupy Herkulesa drżą na twe przybycie, 
Lecz szanuj miasto, w którym twój Romul wziął życie. 
Nie chciej tego niewdzięczny zapominać Rzymie, 
Że od Alby masz mury i prawa, i imię. 
Alba twoim początkiem... Stój! i pomnij razem, 
Ze matkę ojcobójczym zabijasz żelazem. 
Zwróć się, gdzie indziej szukaj zwycięskich wawrzynów; 
Matka radość uczuje w szczęściu swoich synów; 
Tę miłość macierzyńską miej na pierwszym względzie, 
Nie bądź przeciwko Albie, Alba z tobą będzie. 

JULIA
Zadziwia mnie ta mowa, bo od owej chwili,
Kiedy rycerze nasi w pole wychodzili,
Kto zna twą obojętność, rzekłby, że w Sabinie
Już odtąd nie albańska lecz rzymska krew płynie.
Dziwiła mnie twa cnota, tak na miłość czuła,
Że się z najmilszych związków dla męża wyzuła,
I gdym szczerej przyjaźni cieszyła się głosem,
Mniemałam, że się tylko Rzymu trwożysz losem.

SABINA
Dopóki tylko małe walki zachodziły,
I żadna żadnej przemódz nie zdołała siły,
Pókim jeszcze nadzieję pokoju widziała,
Z chlubą wtenczas mówiłam, żem za Rzymem cała.
Lecz dziś, gdy cios ostatni nie może nas minąć,
Kiedy trzeba lub Albie, lub Rzymowi ginąć,
Kiedy już po tej bitwie na zawsze upada
Zwyciężonym nadzieja, zwycięzcom zawada;
Winna bym była srogiej dla kraju niechęci,
To tylko, żem Rzymianką, mając na pamięci.
Nie sam mąż mnie obchodzi, nieszczęsna niewiasta,
Przebóg, na równej szali ważę oba miasta!
Między obiema równie jestem podzieloną
I którą los pognębi, za tą będę stroną.
Równą aż do zwycięstwa chowam dla nich duszę
I nie dzieląc się chwałą, nieszczęścia czuć muszę:
W równym stanie mieć będą, po zapadłej klęsce,
Łzy moje zwyciężeni, nienawiść zwycięzcę.

JULIA
Jak różne skutki z przyczyn jednakich pochodzą
I jak odmienne czucia w różnych sercach rodzą!
Jak się mało, Sabino, z Kamillą zgadzacie;
Choć ma brata w swym mężu, kochanka w twym bracie,
Innym atoli okiem, w innym widzi stanie
Krew swą w jednym obozie, a w drugim kochanie. 
Kiedyś ty miała serce prawdziwej Rzymianki, 
W niej widać było czułość trwożliwej kochanki. 
Drżała, kiedy najmniejszy szczęk wydały bronie. 
Bez różnicy zwycięskiej złorzeczyła stronie: 
Z nieszczęściem zwyciężonych łzy łączyła swoje. 
I tak wiecznie karmiła duszy niepokoje. 
Lecz wczoraj, kiedy z wspólnej uchwalono zgody, 
Żeby się rozsądziły bronią dwa narody. 
Widziałam na jej czole radość niespodzianą. 

SABINA
Julio, jak się trwożę tą nagłą odmianą! 
Jaka z Waleryjuszem rozmowy przyczyna?
Także prędko o bracie moim zapomina! 
Może zechcesz naganiać zbytnią czułość moję, 
Kocham brata i zdrady Kamilli się boję. 

JULIA
Równie jak ty, ukrytych przyczyn nie dochodzę 
Ani się też płonnymi domysły nie zwodzę. 
W takim niebezpieczeństwie, w takim nieszczęść stanie 
Dosyć jest widzieć, czekać i nie zadrżeć na nie: 
Ale w powszechnym smutku cieszyć się nie godzi. 
SABINA
Otóż i ona sama w sam czas tu nadchodzi. 
Poznaj jej serce.

Scena Druga

Sabina,Julia,Kamila

SABINA
Siostro, zostańcie tu obie. 
Wstyd mnie, że tyle smutku nie ukrywam w sobie.
Serce moje przez takie udręczone męki
Chce szukać samotności i utaić jęki.
Wychodzi.

Scena Trzecia

Kamilla,Julia

KAMILLA
Każe rozmawiać z tobą; jak niesprawiedliwa!
Czyż rozumie, ze mniejsza boleść mnie przeszywa?
Czyż nie czuje srogości okrutnego losu?
Czyż mi w smutnych rozmowach łzy nie tłumią głosu?
Ach, równe okropności trwożą moją duszę,
I w tamtym, i w tym miejscu równie tracić muszę.
Kochanek mój, którego czczę, kocham jedynie,
Albo naród mój zgubi, albo za swój zginie.
I jakiżkolwiek, przebóg, wyrok się uiści,
Będzie godzien łez moich albo nienawiści.

JULIA
Ręka Waleryjusza tę stratę nagrodzi.
Skądże cię los Albanów tak bardzo obchodzi?
Tu masz twój ród, tu szczęście, ojczyznę i brata,
W nieprzyjaciół obozie nie spotka cię strata.

KAMILLA
Julijo, sprawiedliwsze podawaj mi rady,
Płacząc nad losem moim, nie nakazuj zdrady!
Chociaż ledwie znieść mogę nieszczęścia w tym stanie,
Wolę przecież je cierpieć niż zasłużyć na nie.

JULIA
Co? poczytasz za zbrodnię tak słuszną odmianę?

KAMILLA
Będęż cnotliwą, kiedy niewierną się stanę?

JULIA
Któż dla nieprzyjaciela wiarę chować każe? 

KAMILLA
Zbrodnię krzywoprzysięstwa, ach, któryż bóg zmaże? 

JULIA
Na próżno tajemnicę chcesz ukryć przede mną, 
Słyszałam wczoraj twoją rozmowę tajemną. 
Jak czułe powitanie! Czyliż wątpić można? 
Wierz mi, Waleryjusza nadzieja nie próżna. 

KAMILLA
Ach, kto inny był mojej radości przedmiotem! 
Czegoś dotąd nie znała, dziś dowiedz się o tem. 
Kocham Kuryjacego i ta miłość stała 
Nie ścierpi, byś mnie dłużej za niewierną miała. 
Pomnisz ten dzień, dzień pierwszy i szczęścia, i zguby, 
Gdy brat mój z siostrą jego wieczne zawarł śluby; 
Wtenczas ojciec życzenia nasze spełnić raczył, 
I mnie Kuryjacemu w małżeństwo przeznaczył. 
Ach, dzień ten, dzień radości i rozpaczy razem, 
Złączył ślubną pochodnię z wojennym żelazem; 
Nieszczęśliwe wspomnienie rozkoszy i trwogi! 
Złorzeczyłam niebiosom, przeklinałam bogi, 
Ileżem łez wylała w smutnej losów zmianie! 
Ach, ty sama widziałaś nasze pożegnanie. 
Odtąd wieczna osiadła boleść w sercu mojem, 
Wiesz, jak czule wzdychałam za lubym pokojem. 
Smutna oblubienica, nieszczęsna Rzymianka, 
Raz płakałam ojczyzny, drugi raz kochanka, 
Wreszcie, wśród tylu przeszkód, wśród niepewnych kroków 
Poszłam rozpaczająca pytać się wyroków. 
Posłuchaj, jak mi niebo wolę swą tłumaczy, 
I sądź, jaka nadzieja w ostatniej rozpaczy.
Ten kapłan bogom miły, co przy Awentynie
Przepowiadaniem losów od lat tylu słynie,
Najprawdziwsza wyrocznia łaskawego Feba,
Taką mi dał odpowiedź, taki wyrok nieba:
"Postać Alby i Rzymu jutro się odmieni,
Pokój stanie, braterskie złączą się oręże:
Kamillo, z Kuryjacym wiecznie połączeni,
Żadna siła waszego związku nie rozprzęże."
Ten to mnie głos od dawnej trwogi oswobodził,
A jako skutek wszelkie nadzieje przechodził;
Powstała w sercu moim rozkosz wielowładna,
Jakiej nie znał kochanek i kochanka żadna.
Sądź, jak zbyteczną rozkosz czuła moja dusza,
Bez wstrętu patrzeć mogłam na Waleryjusza,
Rozmowa nawet jego była mi przyjemną,
Wszystko się Kuryjacym zdawało przede mną.
Ja z nim, on ze mną mówił; w tak rozkosznym błędzie
Kuryjacy był wszystkim, Kuryjacy wszędzie.
Dziś powszechna z obu stron zaczyna się wojna,
Wiedziałam o tym wczoraj i byłam spokojna,
Oddalałam od siebie grożące nieszczęście,
Uprzedzając nadzieją pokój i zamęście.
Ale noc rozpędziła tak rozkoszne mary,
Nastąpiły sny straszne, okropne poczwary
Lub raczej rzeź powszechna, śmierć, trupów mogiły
Wydarły sercu radość, a trwogę wróciły.
Tu krew, mordy, tu grożą błyskające miecze,
Co się potwór ukaże, to znowu uciecze.
Miesza się widmo z widmem, zgiełk trwogę pomnaża,
A każda nowa mara w dwójnasób przeraża.

JULIA
Niech twój umysł przeciwną nadzieję stąd bierze.

KAMILLA
Tak życzę, nieszczęśliwa, a przeto tak wierzę; 
Lecz mimo żądze, mimo gorące modlitwy 
Nie jest to dzień pokoju, ale krwawej bitwy. 

JULIA
Tak się dzieje, przez wojny dają pokój nieba. 

KAMILLA
Niech trwa złe, jeśli tego lekarstwa potrzeba: 
Czy Alba nas podbije, czyli my zwyciężeni, 
Ach, nie możesz być moim, Kuryjacy, mężem?... 
Tak, każdemu na zawsze wzbronione to imię, 
Kto lub służy Rzymowi, lub panuje w Rzymie; 
Ale cóż to ja widzę? Kto do nas przychodzi? 
Tyżeś to, Kuryjacy? czy mnie mój wzrok zwodzi... 

Scena Czwarta

Ciż sami,Kuriacjusz 

KURIACJUSZ
Nie wątp, ja to sam jestem; widzisz wojownika, 
Ani zwycięzcę Rzymu, ani niewolnika. 
Nie przychodzę do ciebie krwią rzymską zmazany 
Ani mnie hańbią podłej niewoli kajdany. 
Znane mi twoje serce, chwała twoja znana, 
Pogardzasz niewolnikiem, nienawidzisz pana.
Pośród ostateczności, wśród okropnej doli 
Lękałem się zwycięstwa, lękałem niewoli... 

KAMILLA
Przestań; dochodzę reszty, Kuryjacy luby! 
Unikasz bitwy pomny na twe święte śluby. 
Serce twoje mnie jedną nad wszystko ocenia, 
Jam twój kraj pozbawiła twojego ramienia; 
Lecz widziałeś już ojca? Co on na to powie,
Że w domu jego szukasz schronienia twej głowie?
Czyż u niego ród pierwszym, czy ojczyzna celem?
Jest on ojcem, lecz pierwej jest obywatelem;
A wreszcie czy nam trwale niebo łask udziela?
Witałże w tobie zięcia czy nieprzyjaciela?

KURIACJUSZ
Przyjął mnie jako syna, jak zięcia powitał,
Umysł mój w jego oczach tajną radość czytał;
Bom nie przyszedł jak zdrajca do waszego domu,
Nie przyniosłem na czole ohydy i sromu.
Nie tak ja mało ważę kraju mego sprawę,
Kocham ciebie, Kamillo, lecz kocham i sławę.
W całej wojnie niejednym pokazałem czynem,
Że umiem być kochankiem i ojczyzny synem.
Łączył się los narodu z miłości zapałem
I gdym walczył za Albę, do ciebie wzdychałem,
I dziś mimo nadzieję, mimo żądze moje,
Niech tylko Alba każe, pójdę staczać boje;
Kamillo, pokój rzymskie otworzył mi bramy,
Z jego to daru wspólnych uczuć się zwierzamy.

KAMILLA
Pokój! Jakiż cud słyszę, któryż to bóg sprawił?

JULIA
Zapomniałaś, Kamillo, co wyrok objawił,
Lecz dowiedzmy się reszty... Przez jakie zdarzenia,
Jaka władza dzień bitwy w dzień pokoju zmienia?

KURIACY
Któż by się był spodziewał? Już z obojej strony
Spieszył na pole Marsa żołnierz zapalony;
Idą hufce, już grozi żelazo żelazu, 
Chcą bitwy, ostatniego czekają rozkazu. 
Wtem dyktator przed liczne występuje szyki, 
Wzywa króla, w zapędzie cofa wojowniki, 
A zabrawszy głos, rzecze: "Co czynim, Rzymianie! 
Jakież bóstwo nam radzi to krwawe spotkanie? 
Nie wzbraniajmy się, niechaj rozum nas oświeci: 
Wszak córki nasze waszych żonami są dzieci; 
Sąsiedziśmy, w braterskiej żyjemy rodzinie, 
Jedna krew w żyłach Rzymian i Albanów płynie: 
Jednymeśmy narodem, z jednej idziem głowy, 
Za cóż się niszczyć mamy przez ten bój domowy, 
Gdzie śmierć zwyciężonego na zwycięzcę spada, 
A tryumf łzy wyciska, wprzód nim wieniec wkłada? 
Nieprzyjaciele nasi dawno tego życzą, 
Byśmy wzajem gnębieni, im byli zdobyczą. 
Czyliż to jednej strony potęgę ustali, 
Kiedy w drugiej sąsiedzką podporę obali? 
Długo się z niezgód naszych sąsiady cieszyły, 
Na nich raczej obróćmy połączone siły. 
Rzućmy ten spór wiecznego godzien zapomnienia, 
Który dobrych rycerzy w złych braci zamienia. 
Jeśli nas chęć pierwszeństwa w pole wyprowadza 
Dla walki, przy kim będzie panowania władza, 
Niechaj się tak obficie krew braci nie toczy, 
I to, co poróżniło, niechaj nas zjednoczy. 
Niech kilku wojowników każdy lud wybierze, 
Tak wybrani za wszystkich niech walczą rycerze, 
A komukolwiek niebo zapewni wygraną, 
Niechaj słabsi mocniejszym podlegli zostaną. 
Lecz, co by wieczną było dla mężów ohydą, 
Niechaj pod prawa cudze, nie pod jarzmo idą. 
Bez hołdów, bez daniny, bez żadnej sromoty 
Za zwycięzcami pójdą zwyciężonych roty;
To połączy dwa państwa, to im siły doda."
Na te słowa precz sroga uchodzi niezgoda,
Każdy wzrokiem przeciwne szeregi przebiega,
Ten brata, ten krewnego, ten zięcia postrzega,
Zdumiewają się wszyscy i pojąć nie mogą,
Jak się mieli, niebaczni, krwią zbroczyć tak drogą.
Przyjęta jest ofiara; pokój upragniony;
Pod tym warunkiem obie przysięgają strony.
Broń sześciu mężów skończy dwóch krajów niechęci.
Tym wyborem i wojska, i wodze zajęci,
Nasz dyktator w obozie, a wasz król w senacie.

KAMILLA
O bogowie, jak wielkie szczęście mi zsyłacie!

KURIACJUSZ
Tak, Kamillo, dziś jeszcze za wspólnymi głosy
Los wojowników nasze ustanowi losy;
Tymczasem, nim ogłoszą wybranych imiona,
Rzym dla was, a dla Rzymian Alba otworzona;
Łączą się dwa obozy i pod hasłem zgody
Duch pokoju braterskie jednoczy narody.
Mnie tu miłość za bracią twymi przyprowadza,
Nowa się w sercu moim nadzieja odradza;
Ojciec twój nie chce szczęścia mojego oddalić,
Jutro ma dla nas ślubną pochodnię zapalić,
Pójdź więc i odbierz wyrok lubego zamęścia,
Ten dla Kuryjacego drogi wyrok szczęścia.

KAMILLA
Pójdę, ale wprzód braci widzieć mi potrzeba,
Od nich jeszcze usłyszę o wyrokach nieba.

JULIA
Idźcie, a ja przed święte zaraz biegnę progi
Błagać za wasze szczęście nieśmiertelne bogi.

Koniec wersji demonstracyjnej.

AKT DRUGI

Scena Pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Piąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Siódma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Ósma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Scena Pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY

Scena Pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Piąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena Ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej