Aleksander Bronikowski

JANA KAZIMIERZA I

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I. JAN KAZIMIERZ W PODRÓŻY MORSKIEY DO HISZPANII PRZYBIJA DO BRZEGÓW POŁUDNIOWEY FRANCYI.

II. SAMUEL OPACKI I KLARA HEBERT W PRZEPRAWIE MORSKIEY Z LES MARTIQUES DO LAMBESK.

III. POSŁAŃCY KRÓLEWICZA W DRODZE DO PARYŻA.

IV. POSŁANNICY KRÓLEWICZA W PARYŻU.

V. SAMUEL OPACKI W POWROCIE Z PARYŻA DO SALON.

PRZYPISY WYDAWCY

JANA KAZIMIERZA WAZY WIĘZIENIE WE FRANCYI

POWIEŚĆ HISTORYCZNA z XVII. WIEKU

Tom I.

Bronikowski Aleksander

Tłómaczony z Niemieckiego Przez J. K. O.

I. JAN KAZIMIERZ W PODRÓŻY MORSKIEY DO HISZPANII PRZYBIJA DO BRZEGÓW POŁUDNIOWEY FRANCYI.

Minęło czternaste południe miesiąca Maia, roku tysiąc sześć set trzydzieści ósmego, kiedy na maley krypie po zatoce Prowanckiey Saint Chamans dopływał pewny podróżny do miasteczka les Martigues. Po kilku burzliwych dniach; w owym wypogodziło się powietrze: czamoszare baszty tamecznego zamku, który wieżą koźlą nazywaią (tour de bouc), promieniami zapadaiącego słońca złocone, topiły swoie iaskrawe obrazy w rozlewie zatoki: *tumany dymu ulatuiącego z mnogich kuźnic ostrowa,* który leży w środku zatoki, ulatały po nad miastem i zamkiem, a żagle galery, która w przystani stała na kotwicach i miała pozór gotowości odbicia od brzegu, obwisły ku pomostowi. Na banderze tego statku powiewał czerwony, koroną uwieńczony, lew Genueński, a krzykliwe wołanie żeglarzów włoskich rozlegało się po przestworze ukoioney wody. Wśród takowego stanu powietrza i wody przebierały wiosła krypy podróżnego, a on zdawał się gubić w głębokiem rospamiętywaniu. Od czasu do czasu napędzał wprawdzie swoich przewoźników do pośpiechu: przecież oczy iego rzadko kiedy zwróciły się na cel iego morskiey przeiaźdki, na miasto les Martigues, którego domy ciągnęły się wzdłuż pomorza, winogrodami i oliwnemi sadami upstrzonego; ale to z boku na zamek, to w tył na galerę. Jego przewoźnicy probowali wciągnąć go w rozmowę: lecz albo dla tego że był czem innem zaięty, albo że niedostatecznie rozumiał ięzyk oe; gadatliwi Prowansale kilka razy musieli iednę rzecz powtórzyć nim on ięzykiem oui odpowiedział im w kilku, szybko i cudzoziemskim akcentem wyrzeczonych, słowach. Przybito nareszcie do przystani: nieznaiomy uiścił się z należnego maytkom myta, które, wnosząc z ich podziękowań, więcey im przypadło do smaku, niż iednozgłoskowa z nim rozmowa: potem obwinął się w płascz, wyskoczył na brzeg i żwawym krokiem udał się przez wzgorzyste pobrzeże na rynek mieyski z którego był otwarty widok na zatokę. Tu zastał wszystko w poruszeniu. Gromada ludzi, większa niż zwyczaynie w tak małym zakątku, to się skupiała gwarząc między sobą, to przesuwała się z iednego końca rynku na drugi, wlepiaiąc w przystań nieporuszone oko. Nieznaiomy szeł prosto ku domowi, nad którego drzwiami wisiała tarcza z trzema liliiami maiąca napis pod herbem Francyi. Ale tu dotarszy, znowu inaczey się rozmyślił: nie wszeł do domu ale siadł na kamienney ławce podwórza, przypieraiącey do iednego z wielkich drzew figowych, które cień dawały. Tu, zadumany i smutny zdawał się nie widzić że go otoczyła i chciwem okiem mierzyła mnoga czereda ciekawych.

Nieznaiomy wyglądał na 25. lat wieku, miał urodziwą postawę i tylko, przez odbiiaiącą wpośród smaglawych twarzy Prowansalów białość swey cery, wydawał się nieco bladym: z resztą trudy podróży a może i inne przyczyny mogły były wyryć na iego obliczu ślady wycieńczaiących wpływów. Na głowie miał wprawdzie, tak iak chciał obyczay mieysca, duźy kapelusz z piórem: a co większa, płascz iego, który resztę ubrania okrywał, był zrobiony na sposób francuski. Ale z cudzoziemska podgolone włosy postawiły go w sprzeczności z długiemi buiaiącemi puklami, takiemi iakie zapusczano we Francyi za rządów Ludwika XIII: w braku zaś owcy ostrokończatey bródki, którey nazwanie dziś iescze przypomina Patryarchę Burbonów Henryka IV; przebiiało przez iego rysy piętno cudzoziemczyzny. Nadto koniec połyskliwey pochwy, który zpod iego płascza wyglądał, zdawał się raczey krzywą szablę niż prostą szpadę zapowiadać.

Do zanurzonego w myślach, po kilku chwilach odosobnienia, zbliża się młoda dziewczyna, córka właścicielki gospody pod herbem Francyi, chcąc go zapytać czy czego nie potrzebuie. Ale gdy oczy Klary, tak się nazywała dziewczyna, zbiegły się z oczami nieznaiomego; zmieszana i strwożona cofnęła się, niepewna czy ma pierwsza przemówić. Wprawdzie, nieznaiomy wypogodził swoie wejrzenie i chciał powitać Klarę, iakby ią dawniey był znał. Ale w tem dało się słyszeć wołanie z końca rynku: "Aha! aha! to przecie iuż przybiiaią do przylądka Bastydy: za kwadrans muszą tu stanąć: " i wszyscy pobiegli do przystani, i teraz sarna dziewczyna została przy Nieznaiomym.

"Dobry wieczór Panno Klaro, dopiero rzekł on z uśmiechem: iak się miewasz?" "Więc się nie pomyliłam, skwapliwie odpowiedziała dziewczyna, że iesteś ten sam co to tu przed sześcią tygodniami byłeś z drugim, o którym wieść biega że to był Cesarz Rzymski, a nawet iak powtarzaią Bey Tunetański, i że chciał spalić Toulon i Marsyliią, i nawet tę tam naszą obmierzłą starą Koźlą wieżę. " "Niestety! odpowiedział nieznaiomy, teraz nic on obmierzłą koźlą wieżę, lecz go koźla wieża dzierży. Nie iest on Cesarzem Rzymskim a tym mniey Beiem Tunetańskim, iak o tem wiedzieć musisz, Klaro, kiedy przecie nie potrosze z tobą rozmawiał i nie lada upodobanie w tobie znalazł. " " To coś w końcu powiedział, Miłościwy Panie, odezwała się Klara, mnie się tyczyć nie może, i dla tego nie chciałam zważać kiedy ludzie Pana Chantereine, którzy tu przebywaią, o tem mówili: i nie zważam chociaż dotąd o tem mówią. W moich oczach nie wyglądał on na Turka: do tego mówił po francusku iak Francuz, a gdy u nas chleb łamał widziałam iak czynił znak krzyża świętego, czego przecie nie robią Turcy. " "To tedy Chantereine, zapytał nieznaiomy, ma wiele ludzi przy sobie?" "A! ma do dwustu iezdnych, odpowiedziała Klara, a ci którzy tu bawili, powiadali mi że i Król i Kardynał, i nawet Hrabia Valois, srodze na tego iegomości są zagniewani. " "Ten który był ze raną, rzekł nieznaiomy, nigdy nie obraził Króla Ludwika, a z gniewu Kardynała i Gubernatora Prowancyi, żartuie sobie. " "Dla Boga, móy Panie, zastanów się co mówisz: Hrabia Valois iest wielki Pan, a podobno i z krwi Królewskiey, chociaż.... iuż mnie zapewne rozumiesz. Oprócz tego iest to Pan zawzięty r poznałam go będąc garderobianą przy Hrabinie Valois, do którey właśnie wybieram się z powrotem kiedy iuż moia Matka Bogu dzięki ozdrowiała. A cóż dopiero Kardynał! Ach! musisz być bardzo z daleka, kiedy się ich nie boisz. " "Dosyć z daleka, odpowiedział nieznaiomy, a do tego z krain który nie wie co to się boić. " "Wszystko to brzmi pięknie, odpowiedziała dziewczyna podaiąc nieznaiomemu kubek napoiu: ale iednak ieżeli mam ci dobrze radzić, piy prędko i umykay. Jesteś wprawdzie cudzoziemcem: nie chciałabym przecież twey zguby, bo ty i tamten drugi musicie być niewinni, kiedy wam Pan Chantereine nie sprzyia. Mówiąc między nami, iestto człowiek nie naylepszy: ani ia ani moia Pani nie lubimy go, chociaż u Hrabiego Valois ma wielkie laski i iest Kapitanem iego gwardyi. Dla tego właśnie móy drogi Panie, nie możesz tu bespiecznie przebywać. " "Jakże ci iestem wdzięczny za twoię życzliwość! rzeki nieznaiomy ściskaiąc iey rękę, ale cię proszę o cierpliwość: iesczebym tu chciał zabawić bo muszę się widzić z moim kochanym Panem (który tędy wkrótce przeieżdzać będzie,) choćby się też nie wiem co stać miało." "Cicho! przerwała mu Klara: oto są ci dway o których dopiero spomniałam: " i pędem pobiegła do domu.

Wtem wyszli z gospody dway męsczyźni, żarliwą rozmową zaięci: obadwa iescze dość młodzi. Jeden z nich miał na sobie kawalerską kurtę z brunatnego sukna, na głowie kapelusz z piórem takiegoż koloru, a u boku ogromny pałasz. Drugi wyglądał na maiętnego miesczanina owych czasów, miał na sobie długą ciemnoszarą suknię, a na głowie iamułkę z czarney pilśni. Ale ich odzież nic odpowiadała wyrazowi ich fizyonomii. Na pociągłey chudey twarzy powierzchownego woiaka zaległo niemylne piętno osczerstwa i chytrości: kiedy mówił; machał rościepierzonemi palcami, iuż to głascząc niemi podbródek i usta, iuż dmuchaiąc w nie obyczaiem mieszkańców południowey Europy, którzy takowemi iestami tłomaczą uczucia tryumfu. Twarz znowu miesczanina nosiła w szerokich i prostackich rysach wyraz surowości umysłu: ale mimo to, gdy przemówił; iego ułożenie zapowiadało człowieka który się mógł znajdować po lepszych towarzystwach, i być po nich wzięty z wesołego i dalekiego od trosk humoru. "Jak ci powiadam, Panie le Normand, rzeki kawalerzy sta, burza nie mogła powstać w pożądańszey porze. Od chwili odbicia z Genui czekałem na sposobność i przy dobrotliwości tego Pana byłbym ią znalazł, gdyby Saoli któregom nakłonił aby mnie i kilku innych młodych ludzi zabrał i w pierwszym porcie na ląd wysadził, nie byt tak skwapliwy. Wszakże niedługo czekałem. Jescze pod Saint Turpin zapędziła nas burza na brzegi morskie, a wtedy przyszło mi z łatwością namówić owego Pana aby, korzystając z tak dogodney pory, zwiedził byt wiekopomną Marsyliią. Nie omieszkałem wówczas wyprawić nocą posłańca do Magistratu i przestrzedz Panów radnych aby uczynili coby się im zdawało. A my tymczasem poszliśmy na przedmieście, gdzie z wszelką skrzętnością, moich rodziców którzy iuż dawno pomarli za żyiących, a kogoś, który nigdy nie był na świecie, za niebosczyka udałem." " Cóż to ma znaczyć, Panie Godefroi, " zapytał ze śmiechem miesczanin? * "To ma znaczyć, odpowiedział kawalerzysta, że powiedziałem tamtemu, iakobym kogoś w mieście w poiedynku zabił i że dla tego, boiąc się na świat pokazać, nocną tylko porą wychodzić i nacieszyć się mogę z nayukochańszymi rodzicami moimi których dawno nie widziałem, i znowu wracać na przedmieście gdzie go prosiłem aby na mnie czekał.* Tak się tez stało, tylko że zamiast do rodzicielskiego domu, poszedłem do ratusza gdzie mnie dość długo zatrzymano zadaiąc mi róźne pytania: przecież o wschodzie słońca iuż byłem w drodze, a znaczny orszak ze mną., Wtem, o świcie, licho tamtego powiodło na kiermasz, *a iego sługę Elerta do sklepu. Tam Elert posłyszał, co ludzie gadali ze przybycie iego Pana iest iuż wiadome i że go chcą przytrzymać. Wybiega więc co tchu, ostrzega go, a obadwa dostawszy się do portu i w nim znalazłszy szalupę od okrętu który tylko co był zawinął, wsiadaią do niey i po kilku chwilach odbiiaią od brzegu.* Możesz sobie wystawić Panie Ie Normami iakem się wyciekał kiedym, z mymi ludźmi stoiąc na brzegu, patrzyć musiał na statek z pomyślnym wiatrem ku Hiszpanii płynący. Zgrzytaiąc zębami złorzeczyłem powolności przemądrych Panów radnych Magistratu, dopadłem konia i natychmiast ruszyłem do Lambesk do Hrabiego Valois. Tam dowiedziałem się ze cisza dokonała tego co burza zaczęła, że galera musiała zawinąć do kanału Beere, że ptaszek został zwabiony do Koźley wieży i ze w niey siedzi przy starym kommendancie Nargoni. Dopiero kazał mi Pan Chantereine udać się w to miejsce z Intendentem Prowancyi, a ia też poiechałem z Panem Champinois abym zeznał iż ten złapany ptaszek iest w samey rzeczy białym orłem: resztę wiesz." "Już dobrze, iuż dobrze, Panie Godefroi! odezwał się le Normand: ia wszystko wiernie sprawię." Oddalił się Kawalerzysta zmiesczaninem ale ten ostatny, popatrzywszy badawczem okiem na przystań, znowu powrócił pod figowe drzewo do nieznaiomego.

"Dobry wieczór, rzekł do niego Prowansal, zmierzywszy go rospoznawczem okiem. Zapewneś tu przyszeł abyś także zobaczył Beia Tunetańskiego, którego tędy maią przeprowadzać." Nieznaiomy, iak się zdawało, chciał z razu żwawo odeprzeć taką zagadkę, a'e wnet inaczey się rozmyślił, i rzekł. "Tak iest: będzie to osobliwe widowisko" W tem nadeszła zadyszana Klara, niosąc chleb i owoce dla nieznaiomego: a kiedy ten po nie wyciągał rękę; ona nieznacznie i iakby od niechcenia mrugnęła na niego daiąc mu znak ostrzeżenia. Nieznaiomy uśmiechnął się do Klary, chcąc nieiako odpowiedzieć że rozmowa tych dwóch ichmościów, którą dopiero słyszał, iuż dostateczną była dla niego przestrogą. Miesczanin chciał go wyciągnąć na słówko: ale widząc że go krótko zbywa; ostygł w zapale i zaczął na zły chleb i na złe wino wygadywać. Roześmiała się na to Klara, -córka gospodyni, i rzekła: "chleb i wino zawsze są dobre ale nie zawsze są takimi ludzie." Uraził się z razu temi słowy le Normand, ale wpatrzywszy się w dziewczynę; zastanowił się, zdiął iamułkę i z wielką grzecznością rzekł: "Ach! iakiemże osobliwszem zdarzeniem, droga Panno Klaro! mam zasczyt widzić cię w miasteczku les Martigues? Czyż sobie wiecey podobasz w tym starym gracie niż w pięknym pałacu w Lambesk u Wielmożney Pani Hrabiny Valois" "Ja, krótko i skromnie odpowiedziała Klara, przybyłam tu aby doyrzeć moiey chorey Matki, a w tem nic nie masz dziwnego. A ty Panie le Normand co też tu porabiasz w les Martigues?" "Ja zostaię w służbie Królewskiey," odparł le Normand z napuszoną miną. " O! rzekła uśmiechaiąc się dziewczyna, właśnie też król wie o tobie. Zaniechałbyś takich przechwałek móy przyiacielu: za daleko od was do Ludwika trzynastego, a królem który tu ciebie przysłał, nie kto inny iest tylko Pan Chantereine." Te ostatne słowa wymówiła Klara głośno i z nieiaką dosadnością rzucaiąc okiem na nieznajomego. "Ze tez ty zawsze musisz stroić żarciki, kochana Panno Klaro, nieco gaposkim tonem odezwał się Francuz. Strzeż się przecież abym cię do Aix do Pana Walentyna nie zaskarżył." "Day mi pokóy z twoim Panem Walentynem, rzekła zniecierpliwiona i zarumieniona Klara i póydź raczey ku przystani dowiedzieć się co tam za hałas i skąd powstał."

Gdy się to dzieie, ozwał się wielogębny wrzask ludu. "Oto galera! oto przybywaią! A gdzie też iest Bey? Czy widzicie Cesarza Rzymskiego?" Na ówczas le Normand zrobił krok w tył, i spiesznie pobiegł tam, gdzie naywiększa wrzawa huczała: a Klara przystąpiwszy do nieznaiomego, który głębiey usuwał się między cienie drzew, rzekła: " Strzeż się go, bo to ieden z nayniegodziwszych ludzi. Jeżeli tu chcesz pozostać; bądźże, powtarzani, bardzo ostrożny. Nie wiem czem się to dzieie, ale mi się wszystko zdaie, że cię ma spotkać iakieś niesczęście, ciebie i, dodała z pomieszaniem, drugiego Pana. Od dwóch dni, iak niepomyślne z zaraku pogłoski dochodzą, modlę się do Świętey Magdaleny de Sainte Baulme, aby was strzedz raczyła w kraiu, w którym cudzoziemcami iesteście. " "Ach! prawda ze tu cudzoziemcami iesteśmy, moia kochana Klaro, i bez obrony przeciw przemocy: i oto dla czego ia się sam przyczynie Świętych polecam, a ciebie proszę miey mnie w swoiey opiece przez iaki dzień lub dwa." "Nie żartuy tylko, Panie gościu, odpowiedziała dziewczyna; wszakże Klara Hebert iest młoda i bez znaczenia, lubo z resztą zdarza się że i słaba dłoń niesie ratunek." "Broń mnie Boże, zaczął mówić nieznaiomy, abym miał iartować z ciebie zacna panienko: wkrótce zobaczysz, że to sczerze powiadam." Ale mu przerwała Klara:, "Ach! móy Panie co to tam ludzi, i oni tu ciągną!

Podwórze gospody pod trzema liliami zapełniło się żołnierstwem, które otaczało garstkę po cudzoziemsku ubranych ludzi: z tych iedni mieli na sobie długie w kraiu owym nieużywane ferezyie, poniekąd z drogiey materyi, a pod temi iedwabne żupany których obcisłe rękawy z pod buchatych rozerzniętych kontuszów wyglądały. Czapki osobliwego kształtu z zatkniętemi czaplemi kitkami, okrywały ich podgolone włosy: szerokie pasy złotem i srebrem tkane, sztucznemi kwiatkami albo wyobrażeniami zwierząt zahaftowane, otaczały ich biodra, a z tych spusczały się bandolety, lecz tym bandoletom nie dostawało broni. Niektórzy tez z nich byli w Niemieckim doktorskim stroiu, z krótkim szerokim płasczykiem, z marsczonemi kołnierzykami i mankietkami, w buchastym kapeluszu: inni znowu w ubiorze duchownym. Z ciekawością poglądała Klara, kryiąc się za nieznaiomego, na ludzi którzy otoczeni strażą podeszli pod drzewa figowe. "Czy znasz ich?" szepnęła Klara do nieznaiomego, który głębiey iescze cofał się w cień i oboią dłonią twarz sobie zasłaniał. "Tak iest znam ich, odpowiedział nieznaiomy, boć to są (miałżebym taić przed tobą) rodacy moi i towarzysze przygód moich. " Na te słowa, Klara, głęboko westchnąwszy, spuściła oczy ku ziemi.

Tymczasem straż zatamowała wstęp od rynku a cisnący się tłum ciekawego pospólstwa wyparła halabardami. Wtedy ieden z ieńców, człowiek iuż poważny wiekiem, który miał na sobie bogatą hiszpańską ciemnobłękitną iupkę a na niey krótki czerwony płascz ze srebrnemi galonami, postrzegł z nienacka nieznaiomego który z Klarą stał pod szpalerem, przypatrzył mu się z uwagą, a potem mową cudzoziemską powiedział kilka wyrazów na które tamten odmruknął. W tem runęły trąby z drugiey strony rynku, długi poczet jezdzców maiąc na swem czele przybranego w rycerski rynsztunek dowódcę którego glos roskazuiący odznaczał sio chrapliwym akcentem, nadciągnął z uboczney ulicy. Po za tym poczetem, ukazało się ośmiu lub dziesięciu ludzi, w takich samych iak pierwsi, cudzoziemskich ubiorach, i ieden z nich iechał konno, a inni szli przy nim. Za nimi znowu postępował hufiec iezdzców, z przeszło stu ludzi złożony, ale ten co iechał konno był pomiędzy ieńcami. Był to młodzian wysokiey i wysmukłey urody, ale cery bladey iakby po chorobie: iego iednak pełne ognia oko miotało strzeliste błyski oburzenia i wzgardy, z rycerską miną dotrzymywał on wierzchu, a ie go dzielny rumak stawiał dęba, ile razy niecierpliwy iezdziec dal mu bodźca ostrogą. Aksamitna amarantowa czapka, wysoką buiaiącą kitą stroyna, i sznurkiem kilkonitnemi połyskliwemi diamentami sutym podpasana, okrywała iego głowę. Podobney roboty łańcuch, na którym złote runo wisiało, błysczał na iego błękitno-aksamitnym kontuszu, którego szerokie w tył spusczone rękawy ukazywały żupan z białey materyi, złotemi kwiatkami zahaftowany. Szeroki pas z perskiey materyi dźwigał krzywą szablę, a tey rękoieść była wysadzona rubinami. Krótkie czerwone bóty z małemi ostrogami okrywały iego nogi.

Gdy oczy Klary z nienacka padły na tego młodzieńca; zatrwożyła się cała i drżącym głosem wykrzyknęła: "Ach to on, to on sam, o móy Boże!" Nieznaiomy nasz, stoiąc obok Klary, milczał wprawdzie, ale oburzenie wytryskało z iego kołuiących oczu i zdawało się przemawiać przez iego drgaiące usta. "Ach! powiedz, powiedz mi, rzekła do niego Klara, co to zacz ten nadzwyczayny młodzieniec?" "Miałżebym się iak Piotr zaprzeć Pana swego, odpowiedział nieznaiomy po krótkim namyśle: ten któremu się dziwisz iest Naymiłościwszy Jan Kazimierz Waza syn Zygmunta III Króla Polskiego i Szwedzkiego, a brat Władysława IV którego potężnemu berłu podlegają te ludy, co zaległy ziemię od bałtyckiego do czarnego morza. Ów w duchownych szatach z krzyżem dyiamentowym na piersiach, mówił daley nieznaiomy nie postrzegaiąc tłumionego Klary westchnienia które nagle iey pierś wydala, ani bladości iey liców, iest Przewielebny Alexander Hrabia Konopacki, Opat Wąchocki, Królewski Poseł na dworze Madryckim i Nominat Biskup Warmiński, teraz zaś przez przywiązanie do Nayiaśnieyszey dynastyi Wazów nieodstępny Królewicza Pana moiego, i w podróży i nawet, gdyby do tego przyszło, w więzieniu towarzysz. Ów w oliwkowym kontuszu z szeroką kędzierzawą brodą, iest Gotard Butler Podkomorzy Krakowski i Marszałek dworu Królewiczowskiego. Ten co się teraz odwrócił i iezdzcowi, którym nie kto inny iest tylko Pan Chantereine, odgraża, młodzieniec na którego obliczu zaległy społem gniew" i pogarda, nazywa się Ferdynand Gonzaga Myszkowski Margrabia Mirowski. Inni są to panowie i młodzieńcy z pierwszych szlacheckich rodzin polskich, nareszcie pokojowcy i służebni mego miłościwego Pana, wyiąwszy Wielebnego Oyca i tych Ichmościów w niemieckim i włoskim doktorskim stroili, z których ieden iest Jerzy Leyer Jezuita, drugi sekretarz Basio, tamci lekarz i chirurg przywiązani do Osoby Królewicza. " "Dziękuię ci, rzekła Klara po małey pauzie przez którą gwałtownem uczuciem zdawała się być miotana, dziękuię ci za zaufanie którem służebnicę swoię zasczycie raczyłeś. Obyś nie żałował tego, żeś..."

Głośny poswarek przerwał mowę Klary. Już poczet zbliżył się był ku gospodzie, kiedy Królewicz postrzegszy w tłumie starego po hiszpańsku ubranego człowieka, kiwnął na niego i zawołał: "Elercie!" Powolny roskazom pańskim stary sługa pospieszył, ale Kapitan zabiegł mu z konia i zastąpił drogę. "Dokądże to tak prędko, "chrapliwym głosem wrzasnął na Elerta. "Królewicz Pan móy woła mnie," odpowiedział spieszący, a Chantereine zamierzywszy się na Elerta złożył go kijem po głowie i po plecach. Postrzegszy to Jan Kazimierz spiął konia ostrogami, w rączym poskoku natarł na kapitana, i głosem który oburzenie tłumiło zapytał. "Skądże takie; zuchwalstwo?" "Oto stąd że bez mego pozwolenia, z zimną krwią odpowiedział Chantereine, chciał się zbliżyć do Waszey Królewiczowskiey Mości." "Ja mu to roskazałem, " odparł z dumą Królewicz. "Nie Wasza Miłościwość ale ia tu roskazuię: " wrzasnął kapitan: "więc to nie iest straż honorowa, silnieyszym głosem zawołał Królewicz, iakeście udawali i ia mam być ieńcem?" "Nie inaczey, rzekł Chantereine. "Także to? zawołał Królewicz z mocą i godnością. Kiedy tak, to iuż nie nad sobą ubolewam, ale nad Francyią która przez taką niewiarę, zhańbiła się w obliczu świata i potomności." Ten głos Jana Kazimierza stłumiły wrzaski pospólstwa, oburzonego w skutku rozsianey pogłoski że Królewicz został schwytany kiedy zamyślał napaśdź na port Tuloński.

Poczet zatrzymał się przed wielkim, starym i opusczonym domem, do którego przypierała gospoda pod trzema liliiami. Chantereine zapowiedział swemu ieńcowi, że to iest iego nocleg, a zbroyna straż znikła w chodnikach starey budowli. Nieznaiomy, był to Samuel Opacki Kasztelanic Sandomirskt, pozostał z Klarą pod figowemi drzewami. Po chwili milczenia, rzekła do niego Klara Hebert: "kiedyć tu chcesz pozostać, to musisz mi się poddać w niewolą. Krzywa szabla, którą nosisz, w tym kraiu iest zagraniczna: ona mogłaby bardzo łatwo zwrócić oczy nieiednego mu szara. Day mi ią więc do schowania, a bądź pewny, ze póki W domu Wdowy Hebert zostawać będziesz, włos ci z głowy nie spadnie." Samuel tedy oddał Klarze broń, i rzekł z uśmiechem:"areszt u ciebie moia droga i tamten Pan wolałby, niż więzienie w którem się iuż znayduie. Przyymiycie mnie do gospody, bo nic prędzej chciałbym wyiechać z les Martigues, aż gdy wiedzieć będę co się stanie z Królewiczem Panem moim.

Teraz Samuel i Klara weszli do obszerney izby w którey Pani Hebert, iescze bezsilna po długiey chorobie, spoczywała w krześle. Tu w dużym kominie na żelaznym łańcuchu, wisiał nad ogniskiem kociołek w którym się gotowała zupa. Na grzeczne pozdrowienie gościa odpowiedziała przyiacielskim wyrazem gospodyni, Klara zaś niosąc ostrożnie szablę pod fartuchem, wyszła z pierwszey izby, i znowu powróciła krzątać się około sporządzenia wieczerzy. Tymczasem między iey Matką i Opackim wsczęła się następuiąca rozmowa. "Zagraniczny Pan, mówiła Pani Hebert, nie naylepszą będzie miał gospodę w tamtym starym gracie gdzie się gnieżdżą sowy, gdzie nie masz ani okien, ani drzwi całych, a wszystkie kominy oddawna niewycierane dymią nieznośnie. Już nieraz chciałam go odnowić i tam moie gospodarstwo przenieść, bo tu za sczupło i niewygodnie: ale iescze nie przyszło do tego. Nie potemu też czasy, a opusczona wdowa doić ma kłopotów aby się iescze wbudowanie wdawała. Jeżeli Pan Bóg da moiey Klarze dobrego rnęża, to on będzie mógł poratować ten stary grat i przyyść do tak pięknego domu, iak tamte nad morzem." "To tedy ten wielki dom iest wasz?" zapytał Opacki. "Tak iest, to móy dom: odpowiedziała. Pan Chantereine powinien był przecie wstąpić do gospodyni, kiedy mu się podobało z taką gromadą tu stanąć, ale w tych opłakanych czasach, nikt cudzey własności nie szanuie a gdy się komu co uroi, to tylko potrzebnie powiedzieć że Kardynał tak chce."

Wtem weszło kilku z kommendy Chantereina. Ci powiedziawszy, czego żądaią, przydali w końcu, że ieden z ieńców, a do tego duchowny nagle zasłabł. Zbyła ich dobra gospodyni odpowiedzią, że Klara wnet przyrządzi czego żądaią. "Klaro! rzekła potem Pani Hebert do wchodzącey córki, póki tu iesteś, musisz się uwiiać: idźże przyrządź odwaru z maieranku i macierzanki na kataplasm, i naley w imbryk hipokrasu. " Wzięła się dziewczyna do wykonania tych roskazów, a gdy Samuel Opacki w tym samym czasie szepnął iey coś do ucha; zastanowiła się, uśmiechła i rzekła: "bardzo dobrze, będzie tak, spuść się tylko na mnie."

Głęboka cisza panowała w domu, w którym osadzono ieńców. Tu po pustych, na pół w ziemię zapadłych chodnikach, którym wielkie żelazne lampy skąpego użyczały światła, odzywały się niekiedy stąpania strażuiącego żołnierstwa. Jedne ze drzwi, te których skrzydła staroświecką sznicersczyzną ozdobne, ostrzegały o wchodzie do głównego pokoiu, były osadzone podwóyną strażą. Stąd właśnie wyszeł Chantereine udaiąc się do bocznego korza. W tem dały się słyszeć na schodach mnogie stąpania: nadszeł podoficer od straży z latarnią w ręku, za nim dziewczyna w mieyskim ubiorze i młodzieniec, który obyczaiem posługaczów gospody miał na sobie kurtkę i zielony fartuch. Ten ostatny niósł kilka sztuk bielizny i kociołek z którego kurzyła się para, a dziewczyna imbryk maioliki. Widząc nadchodzących stóyka, głosem wolnym zawołał: Qiu vive! Podofficer zaś odpowiedział France! Potem wszyscy troie udali się przez podwórze do pobocznych drzwi, a dziewczyna młodzieńcowi zielonym fartuchem podpasanemu oddała w ręce imbryk: mówiąc, "Wchodźże maszli wchodzie Błażeiu! a pespieszay, żeby matka nie łaiała. O! będzie przez całą noc co robić około śniadania, kiedy Panowie chcą o wschodzie słońca wyruszyć." Podoflicer odemknął drzwi, wpuścił niemi chłopca, i wrócił do gospody. Tu skrzętna dziewczyna zabawiła go kubkiem Rivaltu (Rivesaltes), kiedy Błażey uisczał się z poruczoney sobie czynności.

Ow chory, do którego wysłano Błażeia, leżał na starem łożu, przeglądaiąc przy świetle lampy jakieś papiery. Był to człowiek, lat około 50 maiący. Suknia kapłańska, tonsura i krzyż pralacki, te były znaki iego powołania. Szeroka puklasta broda odróźniała go od ówczesnych francuskich Prałatów. Postrzegszy on wchodzącego, przemówił do niego w ięzyku francuskim, skazał aby to co przyniósł złożył na stole, a ściągnąwszy rękę do leżącego przed nim woreczka wyiął z niego ieden czerwony złoty i podał go młodzieńcowi. Ale ten zamiast za złoto, uchwycił za rękę Prałata i powitał go ojczystym ięzykiem. Zdziwiony Prałat spojrzał na niego i pytającym głosem zawołał: "Opacki?" "Tak iest, to ia, odpowiedział tamten. Jakże się cieszę żem iednak dostał się do Ciebie przewielebny Kapłanie." "To więc nie iesteś ieńcem iak Królewicz i my inni?" zapytał prałat. "Nie: odpowiedział Opacki. Wiesz że Królewicz, dowiedziawszy się w Marsylii o zdradzie Godefroi, szukał ratunku w spieszney ucieczce i że powrócił na okręt: ia nie byłem podówczas przy iego boku, ale musiałem w tyle pozostać, a ponieważ znam dobrze ięzyk kraiowy; więc postanowiłem iść za nim trop w tropy po nad brzegiem morza, i w iednym z portów naiąć statek do Aiguesmortes skąd spodziewałem się popłynąć za Królewiczem do Barcelony. W tem gruchnęła po krain pogłoska że Królewicz Polski wpadł z kozakami do Francyi w zamiarze złupienia iey a potem zdobycia portu którego nie umiano nazwać. Jescze dziwnieysze baśnie biegały pomiędzy ludem. Królewicza polskiego, to Cesarzem Rzymskim, to Tunetańskim Beiem robiono. W Jonquieres dowiedziałem się, że Genueńska galera zawinęła do odnogi Beere i ze kommendant Wieży Koźley nie chciał dozwolić aby okręt podniósł kotwicę. Wiedziałem ia dobrze kto się znaydował na galerze, i dla tego pełen troski chcąc się z wami złączyć, stanąłem w godziwie popołudniowey w miasteczku les Martigues. Tam się udałem do zaiezdnego domu szukaiąc marynarza, któryby mnie przewiózł do waszey galery, i tam w izbie gościnney zastałem dwóch męsczyzn w ubiorze naszym oyczystym z których iednego wnet poznałem. Byłto Ferdynand Gonzaga. Ten ze zwykłą sobie prędkością w głos mnie przywitał, i zaraz uśmiechaiąc się i mrugając, skazał na drugiego, który tyłem do nas obrócony, pilną i ożywioną wiódł rozmowę z córką gospodyni, piękną i grzeczną dziewczyną. Gdy się potem ten ostatny do nas obrócił; poznałem w nim Jana Kazimierza Wazę, pozdrowiłem go uprzeymie, ale bez głębokiego uszanowania, przez ostrożność żeby go nie poznano. Zapytał mnie tedy Królewicz, skąd przybywam, a gdym mu powiedział, żem uszeł z Marsylii i że chcę udać się na pokład galery i przy nim dalszą moię służbę sprawować; odpowiedział mi naprzód, abym o tem myślić zaniechał, a potem przydał że mu się nie zdaie aby iego osobie radzi byli we Francyi, że chociaż nie przypuscza aby Arcy-Chrześciiański Król miał na nim pogwałcić Prawo narodów; wszelako mógłby to uczynić Kommendant Koźley Wieży, stary i uparty dziwak Norgoni, i że przeto w zbiegu tak niepewnych okoliczności, byłoby przydatniey dla Królewicza mieć wiernego sługę w pobliskości, na którego mógłby się spuścić, i który, ieżeliby rzeczy nienaylepszy wzięły obrót, mógłby z pewney odległości, będąc wolnym pożyteczniey mu usłużyć, niż pełniąc przy iego osobie obowiązki pokoiowca, zwłascza że mu na dostatecznej liczbie dworzan nie zbywa. Ożywioną przy śklenicy i poufałą rozmowę prowadziliśmy przez kilka godzin. Jan Kazimierz przybrał wesoły humor, a z młodą Klarą Hebert tak wiele i z takiem wylaniem mówił, jak tego z naypierwszemi nawet damami nic czynił, chyba może z iedną Panią Kazanowską Marszałkową Wielką Koronną. Wprawdzie nie teraz czas rozwodzie się nad rzeczami tego rodzaiu, muszę ci iednak przewielebny Kapłanie namienić, że w takowem wywnętrzeniu naszego Królewicza, nie lada iako podobać sobie musiała młoda Prowansalka. Wszakże od owego czasu nie o kim innym tylko o nim mówi, i za iey to sprawą dostałem się do Ciebie. Wkrótce potem Królewicz wrócił na pokład galery, a ia przez ów czas przechodziłem się po nad morzem. Ale wieści coraz gorsze biegały, a to na co dziś patrzyć musiałem aż nadto ie potwierdziło. "

"Niestety! tak iest w istocie, rzekł Opat Konopacki. Kardynał i Hrabia Valois bardzo zawiedli opiniią, iaką Jego Królewiczowska Mość i my mieliśmy o szlachetności, charakterze i wierze Francuzów, z których oni przed kilko iescze laty, za wiekopomney pamięci Henryka IV, tak zasczytnie po całey Europie słynęli, dziś zaś za teraźnieyszych rządów syna iego, a bardziey dumnego Biskupa z Luçon, do sczętu się wyzuli. Zaledwie Królewicz z les Martigues powrócił był na galerę, aż tu przybiega posłaniec od Nargoniego kommendanta twierdzy, z wezwaniem, aby Saoli Kapitan Genueńskiey galery zechciał się pofatygować na zamek, gdzie kommendant pragnie z nim pomówić iużto w okoliczności korsarzy afrykańskich których na śródziemnem morzu postrzeżono, iuż w inney ściągaiącey się do Nayiaśnieyszey Rzeczypospolitey. Po tem co zaszło w Marsylii, nie mogło się takie posłannictwo podobać Mikołaiowi Saoli: kazał więc ten Kapitan oświadczyć Nargoniemu, ze iakkolwiek dobrze przyymuie takowe wezwanie, musi iednak upraszać, aby to co dla iego wiedzy kommendant przeznacza, raczył mu na piśmie udzielić, gdyż urząd kapitana nie dozwala mu oddalić się z okrętu, tym bardziey że mnie, którego, iako nadzwyczajnego posła Króla Polskiego do iego katolickiey Królewskiey Mości przewozi, odstąpić nie może. Nie długo potem przypadł po drugi raz officer od Nargoniego, ale iego komplementa iuż inaczey brzmiały. Powiedział on że Kommendant iest obrażony odmówką kapitana że tu idzie nie tylko o interesa rzeczypospolitey ale i o dobro Monarchy francuskiego, że przeto Pan Saoli nie powinien się ociągać, ieżeli względem oboyga rządów nie chce ściągnąć na siebie odpowiedzialności. Z resztą, dodał, działa zamkowe są wymierzone na galerę. Niech więc kapitan zważy co ma czynić. Po takiem posłannictwie wszeł kapitan do pokoiu Królewicza, aby mu o tych pogróżkach zdał sprawę i iego roskazy odebrał. Wtedy zaczęliśmy się naradzać. Genueńczykowie nic sobie dobrego po tak nieprzyiacielskich zaprosinach nic wróżyli, i sądzili że naypewniejszy krok iaki w tym razie uczynić wypada, iest ten, aby niezwłocznie odciąć kotwicę, i z narażeniem się na kilka kul zamkowych puścić się na morze. Ja dzieliłem to zdanie, tak iak wtenczas, kiedy w Marsylii odradzałem Królewiczowi, aby nie dowierzał chytremu Godefroi. Ale większa potowa, i nawet sam Jan Kazimierz, przez wrodzoną sobie a zbytecznie zawierzaiącą spaniałomyślność, byli za tem aby Saoli żądaniu Nargoniego zadość uczynił. Czy być może, mówili ci którzy z Królewiczem trzymali, aby lud francuski, duchem rycerskim i wiarą znakomity, gwałcił prawa narodów na osobie bliskiego krewnego Anny Rakuskiey, swoiey Królowy, na osobie Królewicza Polskiego? Wszak niesnaski iakie zachodziły, iuż są zagodzone przez pokóy Gdański między Polską i Szwecyią zawarty za pośrednictwem posła francuskiego Klaudiusza de Mesmes Hrabiego d'Avaux, w skutku czego dawna przyiaźń iest odnowiona. Oprócz tego, nie można ani nayiaśnieyszey rzeczypospolitej Genueńskiey ani kapitanowi iey okrętu, wziąć za uchybienie, że pod iey neutralną banderą nadzwyczajny Poseł Korony Polskiej do Barcelony płynie: a ponieważ niniejsze obejście się należy przypisać dziwactwu starego mantyki Nargoniego; więc kilka słów będą dostateczne do zapobieżenia dalszym nieporozumieniom. W skutku takowych uwag udał się Saoli na zamek, ale zaledwie stanął tam nogą, iuż był przytrzymany. Tak to szkaradnie owo nasze zaufanie w wierze i charakterze Francuzów zawiedzione zostało!

Całą noc przepędziliśmy niespokoyni i oburzeni. Nazaiutrz, było to 10. Maia, powołał mnie Królewicz do siebie i roskazał mi póyść na zamek, gdzie miałem żądać wytłómaczenia się z tak nieprzyiacielskiego postępku. Móy kapłański charakter, tak się zdawało Królewiczowi, i nietykalność moiey osoby iako Posła Jego Najjaśniejszego brata i Króla, miały mnie zasłonić od wszelkiey obrazy. Uczyniłem też według woli Królewicza, kiedy iuż minęła sposobność zapobieżenia gwałtom i przemocy. Gdym przybył na zamek, kommendant przyiął mnie wprawdzie grzecznie ale oraz postrzegłem że i ia, równie iak był Saoli, iestem poymany. Pan Nargoni zaprowadził mnie w głąb swoich pokoiów, a gdym się protestował przeciw niegodziwości, iakiey się dopuścił względem bandery przyjacielskiego państwa i względem godności posła którą piastowałem; on mi odpowiedział, że nie z inney przyczyny, iak tylko * z wyraźnego roskazu Ludwika Hrabi Valois Gubernatora Prowancyi pochodzi przytrzymanie naszego okrętu i że on dowiedziawszy się o bytności Królewicza Polskiego na tym okręcie, uwłóczyłby tyle znaney grzeczności i gościnności francuskiey, gdyby takiego Książęcia puścił od brzegów Arcy-Chrzęściiańskiego Króla, nie okazawszy mu uszanowania, które się należy iego osobie. A ponieważ gubernator prowancyi iutro przybędzie, tak daley tłómaczył się Nargoni; więc niech Jego Królewiczowska Mość raczy się udać na zamek gdzie znaydzie lepsze niż na okręcie wygody.* Skończywszy taką mowę, wnet wydał roskazy aby sześć zbroynych statków wyruszyły i zaięły stanowiska około naszego okrętu. Uznasz teraz móy Kasztelanicu że nie potrzebowałem pytać doświadczenia, którego przez tyle lat po różnych dworach nabyłem, coby za cel miała dworsczyzna Hrabi Valois. Ale tu zaszła konieczność pusczenia się na los, którego przedwstępnych igraszek nie umieliśmy odwrócić. Ja tedy posłałem list otwarty Jego Królewiczowskiey Mości radząc mu aby raczey zdał się na grzecznosć gubernatora, niż żeby się na pewną zgubę miał narażać. Nim moie pismo wzięło swóy skutek, ia tymczasem byłem rozdzierany dręczącą niespokoynością. Uyrzalem z zamkowego krużganku mnogą załogą osadzone, w niewielkiey odległości naszą galerę okrążaiące statki. Wycelowano na iey pokład Kartany twierdzy, a przy tych stali puszkarze z zapalonemi lontami. Stary Nargoni biegał tu i owdzie dąsaiąc się i rzucając. Jedno podeyrzane poruszenie okrętu, mogło się stać powodem kommendantowi do znisczenia w okamgnieniu nadziei dynastyi Wazów, i tylu sczepów tylu szlacheckich familiy. W tem dostrzegłem przystawioną do galery łódkę i widziałem że ktoś do niey wsiadał, bez wątpienia dla zaspokoienia Nargoniego, i rozradowało się serce moie, że naywiększe złe iuż miało być odwrócone.

Jakoż nie zadługo przybył na zamek Jan Kazimierz z Ferdynandem Myszkowskm, Gotardem Butlerem i Teodorem Denhofen... Wybiegaiącego przeciw sobie Nargoniego przywitawszy z oziębłą powagą; zbliżył się do mnie Królewicz, ścisnął mnie za rękę i rzekł z uśmiechem: "Quo fata trahunt retrahuntque sequamur" (idźmy dokąd nas losy powołuią). Kommendant, stary woiak iął dopiero w fałszywych kolorach wystawiać swóy szkaradny postępek. Ale Królewicz, raz odwróciwszy się od Nargoniego, nie zmienił swoiey postawy, nic mu nie odpowiedział, i, stanąwszy w oknie, ścigał oczyma grożące burzą chmury, które poruszał zrywaiący się na morzu wicher. Po nieiakim czasie rzekł urażony Nargoni: "Bardzo się dziwię ze Jego Królewiczowska Mość mógł się odważyć bez paszportów i bez pozwolenia Arcy Chrześciańskiego Króla pusczać się do

Francyi w czasie w którym pożar woyny z taką wściekłością po Europie srożeie." *"Jeżeli to dziwi Cię Panie kommendancie, odpowiedział Królewicz, tedy daleko więcey dziwić mnie powinno to, że brat Króla Polskiego w przymierzu z Ludwikiem XIII. żyiącego, nie mógł bespiecznie i z zaufaniem szukać w waszych portach schronienia przed burzą. Zakazuię ci zresztą wyieżdzać w moiey przytomności z twoiem zadziwieniem." "Nie będę więc dłużey dla Waszey Królewiczowskiey Mości natrętnym, odpowiedział Nargoni łącząc niski ukłon ze złośliwym uśmiechem. Gubernator Prowancyi przybędzie tu niezadługo, a tym czasem Wasza Królewiczowska Mość raczysz w tym zamku pozostać zwłascza że burza, na którą się zanosi, utrudziłaby Jego powrót na galerę, nawet gdyby Mu ten był dozwolony: że zaś nie iest dozwolony; o tem mam zasczyt uprzedzić Waszą Królewiczowską Mość."* To rzekszy Kommendant wyszeł z pokoiu.

"I możeż być, przerwał Opacki Prałatowi, aby Francya tak haniebnie gwałciła święte Prawo Narodów którego panowanie iey właśni statyści zaprowadzili i innym narodom obiawili?. Słyszałem w prawdzie o prawic morskiem dzikich brzegów Norwegii, ale komużby przez głowę przeszło że i na brzegach rycerskiey Francyi panuią obyczaie Barbarzyńców? Być nie może, aby syn Wielkiego Henryka tyle się wyrodził, żeby się miał pastwić nad spowinowaconym sobie rodem Królewskim. Być nie może aby on wiedział, co się tu dzieie przez niewczesną w służbie gorliwość brutala woiaka i przez drażliwą skrupulatność Hrabiego Valois. Skóro wiedza tego wszystkiego doydzie do S. Germain; on powstanie w szlachetnym gniewie i ukarze zuchwałych, którzy się targli na Maiestat wszystkich Królów, a tem samem i na Jego, ze iuż nie powiem na święty charakter Posła, który w twoiey osobie Nayprzewielebnieyszy Prałacie znieważyli." "Lubię ia, rzekł Alexander Konopacki uśmiechając się uprzeymie, ów entuzyazm młodzieży przez który mniema ze to o czem myśli stać się musi, dla tego ze iest słuszne. Ale się dłużey nie rozwódźmy. Godzina naszego zespolenia wnet upłynie, a nie tak prędko nadarzy się inna. Zrządzenie losu, ze nie iesteś iak my poymany i zamknięty, obiecuie nam wiele dobrego. Wszakże po twoiey wierności i rostropności tuszę sobie, ze tego zrządzenia na korzyść Królewskiey rodziny Wazów będziesz umiał użyć. Posłuchay co ci powiem. Położenie naszego Królewicza iest niebespiecznieysze niż się spodziewasz. Ludwik XIII. nie iest podobny do swego wielkiego dawcy życia i tronu: leniwie krąży krew w iego żyłach. Żadne wzniośleysze uczucie nie postanie w iego małem sercu. Głucha odrętwiałość, ale nie naypierwsza z cnot Królów, ziednała mu przydomek sprawiedliwego. Wyrodny syn dla własney matki, przykry a nawet okrutny małżonek dla Anny Rakuskiey, zawzięty nieprzyiaciel brata swego, nie iak Król wydał ich wszystkich na zemstę Kardynała Richelieu którego lęka się razem i nienawidzi. Na rusztowaniach francuskich sączy się iescze krew nayzacnieyszych osób. Napróżno świetne rycerskie cnoty, napróżno głos całey Europy przemawiały za Księciem Montmorency, a osobista przyiaźń boiaźliwego Ludwika za Karolem, Talleyrand Księciem Chalais. Jescze wielu innych zapełnia ciemnice Bastylli zamku Vincennes, iescze daleko dzień oswobodzenia dla Marszałka Bassompierre, dla Komtura Jars, dla Margrabiego de Ia Ville, dla Vautier, i dla wszystkich przyiaciół wygnańcy Maryi de Medicis i znieważoney Anny Rakuskiey. Czyż się możesz spodziewać, aby ten który całą swą rodzinę poświęci! nienawiści swoiego ministra, który z iego podusczenia towarzyszów swoiey młodości wtrącił do Bastylii, czyi mówię możesz się spodziewać, aby on ochraniał cudzoziemca, którego oyczyznę, góry, lasy i rzeki oddzielaią od Francyi, skoro śledziennictwo pierwszego ministra zapragnie zemsty, a udany interes państwa, gwałt nayniegodziwszy uprawni? aby ten, który święte prawa matki, małżonki i przyiaciela naruszył, nie wytłómaczył według swego widzimisię brzmienia prawa narodów? Nie wątpiy Panie Opacki że ta nienawiść iuż tleie w sercu Kardynała, i że miemany interes państwa iuż iest napięty. Nigdy kardynał, którego dążeniem we dnie a marzeniem w nocy iest upadek domu Rakuskiego, który plemienników tego domu ściga na osobie własney swoiey Monarchyni, nigdy mówię nie przebaczy Królewiczowi że on pod przewództwem Macieia Gallasa z Lutersheimskim hufcem walczył przeciw Francyi, że on w czasie zawierania pokoiu Gdańskiego, udawał się do Wiednia do swego Wuia, że on wreszcie iest synem i szwagrem dwóch Arcyksiężniczek. Jescze w Gdańsku Klaudiusz de Mesmes Hrabia d'Avaux, wyrzekł do mnie owe pamiętne słowa które się iuż ziściły. Głoszą tu że Królewicz odnowił tayną Wiedeńską z Cesarem umowę, że iedzie do Hiszpanii aby obiął godność Vice Króla Portugalii i Admirała flotty, że zebrał pięć tysięcy Zaporożców, że ich oddał w służbę Katolickiego Króla, że się rospatrzył w portach francuskich, i że go schwytano nie iako podróżuiącego Książęcia ale iako przebranego szpiega. Takieto brednie rozgłaszał Marescotti sekretarz Hrabiego Valois, takie Chantereine, którego nikczemna duma karmi się zniewagą Królewiczowskiey osoby. Osądź teraz Panie Samuelu, ile wierność tak zacnego iak ty człowieka stad się moie użyteczną Królewiczowi w takowem iego położeniu. Tu oręż rozstrzygać nie moie. Nimby woyska Polskie przeszły pół Europy i wkroczyły do Francyi; iużby spadł na głowę Jana Kazimierza cios, któregoby nie powetowały mnogie bitwy i długoletny krwi Chrześciiańskiey rozlew. Pośrednictwo Szwecyi i Rzeczypospolitych. Włoskich potrafią uratować Królewicza Polskiego. Co do mnie, ia zostaię pod ścisłą strażą, i przeto ani czynem, ani radą działać nie mogę. Czy to, nie maią ochoty uiścić się z obligu, który wiozę ze sobą a którego rękoymią przed 50. laty daną, iest podpis Henryka Wielkiego, Chatillona niegdyś Admirała francuskiego i Joanny Albret Królowy Nawarry, czy że Kardynał skutkiem samoznawstwa upatruie pod każdą mitrą pasmo sideł i podstępów do których sam się poczuwa i które swoim czerwonym kapeluszem pokrywa; dość ie na moię obecność w Saint Germain en Laye, bardzo niechętnem okiem poglądano. Jeżeli tedy gotów iesteś wziąć na siebie i wiernie popierać orędownictwo, które może nie raz wypadnie włożyć na ciebie, więc ty i z tobą my wszyscy słusznie powinniśmy błogosławić ten traf opatrzny przez który z Jego Królewiczowską Mością rozminąłeś się w Marsylii."

Tu naprzód w słowach pełnych ognia ślubował Kasztelanie, że ani maiątku ani krwi sczędzić nie będzie aby w tak pilney potrzebie służy Panu swoiemu, potem zapytał Opata czyby nie wiedział co daley myślą zrobić z Królewiczem. Prałat tak daley mówił." Jutro skoro zaświta, poprowadzi nas Królewska tartana do Saint Chamans: stamtąd mamy się udać do miasta Salon do domu Arcybiskupa d'Arles, tu zaś zabawić aż do powrotu posłańca, którego Hrabia Valois do Saint Germain wyprawi. Ty tedy Panie Samuelu, idąc za nami trop w tropy, zostaway w niewielkiey od nas odległości. Złoto i srebro bardzo w tym kraiu popłacają, nie trudno mi więc przyjdzie przesełać ci na sam czas wiadomość. " Tak rozmawiali ze sobą Kasztelanic Sandomirski i Opat Wąchocki, przestrzegając cichości i kiedy pierwszy niewprawną ręką niósł drugiemu pomóc iakiey zwykle wymagają chorzy. Wszakże Opackiemu szło o to aby go w razie nagłego nadeyścia, zastano przy tey czynności pod pozorem którey był tu wpusczony. W tem wykręcił się klucz w zardzewiałym zaniku, uchyliły się drzwi i uyrzano ciemnowłosą głowę Klary. Mrugnąwszy na obudwóch przezorna dziewczyna, tonem opryskliwym rzekła: "i gdzież tak długo bałamucisz ty niezgrabny drylbasie? dalipan, gdyby trzeba było śmierć sprowadzić; Błażey Auverniak byłby iedyny na takie posełki. Póydźże prędzey, bo matka rady sobie dać nie moie. " Kiedy Klara kończyła te słowa, ukazał się nad iey głową rogaty duży kapelusz, i wnet wszeł do izby kapitan Chantereine i groźnym tonem zawołał. "Co to za chłopiec? co on tu robi? precz, precz z nim: obróciwszy się zaś do Prałata dodał: to więc Wasza Przewielebność nadużywa moiey delikatności i grzeczności, wdaiąc się w brew zakazowi Hrabiego Valois w rozmowę z motłochem, a to pod pozorem choroby o którey, Pan Bóg wie naylepiey, co myślić!" "Panie Chantereine, odparł Hrabia z pogardą: próbki twoiey delikatności i grzeczności, naylepiey się wydaią w stanie nadwątlonego zdrowia moiego. Ależ przecie ieżeli charakter, ieżeli wiek móy na żaden u ciebie wzgląd nie zasługuią, powinienbyś przynaymniey wstrzymać się od nieprzyzwoitych wrzasków o krok od mieysca w którem Królewicz snem się pokrzepia. Wszakże Jego Królewiczowska Mosść, przebudziwszy się na tak brutalski hałas, mógłby rozumieć że nie na brzegi piękney Francyi, ale na brzegi dzikich Karaibów wylądował. " Po tych wyrazach Konopackiego możeby Chantereine na bezbronnym ieńcu wywarł swoie zuchwalstwo, gdyby go Klara nie była zagadła temi słowy. "A to pięknie! a to mi się podobało! To więc nas motłochem nazywasz Panie Kapitanie? Otwórzno oczy i przypatrz się nam lepiey. Zapytam się ia Hrabiny Valois, Pani moiey, czy ci wolno, Mospanie Kapitanie, iey garderobianą do motłochu policzać, mnie i mego koligata uczciwego Auwerniaka Błażeia Maguiret z Clermontu, który tu przybył, aby mi do Lambesk w powrocie do moiego państwa towarzyszył: będę ia tam umiała oddać świadectwo twoiey grzeczności. " Chantereine na pół z obawą, na pół ze śmiechem iął koić rozdąsaną faworytę Pani Valois, Klara zaś nie zważaiąc na niego, roskazuiącym głosem zawołała na młodego koligata. "Błażeiu! wziąwszy nogi za pas; pokwap się: urąb drew i rospal ogień bo za trzy godziny musi być gotowe śniadanie dla Beia Tunetańskiego. Jutro iescze więcey będzie krzątaniny iak nam przyydzie wybierać się do Saint Chamans. Nuże tedy uwiń się mazgaiu, bo tu nieczas lelków patrzać." Już Opacki wrócił do gościnney izby, a przebiegła Klara iescze wygadywała na Chantereina, póki nie spuścił z tonu i swoim odwrotem nie osczędził uśmiechaiącemu się Opatowi przykrości iaką mógł byt mu wyrządzić.

II. SAMUEL OPACKI I KLARA HEBERT W PRZEPRAWIE MORSKIEY Z LES MARTIQUES DO LAMBESK.

Nazaiutrz ze wschodem iutrzenki, wystąpił przed gospodą zbroyny poczet a Królewicz i iego towarzysze wsiedli do tartany i przez zatokę Beere odpłynęli do miasta Saint Chamans. Klara Hebert wyszedszy na brzeg morski, okiem żałosnem ścigała oddalaiący się statek, a gdy powróciła do matki, wyraz smutku rozlał się po iey twarzy i nie schodził nawet wśród zatrudnień. Izba gościnna aż do południa była pełna ludzi, którzy przez ciekawość nabiegli z okolic do miasta les Martigues, i Pani Hebert naprzykrzali się pytaniami to o Deia Tunetańskiego, to o dziwnie ubranych ludzi, którzy w iey domu noc przepędzili. Samuel Opacki który iescze nie zrzucił ubioru Blażcia Maguiret, zachował się spokoynie, byt zdala od zgrai, i ciągle się krzątał wyręczaiąc iużto swoię przybraną młodą koligatkę, iużto iey Matkę, i tak sprawiedliwie nosząc zielony fartuch. Dopiero około południa zeszedszy się na podwórzu z młodą Prowansalką w tych słowach do niey przemówił. " Ponieważ tedy moia Klarko zostałem twoim koligatem, i po to do les Martigues przybyłem abym cię do Lambesk odprowadził, to niechże iuż tak będzie i niechże ci towarzyszę, ieżeli tylko zechcesz moiemu przewodowi zawierzyć." "I owszem, zgoda na to: odpowiedziała dziewczyna cicho ale z żywością: bądź mi towarzyszem podróży. Przybrane nazwisko Błażeia Maguiret będzie ci w tym kraiu poręcznieysze niż twoie rodowe, choćby też nie wiem iak świetne. Ale tu nie długo z sobą gadaymy bo iescze się niebo niezupełnie wypogodziło. Dziś wieczorem po zachodzie słońca Klara Hebert popłynie z Błażeiem Maguiret do Saint Chamans, a stamtąd uda się do Lambesk do swoiey Wielmożney Pani. Matka moia iuż wie o wszystkiem. "

Upłynął dzień. Pani Hebert nie taiła przed Opackim że wie o Jego zmowie z Klarą, i kilka razy wynurzyła przed nim że tyle w oboygu pokłada zaufania że zezwala aby on towarzyszył iey córce w podróży. Zbliżył się tez wieczór i rozeszła się gromada ciekawych. Naówczas Klara wybrawszy się w drogę, rzekła: "Nasza łódka inż gotowa do podróż i czeka na nas: nie traćmy więc czasu: żegnam Cię Kochana Matko." "To niechże Cię Bóg prowadzi, moie ty skwapliwe dziewczę, odpowiedziała Matka. Kiedy Niebo nastręcza ci sposobnosc stania się użyteczną tak dobremu i wielkiemu Panu, za laską Wielmożney Pani Hrabiny Valois; to ia cię nie chcę zatrzymywać. Ale chodząc około dzieła twoiego nie zapominay o sobie samey i o twoiey, tylko co wyzdrowiałey, matce: i chciey baczyć abyś rzeczy pewnych nie pusczała dla niepewnych, ani czyniła coby Pana Walentyna Adwokata Parlamentu urażać mogło. " "Dobrze, Kochana Matko: z posępną miną odpowiedziała dziewczyna: ia o tem pamiętam." "A ty, mówiła daley Pani Hebert obracaiąc się do Opackiego, miłościwy Panie który musisz być nie lada osobą, kiedy w takich łaskach zostaiesz u brata Króla twoiego, zachoway się iak na twóy wysoki stan przystoi, uczciwie i spaniale względem mey córki, która się tyle Tobie i Panu twoiemu poświęca, i strzeż iey iak siostry i przyjaciółki twoiey: czy słyszysz Miłościwy Panie? iak rodzoney siostry, iak przyiaciólki two-

Samuel i Klara, czule pożegnawszy Panią Hebert, poszli do przystani i tam wsiedli do krypy która na nich czekała. A kiedy od brzegu po ciemnych bałwanach na głębię morza odbili; iuż pojedyncze gwiazdy zaczynały błysczeć na zachodzie: łagodny wiatr południowy marsczył fale zatoki, kołysał wierz cholki pomarańczowych i oliwnych drzew, okrywających równinę pobrzeża, i na swych skrzydłach unosił ich wonie po nad wód przestrzenią. Już miasteczko Martigues ze swemi ogniami znikło w sterczących zaroślach pobrzeża: ukazywała się tylko iescze Koźla Wieka, wznosząc w powietrze swóy czarny posępny wierzchołek i przez odbicie nurzaiąc go w drzymiącyni rozlewie zatoki. Po prawey stronie brzegu rybacy krzątali się około zastawienia sieci na dobę nocną a ich prowansalskie śpiewy odpowiadały sobie z bliska i zdaleka. Co raz ciszey robiło się na brzegu, coraz rzadsze migały ognie po wsiach, wedle których szybowali nasi podróżni: ich łódka spokoynie przerzynała morze, a maytek od steru bespiecznie sobie podrzymywał. Klara i iey towarzysz, każde się osobno usadowiwszy, słowa nie rzekli do siebie, i tylko z piersi Klary dobywały się niekiedy tłumione westchnienia. Przecież po nieiakim czasie podniosła Klara spusczoną głowę, zgarnęła z czoła obwisłe pukle i lekkim głosem zaczęła nucić w ięzyku Oe następuiącą piosnkę.

Po rozhukanych prądach łódkę nurza,

Żeglarza w otchłań popycha,

I coraz sroższa wre na morzu burza:

Próżno do lądu człek wzdycha.

W tem przy iaskrawem świetle błyskawicy,

Nasz żeglarz wzrok gdy wywiera

Tam, gdzie się rozprysł bałwan nawałnicy;

Zielony niwę przeziera.

Lecz tam zawinąć próżno usiłuie:

Bałwan, maszt trzaska, pogrąża.

Zwiątpiały zatem z łódzi wyskakuic,

I do przystani wpław zdąża.

Długo wśrod nocy w zapasy z orkanem

Chodził iuż niemal zwalczony:

W tem silnie porwan wybawczym bałwanem,

Na brzeg zostaie rzucony.

W twardym letargu tu zaległ przy skale

W omdlenia więzy osnuły:

Tu, nań pryskały zapienione fale,

Wywarłszy zamach swey buty.

Ocknął się przecież, wstał i swe zwątlałe

W głąb lądu kroki kieruie:

Aż w tem uderza o okropną skałę

Która nad brzegiem panuie.

Jey sczyt ponury, wyniosły bez miary,

Chmur i piorunów igrzysko:

Jey piastujące czarną noc pieczary:

Ach! iakież dlań widowisko!

On na spadziste pnie się iednak ściany,

On śle głos w iej rospadliny,

Skąd huczne echo poświst rozdąsany

Kiesie w powietrzne krainy.

Nie widać gwiazdy, nieba, ani świata

Morze wre tylko, wiatr wyie

Pewnie daleko leży taka chata

Kędy gościnny człek żyie.

Aż wtem znayduie, pnąc się bez wytchnienia,

Drożynę na dół wiodącą:

Potem dalekie słyszy dzwonów brzmienia

I widzi iasność błysczącą.

Teraz więc męstwem nasz żeglarz się krzepi,

Teraz nadzieją natchniony

Choć się wiatr wścieka, choć ćma nocy ślepi,

On goni cel upragniony.

Blaskiem ogniska wiedzion ku domkowi,

Przybył przede drzwi, zapukał:

Wchodź! a przyiaciół, rzekną żeglarzowi,

Znaydziesz w nas, ieśliś ich szukał.

Czule dziękuiąc, wchodzi tak wezwany

I tu dziewczynę zastaie,

Którey, choć od niey pierwszy raz widziany,

Nasz żeglarz znanym się zdaie.

Jescze tu burzą groziły obłoki,

Lecz gdy go ona powiła;

Wraca pogoda, giną nocne mroki

I ranna róża roskwita.

Witay żeglarzu z dalekiej krainy!

Jey oczy tak przemawiały:

Zbliż się, a znaydziesz to w sercu dziewczyny

Coć znaleźć morza wzbraniały.

"Nie zdaie się, rzekł Kasztelanie Sandomirski gdy Klara śpiewać przestała, aby kiedy tak przyiacielskie powitanie, nas Sarmackich żeglarzy na brzegach Francyi spotkało, bo to iakiegośmy dotąd doznali, było bardzo rubaszne i twarde." "Któż wie, z żywością odpowiedziała dziewczyna: zależy to od okoliczności: nie każdy swą osobą uraczy nędzną lepiankę choć go nayuprzeymiey do niey zaproszą, a naówczas, przydała z uśmiechem, niech się Jegomość nie użala ieżeli w pustych górach i lasach bedzie musiał szukać noclegu. Dziewczyny zamykaią się na noc, ale we dnie rade słyszą kołatanie uczciwego żeglarza." "Spróbuy więc ze mną, Panno Klaro! rzekł żartobliwie Opacki, zobaczysz czy nie przyydę iak zawołasz: wszakże ia iestem tułackim żeglarzem, a twoia piosnka iest bardzo stosowna do nas oboyga.'' Jesteś wprawdzie żeglarzem, odpowiedziała Klara ze wzruszeniem i zacinaiąc się: zaniechay przecież takich mów, a nie zapominay co ci Matka Hebert przy pożegnaniu gadała: ia nie mogę przyiąć podobnych żarcików od młodego kawalera, wśród głębokiey nocy, na wodzie, i prawie sama iedna: zresztą nie względem iedney rzeczy mamy się iescze umówić, nie marnuymy więc czasu na próżney gawędce, bo za kilka godzin będziemy w Saint Chamans.

"Nie godzi się wprawdzie, odezwał się po małey pauzie Opacki, wierzyć w gusła, przecież iakeśmy podróż naszą zaczęli pod ziemi prognostykami; tak się nam dotąd nic naylepiey wniey wiedzie. Gdyśmy w Warszawie wsiadali na konia, maniąc się puścić w tę niesczęsną podróż; przystąpił na dziedzińcu zamkowym do Królewicza Pana mego iakiś stary Astrolog, uchwycił iego konia za tręzle i rzekł połacinie: Miłościwy Panie, na drodze którą się pusczasz, unikay Franków. Wówczas śmieliśmy się z tey wroźby, ale teraz poznaliśmy ze staruszek dobrze mówił. Jak też w tym kraiu sądzą o takich rzeczach." "Król, odpowiedziała Klara, i przednieysi panowie w Paryżu i Saint Germain maią do nich wielką wagę przywięzywać. Król, iak powiadaią, trzyma nawet Astrologa, którego się radzi w wątpliwych przypadkach. Oprócz tego musiałeś słyszeć o moim rodaku Nostradamus. Ale co do mnie, ia nie bardzo w takie rzeczy wierzę, zwłascza w to co mi niedawno wróżono." "Niezawodnie musiano ci wróżyć piękne prognostyki, odezwał się Kasztelanie: pewno ci przepowiadano rnęża i bogatego i ze znaczeniem, bo zwyczaynie taki towar iak z rękawa wytrząsaią wróżbici, zwłascza gdy maią do czynienia z tak rozumnemi i pięknemi iak ty dziewczętami, w tym zaś razie nie mogę nawet pomyślić aby się za swoie wróżby wstydzili." "Nie szafuyno tak hoynie komplementami móy kuzynku! Co nie zgadłeś to nie zgadłeś. Była tam wprawdzie o czemś podobnem mowa, ale ta miała tak dziwaczne i opaczne brzmienie, że mi się zbierało i na płacz i na śmiech. Raz wraz mi gadano że iakieś wielkie sczęście mnie spotka. Posłuchay tylko. Powiadaią że wy na północy w czarnoksięstwie i wiesczbiarstwie bardzo się kochacie, być więc może iż to co mi wróżono potrafisz wytłómaczyć. Rok temu, mówiła daley Klara, był iarmark W Aix, a Wielmożna Pani Hrabina mnie i innym pokoiówkom swoim pozwoliła wyjść między tasy: dała nam nawet pieniędzy abyśmy sobie co sprawiły.

Gdy tam iesteśmy i targuiemy wstążki, korale i inne drobiazgi; runął z nienacka po rynku tartas bębenków z dzwonkami iakie u nas Baskiyskiemi nazywaią i wytoczyła się zgraia, dziwnie pstro ubranych, pląsaiących, skaczących, i ochoczo trzesczadłami pobrzekuiących Cyganów. Wtem zawoła iedna z nas. O! przedziwnie: niechże nam wróżą ci smaglawcy, a dowiemy się iakich też mężów dostaniemy. Zaczęłyśmy tedy radzie czy mamy ich zaczepić lub nie, a gdy stanęło na tem abyśmy ich zaczepiły; przystąpiłyśmy do nayładnieyszey cyganki i zaczęłyśmy iey zadawać pytania. Ale ta zaklęła się przed nami że iescze nie czuie w sobie tyle i takiego natchnienia, aby na iey wróżbę spuścić się można: lecz oto tam, mówiła do nas, stoi babula, którey nic nie tayno co się stało lub co się ma stać pod słońcem. Poszłyśmy więc do tey przemądrey babuli, która gdyby iakie straszydło wyglądała. Jęła ona śledzić liniie rąk i rysy twarzy moich towarzyszek i wróżyć każdey to męża z honorami i majątkiem, to coś podobnego. Jedney obiecywała chrobrego woiaka bruneta, drugiey maiętnego kupca, trzeciey uczonego Adwokata, i tak daley. Radość była wielka. Każda z dziewcząt czem mogła obdarzyła staruszkę, a wszystkie śmiały się i przedrwiwaly z siebie, i zgadywały który tez ze znaiomych którey miał się dostać. Ja bez wzdrygnienia nie mogąc spoyrzeć na tę szkaradną babę, stałam nieco opodal: ale koley i na mnie przyszła. Postąpiłam ku niey nie chcąc się wyłączać od moich kamratek. Dopieroż gdy stara Cyganka wpatruiąc się w ciągi moiey twarzy, ustroiła poważną i zadumaną minę; zażądała odemnie cichym głosem i z ugrzecznionem ułożeniem, aby iey wolno było liniie moiey ręki obeyrzeć. Ja zaczęłam trwożyć sobą i iuż myślałam dać drapaka, ale mnie wstyd było ludzi, którzy ciekawi końca tey sceny otoczyli nas do koła. Podałam iey więc rękę moię, a ona przez sporą chwilę wpatrywała się w iey liniie, twarz swoię coraz więcey marscząc i wykrzywiaiąc. Wtem nagle puscza moię rękę i tak gwałtownie upada na kolana przede mną; żem z przestrachu przeraźliwie krzyknęła i o kilka kroków odskoczyła: co widząc inne dziewczęta rozpierzchły się w okamgnieniu. Cyganka zaś ciągle zostaiąc na klęczkach, tłomacząc swoie uszanowanie dziwacznemi iestami i sczebiocąc co niemiara, zaczęła mi różne dziwy wróżyć, iako to, ile pamiętam, że nie tylko iednego męża mieć będę, ale podobno czterech lub pięciu, że dostąpię wielkich bogactw i zasczytów, lecz ie sczęście moie, gdy naywyiszego sczebla dosięgnie, poprowadzi mnie do szpitala, że w tym szpitalu dość długi czas zabawię i ze wyydę stamtąd abym weszła w śluby małżeńskie z królem i duchownym. Powiedzie teraz Panie Blażeiu, iak ci się ta wróżba zdaie, i czybyś iey nie wytłómaczył?" "Wróżba ta nie mało zadziwia, rzekł z uśmiechem Opacki: gdy iednak takim rzeczom przez pół tylko wiarę dać można; więc ia ci radzę, moia Klaro, trzymać się tylko pierwszey części, która nie źle brzmi dla ciebie chociaż nic osobliwego o naypierwszym mężu nie zwiastuie. " "To ci się Błażeiu! ta wróżba śmieszną zdaie, rzekła Klara z obruszeniem: co mnie to ona wcale nie śmieszyła, przeciwnie wydała mi się bardzo żałobliwa, mnie i moim towarzyszkom: bo, czy to im nie przypadło do smaku zbytne dla mnie uszanowanie cyganki, czy ie przeczuwały coś złego dla biedney Klary; dość ze z politowaniem poglądały na mnie i coś szeptały między sobą. Ale daleko więcey dotykała mnie sama wróżba: bo dziękuię za takie sczęście, które kogoś do szpitala prowadzi, a od zamęścia z księdzem Boże mnie uchoway!" "Jakem powiedział, rzeki Opacki, trzymay się wróżby tylko przez połowę. Może tez starą cygankę wśrod tak gwałtownych uniesień odeszły zmysły, a ona w ów czas sama nie wiedzieła co gadała." "Nie, nie, móy Panie odparła Klara: ieżeli połowa iest prawdziwa to i całość musi być takaż. Rozumiem ia z resztą co mi zwiastuie wróżba. Król który mnie ze szpitala wywiedzie,. iest to śmierć bo też śmierć król nie nad światem, a duchowny za którego mam poyść; będzie to, da Pan Bóg, lepszy żywot przyszły." Tu na chwilę umilkła Klara, a potem, przybrawszy weselszy humor, tak mówiła daley: "Nie mogę nawet zgadnąć skądby się miał wziąć ten Król, bo nasz personat Pan Piotr Valentin z Grenobli, Adwokat Parlamentowy, tak wygląda na Króla iak ten nasz maytek na kardynała." "Ależ, co nie iest to iescze bydź może, rzeki żartobliwie Opacki. Rozmaite są Korony na świecie, a ieśli narzeczony iescze iadney nie ma, to może ty potrafisz"..... "Jeżeli się masz popisywać z takiemi żarcikami, móy ty przedowcipny Panie; to lepiey daymy pokóy wszystkiemu" z gniewem odpowiedziała Klara. Zresztą nie chcę wiedzieć o Panu Walentynie, a teraz ani o tobie." To rzekszy, odwróciła się zadąsana Klara, i tak rozmowa oboyga została przerwana.

Już zaczynało świtać, iuż świeży ranny wietrzyk marsczył fale zatoki, kiedy statek zbliżył się do wystaiącego, winnicami i drzewami cytrynowemi okrytego przylądka. Długo milcząca, teraz się odezwała młoda Prowansalka i rzekła: "Otóż iesteśmy u przylądka, czterech braci, po za którym" leży miasteczko Saint-Chanians: Umówmy się tedy co daley mamy czynić, bo poźnieyszy czas nie będzie po temu. Bądź tedy synem siostry moiego oyca, Błażeiem Maguiretem z Klermontu w Auvergne, i licencyiatem. Bądź nim powiadam, bo właśnie masz akcent Auvergnaków. Utrzymuy żeś przyszei do les Martigues po to abyś mnie odprowadził do Lambesk i abyś tam za protekcyią Hrabiny Va/otis Pani moiey, znalazł pomiesczenie przy Królewskiey Intendenturze lub u Gubernatora Prowancyi: daley że twóy Oyciec zwał się Jan Chrzciciel Maguiret który był pisarzem przy Sądzie ziemskim Klermonckim, a twoia Matka Maria Magdalena Hebert: że oboie iuz nie żyią, że ty nie masz ani brata ani siostry, że liczysz sobie 22 lat wieku. Reszty dowiesz się z listów które ci dosełać będę. Przebywać będziesz w Lambesk albo w Aix które to oba miasteczka lezą niedaleko miasta Salon. Gdyby coś takiego zaszło coby pociągnęło za sobą potrzebę iakiey zmiany w tey naszey zmowie; naówczas udasz się do Awinionu do Pani Silvain moiey i twoiey ciotki Nie zapomniyże com ci powiedziała, a teraz śmiało dobiiaymy do lądu."

Koniec wersji demonstracyjnej.

III. POSŁAŃCY KRÓLEWICZA W DRODZE DO PARYŻA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV. POSŁANNICY KRÓLEWICZA W PARYŻU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V. SAMUEL OPACKI W POWROCIE Z PARYŻA DO SALON.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYPISY WYDAWCY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej