Aleksander Dumas

JÓZEF BALSAMO T V

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ CXXIV

ROZDZIAŁ CXXV

ROZDZIAŁ CXXVI

ROZDZIAŁ CXXVII

ROZDZIAŁ CXXVIII

ROZDZIAŁ CXXIX

ROZDZIAŁ CXXX

ROZDZIAŁ CXXXI

ROZDZIAŁ CXXXII

ROZDZIAŁ CXXXIII

ROZDZIAŁ CXXXIV

ROZDZIAŁ CXXXV

ROZDZIAŁ CXXXVI

ROZDZIAŁ CXXXVII

ROZDZIAŁ CXXXVIII

ROZDZIAŁ CXXXIX

ROZDZIAŁ CXL

ROZDZIAŁ CXLI

ROZDZIAŁ CXLII

ROZDZIAŁ CXLIII

ROZDZIAŁ CXLIV

ROZDZIAŁ CXLV

ROZDZIAŁ CXLVI

ROZDZIAŁ CXLVII

ROZDZIAŁ CXLVIII

ROZDZIAŁ CXLIX

ROZDZIAŁ CL

ROZDZIAŁ CLI

ROZDZIAŁ CLII

ROZDZIAŁ CLIII

ROZDZIAŁ CLIV

ROZDZIAŁ CLVI

ROZDZIAŁ CLVII

ROZDZIAŁ CLVIII

ROZDZIAŁ CLIX

ROZDZIAŁ CLX

ROZDZIAŁ CLXI

ROZDZIAŁ CLXII

ROZDZIAŁ CLXIII

ROZDZIAŁ CLXIV

EPILOG

JÓZEF BALSAMO

Tom V

Aleksander Dumas

Tłum. Leon Rogalski

ROZDZIAŁ CXXIV

SZKATUŁKA

Pan de Sartines oglądał szkatułkę ze wszystkich stron, jak człowiek doceniający ważne odkrycie.

Podniósł klucze, które upuściła Lorenza i próbował otworzyć szkatułkę, żaden jednak nie pasował. Tak samo daremne były próby otwarcia szkatułki przy pomocy innych kluczy, wydobytych przez ministra ze schowków w biurku.

Wówczas pan de Sartines wyjął dłuto i młotek. Ostrożnie podważył wieczko szkatułki, ale zamiast maszyny piekielnej lub trucizny, której sam zapachy mógł pozbawić Francję jak najbardziej potrzebnego i pożytecznego urzędnika, wewnątrz znajdował się tylko plik papierów.

 Zaraz na wierzchu minister zauważył kartkę, zapisaną foremnym charakterem pisma. Pierwsze zdanie brzmiało: „Wielki już czas porzucić nazwisko Balsamo! L.P.D.”

— Hm... — mruknął pan de Sartines. — Chociaż nie znam. pisma, nazwisko wydaje mi się znajome. Poszukajmy pod literą B.

Otworzył jedną z dwudziestu czterech szuflad i wydobył mały rejestr, obejmujący przeszło czterysta nazwisk według alfabetu.

— Ho, ho! Jest co czytać o tym panu Balsamo! — ucieszył się czytając.

Następnie zaczął szperać w szkatułce i przeczytawszy kilka papierów zdawał się być poruszony. Najciekawszy wydał mu się papier zapisany dokładnie nazwiskami i cyframi, nawet na marginesach. Pan de Sartines zadzwonił na służącego i kazał mu wezwać adiunkta z kancelarii.

W dwie minuty urzędnik zjawił się. Miał w ręku duży regestr. Minister popatrzył nań w lustrze i podał przez ramię papier.

— Odszyfruj mi to — nakazał. — Tak jest, panie — odparł urzędnik.

Był to człowieczek chudy, blady, z ostrym podbródkiem i odchylonym do tyłu czołem, pod którym lśniły głęboko wpadłe i dziwnie martwe oczy. De Sartines nazywał go Kuną.

Adiunkt siadł skromnie na taborecie i z obojętnym wyrazem twarzy zaczął czytać, wertując trzymany na kolanach słownik szyfrów lub posługując się pamięcią.

W ciągu pięciu minut odczytał i zapisał w punktach:

§

„Rozkaz o zgromadzeniu w Paryżu trzech tysięcy zaprzysiężonych”.

§

„Rozkaz o wytypowaniu trzech okręgów i sześciu świątyń”.

§

„Rozkaz o ustanowieniu straży wielkich tajemnic egipskich i przygotowaniu dla głównego przewodniczącego czterech lokali, w tym jednego w pałacu królewskim”.

§

„Rozkaz o wręczeniu przewodniczącemu pięciuset tysięcy franków na wyposażenie jego policji”.

§

„Rozkaz o zwerbowaniu do pierwszego okręgu paryskiego I głównych przedstawicieli literatury i filozofii”.

§

„Rozkaz o przekupieniu władz sądowych i wykonawczych oraz o inwigilowaniu ministra policji, który w razie wypadku ma być porwany siłą, za pomocą przekupstwa lub podstępem”.

Adiunkt skończył stronę i pan de Sartines wyrwał mu z niecierpliwością papier. Zaczął szybko czytać i gdy doszedł do ostatniego paragrafu, twarz jego pokryła się bladością.

Zatrzymał papier i podał urzędnikowi nowy arkusz, ten zaś zabrał się znowu do roboty. Pan de Sartines nie czekał, aż skończy i czytał przez ramię:

— „W Paryżu zmienić nazwisko Balsamo, które zaczyna być głośne i przybrać nazwisko hrabiego de Foe...”

Głos dzwonka przerwał ministrowi czytanie. Wszedł lokaj i zameldował:

— Hrabia de Foenix.

De Sartines odesłał czym prędzej adiunkta bocznym wyjściem i kazał lokajowi poprosić hrabiego.

W chwilę polem minister ujrzał w lustrze regularnie zarysowany profil hrabiego, którego zresztą już raz widział w dniu prezentacji hrabiny Dubarry. Balsamo wszedł śmiało, bez wahania.

Minister wstał, ukłonił się chłodno i od razu odgadł przyczynę i cel wizyty, widząc, że oczy hrabiego utkwione są w otwartą i na pół opróżnioną szkatułkę.

— Czemu mam przypisać odwiedziny pana hrabiego? — zapytał de Sartines.

— Miałem zaszczyt przedstawić się wszystkim monarchom europejskim, ministrom i posłom — odpowiedział Balsamo — ale nie znalazłem nikogo, kto by mnie przedstawił panu. Przychodzę więc sam się przedstawić.

— W porę pan przychodzi — powiedział strażnik porządku. — Gdyby pan nie przybył, miałbym zaszczyt prosić pana do siebie.

— A zatem rad jestem, że uprzedziłem pańskie życzenie. Minister skłonił się w odpowiedzi z szyderczym uśmiechem.

— Czy będę miał szczęście być w czymkolwiek panu użyteczny? — zapytał Balsamo. Powiedział to tak naturalnie, bez cienia niepokoju i z uśmiechem, że de Sartines z trudem ukrył zdziwienie.

— Pan wiele podróżował, czy tak? — zagadnął.

— Bardzo dużo. A może panu potrzebne jakie wyjaśnienia geograficzne? Człowiek z pańskimi horyzontami nie ogranicza się zapewne do Francji, ale ogarnia Europę i cały świat...

— Potrzeba mi wyjaśnień nie geograficznych, ale natury policyjnej, hrabio.

— Zawsze jestem gotowy na usługi.

— A więc szukam człowieka bardzo niebezpiecznego i szkodliwego dla społeczeństwa.

— Doprawdy?

— Człowieka spiskującego i fałszującego pieniądze.

— Ho, ho!

— Krzywoprzysiężcę, zdrajcę, czarnoksiężnika, szarlatana, przywódcę podejrzanej sekty. Jego historia znajduje się w tej oto szkatułce.

— Rozumiem — rzekł Balsamo — zna pan jego historię, ale nie może go pan odnaleźć, co jest oczywiście ważniejsze.

— Bez wątpienia, ale zobaczy pan, że zaraz go schwytamy. Pewny jestem, że nawet Proteusz nie zmieniał tak często kształtów, Jowisz nazwisk, jak ten tajemniczy podróżny. W Egipcie nazywał się Acharat, we Włoszech Balsamo, na Sardynii Somini, na Malcie margrabia d'Anna, na Korsyce margrabia Pellegrini, na koniec hrabia de...

— Hrabia de...? — zapytał Balsamo.

— Nazwiska tego nie mogłem właśnie odczytać, ale pewny jestem, że mi pan pomoże. Na pewno go pan spotkał w licznych podróżach.

— Niech mi pan udzieli jakichś objaśnień — zaproponował spokojnie Balsamo.

— Dobrze, podam panu jego rysopis — odparł de Sartines spoglądając na hrabiego wzrokiem inkwizytorskim. — Otóż jest on pańskiego wieku, ma pana wzrost i pana budowę. Niekiedy bywa wielkim panem i sypie złotem, niekiedy zaś jest szarlatanem, tropiącym tajemnice przyrodzenia. Czasami także dyryguje jakimś tajemniczym sprzysiężeniem, które ma wywołać straszliwe wstrząsy, bunty i inne okropności.

— Niezbyt precyzyjnie —- rzekł Balsamo. — Spotykałem wielu podobnych i dlatego potrzebniejszy mi wizerunek bardziej dokładny. Przede wszystkim czy pan wie, gdzie on zwykle przebywa?

— Wszędzie, a teraz we Francji.

— I co robi we Francji?

— Kieruje wielkim spiskiem przeciwko ludzkości.

— A, to co innego. Teraz go będzie łatwiej odnaleźć. Ale jeżeli pan wie o nim tak dużo, po co mnie pan pyta o radę?

— Bo nie mogę się zdecydować, czy go aresztować.

— Nie pojmuję. Jakże można na pana stanowisku wahać się z aresztowaniem?

— A jeśli on nosi znakomite nazwisko, posiada tytuły, które go osłaniają przed sprawiedliwością?

— Rozumiem. A pan nie zna jego nazwiska...

— Gdybym znał, kazałbym go aresztować natychmiast.

— A więc, drogi panie de Sartines, powiedział pan trafnie, że przybyłem w porę, gdyż spodziewam się wyświadczyć panu usługę.

— Powie mi pan jego nazwisko?

— Tak. Znam go doskonale. Nazywa się hrabia de Foenix. — Jak to? Nazwisko, pod którym pan został zameldowany?

— Tak jest. To moje nazwisko i tamte, które pan bez pomyłki wyliczył, to także moje.

De Sartines osłupiał. Podobna bezczelność przechodziła jego wyobrażenie.

— A więc odgadłem, że Balsamo i hrabia de Foenix to jedna i ta sama osoba — powiedział jakby do siebie.

— Och, przyznaję, że pan jest wielkim ministrem.

— A pan człowiekiem nieostrożnym — odparł minister podchodząc do dzwonka.

— Dlaczego jestem nieostrożny?

— Powiem potem, a teraz każę pana aresztować.

— Ależ to dziecinada! — rzekł Balsamo, zagradzając ministrowi drogę. — Czyż można mnie aresztować?

— Dlaczego nie? Zaraz się pan przekona.

— Chyba się nie przekonam — odpowiedział Balsamo i szepnął ministrowi na ucho kilka słów, wśród których znalazły; się takie, jak „spekulacja” i „zboże”

De Sartines zesztywniał i zbladł.

— No i co? Chce pan ze mną walczyć? — zapytał go Balsamo.

ROZDZIAŁ CXXV

ROZMOWA

Minister otarł pot z czoła i powiedział z determinacją:

— Dobrze, będziemy walczyć... To mi nie przeszkodzi wypełnić obowiązku ministra policji. Pan ma dowody przeciwko mnie, a ja przeciwko panu. Niech pan zachowa swoją tajemnicę, a ja zachowam pana szkatułkę.

— Doprawdy, dziwię się, jak pan może się tak mylić, Szkatułka ta nie może przecież zostać w pana ręku.

— Ho, ho! — zawołał de Sartines z szyderczym uśmiechem. — Zapomniałem, że pan hrabia de Foenix należy do stowarzyszenia rycerzy-bandytów, którzy nie oszczędzają starych ani młodych...

— Dość! Nie myśli pan chyba, że zamierzam odebrać szkatułkę pogróżkami czy siłą? Nie spodziewam się też, abym po wyjściu stąd miał być schwytany jak złodziej. Nie jestem źle wychowany, ani nierozsądny. Kiedy mówię, że mi pan odda szkatułkę, to znaczy, że mi ją pan sam wręczy z grzecznym, uśmiechem.

— Ja?! — zawołał de Sartines, kładąc na szkatułce rękę. — Może się pan śmiać, ale szkatułki mi pan nie odbierze, chyba razem z życiem, które nie raz już ryzykowałem. Nie pomogą panu nawet potęgi piekielne!

— Wcale ich nie będę prosił o pomoc. Wystarczy mi pomoc osoby, która właśnie wchodzi do pańskiego pałacu.

W sekundę później dało się słyszeć na dziedzińcu kołatanie.

— Która w tej chwili wjeżdża na dziedziniec — ciągnął Balsamo.

— Zapewne to jakiś pana sprzymierzeniec. Czy myśli pan, że oddam szkatułkę?

— Jestem tego pewny, drogi panie de Sartines.

Na twarzy ministra pojawił się wyraz dumnej wzgardy, ale w tej samej chwili lokaj spiesznie otworzył drzwi i zameldował panią Dubarry.

De Sartines zadrżał i spojrzał na Balsamo z przestrachem. Ten zaś miał minę, jakby powstrzymywał się od śmiechu.

Pani Dubarry weszła do gabinetu lekka jak ważka i pachnąca perfumami. Minister skłonił się, ściskając szkatułkę oburącz.

— Jak się masz, panie de Sartines — powitała go hrabina z wesołym uśmiechem i zwróciła się do hrabiego; — Dzień dobry panu.

Balsamo pocałował jej rękę ze swobodą i szepnął jej do ucha coś, czego minister nie dosłyszał,

— Ach, moja szkatułka — zawołała hrabina.

— Pani szkatułka! — wyjąkał de Sartines.

— Oczywiście, że moja! Ale widzą, że jest otworzona. Postępuje pan bez ceremonii z moją własnością!

— Ależ, hrabino...

— Właśnie miałam przeczucie... Skradziono mi szkatułkę, kazałam więc zaprząc do karety i powiedziałam sobie, że pojadę do pana de Sartines, który mi odnajdzie szkatułkę. Uprzedził pan moją prośbę, dziękuję panu.

— Mam dla pani wielki szacunek — rzekł minister policji — ale obawiam się, że pani padła ofiarą mistyfikacji...

— Czy to przypadkiem nie stosuje się do mnie? — spytał Balsamo.

— Ja wiem swoje — odpowiedział de Sartines.

— Ale ja nic nie wiem — rzekła hrabina do Balsamo po cichu. — Co się stało? Stawiłam się, bo umiem dotrzymywać słowa, ale czego pan chce ode mnie?

— Pani hrabino — odpowiedział głośno Balsamo — przed kilku dniami powierzyła mi pani szkatułkę ze wszystkim, co się w niej znajdowało.

— Ależ oczywiście — potwierdziła hrabina.

— Jak to? Pani mówi: oczywiście? — zawołał de Sartines.

— Zdaje mi się, że hrabina powiedziała to wyraźnie i żąda zwrotu szkatułki. Niech więc ją pan odda.

— Ale przynajmniej niech się pani dowie... Balsamo spojrzał na hrabinę.

— Nie mam się czego dowiadywać — rzekła pani Dubarry. — Wszystko wiem i proszę o zwrot szkatułki.

— W imieniu Jego Królewskiej Mości błagam cię, hrabino...

— Proszę mi oddać szkatułkę albo nie, ale radzę się panu zastanowić.

— Jak pani chce — rzekł z rezygnacją minister i podał hrabinie szkatułkę, do której Balsamo włożył część papierów porozrzucanych na biurku.

Pani Dubarry zwróciła się do niego:

— Bądź łaskaw, hrabio, odnieść tę szkatułkę do mojej karety i przeprowadź mnie przez te pokoje, wypełnione tak szkaradnymi postaciami. Dziękuję panu, de Sartines.

Balsamo wziął szkatułkę i podszedł z hrabiną do drzwi, gdy wtem spostrzegł, że minister sięga do dzwonka.

— Hrabino — rzekł Balsamo przystając — bądź tak dobra i racz powiedzieć panu de Sartines, który się na mnie gniewa, żeby nie próbował mi robić wstrętów, bo mu tego nie przebaczysz.

— Czy pan słyszy, panie de Sartines? — powiedziała hrabina z uśmiechem. — Pogniewam się śmiertelnie, jeżeli pan wyrządzi mojemu przyjacielowi przykrość. Żegnam.

Wyszli. Balsamo spodziewał się, że minister wpadnie w gniew, ten jednak popatrzył za odchodzącymi z miną obojętną.

— Doskonale! Idź sobie — mruknął. — Ty masz swoją szkatułkę, a ja mam twoją żonę.

Żeby na kimkolwiek wywrzeć swój gniew, tak silnie targnął sznur dzwonka, że mało go nie urwał.

ROZDZIAŁ CXXVI

DE SARTINES ZACZYNA WIERZYĆ, ŻE BALSAMO JEST CZARNOKSIĘŻNIKIEM

Na odgłos dzwonka do gabinetu pana de Sartines wszedł woźny.

— No i co? Czy lepiej tej pani? — spytał minister.

— Jakiej pani, tej, co omdlała? Już zupełnie zdrowa.

— Przyprowadź ją tutaj do mnie.

— Dokąd mam pójść po nią, proszę pana?

— Jak to? Do pokoju, w którym ją cuciliście.

— Ale jej tam nie ma.

— Gdzież więc się podziała? — Nie wiem. Wyszła.

— Ależ ona ledwie stała na nogach!

— Tak, ale kiedy hrabia de Foenix wszedł do gabinetu, wróciła do siebie, wstała i ponieważ pan nie kazał jej zatrzymywać, wyszła.

— O, bydlaki! — krzyknął de Sartines. — Wszystkich was wsadzę do Bicêtre! Biegnij do mojego asystenta!

Woźny wypadł z gabinetu, minister zaś westchnął z rezygnacją:

— Nie ma co z nim wojować. Z pewnością to czarownik. Ja jestem ministrem policji, a on ministrem diabła.

Jak się łatwo domyślić, wyjście Lorenzy było zasługą Balsamo, który nakazał jej wysiłkiem woli, aby wróciła do domu.

De Sartines niemal odchorował całe zdarzenie i lekarz musiał mu wieczorem puszczać krew.

Tymczasem Balsamo wracał z hrabiną jej karetą, Dżerid zaś szedł obok uwiązany.

— Widzisz, hrabio, jaka jestem rzetelna — mówiła pani Dubarry. — Wybierałam się do Luciennes, gdzie miał przyjechać król, ale kiedy otrzymałam od ciebie list, rzuciłam wszystko i przybiegłam na ratunek.

— Droga hrabino — odpowiedział Balsamo — odpłaciłaśmi sowicie drobną przysługę, jaką ci okazałem. Umiem być wdzięczny, ale nie sądź, że jestem spiskowiec i zbrodniarz, jak mówił de Sartines. Minister otrzymał moją szkatułkę z zapiskami chemicznymi i tajemnicami, którymi się pragnę podzielić z tobą, hrabino, abyś zachowała swoją urodę i nieśmiertelną młodość. Minister wezwał specjalistów, którzy odczytywali formułki i cyfry po swojemu, a jak pani wiadomo chemia kryje dla nich niebezpieczeństwa, bo to umysły średniowieczne. Jednym słowem, wybawiłaś mnie, hrabino, wobec tego dziękuję ci, obiecując wdzięczność.

— A co by zrobił de Sartines, gdybym w porę nie nadeszła?

— Osadziłby mnie w więzieniu. Oczywiście, wyszedłbym stamtąd, bo umiem tchnieniem rozpuszczać kamienie, ale straciłbym szkatułkę, w której, jak mówiłem, znajduje się wiele ciekawych formuł, wydartych przez naukę przyrodzie.

— Uspokoiłeś mnie, hrabio. A czy przyrzekasz mi eliksir młodości? — powiedziała hrabina.

— Przyrzekam, ale jeszcze nie zaraz. Potrzebny ci będzie, hrabino, za lat dwadzieścia. Nie sądzę, abyś chciała teraz zostać dzieckiem. — Dziwny z ciebie człowiek, hrabio. Ale jeszcze jedno; mówił pan, że ktoś dostarczył szkatułkę ministrowi; to naturalnie nie pan, a więc jakiś zdrajca. Któż to taki?

— Kobieta. Kobieta podżegana zazdrością.

W chwilę potem hrabina kazała zatrzymać karetę i zapytała:

— Czy pan chce tutaj wysiąść, czy mam pana odwieźć do  domu?

— Tutaj wysiądę. Mam przecież Dżerida.

— Ach, to ten śliczny koń, o którym mówią, że jest szybszy niż wiatr?

— Widzę, że się pani podoba, hrabino, a więc pozwól mi go sobie ofiarować.

— Dziękuję, ale nie mogę przyjąć takiego podarunku. Wiem, że jesteś, hrabio, do niego przywiązany, a sama nie Jeżdżę konno. Wiedz też, że doceniam wartość twojego podarunku. A teraz żegnam pana i przypominam o obietnicy dostarczenia mi eliksiru za dziesięć lat.

— Powiedziałem, że za dwadzieścia lat.

— Nie można wiedzieć, co się przytrafi, a lepiej dziś niż jutro. Nie sprzeciwię się, jeżeli otrzymam eliksir za pięć lat...

— Jak zechcesz, hrabino, jestem na twoje rozkazy.

— I jeszcze jedno, drogi hrabio. Mam do ciebie zaufanie i... Podobno królowi podoba się ta mała de Taverney...

— Czy to możliwe?

— Tak wszyscy mówią. Proszę mi powiedzieć, czy to prawda, błagam cię, hrabio.

— Zrobię dla pani więcej, hrabino — odparł Balsamo — bo mogę panią zapewnić, że Andrea de Taverney nigdy nie będzie kochanką króla.

— Dlaczego? — zdziwiła się pani Dubarry.

— Dlatego, że ja tak chcę. Czy pani wątpi?

— Przecież trudno mi tego zabronić.

— Niech pani nie wątpi w naukę, nigdy, hrabino.

— Czy zatem może pan zniweczyć wolę... króla? Balsamo uśmiechnął się.

— Mogę wzbudzić sympatię, co oznacza, że potrafię także wzbudzić wstręt. Uspokój się więc, hrabino, ja czuwam.

— Działajmy więc wspólnie, hrabio. Proponuję ci przymierze.

— Zgoda — rzekł Balsamo całując ją w rękę.

W pięć minut później Balsamo zjawił się w swoim domu.

— Powróciła? — zapytał Fritza.

— Tak. Jest zmęczona, biegła tak prędko, że nie mogłem za nią nadążyć. Leży na skórze lwa.

Balsamo spiesznie pobiegł na górę. Nie wyzwolona jeszcze z hipnozy, Lorenza leżała osłabła i jęcząca, jakby na jej piersiach spoczywała góra cierpienia.

Popatrzył na nią przez chwilę i wzrok jego zabłysnął gniewem. Porwał Lorenzę w ramiona i zaniósł ją do jej pokoju, zamknąwszy za sobą tajemne przejście.

ROZDZIAŁ CXXVII

ELIKSIR ŻYCIA

Balsamo zamierzał obudzić Lorenzę, aby ją obsypać wyrzutami i ukarać. Kiedy jednak położył ją na sofie, rozległo się kołatanie od strony sufitu, znak, że Althotas chce z nim mówić.

W obawie, aby Lorenza się sama nie obudziła, Balsamo nakazał jej jeszcze głębszy sen i poszedł do swego mistrza.

Althotas w oczekiwaniu na niego wyjrzał ze swojego pomieszczenia. Jego twarz była straszna i odrażająca. Chude i kościste ręce przypominały szkielet, zapadłe oczy pałały dzikim płomieniem. Drżał i w nieznanym języku miotał okropne przekleństwa.

Kiedy wszedł Balsamo, starzec zawołał:

— Nareszcie jesteś, próżniaku i niewdzięczniku! Balsamo zawsze okazywał wobec swojego nauczyciela

cierpliwość i łagodność, toteż odpowiedział spokojnie:

— Zdaje mi się, że zaraz przyszedłem na twoje wołanie.

— Ty wyrodku, opuściłeś mnie, głodem morzysz, zabijasz... — Uspokój się, mistrzu, gniew ci może zaszkodzić.

— Stale mam wrażenie, że drwisz ze mnie. Czy ja kiedy chorowałem? Czy zapomniałeś, że ja, Althotas, leczę innych?

— Przyszedłem na twoje wezwanie, nie traćmy więc czasu...

— Właśnie! Radzę ci przypomnieć sobie o czasie, który ulata i ginie. Takim się staje też i mój czas, który powinien być wieczny.

— Przestań narzekać, mistrzu — powiedział z niezachwianym spokojem Balsamo. — Powiedz, czego potrzebujesz? Powiedziałeś, że morzę cię głodem, ale to ty sam przecież nakazałeś sobie czterdziestodniowy post.

— Oczywiście. Już trzydzieści dwa dni, jak się zaczęło dzieło odrodzenia.

— Czemu więc się użalasz?

— Czy myślisz, że mogę sam jeden dokonać dzieła odmłodzenia i przeobrażenia? Nie mam sił stworzyć eliksiru życia, pijąc tylko ocukrzoną wodę. Potrzebna mi jest rześkość ciała i duszy, a nade wszystko pomoc przyjaciela.

— Tak, wiem o tym — rzekł Balsamo. — Ale nie widzę, żeby ci tu czego brakowało. Jest woda destylowana, sucharki jęczmienne i z sezamu, białe krople...

— Ale eliksir jeszcze nie przygotowany! — krzyknął Althotas. — Ty tego nie pamiętasz, ale kiedyś przygotowywałem eliksir i udałem się na górę Ararat. Kupiłem od jednego Żyda chrześcijańskie niemowlę i wypuściwszy z niego według przepisu krew wziąłem ostatnie trzy krople i w ciągu godziny eliksir był gotów. Dlatego też moje ostatnie pięćdziesięcioletnie odrodzenie przeżyłem jak najlepiej. Prawda, że mi powypadały zęby i włosy, ale potem odrosły. Teraz zaś postarzałem się znowu i jeżeli eliksir nie będzie gotów, nauka całych stu lat zginie wraz ze mną. Och, strzeż się mnie wtedy, Acharacie! Gniew mój będzie straszny!

I starzec dostał ze wzburzenia konwulsji, które następnie przeszły w gwałtowny kaszel. Balsamo pomagał mu przyjść do siebie i gdy to nastąpiło, zapytał:

— Powiedz teraz, mistrzu, czego żądasz?

— Brakuje mi ostatnich trzech kropel krwi... Balsamo zatrząsł się ze wstrętu.

— Nie będziemy mówić o dziecku, bo to dla ciebie za trudne — mówił dalej Althotas. — Przyjemniej siedzieć ci z kochanką w zamknięciu.

— Wiesz dobrze, że Lorenza nie jest moją kochanką.

— Och, mówisz tak i myślisz, że mnie oszukasz. Chcesz, żebym wierzył w czystość mężczyzny.

— Przysięgam, że Lorenza jest nie pokalana jak anioł. Przysięgam, że poświęciłem miłość, żądze i rozkosze ziemskie, aby się odrodzić. Między nami jest tylko ta różnica, że ty myślisz jedynie o sobie, a ja o całej ludzkości, ponieważ ja także chcę odrodzić ród ludzki.

— Biedny głupcze! — zawołał Althotas. — Znowu zaczynasz o swoich mozolnych przemianach, kiedy ja mówię o życiu wiecznym, wiecznej młodości, wiecznym szczęściu...

— Które osiągnąć można przy pomocy okropnej zbrodni... Jeżeli zrzekasz się niemowlęcia, powiedz mi, czego potrzebujesz?

— Trzeba mi istoty niewinnej, najlepiej dziewicy. Pospiesz się, gdyż mam tylko jeszcze jeden dzień czasu.

— Dobrze, mistrzu, poszukam — odparł Balsamo. W oczach starca błysnęła krwawa iskra.

— Poszukasz! — zawołał. — To twoja odpowiedź... W oczach twoich widzę zakłopotanie, chcesz kłamać przede mną, ale nic się przed Althotasem nie ukryje! Czyta on w sercu Acharata i gotów jest sądzić go i ścigać.

—Ja zawsze mówię prawdę. Postaram się i może będę mógł ci dostarczyć tego, czego chcesz, ale nie biorę odpowiedzialności za podobną zbrodnię. Oto wszystko, co ci mogę powiedzieć.

— O, jakie masz czułe serce! — zawołał Althotas i podniósł się z trudem. — Tak, czy nie? — zapytał ostro.

— Tak, jeżeli znajdę, nie, jeżeli nie znajdę, mistrzu.

— A więc gubisz mnie, nikczemniku. Ale posłuchaj: będę czekał i jeżeli nie spełnisz mej woli, sam ją spełnię! Idź teraz.

Balsamo powoli odszedł, nie dostrzegając złośliwego uśmiechu starca, który wykrzywiał swoją ohydną twarz jeszcze wówczas, gdy jego uczeń znalazł się w pokoju Lorenzy.

ROZDZIAŁ CXXVIII

WALKA

Balsamo stał przed kanapą, na której spoczywała Lorenza i rozmyślał.

— Oto pozostałem sam jeden — mówił sam do siebie. — Lorenza nienawidzi mnie: odgrażała się, że zdradzi i zdradziła. Tajemnica moja nie należy już do mnie, zostawiłem ją w ręku tej kobiety. Walą się w gruzy nadzieje moje w tym kraju, a zatem na całym świecie, którego duszą jest Francja. I pomyśleć, że zawdzięczam to tej pięknej, słodko uśmiechniętej pani... Oto zło zwyciężyło dobro... Lorenza już niepotrzebna... Spij, żmijo, a gdy się obudzisz będę cię musiał zabić...

I uśmiechając się ponuro, Balsama zbliżył się do Lorenzy, która patrzyła na niego wzrokiem pełnym tęsknoty.

— Oto zmuszony jestem zamknąć na zawsze te czułe i te gniewne zarazem  dla mnie oczy! — zawołał Balsamo. — Ale... zabijając tę, która mnie nienawidzi, zabiję także tę, która mnie kocha...

Serce jego napełniło się bólem, ciało przeniknął strumień pożądania.

— Nie, nie mogę jej zabić — monologował dalej. — Nie zabiję jej, ale i nie obudzę. Niech żyje tym sztucznym życiem, skoro prawdziwe jest dla niej męczarnią. Czemu nie umiałem uczynić ją szczęśliwą! Ale... już za późno...

Napotykając na tkliwe spojrzenie Lorenzy, dotknął dłońmi jej głowy. Młoda kobieta westchnęła i podnosząc się leniwie położyła mu na ramionach białe, długie ręce i zbliżyła swoją twarz do ust Balsamo.

— O, nie! Nie mogę dłużej walczyć z tą kusicielką. Żegnaj sławo, potęgo, nieśmiertelności! Nie, nie, ona musi się obudzić, ja tak chcę...

Miał jeszcze tyle siły, aby ją odepchnąć. Lorenza opuściła ręce i osunęła się na kanapę w pozie, której nie mogłaby wymyślić najbardziej wyuzdana kochanka.

Na pół przytomny, Balsamo zdobył się na wysiłek i odszedł kilka kroków; na nieszczęście odwrócił się i to go zgubiło.

— Jeżeli ją przebudzę — rozmyślał — walka zacznie się na nowo: ona zabije siebie albo mnie, lub zmusi mnie, abym ją zabił. O, biada mi!

Miłość i śmierć, życie i miłość! Pojęcia te przewalały się w jego sercu i doprowadzały go do szaleństwa.

Lorenza tymczasem podniosła się znowu, wstała, podeszła do niego i padając na kolana spojrzała promiennym wzrokiem. Chwyciła jego rękę, przycisnęła do serca i błyszczącymi wargami wyszeptała gorąco:

— Miłość i śmierć!

Balsamo odrzucił głowę do tyłu, zakrył oczy i cofnął się. Ale Lorenza powlokła się za nim, kusząc powtarzaniem tych samych słów. Balsamo nie mógł się opierać dłużej. Gorący obłok ogarnął całą jego istotę.

— Och, dość tej walki! — zawołał. — Jestem człowiekiem, a nie aniołem. Zbyt długo tłumiłem namiętności, aby nacieszyć egoizm i dumę. Nie mam prawa walczyć przeciwko miłości! Kocham ją i miłość moja zadręcza ją bardziej niż nienawiść. Dość okrucieństwa i fałszywej pychy, za którą trzeba będzie odpowiedzieć przed Bogiem... Lorenzo, wiem, że kochając się, unicestwiam swoją przyszłość, ale... czy chcesz tego, ukochana?

— O, ukochany! — westchnęła. — Błagam cię o to! Takie życie jest dla mnie szczęściem!

— A czy poprzestaniesz na tym życiu? Ja cię tak kocham!

— Wiem, bo widzę, co jest w twoim sercu.

— Boję się, Lorenzo, żebyś mnie potem nie obwiniała wobec ludzi i Boga, żebyś nie mówiła, że cię przymusiłem.

— Będzie to jedyne szczęście w moim życiu!

— A więc nigdy nie uniesiesz się w jasną przestrzeń, nigdy nie powiesz mi o przyszłości. Nie będę mógł za twoim pośrednictwem rozkazywać ludziom, nie usłyszę więcej twojego głosu odpowiadającego na moje wezwania. Byłaś mi pośredniczką między niebem a mną, teraz pozostajesz mi tylko jako ukochana kobieta...

— Będę cię kochać zawsze, jedyny!

— Niech więc się stanie — powiedział Balsamo, ocierając czoło. — Czyż zresztą ona jedna posiada dar jasnowidzenia? Nie i dopóki sycić się będę w jej ramionach, moim pośrednikiem będzie Andrea. Nie kocham jej, a przecież jest mi uległa. Ona będzie moją ofiarą, służyć mi będzie w działaniu moim. Ona będzie sługą, a ty, Lorenzo, kochanką. Od tej chwili moje życie stanie się pełnią, posiądę szczęście i zabraknie mi tylko nieśmiertelności, aby stać się bogom równy. Lorenzo, pójdź!

Pochylił się nad Lorenzą, która przytuliła się do niego, a potem, ogarniając go wzrokiem pełnym miłości i oddania, owinęła się wokół niego jak bluszcz wokół pnia dębu.

ROZDZIAŁ CXXIX

MIŁOŚĆ

Balsamo rozpoczął nowe życie.

Już od trzech dni głowy jego nie zaprzątały sprawy polityczne ani publiczne, nie odczuwał gniewu, obaw ni zazdrości. Jego burzliwy, niespokojny charakter doznał uciszenia, owładnęła nim całkowicie miłość. Zapomniał o całym świecie i ani na chwilę nie odstępował Lorenzy. Zanurzył się w uniesienia miłosne, niepomny na wszystko, co było poza miłością.

Upojenie nie odebrało mu tylko świadomości, że stany miłosne, jakich doświadczał, obracały się w sferze jakby widmowej. Kochał Lorenzę normalną i uśpioną, ale był kochany wyłącznie przez Lorenzę uśpioną. Wiedział, że jedno słowo może przekształcić ją w nieubłaganego wroga.

W ciągu trzech dni, rzadko przytomniejąc w swoim letargu miłosnym, Balsamo patrzył na uśmiechniętą kochankę, szczęśliwą i rojącą o swoim tajemniczym szczęściu. W chwilach takich zastanawiał się, czy przypadkiem Bóg się na niego nie pogniewał i nie podpowiedział kochance, aby go oszukała, aby jego tajemnicy nie pochwyciła i nie wystąpiła jako mściwa Eumenida.

Takie nawroty czujności szybko się jednak wyczerpywały i Balsamo na nowo zapadał w otchłań namiętności.

— Gdyby Lorenza udawała — myślał — znalazłaby okazję, aby mnie pozostawić samego. Tymczasem jej ramiona są jak nierozerwalne łańcuchy, spojrzenie jej mówi: nie odchodź...

I znowu zaczynał Balsamo wierzyć w naukę i w siebie samego. Znowu nabierał pewności, że jego potęga nie jest chimerą, uśpioną w miłosnym letargu.

Lorenza odgadywała natychmiast wszystkie jego myśli i uczucia. Należało tylko jeszcze przekonać się, czy jej zdolność jasnowidzenia trwa, czy też zwolna zanika pod wpływem miłosnego szczęścia. Balsamo nie śmiał jednak wystawiać tej jej zdolności na wyczerpującą próbę.

Niekiedy Lorenza mówiła doń ze słodką melancholią:

— Acharacie, ty myślisz o innej kobiecie, blondynce z błękitnymi oczami. Widzę to wyraźnie, jak w zwierciadle.

— Powinnaś więc wiedzieć, czy ją kocham.

— Wiem, że jej nie kochasz, ale myślisz o niej...

— Ach, nie, myślę tylko o tobie, ukochana — zapewniał ją Balsamo. — Przecież widzisz, że od dnia, w którym rozpoczęło się nasze szczęście, o wszystkim zapomniałem, porzuciłem politykę, naukę i pracę...

— To źle, bo ja mogłabym ci być we wszystkim użyteczna. Czemu nie mogłabym wesprzeć twojej potęgi, jak ustokrotniam twe szczęście?

— Bo chociaż jesteś piękna, nie poznałaś nauki. Niebo obdarza nas pięknem i miłością, ale wiedzy dostarcza tylko nauka.

— Dusza doświadcza wszystkiego i wszystko wie.

— Widzisz więc wszystko oczami duszy?

— Widzę i potrafię ci pomóc.

— I możesz doprowadzić mnie do odkrycia kamienia filozoficznego, ukochana?

— Tak, wierzę w to.

Wówczas Balsamo zaprowadził ją do swego laboratorium, nieczynnego od wielu dni.

Lorenza patrzyła bez zdziwienia na przedziwne przyrządy i urządzenia dogorywającej już alchemii i czyniła wrażenie, że znała wszystko.

— Chcesz wytwarzać złoto? — zapytała z uśmiechem.

— Tak, ale zaprzestałem doświadczeń i nie żałuję tego.

— I masz słuszność, ponieważ nie można wytworzyć złota.

— A jednak Daniel z Siedmiogrodu sprzedał Kosmie I receptę na zamianę metali.

— To było oszustwo.

— A Sas Payken, alchemik, który zamienił sztabę ołowiu w złoto, z którego wykuto monety i medal ku jego czci?

— I ten był tylko zręcznym szarlatanem, który użył do swojej sztuczki prawdziwego złota. Ty, Acharacie, masz pewniejszy sposób wytwarzania złota: przetapiać na sztaby bogactwo, które ci znoszą niewolnicy z całego świata.

Balsamo zamyślił się.

— A więc przemiana metali jest niepodobieństwem? A wytwarzanie diamentów?

— To co innego, bo wytwarzając diament nie zmienia się jednego tworzywa w drugie. Zmienia się tylko jego właści-wości.

— Czy wiesz, czym jest diament?

— Wiem: skrystalizowanym czystym węglem. Balsamo osłupiał. Nieoczekiwane światło olśniło go.

— O Boże! — zawołał. — Zanadto jesteś dobry! Dosyć! Czy nie zagraża mi jakieś niebezpieczeństwo?

— Jestem twoja, ukochany, rozkazuj mi — podpowiadała Lorenza.

Balsamo wyprowadził ją z laboratorium, nie słysząc skrzypienia dochodzącego od strony sufitu.

— Czy zadowolony jesteś ze mnie? — spytała Lorenza, gdy znaleźli się w jej pokoju.

Balsamo odpowiedział twierdząco i popatrzył na Lorenzę z pewną obawą.

 — O Boże! Omal nie zamordowałem tego anioła! — pomyślał. — Nie wierzyłem, że można być szczęśliwym i jednocześnie potężnym. Zapomniałem, że granice prawdopodobieństwa przekraczają horyzonty wytyczone stanera obecnej nauki. Myślałem, że to chimera, że nic nie umiem, gdy tymczasem nic nie umiałem...

Lorenza patrzyła na niego i uśmiechała się pogodnie.

— Lorenzo! — powiedział Balsamo. — Spełniło się więc tajemnicze przeznaczenie i oto stanowimy jedwo. Boże, uginam się pod ciężarem Twoich dobrodziejstw!

Upadł na kolana przed Lorenza, objął ją i mówił dalej:

— Nie rozstaniemy się już nigdy. Będziesz mi pomagała w moich pracach. Z twoją pomocą ujrzę nie odkryte jeszcze tajemnice przyrody i nauki. O, jaki jestem szczęśliwy!

Lorenza ciągle uśmiechała się i odpowiadała na słowa kochanka płomiennymi pieszczotami.

— A jednak jeszcze wątpisz — mówiła cicho. — Wątpisz, abym mogła wyjść poza krąg naszej miłości i abym mogła widzieć poprzez przestrzenie. Pocieszasz się myślą, że jeżeli nie będę widzieć, zastąpi mnie ta blondynka, Andrea.

— Zgadłaś, jedyna — ustąpił Balsamo. — Czytasz moje myśli... Ale mam jeszcze jedną wątpliwość... Chciałbym wiedzieć, czy widzisz poprzez przeszkody materialne?

— Spróbuj, najdroższy.

— Daj mi więc rękę i chodźmy.

Wyprowadził ją w myśli poza mieszkanie i zapytał:

— Gdzie teraz jesteśmy?

— Na górze. Przed nami szeroka dolina przecięta rzeką, która płynie u podnóża zamku.

— Tak — potwierdził z radością Balsamo — tak, Lorenzo. To zamek des Maisons. Wejdźmy teraz do pawilonu, który zostawiliśmy po drodze. Co tam widzisz?

— W przedpokoju siedzi Murzynek dziwnie ubrany i zajada słodycze, obok salon. Nie ma w nim nikogo.

— Tak, to był Zamora. Chodźmy do buduaru.

— Buduar obity jest błękitnym atłasem w kwiaty... Leży tu na sofie kobieta.

— Czy znasz ją?

— Tak, to hrabina Dubarry.

— Ach, Lorenzo! Rozum tracę, to doprawdy ona. Co robi?

— Myśli o tobie. Coś jej obiecałeś...

— Co obiecałem?

— Eliksir piękności, którą Afrodyta dała Faonowi mszcząc się nad Safoną.

— To prawda. I co ona zamierza?

— Czekaj... Dzwoni... Wchodzi niewysoka brunetka. Hrabina każe jej zaprzęgać do karety.

— To jej siostra. Dokąd wybiera się hrabina?

— Do ciebie. Za dwie godziny będzie tutaj. Balsamo upadł na kolana i zawołał:

— O, jeśli to się sprawdzi, nie będę miał już o co prosić Boga! Chyba tylko o utrwalenie mojego szczęścia.

— Lękałeś się więc, ukochany... Niepotrzebnie. Miłość obejmuje nie tylko byt fizyczny, ale i duchowy, zbliża nas ku Bogu, jak każda szlachetna namiętność.

Balsamo był jak odurzony. Pozostawało mu tylko czekać, aby poznać ostateczny dowód jasnowidzenia Lorenzy.

Dwie godziny minęły szybko. Lorenza podawała mu co jakiś czas, gdzie w danym momencie znajduje się kareta z panią Dubarry i wreszcie dał się słyszeć głos dzwonka. Lorenza podprowadziła kochanka do drzwi.

— Nie wyjdziesz z tego pokoju? — zapytał Balsamo.

— Będę tu na ciebie czekać. Idź już. Balsamo jeszcze się wahał.

— Czyż nie widzisz mojej duszy, jak ja widzę twoją? — spytała Lorenza.

— Niestety, nie.

— Jeżeli jeszcze wątpisz, każ mi nie ruszać się z kanapy.

— Dobrze więc, Lorenzo. Czekaj na mnie i śpij. Lorenza od razu poczuła się senna. Podeszła do Balsamo, przylgnęła doń całym ciałem i wpiła się w jego usta ostatnim, pocałunkiem. Potem położyła się na kanapie i szepnęła:

— Do widzenia, najdroższy. Do widzenia, nieprawdaż? Balsamo posłał jej ręką pocałunek i gdy zasnęła, podszedł jeszcze do niej i całował ją. Dalsze dzwonki przywróciły go do rzeczywistości, wstał więc i wyszedł.

W chwilę potem wśród mroków snu Lorenza ujrzała, jak dębowy sufit otwiera się i w otworze ukazuje się jakaś maszkara. Potwór zbliżał się do młodej kobiety, patrząc na nią okropnymi oczyma i wyciągając kościste ręce.

Lorenzę ogarnął duszący strach. Daremnie próbowała wstać i uciekać. Nie pojmowała, jakie jej zagraża niebezpieczeństwo. Ujrzała dwa ruchome, straszliwe kleszcze, których końce uczepiły się jej białej sukni i uniosły ją całą. Młoda kobieta poczuła, że unosi się do góry ku sufitowi. Makabryczny, trzeszczący w jej uszach śmiech maszkary towarzyszył jej w powolnym unoszeniu się do góry, aż do wszechogarniającej ciemności.

ROZDZIAŁ CXXX

NAPÓJ MIŁOSNY

Balsamo wszedł do salonu, w którym czekała pani Dubarry, z twarzą jaśniejącą szczęściem. Ukłonił się jej z uśmiechem i powiedział:

— Przepraszam cię, hrabino, że czekałaś na mnie, ale nie wziąłem pod uwagę szybkości twoich koni. Sądziłem, że jeszcze jedziesz placem Ludwika XV.

— Jak to? — zdziwiła się pani Dubarry. — Pan wiedział, że przyjadę?

— Tak, hrabino. Przed dwiema godzinami widziałem panią w jej błękitnym buduarze w kwiaty. Leżała pani na sofie i myślała, żeby pojechać do hrabiego de Foenix. Zadzwoniła pani i...

— I kto wszedł? — spytała zdumiona wciąż hrabina.

— Weszła siostra twoja, hrabino.

— Doprawdy, hrabio, jesteś czarownikiem. Czy pan często patrzy, co się dzieje w moim buduarze? Na przyszłość dobrze byłoby uprzedzić mnie o tym...

— Och, hrabino! Ja patrzę tylko przez drzwi otwarte.

— Trudne do uwierzenia... A teraz, hrabio, pozwól, że ci powiem, co dla ciebie zrobiłam.

— O nie, proszę najpierw mówić o sobie.

— Dobrze, ale zacznijmy od tego, że kiedy tu jechałam, poznałam jednego ze sług marszałka, który jechał za moją karetą.

— Jak pani sądzi, w jakim celu książę panią śledzi?

— Aby mi zaszkodzić. Wie, że nasze wzajemne stosunki nie mogą się podobać królowi...

 — Książę nie może pani zaszkodzić

— On już zaszkodził — odparła hrabina. — Mało co przecież nie padłam ofiarą jego intrygi, w której i pan był trochę zamieszany.

— Ja przeciwko pani?

— Czy nie dawał pan księciu eliksiru?

— Nie, eliksir ma książę swój, według własnych recept. Ode mnie brał tylko krople na sen.

— Którego dnia przyjeżdżał po te krople? — Ubiegłej soboty.

— Ach, teraz rozumiem! Król był wtedy u panny de Ta-verney.

— Jeżeli więc pani rozumie, tedy wie pani, że dałem tylko te usypiające krople.

— One nas ocaliły, za co panu dziękuję. Och, hrabio, mówiąc przenośnie, byłam bardzo chora i teraz wprost nie mogę uwierzyć, że wyzdrowiałam. Doskonały z pana doktor.

— Może mi pani raczy podać symptomy tej choroby?

— Z chęcią. Otóż w wigilię odwiedzin króla u panny de Taverney, książę i baron de Taverney byli na wieczerzy u króla. Andrea zaczęła się podobać królowi, więc marszałek i baron wlali jej do wody napoju miłosnego...

— No i co?

— Napój poskutkował i to wszystko. Byli tacy, co widzieli, że król szedł do mieszkania panny Andrei. A potem, w czasie burzy, wrócił rozgorączkowany...

— Myśli pani, że nie od samej burzy dostał gorączki?

— Nie, bo kamerdyner słyszał, jak król wołał: „Umarła!”

— Och! — zdziwił się Balsamo.

— Były to jednak krople usypiające...

— Tak, tak — rzekł Balsamo, teraz dopiero przypomniawszy sobie, że tego wieczora nie obudził Andrei. — A co było potem?

— Potem król w ciągu dnia przyszedł do siebie, a wieczorem był u mnie w Luciennes, gdzie przekonałam się, że marszałek jest prawie tak samo wielkim czarownikiem, jak pan.

Triumfująca i uśmiechnięta twarz hrabiny upewniła Balsamo, że faworyta posiada jeszcze nad królem władzę.

— A teraz kolej na ciebie, hrabio — powiedziała pani Dubarry. — Ocaliłeś mnie od niebezpieczeństwa, ale i ja wybawiłam cię od wielkiej biedy.

— Mnie? Powiedz, hrabino, w jakiej sprawie?

— W sprawie szkatułki. Były, tam papiery z szyframi. Zostały one przetłumaczone i dziś rano de Sartines był u króla i przywiózł przetłumaczone teksty.

— I co powiedział król?

— Z początku dziwił się, potem przestraszył. Pan de Sartines chciał, żebym wyszła, ale ja pozostałam przy rozmowie, czego zresztą chciał też król. A potem de Sartines oskarżał pana, zaczął napadać na Prusy i mówić o spiskach wielu osób i o tym, że są winni...

— Winni czego?

— Nie wiem, czy powinnam o tym mówić, bo to jest tajemnica stanu...

— A więc i nasza. Nie masz się czego lękać, hrabino. Przecież powinienem, milczeć we własnym interesie.

— Tak, hrabio... Więc de Sartines chciał dowieść, że liczna i potężna sekta podkopuje ustrój i zagraża Francji.

— I co król na to odpowiedział?

— Jak zwykłe żarcikiem: żeby nie podkopywali ustroju, trzeba ich zamknąć w Bastylii.

Balsamo zadrżał, ale nie dał tego znać po sobie. — I co potem? — zapytał z uśmiechem.

— Potem król spojrzał na mnie, a ja powiedziałam, że takie małe, czarne cyferki nie mogą mnie przekonać, że we Francji jest zły monarcha. De Sartines na to powiedział, że nie mam racji, a król, że obydwoje mamy rację. A potem minister podsunął różne papiery do podpisu, wśród nich jeden przeciwko panu, ale ja zaprotestowałam. De Sartines przekonywał króla i powiedział nawet, że ja żądam łaski dla złoczyńców, wówczas, kiedy życie króla jest w niebezpieczeństwie. Król zdenerwował się, zbladł i już myślałam, że przegraliśmy. Wtedy powiedziałam do niego, że jeżeli wierzy w to, co przeczytali urzędnicy, to i ja wobec tego należę do spisku. I wyszłam do drugiego pokoju, ale król pobiegł za mną przepraszając i na moje życzenie przepędził ministra. Kazał mu iść precz i de Sartines stracił zupełnie głowę. Podszedł do mnie, przeprosił mnie i powiedział, że gubię kraj i że ja będę żałować wstawiennictwa w twojej, hrabio, sprawie. Balsamo zamyślił się.

— Jak to, hrabio? Nie dziękujesz mi, że uwolniłam cię od przejażdżki do Bastylii? — zdziwiła się hrabina.

Balsamo wyjął w odpowiedzi mały flakonik z czerwonym jak krew płynem i podając go pani Dubarry rzekł:

— Za wolność, którą potrafiłaś dla mnie utrzymać, daję ci, hrabino, dwadzieścia lat młodości.

Pani Dubarry schowała flakonik za gors i odjechała wielce zadowolona.

— Gdyby nie próżność tej kobiety — pomyślał Balsamo — może by się uratowali. Ale mała nóżka hrabiny popycha ich na skraj przepaści.

ROZDZIAŁ CXXXI

KREW

Powróciwszy do pokoju Lorenzy, Balsamo zastał kanapę pustą. Przerażony, zaczął gorączkowo zastanawiać się, dokąd poszła młoda kobieta i skoczył na poszukiwania do laboratorium.

Mimo jednak dokładnych poszukiwań nie znalazł jej tu. Nie było jej także w innych pokojach i wówczas bolesna myśl, że Lorenza uciekła, przyczepiła się go nieustępliwie i nie odstępowała. Pomyślał, że Lorenza uśpiła po prostu jego czujność i korzystając, że go nie było jakiś czas, uciekła.

Zupełnie roztrzęsiony, jeszcze raz obszukał wszystkie kąty, wreszcie zawezwał Fritza, który stwierdził, że Lorenza nie wychodziła z domu.

Wówczas Balsamo wpadł w rozpacz. Biegał po pokojach, krzyczał nieprzytomny i wołał Lorenzę całą mocą swojego uczucia i swojej woli. Przez kilka minut zdawało mu się, że oszaleje, wreszcie, kiedy osłabł, zmoczył sobie skronie zimną wodą i na nowo zaczął rozmyślać nad sytuacją.

Odrzucił przypuszczenie, że Lorenza schowała się dla żartu i wtedy przyszło mu na myśl, że to może Fritz go zdradził. Uznał to za prawdopodobne i owładnięty żądzą działania postanowił udać się do Andrei de Taverney.

— Tak, od Andrei dowiem się o zdradzie Lorenzy i o zdradzie Fritza — mówił do siebie. — Och, tym razem będę bez miłosierdzia! Skoro miłość i wierność okazały się wiarołomstwem, wyruguję ze swego serca wspaniałomyślność i zemszczę się!

Porwał kapelusz i rzucił się ku drzwiom, ale zatrzymał się nagle. W paroksyzmie rozpaczy zapomniał zupełnie o starcu, który przecież żądał i potrzebował od niego pomocy, nazywając go nawet niewdzięcznikiem.

Czym prędzej udał się tajemniczymi schodkami do pokoju Althotasa. Spodziewał się, że starzec przyjmie go z gniewem i wyrzutami, ale ten przyjął go uprzejmie i pogodnie.

Balsamo spojrzał na swego nauczyciela ze zdziwieniem.

Starzec siedział w dużym krześle i oddychał głęboko, z przyjemnością. Oczy jego gorzały dzikim ogniem, twarz promieniała uśmiechem.

Balsamo z wysiłkiem stłumił w sobie ból i rozpacz, aby Althotas, tak surowy dla słabości ludzkich, nie odgadł, w jakim stanie znajduje się jego uczeń.

Opanowawszy się, Balsamo poczuł ciężki, mdły zapach, unoszący się w pokoju jak zgęstniała para. Zrobiło mu się niedobrze, czuł, że może zemdleć.

— Mistrzu — rzekł do starca — nie możesz tutaj mieszkać, bo nie ma tu czym oddychać.

— A ja przecież oddycham swobodnie i żyję, jak widzisz — odparł z zadowoleniem Althotas.

— Pozwól mi otworzyć okno. Duszno tu i zdaje mi się, że czuję zapach krwi...

— Krew? — zawołał Althotas ze śmiechem. — Tak ci się zdaje? Ach, tak, rozumiem. Dawno już spostrzegłem, Acharacie, że masz czułe serce i bardzo wrażliwą głowę.

— A co znaczą twoje ręce we krwi? — zapytał Balsamo. — Na stole także krew i wszędzie, nawet w twoich oczach, które pałają tak dzikim płomieniem.

— I cóż jeszcze? — rzekł spokojnie starzec. — Czy pierwszy raz poczułeś ten zapach? Czy nigdy nie robiłeś doświadczeń?

— Ale tu czuć krew ludzką! — zawołał Balsamo, chwytając się oburącz za głowę.

— Twoje powonienie stało się delikatne jak nigdy — zauważył Althotas. — Nie sądziłem, że można rozróżnić krew zwierzęcia od krwi ludzkiej.

Balsamo był tak bliski omdlenia, że zachwiał się. Rozejrzał się, gdzie by mógł się oprzeć i spostrzegł ogromną mosiężną miednicę, pełną świeżej krwi.

Odskoczył z przerażeniem i nagle krzyknął nieludzko.

Rzucił się jak szalony w kąt pokoju, gdzie leżała jedwabna; haftowana srebrem wstążka. Podniósł ją i dostrzegł długi, czarny warkocz. Twarz jego pokryła się sinością.

— Cóż to znaczy? — szepnął ochryple.

— Wstążka jedwabna i włosy — rzekł Althotas. — Cóż, może być innego?

— Ale te włosy... W czyjej krwi zbroczone?

— Ależ w tej, która była mi potrzebna do eliksiru! Nie chciałeś mi jej dostarczyć, musiałem więc sam się o nią postarać.

— Ale te włosy i tę wstążkę... skąd wziąłeś? Przecież dziecko nie może mieć takich długich włosów.

— Do eliksiru potrzebowałem krwi dziecięcia albo krwi dziewicy — przypomniał starzec.

To mówiąc sięgnął ręką do stołu i wziął flaszeczkę, z której napił się z lubością, po czym rzekł tonem swobodnym i naturalnym:

— Dziękuję ci, Acharacie, że pamiętałeś o mnie i przygotowałeś tę kobietę... Wystarczyło tylko wyciągnąć ręce, leżała tuż pod podłogą mojego pokoju. No tak, nie ty mi ją wydałeś, ale sam ją wziąłem, bo inaczej umarłbym. Dziękuję...

Urwał, gdyż w oczach ucznia zamigotało straszliwe światło. Balsamo patrzał na ogromny stół marmurowy, zastawiony zwykle roślinami, książkami i flaszeczkami. Stojąca na nim lampa rzucała cienie wokół podłużnego kształtu, który dopiero teraz Balsamo zauważył.

Podszedł i zerwał nakrycie z podłużnego kształtu. Włosy mu się zjeżyły, w gardle zabulgotał nieludzki ryk.

Na stole leżała Lorenza, martwa, sina, z głową zwieszoną i wykrzywioną uśmiechem twarzą. Na jej piersiach czerniała ogromna rana, z której krew przestała się już sączyć.

— Tak, trzeba mi było ostatnich trzech kropel krwi dziecka albo dziewicy — rzekł Althotas i znowu napił się z flaszeczki.

— Umieraj więc, nędzniku! — zawył Balsamo w najwyższej rozpaczy. — Ona od trzech dni była moją żoną! Zamordowałeś ją niepotrzebnie, nie była już dziewicą!

Na te słowa oczy Althotasa stanęły w słup, mlasnęły bezzębne jego dziąsła i upuszczona flaszeczka potoczyła się na podłogę. Jak ugodzony w samo serce, starzec zwalił się ciężko.

Balsamo z rozdzierającym łkaniem pochylił się nad zwłokami Lorenzy i zanurzywszy usta w jej zbroczone krwią włosy, omdlał.

ROZDZIAŁ CXXXII

CZŁOWIEK I BÓG

Czas, ulatujący tak szybko szczęśliwym i tak leniwie nieszczęśliwym, zatrzymał się nad żałobnym pokojem, pełnym żalu i bezgranicznej rozpaczy.

Balsamo nie wyrzekł ani jednego słowa po rozdzierającym okrzyku i nie poruszył się od momentu, gdy jego wyznanie zdruzgotało Althotasa.

Starzec leżał z oczyma wpatrzonymi w rozbitą flaszeczkę, obraz unicestwienia jego nadziei. Wydawał się jak człowiek wyrzucony w nową zupełnie rzeczywistość, rzeczywistość straszną, na pół martwą, bez możliwości dla potęgi rozumu i nauki.

— Czyż to możliwe — mówiły jego krwawe oczy — aby wszystkie nieszczęścia pochodziły od tego człowieka, leżącego u stóp tak nieważnego przedmiotu, jak ta martwa kobieta? Czyż nie jest to potwornością, żeby ziarnko piasku wstrzymało koła pysznego powozu nauki i rozumu?

Balsamo podobny był do nieszczęśników, których powódź złapała w czasie snu i którym śni się, że toną, potem budzą się i widzą wzburzone wody, a nie mając nawet czasu krzyknąć, przechodzą z jednego życia w drugie.

Nie płakał, nie jęczał i nie wierzył, by tak okropne nieszczęście mogło spaść na jego głowę. Nie było w nim nienawiści, ani uczucia zemsty.

Nie było już życia, miłości i nie było już nic. Nie było Lorenzy...

W przerażającej ciszy nagle dał się słyszeć głos dzwonka. Balsamo nie podniósł nawet głowy. Minęła długa chwila, w czasie której dzwonek dzwonił już bez przerwy, zanim Balsamo ocknął się. Spojrzał przytomniej i wyjął swoją dłoń ręki trupa. Nastawił uszu i stwierdził, że sygnał dzwonka oznaczał ważną wiadomość albo wielkie niebezpieczeństwo.

Powoli wstał i opuścił żałobny pokój.

Fritz czekał na niego już na schodach. Przeraził się ujrzawszy swego pana i podprowadził do lustra.

Balsamo spojrzał na swoje odbicie i zadrżał. W ciągu jednej godziny postarzał się o dwadzieścia lat. W oczach nie było już blasku, na sinych wargach wykrzywionych bólem czerwieniła się piana, białą batystową koszulę pokrywały plamy krwi.

Balsamo odwrócił się od lustra i zapytał Fritza:

— Po co wzywałeś mnie?-

— Oni przyszli, mistrzu.

— Oni? Któż to?

— Pięciu przywódców... Balsamo zadrżał.

— Gdzie są? — zapytał.

— Tam. Każdy z przywódców ma zbrojnego sługę.

— Czy przybyli razem?

— Tak, mistrzu, i czekają niecierpliwie. Dlatego dzwoniłem tak często i tak długo. Są w salonie.

Balsamo zaczął  schodzić do salonu bez słowa, nie zatroszczywszy się o zakrwawione ubranie. Na dole Fritz zapytał:

— Czy pan hrabia nie ma jakich rozkazów dla mnie?

— Żadnych.

— Mistrzu... — odezwał się z wahaniem służący. — Idziesz tak... bez broni?

— Na co mi broń?

— Nie wiem. Myślałem... Bałem się...

— Dobrze, odejdź, Fritz.

Fritz odwrócił się, potem powiedział jeszcze: — Mistrzu, twoje pistolety leżą w hebanowej szkatule, na okrągłym stoliku.

— Powiedziałem ci, odejdź — powtórzył Balsamo. I wszedł do salonu.

ROZDZIAŁ CXXXIII

SĄD

Niepokój Fritza był uzasadniony: goście przyjechali uzbrojeni i bynajmniej nie w zamiarach towarzyskich.

Podczas gdy pięciu mistrzów czekało w salonie, na dziedzińcu znajdowało się pięciu zbrojnych, którzy zamknęli bramy i wespół ze stangretami tworzyli znaczną siłę. Fritz wpuścił ich zdając sobie sprawę, że jest świadkiem obmyślanego najścia, ponieważ wszystkie wejścia zostały zaraz obstawione. Nie mógł się także opierać i dlatego, że przybyli dawali znane mu znaki swojej władzy.

Balsamo wszedł do salonu i skłonił się uprzejmie. Przybyli podnieśli się z miejsc i oddali mu ukłon.

Balsamo usiadł i nie spostrzegł nawet osobliwego ustawienia krzeseł. Pięć stało półkolem, jak w trybunale sądowym, przeznaczonych jakby dla przewodniczącego i asesorów, szóste, naprzeciwko tamtych, zajmował on sam, jak oskarżony.

— Zająłeś, bracie, miejsce obwinionego — rzekł siedzący pośrodku przewodniczący.

— Nie rozumiem — odparł Balsamo wzruszywszy ramionami.

— Wytłumaczymy ci i wtedy nas zrozumiesz. Nie będzie to trudne, sądząc po twojej bladości, przygasłym wzroku i drżącym głosie. Czy słyszysz?

— Słyszę — odpowiedział Balsamo.

— Czy pamiętasz, że niedawno zawiadomiono cię o zdradzie jednego z filarów stowarzyszenia?

— Być może... Nie zaprzeczam.

— Odpowiadasz jak człowiek, którego sumienie nie jest czyste. Nie rozpaczaj i odpowiadaj wyraźnie, jak ci nakazuje twoje straszne położenie. Nie mamy przeciw tobie uprzedzenia, ani gniewu. Reprezentujemy prawo, które przemawia wtedy, kiedy sędzia już wysłuchał obwinionego.

Balsamo milczał.

— Powtarzam ci: broń się. Czy słyszysz?

Balsamo skinął głową potakująco, przewodniczący zaś mówił dalej:

— Dałem ci do poznania, w jakim przybyliśmy celu. A teraz miej się na baczności: przystępuję do badania. Zawiadomiwszy cię o zdradzie jednego z naszych, stowarzyszenie wysłało do Paryża pięciu braci, aby pilnowali kroków zdrajcy. Wiesz dobrze, że wszystko wiemy, wszędzie mamy agentów. Zaczęliśmy cię śledzić.

Balsamo słuchał z miną otępiałą, jakby nic nie rozumiał.

— Niełatwo pilnować człowieka takiego jak ty — ciągnął przewodniczący. — Bywasz wszędzie, gdyż tak ci nakazują twoje obowiązki. Bóg obdarzył cię wszelkimi talentami, abyś mógł odnosić zwycięstwa nad nieprzyjaciółmi. Miałeś więc do dyspozycji potężne środki. Widzieliśmy twoje stosunki z takimi wrogami, jak Richelieu, Dubarry i de Rohan. Twoje postępowanie wobec nich i to, co do nich mówiłeś, pochlebiając tym rozwiązłym ludziom, skłaniało nas do mniemania, że właściwie postępujesz. Niestety, omyliliśmy się. Przez jakiś czas nie żądaliśmy od ciebie sprawozdania, spodziewając się szczęśliwego zakończenia działań, nastąpił jednak kres oczekiwania, zasłona spadła nam z oczu...

Balsamo ani drgnął i przewodniczący zaczął tracić cierpliwość.

— Przed trzema dniami de Sartines wyjednał u króla podpis na rozkazie uwięzienia pięciu naszych wiernych agentów, mieszkających w Paryżu. Zostali zamknięci w Bastylii, w Vincennes i w Bicetre. Czy wiedziałeś o tym?

— Nie — odparł Balsamo.

— Trudno uwierzyć, żebyś o tym nie wiedział, mając tak rozgałęzione stosunki wśród arystokracji. A teraz odpowiedz, w jaki sposób de Sartines dowiedział się o naszych agentach, których nazwiska zostały przesłane do Paryża szyfrem?

— Co dalej? — rzekł obojętnie Balsamo. — A więc przyznajesz się?

 — Do wszystkiego, czego chcecie.

— W tym samym piśmie, w którym wymienieni byli szyfrem agenci, znajdowało się jeszcze szóste nazwisko: hrabia de Foenix.

— Zgadza się — powiedział Balsamo.

— Zgadza? Dlaczego więc bracia nasi siedzą w więzieniu, a ciebie łaskawie przyjmują nawet na dworze? Co na to odpowiesz?

— Nic.

— Powiesz pewnie, że policja musiała szanować twoje imię i...

— Nic nie powiem.

— Pycha jest silniejsza od twojego honoru. Czy te papiery, schowałeś do szkatułki?

— Tak.

— Pewnego dnia nasi agenci widzieli, że z twojego domu wybiegła jakaś kobieta ze szkatułką. Mogliśmy ją zatrzymać i zapobiec nieszczęściu, ale myśleliśmy, że to jakiś twój tajemniczy środek. Ta kobieta oddała szkatułkę ministrowi policji, czy tak?

— Tak. Przewodniczący wstał.

— Kim była ta kobieta, kochana przez ciebie? Lorenza Feliciani.

Krzyk rozpaczy wyrwał się z piersi Balsamo.

— Jeszcze nie skończyłem — mówił przewodniczący. — W kwadrans po przybyciu Lorenzy do policji ty także tam przyjechałeś. Ona posiała ziarno zdrady, ty zjawiłeś się, aby zebrać plon. Lorenza wyszła z policji sama, ty w towarzystwie pani Dubarry, aby zmylić ślady. Szkatułkę zostawiłeś... Na szczęście, dostrzegliśmy wszystko w porę.

Balsamo spuścił głowę w milczeniu.

— A teraz wnioski — rzekł przewodniczący. — Doniesiono zakonowi o zdradzie twojej i twojej wspólniczki, która wydała nasze tajemnice, chociaż jest niewinna. Czy to ty, Balsamo, mistrz i wielki ofiarnik naszych tajemnic?

Balsamo podniósł powoli głowę i oczy jego zaiskrzyły się.

— Czemu ją obwiniacie? — zapytał.

— Ach, wiedzieliśmy, że będziesz ją bronił, bo przedkładasz ją nad wszystko w świecie. Wiemy o wszystkim. W niej zamykają się dla ciebie wszystkie skarby nauki i mądrości. Ugodzimy w ciebie poprzez twoją kochankę.

— Kończ...

— A oto wyrok: „Zdrajca Józef Balsamo złamał daną przysięgę, jednak dorobek jego nauki przynosi korzyści stowarzyszeniu. Balsamo zatem winien żyć dla tych, których zdradził, należy do braci, których się zaparł...”

— Ach! — przerwał Balsamo z ponurym gniewem.

— „Wieczne więzienie czeka zdrajcę — czytał dalej przewodniczący — aby zakon był bezpieczny i aby mógł korzystać z jego nauki, czego zakon ma prawo wymagać od każdego ze swoich członków. Co zaś dotyczy Lorenzy Feliciani...”

— Poczekajcie — przerwał znowu Balsamo. — Zapomnieliście o jednym: powinniście wysłuchać obwinionego. Dosyć mi będzie jednego słowa, jednego dowodu. Nie wydawajcie wyroku, dopóki wam nie złożę tego dowodu.

Przybyli spojrzeli na siebie niepewnie.

— Ha! Myślicie, że chcę sobie odebrać życie — powiedział Balsamo z gorzkim uśmiechem. — Nie lękajcie się. Gdybym chciał to zrobić, zrobiłbym na waszych oczach. W moim pierścieniu znajduje się tyle trucizny, że starczyłoby jej na otrucie was wszystkich. Lękacie się, żebym nie uciekł, niech kto pójdzie ze mną.

— Idź! — zadecydował przewodniczący.

Balsamo wyszedł i wkrótce potem przybyli usłyszeli jego kroki, ciężkie, jakby dźwigał jakiś ciężar. Otworzyły się drzwi i Balsamo wszedł, niosąc na ramionach zwłoki Lorenzy.

— Oto ona! — zawołał. — Kobieta przeze mnie ubóstwiana, jedyny mój skarb, dobro moje, życie moje... Przypatrzcie się! Powiadacie, że zdradziła was... Bóg ją już ukarał za to. Weźcie ją i ukarzcie teraz wy!

I zsunął zwłoki z ramion, rzucając je pod nogi sędziów. Włosy zmarłej i sztywne ręce dotknęły ich nóg.

— Wydajcie teraz wyrok! — zawołał Balsamo. Przerażeni sędziowie poderwali się ze swoich miejsc i nie tając strachu, z krzykiem, wybiegli bezładnie z pokoju.

W chwilę potem z dziedzińca dobiegły odgłosy turkotu kół, skrzypienia bramy i stukotu kopyt. Wkrótce wszystko uciszyło się i zapanowała głucha cisza.

Obok śmierci i rozpaczy zasiadło znów uroczyste milczenie.

ROZDZIAŁ CXXXIV

BÓG I CZŁOWIEK

Widząc, jak Balsamo wziął zwłoki Lorenzy i zszedł na dół, Althotas przestraszył się i myślał, że jego uczeń już nie powróci, że to już pożegnanie z najbliższym człowiekiem, którego serce tak okrutnie zranił. Althotas bał się samotności i śmierci, której tak bardzo chciał uniknąć. Zaczął wzywać ucznia.

Ale Acharat oddalił się bez słowa i Althotas znowu wpadł w gniew, jak to mu się często zdarzało.

— Ach ty, niewdzięczniku! — wołał. — Zwierzu ślepy! ”Wracaj! Daremnie przedkładasz nikczemny przedmiot zwany kobietą nade mnie, ułamek życia nad nieśmiertelnością! Oszukałeś mnie, zdradziłeś, bo zląkłeś się, bym nie żył dłużej, bo przewyższam cię w nauce! Strzeż się! Wiesz, że znam zaklęcia, które wywołują ogień.

Ale nie słychać było żadnej odpowiedzi i starzec wpadł zwolna w rozpacz.

— Czyż nie wiesz, że siły mnie opuszczają, nieszczęsny? — mówił głosem stłumionym. — Przychodzi po mnie śmierć, jak po zwyczajne stworzenie. O, wracaj, Acharacie! Przysięgam, że nic ci złego nie zrobię, zrzekam się zemsty... Nie opuszczaj mnie, pomóż, a nauczę cię wszystkiego, co umiem...

Zamilkł i przysłuchiwał się przez chwilę. Siły opuszczały go coraz bardziej.

— Nie wracasz... Myślisz, że w ten sposób mnie zabijesz... O, nierozumny! Nie zdołasz przejąć mojej wiedzy, tak długo gromadzonej, nie będziesz moim następcą. Acharacie, wracaj, chcę, żebyś był chociaż świadkiem ruiny tego domu!

Nie było żadnej odpowiedzi. Starzec wpadł we wściekłość.

— Nie wracasz, gardzisz mną! Ale zobaczysz! Ognia! Ognia! Jego wycie obudziło wreszcie ucznia z odrętwienia. Wstał i zaniósł ciało Lorenzy do jej pokoju, potem zjawił się u Althotasa.

— Ach, jesteś! — krzyknął starzec z radością. — Dobrze, że przyszedłeś, gdyż za chwilę podpaliłbym ten pokój.

Balsamo spojrzał na niego bez słowa.

— Pali mnie pragnienie —  zawołał Althotas — daj mi pić!-

Balsamo nie poruszył się nawet. Patrzył na konającego jakby chciał być uważnym świadkiem jego śmierci. — Czy słyszysz, Acharacie?! Wody, wody...

Nie było już w oczach starca ognia, tylko złowieszcze płomyki, nie było oddechu w jego ustach, nie ruszał się. Tylko ręce kościste jeszcze drgały, wiotkie jak macki polipa.

— Ach, więc chcesz mnie zabić pragnieniem! Pożerasz oczami moje pisma i moje skarby. Myślisz, że to już twoje. Poczekaj...

I ostatkiem sił wyjął spod poduszki krzesła flaszeczkę. Kiedy ją otworzył, ze środka buchnął ogień. Althotas rozlał płomień wokół siebie.

W jednej chwili ogień ogarnął cenne rękopisy i zwoje dokumentów, zdobytych w Egipcie i w Pompei. Potok płomieni rozlał się po podłodze i dotarł do starca, który sądził, że Bal-samo zacznie ratować wszystkie skarby.

Ale Balsamo ciągle patrzył na starca nie poruszony. Paliło się już krzesło pod konającym, a on stał i patrzał.

Kiedy płomień ogarnął Althotasa, twarz starca wypogodziła się, jakby radował się, że duch jego odchodzi w wyższe sfery. Oczy jego odzyskały żywy blask.

— Umieram bez żalu — rzekł. — Wszystko miałem, wszystko poznałem, dosięgałem już nieśmiertelności.

Balsamo zaśmiał się dziko.

— Tak, masz słuszność — powiedział Althotas — zapomniałem tylko o Bogu...

Były to jego ostatnie słowa. Oddał Bogu ostatnie tchnienie, które usiłował Bogu odjąć.

Balsamo westchnął i wyszedłszy zasunął przejście do pokoju Althotasa, nie bacząc, że szaleje w nim pożar. Wbrew jednak oczekiwaniom ogień strawił wszystko, co było dziełem starca, i wszystkie meble, ale w końcu zamarł.

Ostatni jego syk usłyszał Balsamo siedząc przy zwłokach

Lorenzy, nieczuły na nic, nawet na niebezpieczeństwo śmierci.-

ROZDZIAŁ CXXXV

POWRÓT NA ZIEMIĘ

Książę de Richelieu siedział w sypialni i popijał czekoladę, podczas gdy jego sekretarz sporządzał rachunki.

Nagle w przedpokoju rozległo się czyjeś stąpanie. Książę wypił szybko resztę czekolady i w chwilę potem kamerdyner oznajmił pana de Taverney.

Richelieu miewał w ciągu dnia chwile, w których nie lubił gości. Chwila taka miała miejsce właśnie teraz, ale niepodobieństwem było nie przyjmować barona, zwłaszcza że ten, zaraz po zameldowaniu przez kamerdynera wtargnął do pokoju.

— Co nowego? — zagadnął go książę. — Widzę, że jesteś smutny.

Baron westchnął, ale nic nie odpowiedział, patrząc znacząco w stronę sekretarza księcia. Rafté zrozumiał to natychmiast, ponieważ dostrzegł spojrzenie barona w lustrze, wstał więc i wyszedł.

— Ja nie jestem smutny, ale śmiertelnie zaniepokojony — rzekł baron po wyjściu sekretarza.

— E...

— Nie udawaj zdziwionego. Zwodzisz mnie już cały miesiąc: a to, że się nie widziałeś z królem, a to, że król się gniewa na mnie. Czy tak się godzi postępować z przyjacielem?!

Marszałek wzruszył ramionami.

— Cóż, u licha, chcesz, żebym ci odpowiedział?

— Prawdę! Czy chcesz mnie przekonać, że ty, książę, par Francji, marszałek, wielki szambelan, tak długo nie widziałeś się z królem? Czy mogę w to uwierzyć, skoro każdego ranka asystujesz przy toalecie króla?

— To prawda, że trudno w to uwierzyć, ale tak jest. Trzy tygodnie, dzień w dzień, jestem przy toalecie króla i on...

— I król z tobą nie rozmawia — przerwał baron. — Chcesz, żebym w to uwierzył!

— Zaczynasz być arogancki, baronie. Mówisz tak, jakbyśmy mieli czterdzieści lat mniej i mogli się rozprawić z bronią w ręku.

— Ależ tu oszaleć można!

— Szalej wobec tego. Ja też zaczynam, bo nie dosyć, że król ze mną nie rozmawia, ale jeszcze odwraca się tyłem. Już mi się sprzykrzyło jeździć do- Wersalu.

— Wie nie rozumiem — rzekł de Taverney, gryząc paznokcie. — Można by pomyśleć, że król bawi się twoim zmartwieniem.

— Ja także odnoszę takie wrażenie...

— Trzeba się zastanowić, co robić.

— Chcesz, to ci powiem, co myślę?

— Mów.

— No więc, ja wątpię...

— Co? — zawołał dumnie baron.

— No widzisz, już się gniewasz. Wpadasz w monomanię, a więc strzeż się...

— Wszystkie nasze plany spaliły na panewce. Patrz, tu jest list od mojego syna.

— A, pułkownika?

— Jakiego tam pułkownika! Już miesiąc czeka w Reims na awans, a pułk za dwa dni wychodzi do Strasburga.

— Czyli, jeżeli Filip za dwa dni nie odbierze nominacji...

— Za dwa dni Filip będzie tutaj.

— Tak... Zapomniano widać o nieboraku. Piękne porządki w biurze nowego ministra, nie ma co!

— Hm... A ja nie wierzę w ani jedno twoje słowo. — Jak to, nie wierzysz?

— Gdybyś ty był ministrem, posłałbyś Filipa do stu diabłów.

— Och!

— I jego ojca także. A siostrę jeszcze dalej.

— Jesteś dowcipny i rozkosz z tobą rozmawiać, baronie, ale skończmy już.

— Chętnie. Trzeba się koniecznie widzieć z królem! i mówić z nim.-

— Trudno z nim mówić, jeżeli on nie mówi.

— A więc muszę się rozmówić z córką, bo to wszystko staje się jakieś dziwne.

Słowa te wywarły niespodziewany skutek. Richelieu obawiał się porozumienia barona z córką, wietrząc w tym możliwość swojej niełaski u króla.

— No, nie gniewaj się — powiedział. — Spróbuję porozmawiać z królem. Potrzebuję tylko pretekstu.

— Nic łatwiejszego. Przecież król obiecał synowi...

— Istotnie, można to wykorzystać. Daj mi ten list. Baron podał list od Filipa, książę zaś zadzwonił i zaraz kazał zaprzęgać karetę.

— Czy chcesz być przy mojej toalecie? — zapytał barona. De Taverney zrozumiał i postanowił odejść.

— Mam jeszcze kilka spraw... — rzekł. — Gdzie moglibyśmy zjeść razem obiad?

— W zamku. Trzeba, żebyś się także widział z królem.

— Tak myślisz? — spytał z radością baron.

— Nawet wymagam tego. Chcę, żebyś się przekonał, że mówiłem prawdę. Czekaj na mnie o jedenastej w galerii lustrzanej.

— Dobrze. Bądź zdrów.

— I nie gniewaj się na mnie — rzekł pojednawczo marszałek.

Baron odjechał i punktualnie o jedenastej stawił się w umówionym miejscu.

Widział, jak marszałek przyjechał, jak oficerowie kłaniali mu się i jak kamerdynerzy wprowadzali go do pokoju.

Serce barona biło gwałtownie. Zamiast planowanej przechadzki postanowił czekać jak najbliżej drzwi, w tłumie interesantów. Zdecydował się na to z westchnieniem, nie mogąc opanować niecierpliwości i licząc na to, że łatwiej dostrzeże marszałka, gdy ten wyjdzie od króla.

Była to w jego mniemaniu konieczność nader przykra, czemu dał wyraz mrucząc pod nosem:

— Ja mara tutaj stać z tymi brudnymi szlachetkami, ja, który przed kilku tygodniami jadłem wieczerzę z samym królem!

ROZDZIAŁ CXXXVI

PAMIĘĆ LUDWIKA XV

Richelieu spełnił daną przyjacielowi obietnicę i odważnie stanął przed monarchą, w chwili gdy książę de Condé podawał mu koszulę.

Król spostrzegłszy marszałka tak żwawo się odwrócił od niego, że koszula o mało nie upadła na posadzkę.

Zdziwiony książę de Condé odskoczył.

— Przepraszam, mon cousin — rzekł Ludwik XV dając w ten sposób wyraźnie do zrozumienia, że odruch nie ma nic wspólnego z osobą Kondeusza.

Richelieu od razu zrozumiał, że to on jest przyczyną irytacji Najjaśniejszego Pana. Ale że marszałek przyszedł z mocnym postanowieniem pobudzenia Ludwika do gniewu, jeśli to się okaże potrzebne, aby uzyskać wiadome informacje, natychmiast zmienił plan, podobnie jak niegdyś pod Fontenoy, i stanął przy drzwiach gabinetu, przez które król musiał przechodzić.

Król widząc, że marszałek się oddalił, wpadł w nieco lepszy humor i zaczął dość łaskawie rozmawiać z otoczeniem, potem ubrał się, zarządził polowanie w Marly i długo konferował w tej sprawie z kuzynem, jako że rodzina Kondeuszów od dawna słynęła z biegłości w sztuce łowieckiej.

Gdy wszyscy odeszli, król udał się do gabinetu i raptem spostrzegł marszałka pochylonego w niezwykle precyzyjnym ukłonie, godnym samego Lauzuna, niezrównanego mistrza reweransu.

Król zatrzymał się cokolwiek zmieszany.

— I znowu pan, panie de Richelieu? — rzekł.

— Tak jest, Najjaśniejszy Panie; jestem gotów na rozkazy Waszej Królewskiej Mości.

— Czyż waść nigdy nie wyjeżdżasz z Wersalu?

— Od lat czterdziestu Najjaśniejszy Panie niezmiernie rzadko oddalałem się stąd w innym celu jak dla służenia Waszej Królewskiej Mości.

Król zatrzymał się przed marszałkiem.

— Aha! — rzekł. — Chcesz mnie zapewne o coś prosić, czy tak?

— Ja, Najjaśniejszy Panie? — odpowiedział z uśmiechem Richelieu. — Ach nie.

— Ależ prześladujesz mnie, książę, przecież widzę.

— Tak, Najjaśniejszy Panie, prześladuję cię moim prawdziwym przywiązaniem i najgłębszą czcią. Dzięki ci, Najjaśniejszy Panie, żeś raczył zwrócić na to uwagę.

— Proszę cię, nie udawaj, że mnie nie -rozumiesz, kiedy wiem, że rozumiesz doskonale. A więc dowiedz się, panie marszałku, że ja ci nic nie mam do powiedzenia.

— Nic, Najjaśniejszy Panie?

— Absolutnie nic.

Richelieu uzbroił się w niewzruszoną obojętność.

— Najjaśniejszy Panie — powiedział patetycznie — z otwartą duszą i czystym sumieniem mogę oświadczyć, że kochałem cię całkowicie bezinteresownie, nie prosząc nigdy o nagrody i zaszczyty. Żaden zazdrośnik nie mógłby przyznać, że w ciągu swej czterdziestoletniej służby książę de Richelieu wyjednał u króla cośkolwiek dla siebie.

— Ech, książę, więc proś o coś dla siebie, jeżeli czego tam potrzebujesz, tylko prędko...

— Dla siebie nie proszę o nic, chcialem jedynie błagać Waszą Królewską Mość...

— O co?

— Żebyś raczył pozwolić podziękować.

— Komu?

— Temu, Najjaśniejszy Panie, który wielce jest zobowiązany swemu monarsze.

— No więc komu?

— Człowiekowi, któremu Wasza Królewska Mość uczynił wysoki zaszczyt... Ach, kto choćby raz w życiu miał szczęście zasiadać u stołu Waszej Królewskiej Mości, napawać się słodyczą dowcipnej, błyskotliwej rozmowy, jego przemiłej i uprzejmej wesołości — ten nigdy nie zapomni o owym szczęściu tak wielkim, że łatwo doń przywyknąć, lecz z pamięci usunąć niepodobna.

— Ależ z waści tęgi krasomówca, panie de Richelieu.

— Och, Najjaśniejszy Panie!

— No, o kimże chcesz mówić?

— O moim przyjacielu de Taverney.

— O przyjacielu? — zakrzyknął król. — Przebacz, Najjaśniejszy Panie.

— Taverney! — powtórzył król z jakimś zażenowaniem i wstrętem, co mocno zdziwiło marszałka.

— No cóż, Najjaśniejszy Panie, stary komiliton. — Po chwili dodał: — Służyliśmy razem pod Villarsem.

I znów stracił wątek.

— Wiesz, Najjaśniejszy Panie, że na dworze zwykło się nazywać przyjacielem każdego, o kim wiadomo, że nie jest jawnym wrogiem. Grzeczne to słówko, ale prawie nic nie znaczy.

— Użycie tego słówka każe sądzić o człowieku — zauważył cierpko król — nie należy nim zbytnio szafować.

— Rady Waszej Królewskiej Mości są prawidłami mądrości. Pan de Taverney więc...

— Pan de Taverney jest człowiekiem wyzutym z jakiejkolwiekbądź moralności.”

— Ach tak, Najjaśniejszy Panie — rzekł Richelieu — słowo szlacheckie, że domyślałem się tego.

— To człowiek bez jakiejkolwiek delikatności, panie marszałku.

— Co się tyczy jego delikatności, Najjaśniejszy Panie, nie mam na ten temat nic do zakomunikowania Waszej Królewskiej Mości. Ręczę tylko za to, co wiem.

— Jak to? Nie ręczysz za delikatność swego przyjaciela, starego kompaniona, z którym służyłeś pod Villarsem, wreszcie za człowieka, którego mi przedstawiłeś? Przecie powinieneś go znać?

— Oczywiście, że go znam, ale nie znam jego delikatności. Sully mówił niegdyś do przodka Waszej Królewskiej Mości, Henryka IV, iż widział jak trawiąca go gorączka opuściła sypialnię w zielonej sukni, ja zaś muszę wyznać ze wstydem, że nigdy nie widziałem jaki strój nosi delikatność Taverney'ów.

— Krótko mówiąc, panie marszałku, oświadczam ci, że Taverney to nikczemnik i że zagrał rolę nad wyraz nieładną.

—Ach, jeśli Wasza Królewska Mość jest tego zdania...

— Takie jest moje zdanie.

— W takim razie — odpowiedział Richelieu — niezmiernie rad jestem, że Wasza Królewska Mość raczyłeś mi je wynurzyć, gdyż ja sam również niewiele żywię dla niego szacunku, lecz nie śmiałem powiedzieć o tym otwarcie w obawie, by to zwierzenie nie ściągnęło na mnie niemiłych następstw. Tak, przyznaję, że Taverney nie może chlubić się delikatnością w postępowaniu, lecz dopóki nie znałem pod tym względem opinii Waszej Królewskiej Mości...

— Oto ją więc masz: ja go nienawidzę.

— Ach, więc wyrok zapadł. Szczęściem dla nieszczęśliwca — ciągnął dalej Richelieu — jest to, że ma on potężną opiekunkę przy osobie Waszej Królewskiej Mości.

— Co to ma znaczyć?

— Jeżeli ojciec miał nieszczęście wywrzeć na królu niekorzystne wrażenie..

— I to bardzo niekorzystne.

 — Nic nie mam w tej sprawie do powiedzenia.

— Cóż masz więc mi do powiedzenia?

— Mówię tylko, że anioł, który ma jasne włosy i błękitne oczęta...

— Nie rozumiem cię, mości książę.

— Ależ to łatwo zrozumieć, Najjaśniejszy panie.

— Jednakże, przyznam się, chciałbym cię wreszcie zrozumieć.

— Czyliż ja, nędzny profan, mogę podnosić zasłonę, za którą kryje się tyle uroczych tajemnic miłości? Nie godzien jestem, Najjaśniejszy Panie... ale zawsze powtarzam: jakżeż ten Taverney powinien kochać i składać dzięki tej, która odwraca od niego nienawiść i łagodzi gniew Waszej Królewskiej Mości. Tak, panna Andrea to prawdziwy anioł.

— Nie! — wykrzyknął król. — Panna Andrea jest takim samym potworem pod względem fizycznym, jak jej ojciec — pod względem moralnym.

— Ha — zawołał Richelieu osłupiawszy ze zdumienia —-więc pomyliliśmy się wszyscy, i ta niezwykła uroda...

— Nie mów mi nigdy o tej dziewczynie, książę! Na samą myśl o niej zbiera mi się na mdłości.

Richelieu złożył ręce jak do modlitwy.

— Ach, mój Boże! Któż by pomyślał... Gdybym to usłyszał z ust kogo innego, nie zaś od Waszej Królewskiej Mości, światłego znawcy wszystkiego, co piękne, słowo szlacheckie, że nie uwierzyłbym temu. No, któż by mógł przypuszczać, spoglądając na piękną Andreę, żeby miała w sobie coś tak dalece potwornego...

— Gorzej, mój panie!... Ma okropną chorobę... okropną.., Była to zasadzka na mnie. Ale na miłość Boską, ani słowa więcej o Andrei, bo skonam.

— Nie daj Boże! — zawołał Richelieu. — Nie wspomną o niej ani słówkiem. Wasza Królewska Mość miałby skonać! Ależ to straszne! Cóż to za rodzina! Biedny chłopiec!

— O kimże znów waść mówisz?

— Och, tym razem o wiernym i najoddańszym słudze Waszej Królewskiej Mości. Oto wzór do naśladowania dla młodych ludzi i ty, Najjaśniejszy Panie, z miejsca go oceniłeś i wynagrodziłeś, tak, jak na to zasługuje.

— Ale o kim mówisz? Kończże szybciej. Spieszę się i nie mam chwili czasu.

— Mówię, Najjaśniejszy Panie — deklamował Richelieu — o synu pierwszego i bracie drugiej, mówię o Filipie de Taverney, o zacnym i śmiałym młodzieńcu, któremu Wasza Królewska Mość raczyłeś dać pułk.

— Ja? Kiedy? Komu ja dałem pułk?

— Ależ tak, Najjaśniejszy Panie, przecież dałeś pułk Filipowi de Taverney, który co prawda dotąd czeka na niego, ale przecież mu dałeś.

— Ja?

— Tak, Wasza Królewska Mość, przynajmniej tak mi się wydawało...

— Czyś waść oszalał! — Ach.

— Niczego mu nie dawałem, marszałku.

— Czyż możliwe?

— Ale po cóż, do kroćset diabłów, mieszasz się w te sprawy?

— Tak, Najjaśniejszy Panie, ale...

— I co cię to właściwie obchodzi?

— Ależ broń Boże!

— Więc po cóż mi się naprzykrzasz, nieznośniku?

— Racz wybaczyć, Najjaśniejszy Panie, lecz wydawało mi się — teraz już widzę, że się pomyliłem — lecz wydawało mi się wówczas, że Wasza Królewska Mość przyrzekłeś mu...

— To nie moja rzecz, mości książę. Od tego mam ministra wojny. Ja nie przydzielam pułków. Też sobie uroił... pułk... Jakże można wierzyć w podobne brednie! Jak widzę, waćpan wziąłeś pod swe opiekuńcze skrzydła całe gniazdo tych Taver-ney'ów. Miałem rację mówiąc, że nie mamy sobie nic do powiedzenia. Krew mnie zalewa.

— Och! Najjaśniejszy Panie...

— Tak, jestem pewny, że nie będę miał dzisiaj apetytu i będę miał zatwardzenie. Niech diabli porwą takich orędowników!

To powiedziawszy król wykręcił się plecami do Richelieu i rozsierdzony wszedł do gabinetu w najgorszym usposobieniu.

Zostawszy sam Richelieu otrząsnął chustką puder, który osypał mu się z peruki w. ferworze rozmowy i rzekł cicho sam do siebie.

— Ha! Teraz już wiem dokładnie, czego się trzymać.

Richelieu wszedł do sali zwierciadlanej, gdzie już z niepohamowaną niecierpliwością oczekiwał go przyjaciel. Ledwie marszałek stanął we drzwiach, gdy baron na kształt pająka, rzucającego się na muchę, podbiegł doń z rozkrzyżowanymi ramionami i spytał jednym tchem:

— No i co nowego?

Richelieu wyprostował się i spojrzawszy z pogardą w stronę barona rzekł przez zaciśnięte zęby:

— To, mój panie, żebyś odtąd ze mną nie rozmawiał. Taverney spojrzał na Richelieu z bezgranicznym zdumieniem.

— Tak jest, nie wywarłeś pan na Jego Królewskiej Mości korzystnego wrażenia — dodał Richelieu — a kto się Najjaśniejszemu Panu nie podoba, ten mnie obraża.

Taverney zdrętwiał, stał bez ruchu, jakby mu nogi wrosły w posadzkę.

Richelieu wyminął go i doszedłszy do drzwi galerii, gdzie już czekał na niego lokaj, zawołał:

 — Do Luciennes!

I zniknął.

ROZDZIAŁ CXXXVII

MDŁOŚCI PANNY ANDREI

Taverney wróciwszy do równowagi i zastanowiwszy się nieco nad tym, co nazywał „swoim nieszczęściem”, zrozumiał, że nadeszła chwila stanowczego rozmówienia się z główną przyczyną tylu utrapień. Pełen oburzenia i gniewu udał się do mieszkanka Andrei.

Dziewczyna właśnie kończyła ubierać się; uniosła śliczne ręce starając się zarzucić za ucho dwa puszyste, tak zawsze niesforne loczki. Wreszcie uporała się z nimi, wzięła książkę i już kierowała się ku drzwiom, gdy wtem usłyszała kroki ojca.

— Dzień dobry Andreo! Czy wychodzisz? — rzekł Taver-ney.

— Tak, ojcze.

— I sama?

— Jak widzisz, ojcze.

 — I zawsze jesteś sama?

— Od czasu jak Nicole zniknęła, nie znalazłam jeszcze pokojówki.

— Sama nie możesz się ubierać. Spójrz, jak to wszystko na tobie źle leży. Jeśli będziesz tak mało o siebie dbała, nigdy nie zrobisz furory na dworze. Przecież ci tłumaczyłem, zalecałem, Andreo...

— Przepraszam cię, ojcze, ale Jej Królewska Mość czeka na mnie.

— Zaręczam ci, Andreo — zawołał Taverney, zapalając się w miarę, jak mówił — zaręczam ci, moja panno, że przy takiej abnegacji staniesz się pośmiewiskiem dworu.

— Mój ojcze...

 — Śmieszność niebezpieczna jest wszędzie, lecz na dworze bardziej niż gdziekolwiek.

— Postaram się poprawić, ale Jej Wysokość oceni inaczej prostotę mego stroju: dowodzi bowiem pośpiechu i gorliwości w służeniu jej.

— Idź i szybko powracaj, jak tylko będziesz wolna. Chcę z tobą pomówić o pewnej wyjątkowo ważnej sprawie.

— Dobrze, ojcze — rzekła Andrea i wyszła na korytarz,. Baron obrzucił ją krytycznym spojrzeniem.

— Poczekaj, poczekaj! Tak nie możesz wyjść: zapomniałaś nałożyć różu na policzki; jesteś blada aż patrzeć niemiło.

— Ja? Mój ojcze? — zdziwiła się Andrea.

— Chciałbym bardzo wiedzieć, o czym ty właściwie myślisz przeglądając się w lustrze? Blada jak wosk, sińce pod oczyma! Ej, tak się nie wychodzi, moja panno. Ludzi nastraszysz.

— Ależ ojcze, przecież już nie mam czasu zmieniać toalety.

— Szkaradnie, doprawdy szkaradnie — zawołał Taverney wzruszając ramionami — jak żyję nie widziałem takiej kobiety. I to ma być moja córka? Co za przyszłość! Oj, Andreo... Andreo...

Ale Andrea była już na dole. Odwróciła się.

— Powiedz przynajmniej — wołał za nią Taverney — że masz migreną; bądź interesująca, do diaska! Jeśli nie chcesz dbać o urodę.

— Ach, to mi ojcze nawet dość łatwo przyjdzie i wcale nie skłamię, bo istotnie jestem trochę cierpiąca.

 — Patrzcie no ją — zamruczał baron. — Dobre sobie! Chora! Potem syknął przez zaciśnięte zęby:

— Uf, co za skromnisia!

I zawrócił do pokoju córki, gdzie przejrzał wszystko jak najstaranniej, żeby znaleźć jakikolwiek dowód, który by go utwierdził w domysłach.

Tymczasem Andrea minęła dziedziniec i weszła do ogrodu.

Od czasu do czasu podnosiła głowę, starając się głęboko oddychać orzeźwiającym powietrzem, ponieważ woń kwiatów zbyt silnie działała jej na nerwy i zdawało się, że przenika każdą komórkę mózgu. Czuła, że zbiera się jej na mdłości. Ledwo doszła do sieni Palais, gdzie już pani Noailles, stojąc w progach gabinetu Madame Dauphine, dawała jej wyraźnie do zrozumienia, że czas najwyższy i że na nią czekają.

W rzeczy samej ksiądz... lektor Marii Antoniny, jadł śniadanie przy stole Jej Królewskiej Wysokości, która niekiedy udzielała tego zaszczytu osobom z najbliższego otoczenia.

Ksiądz zachwalał maślane bułeczki, które niemieckie gosposie układają z takim wdziękiem obok filiżanek kawy ze śmietanką; i zamiast czytać, komunikował ostatnie nowiny z Wiednia zaczerpnięte od dyplomatów i gazeciarzy.

W tej epoce bowiem zawiłe arkana polityki rozwiązywano na świeżym powietrzu równie precyzyjnie, jak i w zakamarkach tajnych kancelarii i nierzadko zdarzało się usłyszeć w ministerium „najświeższe” wiadomości, które ci panowie z Palais-Royal i z Alei Wersalskiej odgadli, o ile nie wymyślili, grubo wcześniej.

Ksiądz opowiadał właśnie o ostatnich zaburzeniach związanych z drożyzną zboża, które pan de Sartines gracko uśmierzył, pakując do Bastylii pięciu największych spekulantów.

Jej Królewska Wysokość miewała czasem przypływy złego humoru; przy tym rewelacje księdza tak ją zainteresowały, że nie miała chęci na lekturę. Toteż kiedy Andrea zjawiła się, księżna ją ofuknęła, że nie przyszła o przepisowej porze.

Andrea czuła się dotknięta niesprawiedliwością wyrzutu. Nie odezwała się ani słowem, choć przecież mogła powiedzieć, że to ojciec ją zatrzymał, a przy tym czując się słaba, zmuszona była iść powoli i przystawać.

Nagle zachwiała się, spuściła głowę i straciła równowagę.

Gdyby nie księżna de Noailles, byłaby upadła.

— Stójże prosto, moja panno — szepnęła księżna de Noailles — jak ty się zachowujesz!

Andrea nic nie odpowiedziała.

— Ależ księżno, ona mdleje! — zawołała Maria Antonina i pospieszyła jej na pomoc.

— Nie, nie! — odpowiedziała szybko Andrea i w oczach jej pojawiły się łzy. — To nic, Wasza Królewska Wysokość, już mi jest zupełnie dobrze, naprawdę lepiej.

— Ależ ona blada jak chustka, mości księżno! Spójrz! To moja wina, bo ja ją wyłajałam. Siadaj, biedaczko, siadaj!

— Wasza Królewska Wysokość...

— No, no!... Gdy ja rozkazuję!... Podaj jej swoje krzesło, księże kapelanie.

Andrea usiadła i pod wpływem tej ujmującej serdeczności twarz jej zaczęła powoli odzyskiwać rumieńce.

— No, moja panno, czy teraz już możesz czytać? — zapytała Maria Antonina.

— Tak, Wasza Królewska Wysokość, mogę. Zdaje się, że mogę.

Andrea otworzyła książkę w miejscu, w którym wczoraj przerwała i zaczęła czytać, jak umiała najwyraźniej, starając się nadać głosowi możliwie przyjemną barwę.

Zaledwie jednak przeczytała dwie czy trzy stronice, czarne punkciki zaczęły skakać jej przed oczyma, tańczyć, wreszcie zamazały się i stały nieczytelne.,

Andrea znów silnie pobladła; zimny pot wystąpił jej na piersiach, potem na czole,, ciemne sińce pod oczyma, które doprowadziły niedawno do takiej irytacji starego Taverney, powiększyły się...

Maria Antonina zdziwiona nagłą ciszą uniosła głowę i zawołała:

— Znowu?... Ach, księżno, to dziecko doprawdy jest chore, mdleje.

Jej Królewska Wysokość chwyciła flakonik z solami trzeźwiącymi i własnoręcznie przytknęła do nosa Andrei. Dziewczyna przyszła do siebie i znowu chciała podnieść książkę, lecz nadaremnie: nerwowe drżenie rąk nie ustawało przez kilka minut.

— Andrea jest rzeczywiście chora — orzekła Jej Wysokość — gdyby tu pozostała dłużej, mogłoby się jej pogorszyć.

— Panna de Taverney powinna jak najprędzej iść do domu — powiedziała z naciskiem księżna de Noailles.

— Dlaczego? — spytała Maria Antonina.

— Dlatego — odpowiedziała księżna z głębokim dygiem — że to mogą być objawy ospy.

— Ospy?

— Tak, ospa właśnie zaczyna się od wymiotów, zawrotu głowy i dreszczy.

Jeszcze nie skończyła zdania, gdy ksiądz obawiając się zarażenia, wstał i wymknął się na palcach tak dyskretnie, że nikt tego nie zauważył.

Kiedy Andrea powróciła do przytomności, ujrzała, że głowa jej spoczywa na rękach Marii Antoniny. Zażenowanie, że stała się przyczyną niepokoju osoby tak wysoko postawionej, dodało jej sił, a raczej odwagi; wstała i podeszła do okna w nadziei, że ją świeże powietrze orzeźwi.

— Nie ma rady, moja kochana — rzekła Maria Antonina —-idź do domu. Każę cię odprowadzić.

— Zaręczam Waszej Królewskiej Wysokości, że czuję się daleko lepiej — i jeśli Wasza Królewska Wysokość pozwala mi się oddalić, pójdę sama.

— Idź już, idź i nie martw się — rzekła Maria Antonina — nie będę cię więcej strofowała, kiedyś taka niedotykaiska, moja ty mała filutko.

Andrea rozrzewniona jej dobrocią, pocałowała następczynię tronu w rękę i wyszła z pokoju.

Księżna z niepokojem odprowadzała ją wzrokiem. Gdy Andrea zeszła ze schodów, zawołała przez okno:

— Nie wchodź jeszcze do mieszkania, pospaceruj trochę po słońcu, to ci dobrze zrobi.

— O Boże, jaka ona dobra — pomyślała ze wzruszeniem Andrea.

— I bądź tak uprzejma, przyślij do mnie księdza-botanika, znajdziesz go w kwaterze holenderskich tulipanów.

Żeby odnaleźć księdza, Andrea musiała obejść cały park. Szła z pochyloną głową, niezupełnie jeszcze przytomna i nie zwracała najmniejszej uwagi na ptaki, które szczebiocąc przelatywały w radosnych gonitwach z gałązki na gałązkę, ani na pszczoły brzęczące w kwiatach bzu i tymianku. Nie spostrzegła nawet, że o dwadzieścia kroków stoi dwóch mężczyzn zajętych rozmową. Jeden z nich spoglądał na nią badawczo, a w jego oczach malowało się jakieś zmieszanie i niepokój.

Byli to: Gilbert i pan de Jussieu. Pierwszy, oparty na motyce, słuchał uczonych wywodów profesora tłumaczącego, jak należy podlewać rośliny, które lubią suchy grunt tak, aby woda, przeciekając przez ziemię, nie zatrzymywała się w niej.

Można było sądzić, że Gilbert słuchał z najwyższym zainteresowaniem objaśnień uczonego. Pan Jussieu uważał taki zapał do wiedzy za najzupełniej naturalny, gdyż komentarze na tym poziomie, wyłożone podczas publicznej prelekcji, wywołałyby burzliwe oklaski. Toteż dla biednego ogrodniczka możność wysłuchania tak wspaniałego wykładu, wyłożonego w obliczu samej natury przez męża tak światłego, powinna być szczęściem nadzwyczajnym.

— Zważ tylko, moje dziecię. Masz przed sobą cztery gatunki gleby — pouczał pan de Jussieu. — Gdybym chciał, mógłbym wskazać jeszcze dziesięć innych odmian, powstałych wskutek mieszania się owych czterech głównych, lecz dla skromnego ogrodniczka owe dyferencje byłyby nadto subtelne. Wszelako, kto krząta się wokół kwiatów, powinien kosztować ziemię, podobnie, jak dobry ogrodnik kosztuje owoce. — Czy pojąłeś, mości Gilbercie?

— Pojąłem, panie — odpowiedział Gilbert. Nagle usta otworzył i zagapił się na bok, bowiem w tej chwili zauważył

Andreę; a że pan Jussieu stał tyłem do Andrei, Gilbert mógł na nią patrzeć, nie budząc podejrzeń profesora.”

— Żeby skosztować ziemię — wyjaśniał dalej pan de Jussieu — należy wziąć garść jej małą, włożyć w naczynie i wlać powoli kilka kropel wody; gdy woda przecedzi się, wystarczy jedynie skosztować owe parę kropel, a już poznamy przymioty ziemi — według smaku — smak bowiem może być słony, ostry, kwaśny, już to przejęty odorem pewnych esencji rośliny, którą zamierzasz pielęgnować; albowiem wszystko w przyrodzeniu, jak uczy pan Rousseau, twój dawny opiekun, odpowiada sobie wzajem, sympatyzuje i dąży do zjednoczenia się...

— Ach, mój Boże! — wykrzyknął raptem Gilbert wyciągając ręce.

— Co się stało?

— Ona mdleje, panie, ona mdleje! — Co za ona? Oszalałeś!

— Ona, ona!

— Co za ona?

— Jakaś pani! — odparł skwapliwie Gilbert. Przestrach, bladość chłopca oraz słowo „ona” zdradziłyby tajemnicę młodego człowieka, gdyby właśnie Jussieu nie odwrócił się i nie spojrzał tam, gdzie Gilbert wskazywał ręką.

Spojrzawszy, poznał Andreę, która z najwyższym wysiłkiem doszła do ławki za szpalerem i opadła na nią bezwładnie.

O tej właśnie godzinie król miał zwyczaj składać wizytę następczyni tronu.

I rzeczywiście, wyszedł po chwili z bocznej alei, która przebiegała między Grand a Petit Trianon. Pośpiech, z jakim Jussieu podbiegł do Andrei, której król przy słabym wzroku w pierwszej chwili nie poznał, stłumiony okrzyk Gilberta, wyrażający najwyższe przerażenie, sprawiły, że Ludwik XV przyśpieszył kroku.

— Co tu się dzieje? Co się stało? — zbliżywszy się do ławki zapytał.

— Najjaśniejszy Pan! — zawołał Jussieu podtrzymując Andreę rękoma.

— Najjaśniejszy Pan — powtórzyła z przerażeniem Andrea i zemdlała.

— Cóz to takiego? — rzekł Ludwik XV. — Ha, kobieta! Co się tej kobiecie stało?

— Omdlała, Wasza Królewska Mość — powiedział nieśmiało Gilbert.

— Zobaczymy — rzekł król.

— Straciła przytomność, Najjaśniejszy Panie — dodał Jussieu, wskazując na zesztywniałą, nieprzytomną dziewczynę, którą ułożył tymczasem na ławce.

Król zbliżył się... nagle poznał Andreę i zawołał trzęsąc się cały:

— Znowu. Och, to okropne!

Potem zaś dodał: kto ma taką chorobę, powinien w domu siedzieć, a nie umierać na każdym kroku, na oczach wszystkich. To niesmaczne, w najwyższym stopniu, niesmaczne.

I Ludwik XV ruszył znowu w stronę rezydencji następczyni tronu, besztając przez zaciśnięte usta biedną Andreę.

Jussieu, rzecz jasna, nie wiedział, co zaszło niedawno między królem a Andreą, toteż oniemiał ze zdziwienia. Za czym odszukał wzrokiem swego niedawnego rozmówcę, który cofnął się o jakie dziesięć kroków przestraszony i bardzo niespokojny, zawołał:

— Hej! Gilbercie, chodź tu! Mocny jesteś; zaniesiesz pannę de Taverney do domu.-

— Ja? — zawołał Gilbert dygocąc — ja, dotykać jej! Ona by mi tego nie wybaczyła! Nie, nigdy!...

I popędził przed siebie jak szalony, wołając o ratunek.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ CXXXVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXXXIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXL

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CXLIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CL

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLXIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ CLXIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EPILOG

Niedostępny w wersji demonstracyjnej