Henryk Ibsen

KOBIETA MORSKA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.

Scena dziesiąta.

Scena czwarta.

Scena dziesiąta.

AKT II.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

AKT III.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

AKT IV.

Scena pierwsza.

SCENA DRUGA.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

AKT V.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.

KOBIETA MORSKA

Sztuka w pięciu aktach

Henryk Ibsen

OSOBY:

DOKTÓR WANGEL, lekarz powiatowy.

ELLIDA, jego druga żona.

BOLETA, HILDA: jego córki z pierwszego małżeństwa.

PROFESOR ARNHOLM.

LYNGSTRAND.

BALLESTED.

OBCY CZŁOWIEK.

Młodzi ludzie, turyści, przebywający na letnich mieszkaniach.

Rzecz dzieje się w lecie w miasteczku nad fiordem w północnej Norwegii.

AKT I.

Na lewo dom Doktora z wielką umeblowaną werandą. Wkoło ogród, przy werandzie słup na flagę. Na prawo altana, w niej stół i trzy krzesła. W głębi żywopłot, w nim furtka, dalej droga prowadząca nad morze wysadzana drzewami. Pomiędzy niemi widać w oddali fiord, jego skaliste ściany i szczyty. Ciepły jasny letni poranek.

Scena pierwsza.

BALLESTED w średnim wieku, ubrany w żakiet aksamitny i wielki artystyczny kapelusz, stoi przy słupie i urządza liny, flaga leży na ziemi. Nieco dalej sztalugi z rozpostartem płótnem a przy nich składane krzesło, pędzle, paleta, szkatułka z farbami. BOLETA WANGEL wchodzi przez otwarte drzwi pokoju na werandę niosąc wielki wazon z kwiatami, który stawia na stole.

BOLETA. 

Cóż? czy teraz dobrze się będzie podnosić?

BALLESTED.

Tak jest, to mała rzecz. Czy państwo dzisiaj spodziewają się gości?

BOLETA.

Spodziewamy się po południu profesora Arnholma. Jest już w mieście od wczoraj.

BALLESTED.

Arnholm? Czy nauczyciel, który niegdyś był u państwa nie nazywał się Arnholm?

BOLETA.

Tak, to ten sam.

BALLESTED.

Patrzcie państwo! Więc on powraca w te strony.

BOLETA.

Dlatego chcielibyśmy flagę wywiesić.

BALLESTED.

To bardzo naturalne.

BOLETA.

(wchodzi do domu).

Scena druga.

BALLESTED, LYNGSTRAND wchodzi drogą z prawej strony i zatrzymując się przy żywopłocie, patrzy z zajęciem na sztalugi i malarskie przyrządy. Jest to wątły młodzieniec, skromnie, ale przyzwoicie ubrany, wyglądający mizernie.

LYNGSTRAND

(z tamtej strony żywopłotu). Dzień dobry.

BALLESTED 

(zwracając się ku niemu). Ha! ? Dzień dobry, (podnosi flagę). Tak? teraz dobrze idzie (przymocowywa sznury a potem zatrudnia się około sztalugi). Dzień dobry, szanowny panie. Co prawda, niemam przyjemności...

LYNGSTRAND. 

Pan jest pewnie malarzem?

BALLESTED.

Ma się rozumieć. Dlaczegoż nie miałbym być malarzem.

LYNGSTRAND.

Widzę to. Czy mógłbym tu wejść na chwilę?

BALLESTED.

Chcesz pan może obejrzeć moją robotę?

LYNGSTRAND. 

Pragnąłbym bardzo...

BALLESTED.

Niema jeszcze nic do widzenia. Ale jeśli pan ciekawy, to proszę, wejdź.

LYNGSTRAND.

Stokrotne dzięki (wchodzi przez ogrodową furtkę).

BALLESTED 

(maluje). Jestem teraz na fiordzie pomiędzy wyspami.

LYNGSTRAND. 

Widzę to.

BALLESTED.

Jeszcze brakuje figur. Tutaj nie można dostać modelu.

LYNGSTRAND.

Więc tu jeszcze będzie figura?

BALLESTED. 

Tak, na pierwszym planie, tutaj na brzegu, leżeć będzie nawpół martwa kobieta morska.

LYNGSTRAND. 

Dlaczegoż pół martwa?

BALLESTED.

Zabłąkała się na lądzie, nie może trafić do morza i zamiera w kałuży, rozumie pan przecie.

LYNGSTRAND.

Ach! Tak.

BALLESTED.

Pani tego domu podała mi myśl do obrazu.

LYNGSTRAND.

A jak go pan zatytułuje, gdy będzie ukończony?

BALLESTED.

Sądzę, że "Koniec morskiej kobiety".

LYNGSTRAND. 

Bardzo stosowne. Można z tego zrobić coś dobrego.

BALLESTED.

Może pan jest także...

LYNGSTRAND.

Malarzem?

BALLESTED.

Tak.

LYNGSTRAND.

Nie, malarzem nie jestem, ale będę rzeźbiarzem, nazywam się Jan Lyngstrand.

BALLESTED.

Więc pan chce być rzeźbiarzem? także piękna sztuka rzeźbiarstwo. Zdaje mi się, żem pana parę razy spotkał na ulicy. Czy pan tu od dawna?

LYNGSTRAND.

Bawię tu od kilkunastu dni, ale będę się starał spędzić tu całe lato.

BALLESTED.

Aby używać przyjemności kąpielowych, nieprawdaż?

LYNGSTRAND.

Chciałbym trochę sił nabrać.

BALLESTED.

Przecież nie jesteś pan chory.

LYNGSTRAND.

Trochę. Czuję się osłabiony, ale to nie jest niebezpieczne. Coś nakształt astmy

BALLESTED.

Ba! mała rzecz. Powinien pan jednak poradzić się biegłego doktora.

LYNGSTRAND.

Myślałem już o tem, ażeby przy sposobności zasięgnąć rady doktora Wangla.

BALLESTED.

Zrób to pan (ogląda się na lewo). Znowu przypływa parowiec. Mnóstwo podróżnych na pokładzie. Napływ podróżnych wzmógł się, w niebywały sposób, ostatniemi czasy.

LYNGSTRAND.

Tak, zdaie mi się, że tu napływ jest wielki.

BALLESTED.

Mamy także wielu przybywających na lato. Boję się czasem, ażeby nasze poczciwe miasto, z powodu tylu obcych, nie utraciło swego charakteru.

LYNGSTRAND. 

Pan się tutaj urodził?

BALLESTED.

Nie, alem się tutaj akla... aklimatyzował. Przywyknienie i czas związały mnie z tą miejscowością.

LYNGSTRAND.

Więc pan tu już mieszka od dawna?

BALLESTED.

No tak, ze siedemnaście, osiemnaście lat. Przybyłem z towarzystwem dramatycznem, Skives'a. Potem, mieliśmy trudności pieniężne, towarzystwo się rozwiązało i rozpierzchło na wszystkie strony.

LYNGSTRAND. 

A pan tu pozostał?

BALLESTED. 

Zostałem. I dobrze mi się dzieje. Muszę panu powiedzieć, żem się głównie w teatrze zajmował dekoracyami.

Scena trzecia.

CIŻ I BOLETA.

BOLETA 

(wynosi z przedpokoju biegunowy fotel, który stawia na werandzie i mówi do kogoś znajdującego się w pokoju). Hildo, poszukaj haftowanego podnóżka dla ojca.

LYNGSTRAND 

(idzie ku werandzie i wita się). Dzień dobry, pani.

BOLETA

(przy balustradzie). Ach! to pan. Dzień dobry. Przepraszam bardzo, muszę odejść na chwileczkę! (wchodzi do domu).

BALLESTED. 

Pan zna państwa Wangel?

LYNGSTRAND. 

Tak, trochę. Spotykałem panny tu i owdzie, a na ostatnim koncercie mówiłem z samą panią, i ta upoważniła mnie do odwiedzin.

BALLESTED.

Więc pan powinieneś uprawiać tę znajomość.

LYNGSTRAND.

Ja też postanowiłem złożyć wizytę, bo tak to nazywają. Gdybym tylko miał jaki powód.

BALLESTED.

Powód! Cóż znowu! (spoglądając na lewo). Do dyabła! (zbiera swoje rzeczy). Parowiec jest już koło przystani. Muszę iść do hotelu. Może będzie mnie potrzebować ktoś z nowoprzybyłych, bo przyznam się panu, że jestem także fryzyerem.

LYNGSTRAND.

Jesteś pan wielostronnym.

BALLESTED.

W małych miastach trzeba się do wielu rzeczy ak... aklimatyzować. Gdybyś pan kiedy potrzebował fryzyera, zapytaj tylko o Ballesteda, nauczyciela tańca.

LYNGSTRAND.

Nauczyciela tańca?

BOLLESTED.

Albo też dyrektora muzyki na dętych instrumentach. Dziś wieczorem koncertujemy na promenadzie. Adieu! adieu! (wychodzi z przyborami malarskiemi przez furtkę i kieruje się na lewo).

Scena czwarta.

LYNGSTRAND, BOLETA, HILDA, wychodzą z domu na werandę.

HILDA

(z podnóżkiem).

BOLETA 

(przynosi więcej kwiatów).

LYNGSTRAND 

(kłania się Hildzie z ogrodu).

HILDA 

(przy balustradzie nie odkłaniając się). Mówiła mi już Boleta, żeś się pan w końcu wejść odważył.

LYNSTRAND. 

Tak, ośmieliłem się to uczynić.

HILDA.

Czy pan już odbył poranny spacer?

LYNGSTRAND.

Nie, dziś nie zamierzałem dłuższej przechadzki.

HILDA.

Może byłeś pan w kąpieli?

LYNGSTRAND.

Tak jest, i widziałem matkę pani, szła właśnie do swojej kabiny.

HILDA.

Kto szedł?

LYNGSTRAND.

Matka pani.

HILDA.

Ach! tak... o! (stawia podnóżek przy biegunowym fotelu).

BOLETA.

(jakby przerywając). Czy nie widziałeś pan na fiordzie łodzi ojca?

LYNGSTRAND.

Tak, zdaje mi się, że widziałem łódź żaglową, zmierzającą do lądu.

BOLETA.

To pewno był ojciec. Miał on chorych na wyspach. (porządkując na stole).

LYNGSTRAND

(posuwając się o krok do werandy). Jak tu wszystko kwiatami przystrojone.

BOLETA.

Nieprawdaż, że to ładnie wygląda?

LYNGSTRAND.

Prześlicznie. Jakby w domu było jakie święto.

BOLETA.

Bo też tak jest.

LYNGSTRAND.

Może urodziny ojca.

BOLETA

(przestrzegając Hildę). Hm! hm!

HILDA 

(me zważając na to). Nie, to urodziny mamy.

LYNGSTRAND.

Tak ? urodziny matki pań.

BOLETA 

(pocichu z gniewem). Ależ Hildo.

HILDA 

(tak samo). Dajże mi pokój, (do Lyngstranda). Pan teraz pewno wraca do hotelu na śniadanie.

LYNGSTRAND. 

(schodząc ze stopni). Tak, muszę trochę przekąsić.

HILDA.

Czy pan się w hotelu jeszcze nie rozgościł na dobre?

LYNGSTRAND.

Nie mieszkam już w hotelu, to dla mnie za drogo.

HILDA.

A gdzież pan teraz mieszka?

LYNGSTRAND.

Na górze u pani Jensen.

HILDA.

U jakiej pani Jensen?

LYNGSTRAND.

Akuszerki.

HILDA.

Przepraszam, panie Lyngstrand, ale mam tyle zajęcia, że...

LYNGSTRAND.

Ach! nie powinienem był tego mówić.

HILDA.

Czego?

LYNGSTRAND.

Tego, co powiedziałem.

HILDA

(patrząc na niego niechętnie). Wcale pana nie rozumiem.

LYNGSTRAND. 

Nie, nie, ale teraz muszę panie pożegnać.

BOLETA

(na stopniach werandy). Żegnam. Niech pan dzisiaj wybaczy, ale później, jeśli znajdziesz pan czas ? przyjdź pan odwiedzić ojca ? i nas także.

LYNGSTRAND.

Stokrotne dzięki. Chętnie to uczynię. (kłania się i wychodzi przez ogrodową furtkę. Za ogrodem, zwracając się na lewo, kłania się raz jeszcze).

HILDA

(półgłosem). Adieu, mój panie. Proszę się odemnie kłaniać matce Jensen.

BOLETA

(cicho wstrząsając jej rękę). Hildo! Jakżeś źle wychowana! Czyś oszalała! Mógł cię usłyszeć.

HILDA.

Ba! Cóż to szkodzi.

BOLETA 

(spoglądając na prawo). Ojciec idzie.

Scena piąta.

CIŻ I DOKTÓR WANGEL w podróżnym stroju, z torebką w ręku, idzie ścieżką z prawej strony.

WANGEL. Otóż jestem, moje dzieci. (wchodzi do ogrodu).

BOLETA 

(spotykając go w ogrodzie). Ach! jak to ładnie, że wracasz.

HILDA 

(idąc także naprzeciw niego). Czyś się już na cały dzień uwolnił, ojcze?

WANGEL. 

Nie. Później muszę jeszcze na chwilę być w biurze. Ale powiedzcie, nie słyszałyście, czy Arnholm przyjechał?

BOLETA.

Tak, wczoraj wieczór przyjechał. Posyłałyśmy do hotelu.

WANGEL.

Nie widziałyście go jeszcze?

BOLETA.

Nie, ale pewno przyjdzie jeszcze przed południem.

WANGEL.

Zapewne.

HILDA

(ciągnąc go). Ojcze, obejrzyjże się.

WANGEL 

(spogląda na werandę). Widzę, widzę, dzieci, dom wygląda świątecznie.

BOLETA.

Czyśmy nie ładnie go przystroiły?

WANGEL.

Tak, muszę przyznać. Czy... czy sami jesteśmy w domu?

HILDA.

Ona sobie poszła.

BOLETA 

(przerywając szybko). Mama poszła do kąpieli.

WANGEL 

(spogląda przyjaźnie na Boletę i głaszcze jej włosy. Potem mówi z pewnem wahaniem). Słuchajcie, dzieci. Czy wszystko ma tak pozostać dzień cały? I flaga wywieszona także?

HILDA. 

Naturalnie, ojczulku.

WANGEL.

Hm! No tak ? ale widzicie...

BOLETA

(mruga i przytakuje mu). Możesz sobie wyobrazić, że to wszystko na cześć Arnholma. Skoro tak dobry przyjaciel, pierwszy raz cię odwiedza...

HILDA

(śmiejąc się i wstrząsając głową). Pomyśl tylko, ojczulku. On był nauczycielem Bolety.

WANGEL 

(z półuśmiechem). Jakie wy przebiegłe! Mój Boże, to przecie rzecz naturalna, iż pamiętamy o tych, co nie są z nami. A prócz tego... Masz, Hildo (daje jej podróżną torebkę) zanieś to do biura. ? Nie, dzieci, ja tego nie chcę. Nie w taki sposób pzynajmniej, wiecie o tem. Tak rok rocznie. Cóż na to powiedzą? I nie można tego zmienić?

HILDA 

(chce iść z torebką przez ogród, ale zatrzymuje się, odwraca, i wskazuje). Patrzcie na tego pana, co idzie. To pewnie profesor.

BOLETA 

(spoglądając). Ten sam? (śmieje się). Paradna jesteś. Ten pan taki podstarzały, miałby by być Arnholmem?

WANGEL.

Czekajcie, moje dzieci. Tak, zdaje mi się, że to on. On niezawodnie.

BOLETA 

(patrzy zdumiona). Tak, Bóg widzi — zdaje mi się, że tak jest.

Scena szósta.

CIŻ i PROFESOR ARNHOLM w eleganckim rannym ubiorze, złotych okularach, z cienką laseczką i torebką podróżną, ukazuje się na drodze, po lewi] stronie. Wygląda swobodnie, spogląda w ogród, kłania się przyjaźnie i wchodzi przez furtkę.

WANGEL 

(idąc naprzeciw niemu). Witam, kochany profesorze, witam z całego serca, na dawnych śmieciach.

ARNHOLM. 

Dziękuję, dziękuję, po tysiąc razy. (Ściska mu. ręce i idą razem przez ogród). Oto są i dzieci. (Podaje im rękę i przypatruje się). Zaledwie mógłbym je poznać obiedwie.

WANGEL.

Bardzo wierzę.

ARNHOLM. 

A jednak — możebym poznał Boletę — tak Boletę poznałbym niezawodnie.

WANGEL. 

Nie sądzę. Przecież to już ośm, nie, dziewięć lat, kiedyś ją widział raz ostatni. Ach! tak, ileż to rzeczy zmieniło się od tego czasu.

ARNHOLM 

(oglądając się). Tego nie uważam. Drzewa tylko urosły i zbudowano altanę.

WANGEL. 

Tak się to zdaje pozornie.

ARNHOLM 

(z uśmiechem). No i teraz są tu w domu, dwie panny na wydaniu.

WANGEL.

O! na wydaniu jest tylko jedna.

HILDA

(półgłosem). Co też ojczulek mówi.

WANGEL.

Siądźmy tymczasem na werandzie. Jest tam chłodniej niż tutaj. Proszę.

ARNHOLM. 

I owszem, kochany doktorze (wchodzą na werandę).

WANGEL 

(wskazuje Arnholmowi miejsce na biegunowym fotelu). No, teraz siądźmy i odpocznijmy, wyglądasz trochę zmęczony podróżą.

ARNHOLM. 

Nic nie znaczy. Tutaj w tych miejscach...

BOLETA 

(do ojca). Może przynieść do pokoju przy werandzie wody sodowej i soku? Tu będzie wkrótce za gorąco.

WANGEL. 

Dobrze, dzieci. Przynieście wody sodowej i soku, a może także koniaku.

BOLETA.

I koniaku?

WANGEL.

Troszkę, gdyby go kto zażądał.

BOLETA.

Dobrze, zaraz. A ty Hildo, odnieś torebkę ojca do biura, {odchodzi w głąb domu i drzwi za sobą zamyka).

HILDA.

(bierze torebkę ojca i odchodzi przez furtkę ogrodową na lewo).

Scena siódma.

ARNHOLM i WANGEL.

ARNHOLM 

(spoglądając za Boletą). Doprawdy, jaka śliczna... wyrosły ci doktorze dwie, śliczne dziewczyny.

WANGEL 

(siadając). Tak sądzisz?

ARNHOLM.

Co do Bolety, to wprost uderzające. Co do Hildy, także. ? Mówmy jednak o tobie, kochany doktorze. Czy zamierzasz spędzić tutaj całe życie?

WANGEL. 

Ach! tak! zapewnie tak się stanie. Byłem tu niegdyś tak szczęśliwy z tamtą, która nas tak wcześnie opuściła, Z tą, którą znałeś jeszcze, gdyś był u nas raz ostatni.

ARNHOLM.

Tak, tak.

WANGEL. 

A teraz szczęśliwy jestem z tą, co jej miejsce zajęła. Tak, mogę przyznać, iż los okazał się w wielu rzeczach łaskawym dla mnie.

ARNHOLM.

Nie masz dzieci z drugiego małżeństwa?

WANGEL.

Przed półtrzecia rokiem urodził nam się synek. Nie cieszyliśmy się nim długo. Umarł, mając zaledwie cztery czy pięć miesięcy.

ARNHOLM.

Czy dzisiaj niema w domu twojej żony?

WANGEL.

Zaraz nadejdzie. Poszła do kąpieli, jak to czyni co dzień, nie zważając na pogodę.

ARNHOLM.

Czy chora?

WANGEL.

Nic jej nie jest, jakkolwiek w ostatnich latach ma bardzo rozstrojone nerwy. To jest czasami... Nie mogę sobie zdać sprawy, co jej właściwie dolega. Ale widzisz, przebywanie w wodzie jest jej życiem i przyjemności!! zarazem.

ARNHOLM.

Przypominam to sobie z dawniejszych czasów.

WANGEL 

(z niedostrzegalnym prawie uśmiechem). Znałeś Ellidę jeszcze wówczas, gdy byłeś nauczycielem w Skiöldvick?

ARNHOLM. 

Ma się rozumieć. Odwiedzała często probostwo, ale widywałem ją najczęściej, gdym bywał w latarni morskiej, u jej ojca.

WANGEL.

Te czasy zostawiły głębokie ślady w jej umyśle. Sama siebie nazywa morską kobietą.

ARNHOLM.

Doprawdy?

WANGEL.

I dlatego jeśli je wspomnisz, sprawisz jej głęboką przyjemność.

ARNHOLM  

(spogląda na niego z powątpiewaniem). Czy masz powody tak sądzić?

WANGEL. 

Naturalnie, że mam.

ELLIDA WANGEL. 

(wołając po prawej stronie ogrodu). Czy to ty jesteś?

WANGEL   

(podnosząc się). Tak, najdroższa.

Scena ósma.

CIŻ i ELLIDA WANGEL w lekkim, luźnym ubiorze, z mokremi włosami rozpuszczonemi na plecy, ukazuje się z prawej strony, pomiędzy drzewami i altaną.

ARNHOLM  

(podnosi się).

WANGEL   

(z uśmiechem wyciąga do niej ręce). Otóż mamy morską kobietę.

ELLIDA   

(wchodzi szybko na werandę i chwyta jego ręce). Dzięki Bogu, że cię znów widzę. Kiedyżeś wrócił?

WANGEL. 

Tylko co. Przed chwilą (pokazując Arnholma). Ale czemu nie witasz dawnego znajomego?

ELLIDA  

(podając Arnholmowi rękę). Więc to pan? Witam. Wybacz, żeś mnie w domu nie zastał.

ARNHOLM. 

O proszę, nie rób pani ceremonii.

WANGEL. 

Czy fala była dziś ruchliwą?

ELLIDA.

Ruchliwą? Tu ona nigdy nie jest ruchliwą. Taka jakaś ciepła i senna! Woda w tym fiordzie jest jakby chora.

ARNHOLM.

Chora?

ELLIDA. 

Tak, chora i działa też chorobliwie.

WANGEL   

(z uśmiechem). No, pięknie polecasz tutejsze kąpiele.

ARNHOLM.

Ja raczej sądzę, że pani jesteś w osobliwym stosunku z morzem, i ze wszystkiem, co się morza dotyczy.

ELLIDA.

Być może, czasem mnie to samej na myśl przychodzi. Ale patrz pan, jak tu dzieci wszystko przygotowały, ażeby uczcić twą obecność.

WANGEL  

(zmieszany). Hm! (patrząc na zegarek). Muszę niedługo odejść.

ARNHOLM. 

Czyż to doprawdy na moję cześć?

ELLIDA. 

Ma się rozumieć, przecież codzień tak nie występujemy. Ach, jakże tu duszno i gorąco, pod tym dachem (schodzi do ogrodu).

Chodźcie tutaj! Tu przynajmniej jest coś nakształt wiatru. (Siada to altanie).

ARNHOLM  

(idąc za nią). A mnie się wydaje, że tu jest wiatr zupełnie chłodny.

ELLIDA. 

Tak, pan się w mieście przyzwyczaił do gorąca. Wiecie jak słyszałam, musi tam być nieznośnie.

WANGEL   

(takie w ogrodzie). Hm! Droga Ellido, zabaw przez chwilę naszego kochanego gościa.

ELLIDA.

Masz zajęcie?

WANGEL.

Tak, muszę być w biurze, a potem, trzeba się trochę przebrać. Niedługo zabawię.

ARNHOLM   

(siada z Ellidą w altanie). Nie czyn sobie przymusu, doktorze, tymczasem będziem rozmawiać z twoją żoną.

WANGEL. 

Rachuję na to, a teraz, do widzenia.

Scena dziewiąta.

ELLIDA, ARNHOLM.

ELLIDA   

(po chwili milczenia). Czy nie uważasz pan, że tu jest przyjemnie?

ARNHOLM.

Ja uważam, że mnie jest tu przyjemnie.

ELLIDA. 

Ta altana nazywa się moją, bom ja ją kazała postawić, a raczej kazał ją dla mnie postawić.

ARNHOLM.

Pani tu zwykle przebywa?

ELLIDA.

Tak, siedzę tu cały dzień.

ARNHOLM. 

Pewno z panienkami?

ELLIDA. 

Dziewczęta chętniej siedzą na werandzie.

ARNHOLM.

A Wangel?

ELLIDA.

Tu i tam, po trochu, raz jest ze mną, to znów z dziewczętami.

ARNHOLM.

Czy taką jest wola pani?

ELLIDA.

Ja sądzę, że to wszystkim dogadza. Możemy rozmawiać, skoro mamy sobie coś do powiedzenia.

ARNHOLM   

(który był przez chwilę pogrążony to myślach). Nasze drogi skrzyżowały się niegdyś po raz ostatni w Sköldvik, — to już bardzo dawno.

ELLIDA. 

Całe dziesięć lat upłynęło od czasu, gdy pan, tam był u nas.

ARNHOLM. na

Coś około tego. Kiedy sobie panią tam w latarni morskiej przypomnę, panią, tę pogankę, jak mawiał pastor, z powodu, że ojciec dał pani, zamiast imienia chrześcijańskiego, nazwę okrętu.

ELLIDA.

To cóż?

ABNHOLM. 

Nie przypuszczałem wówczas nigdy, że panią tu zobaczę jako żonę doktora Wangla.

ELLIDA.

Wówczas Wangel nie był jeszcze... Wówczas żyła jeszcze, jego pierwsza żona, matka dziewcząt, ich prawdziwa matka.

ARNHOLM. 

Tak, tak, ale gdyby on był zupełnie wolny i swobodny — nigdybym nie uwierzył, że to się stanie.

ELLIDA.

I ja nie. Nigdy w życiu — naówczas.

AKNHOLM.

Wangel jest dzielny, zacny, serdeczny i tak dobry dla, wszystkich.

ELLIDA   

(z zapałem i serdecznością). O, to prawda.

ARNHOLM.

Jednakże, zdaje mi się, że on od pani różni się o całe niebo.

ELLIDA.

Masz pan słuszność. To także prawda.

ARNHOLM.

Więc jakże się to stać mogło? Jakim sposobem do tego przyszło?

ELLIDA.

Nie pytaj mnie pan o to, bo nie mogę, ani tego wytłómaczyć, ani zrozumieć sama.

ARNHOLM. 

Hm! (ciszej). Czyś pani zwierzyła się mężowi z tego, co zaszło między nami, — mówię naturalnie o tej daremnej propozycyi, którą niegdyś uczyniłem?

ELLIDA.

Nie. Jak możesz pan coś podobnego przypuścić. Nie powiedziałam mu o tem ani słowa.

ARNHOLM.

Cieszy mnie to, gdyż czułem się skrępowany myślą, że...

ELLIDA. 

To niesłusznie. Mówiłam mu tylko, że mam dla pana wielkie uznanie, żeś pan był najlepszym, najzaufańszym przyjacielem, jakiego miałam, bo tak jest rzeczywiście.

ARNHOLM.

Dziękuję z całego serca. Ale powiedz mi pani teraz, dlaczego nigdy nie pisałaś do mnie, po moim wyjeździe?

ELLIDA.

Myślałam, że mogą być przykremi wieści o tej... która, nie tak z panem wyszła, jakbyś pragnął. Lękałam się wznowić jakiego cierpienia.

ARNHOLM.

Hm — tak jest, może miałaś pani słuszność.

ELLIDA.

Ale czemu pan nie pisał?

ARNHOLM 

(spogląga na nią i uśmiecha się z wyrzutem). Ja? uczynić pierwszy krok? Wzbudzić może podejrzenie, żebym chciał wznawiać to, co było, ja, odrzucony tak zupełnie?

ELLIDA.

Rozumiem to także. A czy potem nie pomyślałeś pan o jakim innym związku?

ARNHOLM. 

Nigdy. Pozostałem wierny moim wspomnieniom.

ELLIDA

(pół żartem). Cóż znowu! Daj pan pokój tym dawnym wspomnieniom. Zdaje mi się, żeś pan raczej powinien postarać się o to, by zostać szczęśliwym małżonkiem.

ARNHOLM.

Musiałoby to stać się zaraz. Nie zapominaj pani, iż niestety, i nam już lat trzydzieści siedem.

ELLIDA.

Tembardziej śpieszyć się należy. (Milczy przez chwilę, potem zaczyna poważnie, przyciszonym głosem). Posłuchaj pan — chcę panu coś powiedzieć, coś czegobym wówczas nie wyjawiła, chociażby szło o życie.

ARNHOLM.

A to jest?

ELLIDA.

Kiedy uczyniłeś pan ten krok daremny, ja nie mogłam odpowiedzieć inaczej, niż to uczyniłam.

ARNHOLM.

Wiem o tem, mogłaś pani jedynie ofiarować mi szczerą przyjaźń.

ELLIDA.

Ale pan nie wiesz, iż wówczas wszystkie moje myśli i uczucia zwracały się gdzieindziej.

ARNHOLM.

Wówczas?

ELLIDA. 

Tak, wówczas!

ARNHOLM.

Mylisz się pani, co do czasu. Zdaje mi się, że wówczas zaledwie znałaś pana Wangla.

ELLIDA.

Nie mówię o nim.

ARNHOLM.

Nie o nim? Przecież wtedy w Skiöldvik nie było nikogo, coby mógł zwrócić pani uwagę.

ELLIDA.

Nie, nie. Bo też to wszystko było tak szalone, że mogło doprowadzić do obłędu.

ARNHOLM.

Więc jakże to było?.. niechże wiem.

ELLIDA.

Dość, ażebyś pan wiedział, żem wówczas nie była wolną.

ARNHOLM. 

Ale gdybyś pani była wówczas wolną?

ELLIDA.

To cóż?

ARNHOLM.

Czy odpowiedź pani na mój list, byłaby inną?

ELLIDA.

Czyż ja to mogę wiedzieć? Gdy zjawił się Wangel, wypadła inaczej.

ARNHOLM.

Dlaczego więc mówisz mi pani, żeś nie była wolną?

ELLIDA   

(podniecona i niespokojna). Bo ja muszę się komuś zwierzyć.

ARNHOLM   

(podnosi się).

ELLIDA.

Pozostań pan jak dotąd.

ARNHOLM.

Pani mąż nie wie, o tej całej sprawie?

ELLIDA.

Powiedziałam mu od razu, żem była dawniej kim innym zajętą. On więcej wiedzieć nie żądał. A od tego czasu, nigdyśmy o tem nie mówili. W gruncie rzeczy, było to tylko szaleństwo. I zerwało się — przynajmniej w pewnej mierze.

ARNHOLM   

(podnosząc się). Tylko w pewnej mierze, nie w zupełności?

ELLIDA.

No tak! O Boże! to wcale nie to, o czem pan myślisz. To wprost coś niepojętego. Nie wiem sama, jak to opowiedzieć. Sądziłbyś, żem była chora, albo też obłąkana.

ARNHOLM.

Droga pani... Teraz na prawdę musisz mówić otwarcie.

ELLIDA. 

Dobrze... sprobuję, ale jakże pan — człowiek rozumny — potrafisz to sobie wytłómaczyć? (Spogląda na lewo i urywa nagle). Czekaj pan — powiem później. Idzie gość.

Scena dziesiąta.

CIŻ i LYNGSTRAND, idzie drogą z lewej strony i wchodzi do ogrodu, ma kwiat w butonierce i niesie wielki bukiet, obwinięty w cienki papier i wstążki, przed werandą zatrzymuje się niepewny.

ELLIDA 

(wychodząc z altany). Czy pan szuka panienek?

LYNGSTRAND   

(odwracając się). Ach! pani jest tam. (kłania się i przybliża). Nie, nie szukani panien, tylko samej łaskawej pani. Pozwoliłaś mi pani złożyć sobie wizytę...

ELLIDA. 

Tak, zawsze jesteś pan dla nas miłym gościem.

LYNGSTRAND. 

Stokrotne dzięki! A ponieważ się rzeczy tak szczęśliwie złożyły, że właśnie dziś jest tu w tym domu uroczystość...

ELLIDA.

Już pan wiesz o tem?

LYNGSTRAND.

Czy pani pozwoli, bym ci to ofiarował? (kłania się i podaje bukiet).

ELLIDA

(z uśmiechem). Ależ panie Lyngstrand, byłoby właściwiej, gdybyś te śliczne Kwiaty ofiarował panu profesorowi, bo on to właściwie...

LYNGSTBAND  

(patrząc niepewnym wzrokiem). Wybaczy pani — ale ja nie znam tego pana — przyszedłem z powodu urodzin.

ELLIDA.

Urodzin? Mylisz się pan. Dziś niema w domu żadnych urodzin.

LYNGSTRAND   

(z przebiegłym uśmiechem). Ja wiem o tem dobrze, tylko nie sądziłem, by to była tajemnica.

ELLIDA.

O czemże pan wiesz?

LYNGSTRAND.

Że dziś święci pani swoje urodziny.

ELLIDA.

Ja?

ARNHOLM

(patrzy na nią pytająco). Dziś? nie, nie, doprawdy.

ELLIDA   

(do Lyngstranda). Skąd to panu przyszło na myśl?

LYNGSTRAND. 

Panna Hilda tajemnicę zdradziła. Byłem już tutaj i pytałem panien, czemu stroją dom we flagi i kwiaty.

ELLIDA.

A one?

LYNGSTRAND. 

Wtedy powiedziała mi panna Hilda: "Dziś przecież, są imieniny matki"!

ELLIDA.

Matki! — Ach tak!

ARNHOLM. 

Aha... (Ellida i Arnholm spoglądają na siebie znacząco). Więc kiedy ten młody człowiek wie o tem, pani Wangel...

ELLIDA   

(do Lyngstranda). Tak, skoro pan już wiesz...

LYNGSTRAND. (znowu ofiarując bukiet). Ośmielam się złożyć powinszowanie.

Ellida (biorąc kwiaty). Dziękuję z całego serca. Niechże pan siada. (Arnholm, Ellida i Lyngstrand, siadają w altanie).

ELLIDA. 

Bo to wszystko — te urodziny miały pozostać tajemnicą, panie profesorze.

ARNHOLM.

Więc tak być miało. My należeliśmy do nie powołanych.

ELLIDA  

(kładąc bukiet na stole). Tak, tak, nie byliśmy powołani...

LYNGSTRAND.

Doprawdy, nie powiem o tem nikomu na świecie.

ELLIDA.

Nie miałam tego na myśli. — Ale jakże tam pana zdrowie? Zdaje mi się, że pan teraz lepiej wygląda.

LYNGSTRAND.

Tak, zdaje mi się, żem zdrowszy i że do przyszłego roku, w którym może będę mógł pojechać do ciepłych krajów...

ELLIDA.

Wybiera się tam pan, jak mi mówiły dziewczęta.

LYNGSTRAND.

Tak, mam w górach dobroczyńcę, który się mną opiekuje. Obiecał, że mi na przyszły rok dopomoże.

ELLIDA.

Jakże go pan poznałeś?

LYNGSTRAND.

Był to bardzo szczęśliwy przypadek. Byłem raz na morzu, na jego okręcie.

ELLIDA. 

Tak? Więc lubiłeś pan wówczas morze?

LYNGSTRAND.

Bynajmniej. Ale kiedy matka umarła, ojciec nie chciał trzymać mnie w domu i oddał mnie na okręt. Powracając, ulegliśmy rozbiciu, na brzegach Anglii. To było moje szczęście.

ARNHOLM.

Szczęście? Jakim-że sposobem było szczęście?

LYNGSTRAND.

Przy rozbiciu okrętu, dostałem owej piersiowej choroby, bo zostawałem długo w lodowatej wodzie, zanim mnie wyratowano. Musiałem więc porzucić służbę morską. Było to dla mnie szczęście.

ARNHOLM.

Tak pan sądzi?

LYNGSTRAND.

Moja choroba nie jest niebezpieczną, a teraz mogę zostać rzeźbiarzem, co było mojem najgorętszem pragnieniem. Wyobraź pan sobie, módz modelować glinę tak miękką, tak podatną, palcami...

ELLIDA.

A cóż pan chce modelować? Morskie istoty czy starych wikingów?

LYNGSTRAND.

Nie, nic podobnego. Skoro tylko potrafię, sprobuję utworzyć wielkie dzieło, nazywają to grupą.

ELLIDA. 

Ale cóż ta grupa przedstawiać będzie?

LYNGSTRAND. 

Coś, com sam przeżył...

ARNHOLM. 

Tak, tak, trzymaj się pan tej myśli.

ELLIDA.

Więc, cóż to będzie?

LYNGSTRAND. 

Zamierzam wyrzeźbić młodą, śpiącą żonę rybaka, którą trapią sny niespokojne. Zdaje mi się, że potrafię przedstawić to, że ona śni.

ARNHOLM.

I to wszystko?

LYNGSTRAND. 

Będzie jeszcze jedna postać. Mąż, któremu się przeniewierzyła, gdy był nieobecny. A on utonął w morzu.

ARNHOLM.

Co pan mówi?

ELLIDA.

Utonął?

LYNGSTRAND. 

Tak jest, utonął w morzu, a co najdziwniejsze, że pomimo to powrócił wśród nocy i stanął przy jej łóżku. Musi być przedstawiony, jak człowiek wyciągnięty z wody.

ELLIDA

(opierając się o poręcz fotelu). To dziwne (zamyka oczy). Widzę to wyraźnie.

ARNHOLM. 

Na Boga, panie — panie! — Mówiłeś przecież, że to będzie rzecz, którąś sam przeżył.

LYNGSTRAND.

Tak, tak, przeżyłem ją, właściwie mówiąc, pod pewnym względem.

ARNHOLM.

Jakto przeżyłeś? Człowiek umarły...

LYNGSTRAND.

To też niezupełnie przeżyłem. Ma się rozumieć nie przeżyłem osobiście. Jednakże pomimo to...

ELLIDA  

(z żywością i przejęciem). Opowiedz pan wszystko, co wiesz, coś widział. Muszę to wiedzieć dokładnie.

ARNHOLM  

(z uśmiechem). To właśnie coś dla pani. Coś pasującego z morskim nastrojem.

ELLIDA. 

Więc jakże to było?

LYNGSTRAND. 

Było tak. Gdyśmy powracali na naszym statku, musieliśmy w jednem mieście, zwanem Halifax, zostawić w szpitalu chorego bosmana... Wzięliśmy na jego miejsce jakiegoś Amerykanina. Ten nowy bosman...

ELLIDA.

Amerykanin?

LYNGSTRAND.

Tak. Pożyczył on sobie jednego dnia od kapitana całą paczkę starych gazet, które pilnie wertował. Mówił, że chce się nauczyć po norwesku.

ELLIDA. 

I cóż?

LYNGSTRAND.

Jednego wieczoru czas był burzliwy. Wszyscy byli na pokładzie oprócz mnie i bosmana, który sobie nadkręcił nogę i nie mógł stąpać. Ja także byłem niezdrów i leżałem w kajucie. On znowu czytał jednę z tych starych gazet.

ELLIDA.

Tak, tak.

LYNGSTRAND. 

A gdy tak siedział czytając, ryknął w dziwny sposób. Gdyni na niego spojrzał, zobaczyłem, że twarz miał białą jak kreda, szarpał zębami i darł gazetę na tysiące strzępków i czynił to cicho, zupełnie cicho.

ELLIDA.

Nic nie powiedział? ani słowa?

LYNGSTRAND. 

Na razie nic a nic. Dopiero po chwili, wyrzekł jakby sam do siebie: Zaślubiona innemu, w czasie mej nieobecności...

ELLIDA   

(zamykając oczy, półgłosem). Tak powiedział?

LYNGSTRAND. 

Tak. I wyobraźcie sobie państwo, powiedział najczystszym norweskim językiem. Ten człowiek miał dziwną łatwość przyswojenia sobie obcej mowy.

ELLIDA. 

I coż dalej? Cóż się potem stało?

LYNGSTRAND. 

Tu właśnie następuje rzecz najdziwniejsza i tego nigdy w życiu nie zapomnę. On dodał także po cichu: Jest moją, moją pozostanie, i pójdzie za mną, chociażbym nawet jako topielec wypłynął z czarnych wód, ażeby ją z sobą zabrać.

ELLIDA  

(Nalewając sobie szklankę wody, drżącą ręką). Ach! jak tu dziś duszno.

LYNGSTRAND. 

I powiedział to z taką siłą woli, iż pomyślałem... gotów wykonać, co postanowił.

ELLIDA.

Czy pan wie, co się dalej stało z tym człowiekiem?

LYKGSTRAND. 

Ach! pani, on z pewnością nie żyje.

ELLIDA  

(szybko), Dlaczego pan tak sądzi?

LYNGSTRAND.

Potem nasz okręt się rozbił. Ja z kapitanem i pięciu innemi wsiedliśmy do wielkiej łodzi. Sternik dostał się na mniejszą, w której był Amerykanin i jeszcze jeden człowiek.

ELLIDA.

I nie było już o nich żadnej wieści?

LYNGSTRAND.

Żadnej a żadnej. Mój dobroczyńca pisał mi o tem w krótkości. Właśnie z tego powodu przyszła mi chęć zrobić z tego dzieło sztuki. Niewierną żonę żeglarza widzę przed sobą, jak żywą, i także tego mściciela, który choć utopiony powraca z głębi wód. Widzę ich oboje wyraźnie.

ELLIDA.

Ja także (powstaje). Chodźmy stąd do pokoju, albo lepiej zejdźmy nad morze do Wangla. Zdaje mi się, że tu jest niemożliwie duszno (wychodzi z altany).

LYNGSTRAND.   

(który powstał takie). Co do mnie, przepraszam. Chciałem złożyć krótką wizytę, z powodu urodzin.

ELLIDA.

Jak pan chce. (Podaje mu rękę). Żegnam pana i ślicznie dziękuję za kwiaty.

LYNGSTRAND  

(kłania się i odchodzi przez ogrodową furtkę na lewo).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DRUGA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta.

Poprzedni, HILDA, BALLESTED, LYNGSTRAND, ARNHOLM i BOLETA wchodzą z lewej strony ogrodu, a zarazem wiele młodzieży z miasta i z pomiędzy letnich przybyszów ukazują się na ścieżce.

HILDA

(pocichu do Lyngstranda). Patrz pan, doprawdy ona i ojciec wyglądają na parę narzeczonych.

BALLESTED 

(który ją usłyszał). Lato, moja panienko.

ARNHOLM   

(patrzy na Wangla i Ellidę). Angielski parowiec odpływa.

BOLETA   

(idzie ku ogrodzeniu). Stąd, można go najlepiej widzieć.

LYNGSTRAND.

Ostatnia jego tegoroczna podróż.

BALLESTED.

Wkrótce wszystkie wodne drogi będą zamkięte, jak mówi poeta. Nieprawdaż, że to smutne, pani doktorowo? A jeszcze, tracimy cię na czas jakiś. Słyszałem, że jutro odjeżdża pani do Skiöldvik.

wangel. Nie, z tego nic nie będzie, dziś wieczór zrobliśmy inne postanowienie.

ARNHOLM   

(patrzy na niego uważnie). Rzeczywiście?

BOLETA 

(zbliżając się do Wangla). Czy to prawda, ojcze?

HILDA

(przybiegając do Ellidy). Więc zostajesz z nami?

ELLIDA.

Tak droga Hildo, jeżeli chcesz mnie mieć.

HILDA  

(pomiędzy płaczem, a śmiechem). Ach! czy ja chcę!

ARNHOLM

(do Ellidy). To prawdziwa niespodzianka.

ELLIDA

(z uśmiechem). Przypomnij pan sobie to, cośmy wczoraj mówili. Gdy jaka istota stała się mieszkanką ziemi — nie odnajdzie już nigdy drogi do morza, ona by w morzu żyć nie potrafiła.

BALLESTED.

To zupełnie tak, jak moja morska kobieta.

ELLIDA.

Coś podobnego.

BALLESTED.

Z tą różnicą, że kobieta morska umiera na lądzie, a ludzie przeciwnie, ludzie mogą się aklimatyzować.

ELLIDA.

Tak mogą, gdy mają swobodę.

WANGEL.

I odpowiedzialność, droga Ellido.

ELLIDA  

(prędko podając mu rękę), To właśnie (wielki parowiec przepływa cicho po fiordzie. Muzyka się przybliża).