Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

JAROSŁAW VRCHLICKY.

ABISAG.

CZŁOWIEK WĘŻOWY.

PRZEKLĘTA DOLA EPIGONÓW.

RÓŻA.

REKLAMA.

POEZYA I PROZA.

WYSOKIE "C".

STARA LEGENDA.

KOLOROWE SZKIEŁKA.

ŚWIĘTO POKOJU.

KOLOROWE SZKIEŁKA

nowele i obrazki

Vrchlický Jaroslav

JAROSŁAW VRCHLICKY.

Wielki poeta, dramaturg, i powieściopisarz czeski, którego zbiór utworów powieściowych po raz pierwszy zjawia się w polskim przekładzie w wydaniu książkowem, zalicza się nie tylko do największych chwał literatury czeskiej, ale jest także jednym z największych poetów całej Słowiańszczyzny. Drogi jego ducha, zawrotne szczyty natchnienia, nieskończone pasmo uczuć i nastrojów, ogromne bogactwo formy i kunszt języka, ugruntowały tytuł jego do wyjątkowego, przodującego stanowiska, jakie zajął wśród poetów słowiańskich.

W literaturze czeskiej Jarosław Vrchlicky był jednym z tych wielkich opatrznościowych Ludzi, którym danem było stać się wyrazem umysłowości kilku pokoleń, którzy skupiają w sobie wszystkie promienie kulturalnego dorobku swej epoki, są wypadkową wszystkich rozlicznych kierunków współczesnej doby.

Gustaw Emil Frida (nazwa Vrchlicky jest tylko pseudonimem) urodził się 16 lutego 1853 r. w Lounie w Czechach. Do szkół gimnazyalnych uczęszczał w Pradze i Klatowcach, następnie wstąpił na uniwersytet, zamierzając początkowo poświęcić się teologii. Niebawem jednak porzucił ten zamiar i oddał się studyom historyi, filozofii, literatury i języków nowożytnych. Po ukończeniu uniwersytetu przyjął czasowo obowiązki nauczyciela domowego u hr. Montecuccoli-Lardecchi we Włoszech i tamże cały rok przepędził. Powróciwszy do kraju, praktykował czas pewien przy Seminaryum nauczycielskiem w Pradze, za namową przyjaciół porzucił jednak niewdzięczny zawód i przyjął ofiarowane sobie stanowisko sekretarza czeskiej politechniki w Pradze. Z tąd powołany został na katedrą literatury powszechnej w uniwersytecie czeskim w Pradze, który na kilka lat przedtem ofiarował mu tytuł doktora filozofii honoris causa. Na tem stanowisku zaskoczyła go śmierć w dniu 9 września 1912 r. w mieście Domažlice, gdzie w ciężkiej niemocy ciała i ducha, spędził ostatni rok żywota.

Oto krótkie i nie obfitujące w nadzwyczajne zdarzenia koleje życia znakomitego czeskiego poety. Rozległa jego twórczość poetycka i dramatyczna wymaga obszernego studyum, które mu już poświęcili rozliczni krytycy i badacze piśmiennictwa.

Tu ograniczyć się chcemy do zaznaczenia najważnjejszych faz jego działalności i zakreślenia pobieżnego tej linii, po jakiej szła twórczość Vrchlickiego.

W chwili, gdy Vrchlicky wstępował na widownię poezyi czeskiej, umysłowość czeska była na rozstaju. Na widnokręgu jej rozpalać się zaczęły późno rozniecone światła, rozbudzony do politycznego i kulturalnego życia duch narodu, usiłował w sferze poezyi przejść wszystkie etapy, jakie bieg wieków zaznaczył w pochodzie i rozwoju poezyj europejskich. Vrchlicky umiał z chaosu tych prądów wysnuć nowy idealny kierunek dla czeskiej poezyi. Splótł on ducha romantyzmu, z duchem heleńskiego odrodzenia i tą drogą pchnął poezyę czeską w stałe formy, nadał jej charakter i ducha prawdziwie europejskiego, nowoczesnego, odwrócił rodzimą twórczość czeską od wpływów niemieckich, a poddał pod wpływ literatur romańskich. Rozkochany w Wiktorze Hugo, wprowadził do poezyi czeskiej pierwiastek romantyczny, zmodyfikowany refleksyą racyonalisty, który uznaje za swe prawo, poznanie wszystkich większych poetów tych narodów, których kultura odpowiada jego pojęciom o pięknie i etyce. Tą drogą stworzył artystyczny kosmopolizm, nie wykluczający bynajmniej uczuć narodowych. "Czem szerszy masz pogląd na świat — mówi Vrchlicky w jednem ze swych studyów — tem droższą ci jest ta drobna twa ojczyzna".

Z tego założenia urosło całe poetyckie credo Vrchlickiego.

Jak każdy umysł twórczy, tak i Vrchlicky przechodził w swej poetyckiej i literackiej karyerze proces dojrzewania myśli i pogłębiania się twórczości. Jak wszyscy poeci tak i on hołduje w pierwszych próbach swej muzy tchnieniom gorącego romantyzmu, będącego na usługach miłości i uczuć egotycznych. Taką cechę mają pierwsze tomy jego poezyj, ogłaszane w latach 1875 do 1878 np.: "Z hlubin", "Sny o stesti", "Eklogy a pisne". Od nich przechodzi do akordu silnej, męskiej miłości w zbiorze "Ponti k'Eldoradu" do rozmiłowania się w stosunkach kraju ojczystego: "Rok na jihu" i "Na domaci pude". Następnie śmiałym rzutem wkracza w dziedzinę szerokich, kulturalnych zagadnień, ogarnia spojrzeniem wszechświat i całe dzieje ludzkości. Tutaj należą utwory: "Duch a svet", "Sfinks", "Dedictvi Tantalovo", "Brevir moderniho èloveka" i w. i.

Zarówno w zbiorach lirycznych jak licznych próbach epicznych, uderza niesłychane bogactwo fantazyi, zdumiewająca erudycya i mistrzowskie zawładnięcie formą. Śmiało rzec można, że nie było przed Vrchlickym, a nie prędko znajdzie się ktoś po nim, kto posiędzie w tym, co on stopniu umiejętność wydobycia tylu barw z twardego z natury języka czeskiego i nagięcia go do tak wykwintnych form literackich, jakiemi on się posługuje.

Osobny dział w obfitym twórczym dorobku Vchlickiego zajmuje twórczość dramatyczna. Przędza jej snuje się albo około historycznych, narodowych tematów, albo czerpie z motywów świata starożytnego, albo wreszcie zwraca się do lekkich ulotnych, satyrycznych drobiazgów. Na scenach czeskich utrzymują się stale jako próby klasycznego, narodowego dramatu: "Drahomira", "Julian Apostata", "Noc na Karlsztejne", "Laska a smrt", "Hippodamia", "Nad przepaścią", "Bar Kochba", "W beczce Dyogenesa", "Uszy Midasa". Wszystkie doczekały się licznych przekładów na obce języki, w ich liczbie i na polski.

Ogromem twórczości, różnorodnością poruszanych w niej tematów, przerósł Vrchlicky wszystkich poetów swej epoki. Jak żaden przed nim pisarz czeski, zgłębił Vchlicky literaturę i poezyę powszechną, a wchłaniając jej wonie i blaski i przetrawiając je własnym geniuszem, roztaczał arcydzieła obcej poezyi w mistrzowskich przekładach przed swymi rodakami. Z nadzwyczajną łatwością przenosił się ze świata współczesnego, w epokę Odrodzenia lub wieków średnich, stamtąd porywały go skrzydła wyobraźni do Grecyi i Rzymu i dalej jeszcze w starożytne dzieje Egiptu lub Indyj. Przekładał z 12 języków. W szatach czeskich podał rodakom swoim arcydzieła Dantego, Petrarki, Wiktora Hugo, Goetego, Schillera, Ariosta, Tassa, Leonardiego, Camoensa, Calderma, Lope de Vega, Corneille'a, Moliera, Byrona, Shelleya, Poego, Petöfiego, Mickiewicza, Krasińskiego, Asnyka, Konopnickiej, Miriama i innych.

Z rosyjskiego nigdy nic nie tłómaczył.

Ogółem cała spóścizna pisarska Vrchlickiego zamyka się w cyfrze około 200 tomów, w tej liczbie 50 tomów poezyi, a około 80 tomów przekładów poetyckich, wśród których mieszczą się tej miary dzieła jak "Faust" (obie części) "Boska komedya", "Jerozolima wyzwolona", lub "Orland szalony".

Polską poezyę szczególnem otoczył Vrchlicky umiłowaniem. Oprócz całego przekładu "Dziadów" Mickiewicza, uznanego za jeden z najlepszych i najbliższych oryginału ze wszystkich znanych tłómaczeń, przełożył Z. Krasińskiego "Nieboska komedya", nadto wiele poezyj Konopnickiej, Asnyka, Miriama, Rossowskiego, A Langiego i Br. Grabowskiego, a nadto pisał wiele prozą o literaturze polskiej.

Polska literatura nie odpłaciła dotąd Vrchlickiemu równą miarą. Z poezyj Vrchlickiego zaledwie mała część doczekała się przekładu na język polski. Oprócz zbioru poezyj "Duch i świat" i poematu "Victoria Collonna", przełożonych przez Miriama, eposu "Legenda o św. Prokopie w przekładzie Fr. Krèeka i "Wyboru poezyj" dokonanego przez Br. Grabowskiego, bibliografia polska notuje tylko przekład kilku jednoaktówek, i fragmentów poetyckich, oraz kilku obrazków nowelistycznych. Nie mamy nawet przekładu poematu "Twardowski" na motywach z polskich podań osnutego.

Niniejszy zbiór nowelistycznych utworów Vrchlickiego jest częściowem spłaceniem długu wdzięczności polskiego piśmiennictwa wobec wielkiego czeskiego pisarza. Przekład autoryzowany przez rodzinę Vrchlickiego, dokonany został zbiorowemi siłami przy udziale p. Macieja Szukiewicza, który sam kilkanaście utworów przetłómaczył. Objęte nim są obrazki belletrystyczne ze zbiorów "Povidky ironicne a sentymentalni" i "Barevne støepy" — dwóch książek, w których zamyka się cały nowelistyczny dorobek Vrchlickiego. W drobnych tych utworach przejawiających wszystkie charakterystyczne rysy talentu i intuicyi Vrchlickiego, zaprawionej głębokim filozoficznym podkładem.

A jest to jeden z najwybitniejszych rysów umysłowości czeskiego poety, wynoszący na wyżyny jego imię i zapewniający mu nieśmiertelność. Ogarnia on spojrzeniem twórczej swej myśli zawsze szeroki krąg spraw ogólno-ludzkich i ogólno-ludzką do nich stosuje filozofię. Niepospolite jego wykształcenie filozoficzne i głębia umysłowa, podająca ciągle poetę do nowych eksperymentów literackich, zakreśla myśli jego coraz szersze dziedziny. Po za opłotkami domowemi widzi on przed sobą szmat cały w swoim ogromie, całą ludzkość i całą cywilizacyę i to daje mu prawo i tytuł do zajęcia stanowiska w wszechświatowej literaturze. Uskrzydlona fantazya Vrchlickiego nie uznaje granic przestrzeni i czasu, na strunach lutni jego dźwięczy nuta ludzkości, ojczyzny, uwielbienia dla natury i bałwochwalstwa dla sztuki. Duch jego szybuje nad głębiami zagadnień ogólno-ludzkich altruistycznych, szuka dobra, piękna i prawdy. I w tem jest zbliżony do Asnyka, z którym ma wiele wspólności duchowej. Jak nasz wielki liryk filozof, tak Vrchlicky stoi niewzruszenie na straży ideałów, pełen rezygnacyi, wiary i nadziei. Na horyzoncie literatury świata słowiańskiego jest on jedną z najidealniejszych, najszlachetniejszych i najbardziej interesujących postaci, która wsiąkła wszystkie pierwiastki kultury zachodu i z tego powodu jest duchem bratnim naszej umysłowości i naszego narodu, którego był zawsze najwidoczniejszym przyjacielem.

Władysław Prokesch. myśli zawsze szeroki krąg spraw ogólno-ludzkich i ogólno-ludzką do nich stosuje filozofię. Niepospolite jego wykształcenie filozoficzne i głębia umysłowa, podająca ciągle poetę do nowych eksperymentów literackich, zakreśla myśli jego coraz szersze dziedziny. Po za opłotkami domowemi widzi on przed sobą szmat cały w swoim ogromie, całą ludzkość i całą cywilizacyę i to daje mu prawo i tytuł do zajęcia stanowiska w wszechświatowej literaturze. Uskrzydlona fantazya Vrchlickiego nie uznaje granic przestrzeni i czasu, na strunach lutni jego dźwięczy nuta ludzkości, ojczyzny, uwielbienia dla natury i bałwochwalstwa dla sztuki. Duch jego szybuje nad głębiami zagadnień ogólno-ludzkich altruistycznych, szuka dobra, piękna i prawdy. I w tem jest zbliżony do Asnyka, z którym ma wiele wspólności duchowej. Jak nasz wielki liryk filozof, tak Vrchlicky stoi niewzruszenie na straży ideałów, pełen rezygnacyi, wiary i nadziei. Na horyzoncie literatury świata słowiańskiego jest on jedną z najidealniejszych, najszlachetniejszych i najbardziej interesujących postaci, która wsiąkła wszystkie pierwiastki kultury zachodu i z tego powodu jest duchem bratnim naszej umysłowości i naszego narodu, którego był zawsze najwidoczniejszym przyjacielem.

Władysław Prokesch,

ABISAG.

W obszernej komnacie pałacu królewskiego spoczywał na łożu cyprysowem wielki król Dawid. U stropu wisiała olbrzymia misa z bronzu, w której gorzały wonności. Migotliwy płomień oświecał wyłożone misternie cedrem ściany i gwiaździsty strop komnaty.

Noc była cicha, wilgotna i jasna.

Od strony miasta dochodził czasami odgłos kroków straży nocnej, wraz z chrzęstem mieczów i dźwiękiem tarcz. Od strony winnic, które zielonym pasem okalały Jeruzalem, co chwila dawały się słyszeć przeciągłe hasła stróżów. Księżyc, podobny do złotej tarczy, przeglądał się w zwierciadlanych powierzchniach dachów, zakreślał potworne cienie dwunastu bram miasta, kąpał się w przeźroczystych stawach, srebrzył ich brzegi, winnice i sady pełne uli, migotał w szpalerach palm i sykomor, zmieniał pył osiadły na liściach w szczere srebro, zajrzał do cystern i nawiedził ustronia cmentarne, gdzie leżą kości pradziadów, błogosław onych i wyklętych synów Izraela.

Noc mknęła szybko, jak senne widziadła w głowie proroka.

Król nie poruszał się na łożu. Nieruchomo siedzieli naprzeciwko obok siebie czterej mężowie, kościste ich ręce spoczywały na głowach lwów, stanowiących poręcze wysokich siedzeń; migający płomień rzucał grę świateł i cieni na te marmurowe oblicza, ujawniając tkwiący w nich niepokój i zmęczenie.

Pierwszy z dostojników miał na sobie purpurę książęcą; włos gładko uczesany i rozdzielony spadał w bujnych kędziorach na szerokie plecy. Był to Sadok. Drugi w szatach wodza — to Banajasz, syn Jojada; dwaj ostatni w ubiorze dworzan królewskich — Sem i Rej; byli to ci, co nie trzymali z Adonjaszem. Namaszczone ich włosy wydawały woń sandałowego drzewa i hiacyntów. Odzież na piersiach mieli rozdartą, albowiem smutek leżał w sercach ich i mącił krew w ich żyłach. Siedzieli w milczeniu, na podobieństwo posągów i jakby czegoś oczekując, zatapiali oczy w punkt jeden. Punktem tym było łoże królewskie, gdzie pod przykryciem z lwiej skóry spoczywał nieporuszenie król Dawid. Oblicze jego nie różniło się od pośmiertnej maski. Było przerażająco blade, bez najmniejszego śladu życia, ciało bowiem królewskie zaczynało już stygnąć.

— Natan nie przychodzi — szepnął Sadok.

Nikt nie odpowiedział. Banajasz tylko brwi nieco ściągnął, Sem zaś i Rej głęboko westchnęli. I znów cisza długa, grobowa.

— Czy wie Betsaba, co chce uczynić Natan — zapytał Sem ledwo dosłyszanym głosem.

— Wie — odrzekł Sadok.

— I zgadza się — pytał Rej.

— Musi, azali nie mówi Bóg przez usta Natana ?

— Cicho, król się poruszył — szepnął Banajasz.

— Nie, to ruch w przedsieniach, znać niewolnicy niosą naczynia z rozżarzonemi węglami, aby je porozstawiać wokół królewskiego łoża.

Po chwili weszło do komnaty siedmiu niewolników, ubranych w krótkie tuniki. Każdy niósł wielką misę z zarzewiem, na podobieństwo gwiazdy Sahil, gdy przez tumany mgławic na śpiący świat spogląda. Rozstawiono światła w pobliżu królewskiego łoża: dwa w nogach, przy wezgłowiu trzy, z boku po jednem. Następnie posypano na węgle proszek mirry i ziarnka kadzidła i niewolnicy zniknęli jak senne widziadła.

Siedm żarzących świateł, niby siedm gwiazd oświecało komnatę; modre obłoczki dymu unosiły się w górę, jak się unosi mgła nad morzem, silna woń nasyciła powietrze. Oblicze królewskie jeszcze straszniejszem się zdało ze swą bladością; oblicza starców, na których bujny zarost i brwi nastroszone kreśliły cienie, pochyliły się bardziej na piersi.

Ciepło letniej nocy i żar siedmiu ognisk działały tak silnie, że wkrótce pot obfity wystąpił na czoła czuwających u królewskiego łoża, błyszczał wielkiemi, niby szczere perły, kroplami rosy i ściekał strumieniem na namaszczone wonnościami brody starców.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Po chwili milczenia znowu rozwarły się podwoje komnaty i stanął w nich człowiek dobrego wzrostu, z rozrzuconą brodą, o włosach, które nie znały maści, grzebieni i nożyc. Szatę przepasywał długi powróz, bose, żylaste nogi przybysza pokryte były grubą warstwą błota i pyłu, z pod tuniki widniała pierś goła osmalona, jak pień ściętej palmy figowej; oczy okolone czarnemi, kosmatemi brwiami, zdawały się gorzeć jak dwa węgle, grube zaś wargi drgały ustawicznie, jak podczas szeptania modlitwy.

— Natan! — wyszło z ust czuwających u łoża królewskiego.

Powstali wszyscy z powagą i szli na spotkanie przybysza.

W każdej twarzy wyczytać mogłeś inne wrażenie: w twarzy Sadoka — ciekawość tłumioną przestrachem, w Benajasza — spokój i radość ze spełnienia życzeń, w twarzach Sema i Reja — niewiarę, połączoną ze czcią dla proroka.

Natan rozejrzał się po komnacie i bliżej przystąpił.

— Jak się miewa pomazaniec Pański, syn Jojada? — pytał z pośpiechem.

— Spoczywa, jak i spoczywał, gdyś go odszedł, na podobieństwo snopa, o którym zapomnieli żeńcy, uciekając przed zbliżającą się nawałnicą.

— Czy wiedziesz córę Sunamitów? — pytał Rej.

— Ona tu i rodzic jej — rzekł Natan, wskazując na przedsionek.

Wkrótce wszedł człowiek rudy, przygarbiony, o lisich oczach, mający ręce nieczyste; był to Samech, z pokolenia Issachara. Za nim z bojaźnią przestąpiło próg wysmukłe dziewczę, które miało zarzuconą na siebie szatę z tyrskiej tkaniny, a z pod gęstej zasłony zakrywającej oblicze błyszczało dwoje oczu, jak dwie przyćmione gwiazdy.

Samech przygarbił się jeszcze bardziej; w chwili tej był tak małym, że robił wrażenie karła. Wrażenie to potęgowała tunika szafranowego koloru i rude kudły, któremi przystrajają się gammadini, tańczący u podnóżka posągu wielkiej bogini. Dziewczę stało wyprostowane jak palma.

— Banajaszu — prawił ze spokojem Sadok — zawiedź dziewcze do łaźni królewskiej, niech się obmyje, by mogła zstąpić do łoża Dawidowego i zbawić Izraela.

Banajasz zlekka trącił skryte drzwiczki w pobliżu łoża królewskiego, wiodące do łaźni. Tu, w głębi pełnej światła komnaty, bogato jaspisem wykładanej, umieszczony był wielki kulisty basen, w który dwa o rubinowych oczach morskie potwory u stropu wiszące, wyrzucały z ziejących paszcz kaskady wody różanej. Banajasz ujął dziewczę za rękę i powiódł aż na próg łazienki, gdzie oddał w ręce czterech niewolnic; dwie trzymały wazy z maścią i olejkiem, inne dwie metalowe zwierciadło w hebanowych ramach i wielkie puszyste koce z purpurowej wełny.

Cicho się znów drzwiczki zamknęły i Sadok zwrócił się do Samecha, który zgarbiony stał na stronie. Jego oczy rzucały lisie spojrzenia naokół, badając najmniejsze drgnienia na twarzach obecnych.

Prorok Natan stał u łoża królewskiego z rękami naprzód wyciągniętemi, wargi jego drgały wieszczem natchnieniem.

— Czy to twoja córka Samechu? — pytał Sadok, przygarbionego starca.

— Moja własna, chociaż piękniejsza odemnie i nieboszczki swej matki.

— I zgadzasz się na to, o czem ci wspominał prorok pański, Naton?

— Gdy tego żąda Jehowa i zbawi to lud mój, zgodzić się muszę.

— A ona się zgadza ?

— Dziewczyna nie wie co ją czeka, jest posłuszną i umie cenić szczęście swoje.

— Czy ma już oblubieńca? badał dalej Sadok.

— Ma i niema. Każda ma, chociaż mniej piękna, dlaczegóżby moja córka mieć go nie mogła? Byłoby to hańbą lub złym znakiem. Nie ma go zaś, albowiem dotychczas nie poznał wdzięków jej. Oczy me strzegły ją jak złotego ziarnka piasku, jak kropli rosy na pustyni.

— Kto jest jej wybranym?

— Młokos, niepoczesny młokos. Nie posiada ani pola, ani winnicy, ani wielbłąda, nie przewodzi karawanom. Nie ma nic zgoła, a to nie wesołe. Mimo to Abisag jest zdecydowaną. Chcę kupić winnicę w sąsiedztwie Sunamu i oddać ją dzieciom, abym zestarzawszy się, nie zstąpił do grobu bez błogosławienia wnukom.

— A czy wie ten chłopak o tem, co ma nastąpić ?

Wie, przyjął wieść tę ze spokojem — rzekł tylko córce mej: gdy posłannictwo twe będzie skończone, znajdziesz mnie u bram pałacowych, oczekującego chwili, aby cię zaprowadzić do winnicy ojca twego. Wiem, że zostaniesz nieskalaną i wrócisz wkrótce bez mego wołania. Jeśli zaś nie powrócisz przed zachodem słońca, odejdę, aby cię więcej nie widzieć.

Sadok nic nie odpowiedział na te słowa, podszedł ku tylnej części łożnicy, gdzie stała wielka, ciężko okuta skrzynia, otworzył wieko i skinął na Samecha, aby bliżej przystąpił. Hebrajczyk przypełznął i wzrokiem bazyliszka objął zawartość skrzyni. Bił z niej blask w oczy od grubych sztab złota, srebrnych puharów, zausznic, pierścieni, naramienników wysadzonych perłami i drogich kamieni. Sadok sięgnął do skrzyni, wyjął dwie sztaby złota i wielki pierścień z ogromnym karbunkułem. Samech wyprostował się, a jego oczy pałały bardziej, niż złoty kruszec i kamienie.

Sadok chciał opuścić wieko, ale hebrajczyk stał ciągle ze wzdętą piersią, szeroko rozwarte usta zdradzały zdumienie, a zarazem chciwość, zdawały się mówić: za tak małą cenę córki nie sprzedam!... Cała jego postać była godna śmiechu i politowania. Sadok pochylił się jeszcze raz nad skrzynią i dodał srebrny puhar rubinami wysadzany, również dwa naramienniki z głową Anubisa, wyrzeźbioną z jednego kawałka onyksu. Samech zadowolnił się i stanął na uboczu.

Wtem odemknęły się drzwi, prowadzące do łaźni królewskiej i dwie niewolnice wprowadziły Sunamitkę Abisag. Miasto szat dawniejszych, ciało jej okrywała przezroczysta gaza, ciężkie, złote pierścienie okalały ręce i nogi, krucze włosy posypane były złotym proszkiem, który błyszczał, jak w noc ciemną rozpryśnięte miljardy gwiazd iskrzących.

Sadok skinął na niewolnice, które w mgnieniu oka zniknęły we drzwiach łazienki. Zostawszy samą wobec sędziwych starców, Sunamitka Abisag uczuła dreszcz w całem ciele, spuszczone na dół oczy zatopiła w marmurowej posadzce, ręce skrzyżowane na piersiach drżały, a łono, pod wpływem wzruszenia, falowało bezustannie. Sadok brwi ściągnął, a Banajasz, zrozumiawszy ten znak zbliżył się do łoża królewskiego i sięgnął po lwią skórę, pod którą król spoczywał. W chwili tej Sadok zerwał z ciała dziewczęcia muślinową gazę, jakby przypadkiem zapłonął silniej ogień w misie wiszącej u stropu komnaty, dziewczę krzyknęło, stanąwszy w mgnieniu oka nagie, z rękami przed sobą, w całej swej krasie, powiewne, jak nadziemskie zjawisko o cerze koloru kukurydzowego kłosa, który od słońca pocałunków ściemniał. Jedynem przykryciem były jej włosy, gwiazdami złotego pyłu usiane. Lica płonęły jako granaty. Szmer zachwytu przebiegł po komnacie. Starcy patrzyli w osłupieniu; fantastycznem jakiemś złudzeniem wydało im się to dziewicze ciało, na które migający płomień zdawał się rzucać purpurowe promienie zorzy, mieniącej się niezliczonemi barwami w kruczych włosach dziewczęcia.

Natan ujął drżącą z przerażenia za rękę i powiódł na łoże królewskie, gdy Banajasz, syn Jojada, odchylił lwią skórę.

— Dziewczę spojrzało na zimne ciało monarsze, jak córka na umierającego ojca, nie doznawała żadnego innego wstydu.

W chwili tej Sadok zarzucił ciężką wełnianą, tkaninę i skinął na obecnych. Wyszli. Jeden Natan pozostał, na klęczkach u łoża, z rękami w górę wzniesionemi, jak zwykł był czynić podczas natchnienia.

Nie zauważyli starcy, iż w chwili, gdy Abisag wstępowała do łoża królewskiego, u podwoi stał młodzieniec w białej szacie, którego oblicze jaśniało jak słońce.

Odszedł pospiesznie przed nimi, więc go nie zauważono, odszedł z postrzałem w sercu, olśniony pięknością Sunamitki Abisag.

Młodzieńcem tym był Salomon.

Od chwili tej nie zagościł spokój w sercu Salomona.

Nie dbał o to, że Adonjasz, syn Hagity, ogłoszony królem przez swych sprzymierzeńców, ucztuje z nimi dnie i noce, że krzyki biesiadników rozlegają się po ulicach Jeruzalem; nie uważał, że matka jego Betsaba czuwa bezustanku za drzwiami sypialni królewskiej, blada i drżąca z gniewu, śledząc, jaki wpływ wywrzeć może Abisag na zdrowie królewskie; obojętnem mu było, gdzie w tym zamęcie domowym zbiera się zastęp dworzan i dostojników, którym zbyt ufać nie można; nareszcie co zamyśla chytry Sadok i milczący Natan. Zmęczony i rozmarzony udał się w towarzystwie dwóch wiernych niewolników do letniego zamku w Baalhamonie; tu zamknął się w samotności. Czuwał w nocy i błądził między stuletniemi sykomorami, przysłuchiwał się wołaniom stróżów nocnych i słuchał pieśni niezmordowanych cykad.

Jednego razu, w południe, gdy spoczywał stroskany na łożu, oznajmił sługa przybycie Banajasza, syna Jojada.

Nie chciał z początku dać mu posłuchania. Banajasz jednak nie czekając pozwolenia, wbiegł zadyszany do komnaty.

— Pożądane wieści! — wołał zdaleka, — król ożył i przemówił.

Salomon podniósł się na łożu, oczekując dalszego zdania sprawy.

— Chodźmy coprędzej, mają cię namaścić na króla!

Salomon jak zdrętwiały padł na wzorzysty kobierzec.

— Nie ruszę się ztąd!

— Wszak to jest wola króla i Betsaby, matki twej. Natan czeka u źródła Gihonu ze świętym olejem, Adonjasz pierzchnął w góry.

— Nie pójdę! — odpowiedział znów Salomon.

— Naród cię oczekuje, sędziowie ludu są po twej stronie, wojsko po ulicach imię twe głosi. A wszystko to zawdzięczasz Sunamitce Abisag.

— Abisag? — zapytał z pośpiechem Salomon, — cóż jej zawdzięczam?

— Wszystko — odrzekł syn Jojada — ona króla zbudziła, inaczej, kto wie, czyby przemówił.

— Idźmy tedy! — zawołał Salomon.

Mało który król zachowywał się tak obojętnie podczas namaszczenia, jak Salomon. Pozwalał robić z sobą i prowadzić jak i dokąd chciano. Z radością po okrzyknięciu go królem uciekłby do Baalhamonu, gdyby nie powtórna niemoc króla Dawida. Leżał on znowu, nie dając znaku życia na łożu, pod przykryciem lwiej skóry, pośród naczyń napełnionych żarzącym się węglem. Prorok Natan obawiał się nieszczęścia. Abisag, jak i przedtem nawiedzała króla, ale wszystkie jej starania były bezskuteczne. Wieczór zapadał, gdy Salomon wszedł do sypialni ojca swego. Przy królu znajdował się jedynie Banajasz, syn Jojada. Usiadł Salomon. przy ojcowskim łożu, oparł ręce na kolanach i zwiesiwszy głowę na piersi, puścił wodze marzeniom. Chciał ujrzeć Abisag, zanim zbliży się do króla. Długo już oczekiwał, gdy Banajasz pochylił się nad łożem, chcąc poprawić posłanie. Strach go przejął. Nie słyszał bicia serca królewskiego. Mniemał, że mu się tak zdaje i wziąwszy ze stołu zwierciadło, przyłożył je do ust króla. Gładka powierzchnia metalu pozostała czystą. Dawid skonał.

Banajasz rozdarł zupełnie swą szatę i klęknąwszy przed Salomonem, czołem dotknął ziemi.

— Co to ? — w półśnie zawołał Salomon.

— To że jesteś królem. Niema już Dawida. Idę udzielić tej wieści kapłanom.

— Stój! — krzyknął. Dalej ani kroku! Potem rzekł głosem miękkim, proszącym:

— Czy miłujesz mnie Banajaszu?

— Życie oddam za ciebie królu mój, odrzekł dworzanin.

— Miałeś przez noc całą pełnić straż u łoża królewskiego, zataj śmierć aż do świtania, wszak ci łatwo przyjdzie to uczynić. Nachylił się ku niemu i szeptał: uczynisz mi tę przysługę Banajaszu?

Uczynię, panie mój, jeżeli powiesz, jaką cię przysięgą związał ojciec twój przeciwko Joadowi, co przewodzi wojskiem i Semejowi, którego nazywają czarodziejem ?

Powiem ci to później.

— Nie, chcę teraz wiedzieć, — rzekł Banajasz.

— Przysięgam na mary mego ojca, — rzekł król.

— Idę zawiadomić Betsabę i kapłanów.

— Więc słuchaj tedy! — i schyliwszy się jeszcze niżej, szeptał Salomon do ucha Banajasza ostatnią wolę Dawida: "wiesz, co mi uczynił Joad, syn Sarwji, a więc postąpisz z nim według mądrości twej i nie dasz mu w spokoju zejść do grobu; masz także w nocy swej Semeja, syna Gery benjaminowego z Bahurimu, który mi złorzeczył złorzeczeniem wielkiem i któremu przysiągłem wobec Pana: Nie zgładzę cię mieczem. Dziś mu nie przebaczaj, a ponieważ jesteś mężem oględnym, wiesz, co masz uczynić, aby ten, brodząc w krwi swojej podążył do grobu".

— Ocalę swoich przyjaciół, myślał Banajasz.

— Mając go za sobą, zrobię co mi się spodoba — myślał Salomon.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Nocy tej, jak zazwyczaj, udała się Sunamitka Abisag do łoża królewskiego. Nie zwróciła uwagi, że brak oleju w bronzowej misie, wiszącej u stropu, że dlatego jest ciemniej niż zwykle w komnacie, że naczynia z węglami usunięto, że więcej lwich skór i kobierców okrywało ciało królewskie.

Położyła się i wkrótce zasnęła. W sennem marzeniu widziała siebie, leżącą na pustyni, nie czuła jednak gorąca, przeciwnie, chłód nawskroś ją przejmował, pustynia zaś ciągnęła się do krańców widnokręgu, pogrążona w półświetle, zupełnie jak i sypialnia królewska. W pustej przestrzeni niepodobna było dostrzedz ani ptaka, ani nawet muszki. Abisag zdawało się, że leży sama na ciemno-żółtym piasku, falującym się jak morze. Nagle jakieś niewidzialne ręce kierują ku niej olbrzymie bałwany piasku. Czuje nieznany jej, mieszkance wschodu, chłód, to znów ciężkość na piersiach, jakby na nie zwalano kamienie, któremi zamykają wejście do przybytku zmarłych. Chciała wołać, lecz straszna trwoga ścisnęła jej gardło. Wtem fale stoczyły się z niej, pustynia zadrzała, mrok w którym była pogrążona rozproszył się, zajaśniał oczom lazur nieba, a zamiast piasku ukazała się trawa i mchy zielone. Stada ptaków ciągnęły w górze, trzepocąc skrzydłami. Tam, gdzie pustynia z niebem się łączyła, dawał się słyszeć szum jakiś: był to gwar stuwiecznych cedrów. Jasne słońce oświecało wierzchołki drzew sędziwych, wiatr wiejący od morza przynosił aż tutaj czarowną woń leśną. Wtem, jakby na skinienie różczki czarodziejskiej, te zaczęły się zbliżać powoli. Po chwili Abisag usłyszała szmer strumyków, ukrytych pod wachlarzami olbrzymich paproci, ujrzała ljany, pnące się dokoła, czuła, jak ku jej twarzy kłonią się dwa kielichy rozkwitłych narcyzów i błyszczą niby ludzkie oczy. Pełzająca ljana, wijąc się po jej ciele, nagle oplotła jej nogi i biodra; objęła ją, jak obejmują dwa silne ramiona, tuliła ją i ściskała; uczucie to nie przypominało wcale ciężaru kamieni grobowych, było słodkie, błogie, świetlane, upajające do omdlenia, a silne jako śmierć.

Taką i śmierć być musi, myślała we śnie Abisag, śmierć w objęciach tego, kogo miłujemy.

Na wierzchołku cedru, ponad jej głową siedział wielki ptak złoty i tłukąc skrzydłami, strząsał deszcz kwiatów miękkich, woniejących na usta, łono, ręce i powieki, a w śpiewie jego brzmiały słowa, pełne mistycznej siły i natchnienia:

— Połóż mnie jako pieczęć na sercu twem, a jako pierścień na ręce twojej, albowiem miłość silną jest jako śmierć, gorącą jako płomień nad płomienie, a żadne wody nie mogą jej zagasić, ani rzeki zatopić...

A słowa te rosły jak tłum wiernych, sławiący modlitwą wielką nieznanego Boga miłości; słowa te łączyły się z szumem lasów i wód, potężniały w burzę, płynęły wprost do duszy. Śpiącej zdawało się, że już lat tysiące spoczywa w mogile, na posłaniu z wiecznie świeżych kwiatów; było jej niewymownie błogo słodko...

Wreszcie blask jutrzenki dotknął powiek. Zbudziła się. Obok niej, miast starego, schorowanego króla spoczywał w białej szacie młodzieniec niezwykłej piękności. Spał cicho. Oblicze jego jaśniało odblaskiem wewnętrznego szczęścia. Przestraszona Abisag wyskoczyła z łoża i na palcach wykradła się z komnaty. O tej porze na ulice Jeruzalem wyległy tłumy ludu z gałązkami palm w ręku, wołając: Pozdrowiony niech będzie Salomon, król Izraela! Banajasz i Natan oznajmili ludowi śmierć Dawida, albowiem brzask dnia nastąpił.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Sunamitka Abisag nie opuściła już pałacu królewskiego.

W kilka dni potem, gdy wychodząc z łaźni, zapytała Sefory, swej niewolnicy, o nowiny, usłyszała z jej ust, iż Banajasz na rozkaz Salomona zamordował Adonjasza, syna Hagity, który stał u bramy pałacu królewskiego. Leży tam dotychczas, w krwi swej brodząc — kończyła Sefora.

Wiedziona ciekawością i tajemnem przeczuciem, zeszła Abisag z pałacowego tarasu, aby popatrzeć na trupa. Ujrzawszy go, krzyknęła boleśnie i padła na zimne zwłoki, całując je i oblewając łzami. Był to pierwszy jej oblubieniec, biedny chłopiec z gór, o którym zapomniała gwoli chciwości ojca swego. W chwili, gdy Abisag omywała łzami ciało Adonjasza, witał Salomon przy dźwięku trąb, cyter i dzwonków, wobec gromady wielbłądów, słoni, murzynów i karłów wielką królowę Sabę, która przybyła, aby poznać mądrość Salomona i jego sławę. Tegoż dnia, na wyraźny rozkaz króla, zamordowani zostali: Joad, przywódca wojsk i Semej, zwany czarodziejem, a to zgodnie z przysięgą, daną umierającemu Dawidowi, jaką wykonał Salomon.

WIGILIA PRZYJACIELA ONORATA.

Dziwną wigilię przebyłem w Livorno r. 187*.

Dzień był prawie wiosenny, śniegu nigdzie ani śladu, nawet dalekie góry były tak czyste i niebieskie, jak zwierciadło morskie, błyszczące u ich stóp, a ciemne grzbiety daleko widocznych wysepek rysowały się fioletowemi sylwetami na tle złotego nieba, zupełnie jak w ciepłe wieczory wiosenne, kiedy cały rząd ekwipażów przejeżdżał przed naszym hotelem w Ordenzi w stronę miasta.

W sceneryi była tylko ta różnica, że dziś były brzegi puste, że kto nie musiał, nie wychodził. Dopiero pod wieczór osiadła mgła nad miastem i podniósł się wiatr.

Także wieczerza i wszystko, co zwykle łączy się z nią w wieczór wigilijny, nie miało tego odrębnego, uroczystego charakteru, do którego przyzwyczajeni jesteśmy my, ludzie północy. Obiad podano, jak zwykle, o piątej; dzieci miały wprawdzie w ubocznym pokoju ubraną choinkę, ale ich wesołość nie bardzo udzielała się nam starszym. Przy deserze siedzieliśmy samotnie, ja i kapelan domowy Don Paolo. Hrabia spędził cały wieczór przy łożu chorej żony, czytając jej (Bóg wie, po raz który) romans Montepina, a guwernantka Francuska poszła do dziecinnego pokoju. Podczas gdy dzieci oglądały podarunki, siedziała w kącie; przez nawpół otwarte drzwi mogłem dostrzedz, jak ocierała łzy — wspominała pewnie swą odległą ojczyznę. I Don Paolo, zazwyczaj bardzo rozmowny, był dzisiaj, jak gdyby czemś przygnębiony — palił papierosa za papierosem, przytupując nerwowo długiemi nogami i zerkał ponuro z poza chmur dymu, które go otaczały.

Nie mogłem ukryć mego niezadowolenia z powodu braku prawdziwego nastroju wigilijnego i, gryząc przytem orzechy, musiałem powiedzieć coś takiego, co Don Paola dotknęło w jego dumie narodowej. Twierdziłem, że my z północy jesteśmy poetyczniejsi, że silniej i uparciej trwamy przy tradycyjnych zwyczajach, że zresztą wigilia bez śniegu i mrozu nie jest prawdziwą wigilią, bo brak jej całego uroku, owej sceneryi, potrzebnej do odświeżenia dawnych wrażeń młodości i wyczarowania nastroju.

— Mówi pan na podstawie wrażeń, jakie pan tutaj odbiera — odparł Don Paolo z lekką ironią, wskazując ręką naokół — ale z tego nie powinien pan wnioskować o całym narodzie.

To, co pan tutaj widzi, to jest wigilia kosmopolityczna — ale życzyłbym panu, by pan mógł spędzić wigilię u mnie, kiedy jesze byłem proboszczem w górach, tak, jak mój przyjaciel Onorato, wtedy z pewnością pomówilibyśmy inaczej.

— Onorato? — zapytałem zaciekawiony. — Onorato Fave, z którym spotkaliśmy się w Modenie?

— Tak, Onorato Fave — przedstawiłem go panu przecież.

— Poseł demokratyczny?

— Tak!

— Ten z długim, czarnym wąsem, grubą, opaloną twarzą z manierami gbura?

— A duszą dziecięcia — dopełnił Don Paolo.

— Kontrkandydat naszego hrabiego?

— Tak — i zwycięzca nad nim przy ostatnich wyborach.

— Ten Garybaldczyk jest pańskim przyjacielem ?

— Moim najdawniejszym przyjacielem — odparł Don Paolo. — I widzi pan, ten poseł demokratyczny, ten gbur, ten Garybaldczyk, jak go panu podobało się nazwać, omal nie padł ofiarą tej poezyi wigilijnej, której brak zarzucał nam przed chwilą tak gorąco i niezupełnie słusznie.

— Jakże to? Niech pan opowiada!

— Historya ta jest nieco długa, ale dobrze! — rzekł Don Paolo, nalewając sobie kieliszek. — Chcę panu udowodnić, że i nasze poczucie poezyi Bożego Narodzenia jest silne i że w tym czasie rusza się ono i dopomina o swoje prawa u każdego, czy to jest wierzący człowiek, czy ateista. To resztki naszej młodości roztaczają tyle poezyi około tego świętego wieczoru i wspomnienie tego czasu, kiedyśmy jeszcze czegoś chcieli, za czemś tęsknili, zagłusza w tym dniu wszystkie troski i rozczarowania rzeczywistego życia. Przyjaciel Onorato jest tego żywym dowodem. Dla niego wieczór wigilijny był fatalnym w prawdziwem tego słowa znaczeniu...

— Zaciekawia mnie pan niezmiernie.

— Więc niech pan słucha!

Onorato Fave był moim towarzyszem od najwcześniejszej młodości. Obaj pochodzimy z D... ja znałem jego rodzinę, jak moją chodziliśmy razem do szkoły wiejskiej i razem znaleźliśmy się pewnego dnia na ławach Seminaryum dla chłopców w M... Jego ojciec był typem lombardzkiego chłopa: nieokrzesany pozornie, ale natura poczciwa. Matka była kobieta niezwykle łagodna i uczuciowa. Jej gorliwość religijna graniczyła już z fanatyzmem. Poza żarliwym kultem Madonny żyła tylko dla swoich dzieci, wśród których jedyny chłopiec, Onorato, był jej ulubieńcem. Podobnie jak mnie, przeznaczali rodzice Onorata do stanu kapłańskiego; woię rodziców byłby spełnił z pewnością, gdyby właśnie wieczór wigilijny nie był pchnął jego życia przemocą, tak powiem, na inne tory.

Pan nie zna włoskiej młodzieży. To jest ogień, to siła i moc! Byliśmy małymi seminarzystami, dziećmi od dziewięciu do dwunastu lat, a jednak wszyscy entuzyazmowaliśmy się płomiennie dla wolności i jedności Włoch — która dziś już ugruntowana, nie jest u wszystkich w należytej cenie. Na krótko przed Bożem Narodzeniem zdarzył się ów wypadek, tak fatalny dla Onorata.

Na domie, w którym niegdyś nocował Garibaldi, odsłaniano uroczyście tablicę pamiątkową. I myśmy urządzili pośród siebie składkę, aby posłać wieniec, gdyż osobiście w uroczystości nie mogliśmy brać udziału. Posłaliśmy wieniec z serdecznem i płomiennem pismem. Byliśmy tak nieostrożni, że pozwoliliśmy sobie przemówić w niem imieniem całego przyszłego duchowieństwa wielkiej Italii. Ale wszystko kiedyś się zdradzi — i my nie uniknęliśmy tego losu. Zaczęto długie śledztwo, którego szczegóły nudziłyby pana pewnie. Trzymaliśmy się solidarnie jak jeden mąż i śledztwo nie wydało żadnego rezultatu.

Nawet "pater spiritualis" nie dowiedział się, kto był inicyatorem, ani kto pisał ów list. Sprawa zaczynała cichnąć i już myśleliśmy, że nam się upiecze, kiedy jak piorun z jasnego nieba, przyszło obwieszczenie, iż wszyscy seminarzyści zostaną za karę podczas świąt Bożego Narodzenia pod klauzurą. Może pan sobie wyobrazić, jak nas ta wiadomość wstrząsnęła. Najbardziej przygnębiony był jednak przyjaciel Onorato. Przy obiedzie nie tykał jedzenia — ucząc się, siedział bez ruchu z głową podpartą na dłoniach, a w nocy — spał obok mnie — słyszałem jego westchnienia.

— Co tam o mnie! — mówił, gdym usiłował dodać mu odwagi — o mnie tu nie idzie, ale o moją biedną matkę. Jeszcze nigdy nie spędzała wigilii inaczej, jak razem ze wszystkiemi dziećmi — teraz nie przeniesie tego.

Widziałem, że Onorato musiał płakać przed chwilą, a w nocy słyszałem, jak ciężko wzdychał i przewracał się na posłaniu. Nazajutrz radziłem mu, ażeby rektora prosił o urlop, możeby go wyjątkowo uwolniono od kary. Ale potrząsnął tylko głową i milczał. Wiedział, że taki krok byłby bezskutecznym. Muszę wyznać, że sam udałem się do rektora, wiedząc, że mnie lubi i wstawiłem się za Onoratem. Ale i to nie przydało się tym razem na nic.

— Wyjątków robić nie można. Kara musi być przykładną nietylko dla was, ale i dla przyszłych generacyj — odpowiedział mi sucho rektor.

Onorato nie wiedział oczywiście o mojem wystąpieniu. Minęły dwa dni. Drugiego dnia rano widziałem go jeszcze przy śniadaniu — podczas obiadu już go nie było — zniknął.

Wszystkie poszukiwania były bezskuteczne. Domyśliłem się odrazu, że Onorato uciekł, by wieczór wigilijny być przy matce. Ale z niepokojem myślałem o trudnościach jego przedsię wzięcia. Jak się dostanie do domu? Zima była niezwykle ostra, kolej w kierunku naszych stron rodzinnych nie istniała, a Onorato nie miał pieniędzy. Zacząłem rachować, niepokojąc się coraz bardziej. Onorato musiał iść przez szesnaście godzin, ażeby się dostać do domu na wigilię. To, co powiem dalej, wiem z jego opowiadań późniejszych.

W domu siadali właśnie wszyscy do stołu. Pani Livia, matka Onorata, zaczęła płakać, łkając: moje dziecko, moje biedne dziecko! Wszyscy obecni byli głęboko wzruszeni, oblicze ojca zasępiło się; zaczął jej wyrzucać przesadną czułostkowość i usiłował udowodnić, że Onorato zupełnie zasłużył na karę — ale nadaremnie, zaledwie pani Livia podniosła łyżkę do ust, gdy z głośnym krzykiem upadła zemdlona. Szczęście, że ojciec pochwycił ją w ramiona. W tej chwili przed domem odezwało się ujadanie psa. Pies Sambo donosił o przybyciu gościa. Szczekanie zmieniło się wkrótce, słychać było, że pies wita radośnie przybysza, wyskakując koło niego. Drzwi otwarły się i Onorato runął w objęcia matki, napół przytomnej z radości.

Krzyknęła znowu, ale ten krzyk szedł z głębi serca i oboje doznawali w tej chwili uczucia nadziemskiej błogości.

Bonawentura, ojciec Onorata, stał przy piecu, z rękoma skrzyżowanemi na piersiach i nie mówił ani słowa; przerażone siostry stały do koła, a czeladź cisnęła się we drzwiach. Matka i syn płakali głośno.

— Więc wasi panowie dali się przecież wzruszyć i puścili cię? — zaczął ojciec po chwili.

— Nie! — odpowiedział spokojnie Onorato.

— A więc ty uciekłeś? Wymknąłeś się potajemnie? — krzyknął dziko Bonawentura i chciał się rzucić na syna.

Ale pierś matki jest pewnem schroniskiem.

Pani Livia wyprostowała się wysoko, jak lwica i przyciskając Onorata do serca, jednem, jedynem spojrzeniem złamała gniew męża.

— Bardzo pięknie witasz syna — zawołała wyzywająco, łkając przytem bez ustanku — zamiast go do serca przycisnąć i pomyśleć o tem, ażeby się przebrał i osuszył, chcesz go karać za jego miłość.

Stary Bonawentura powrócił pod piec, mrucząc coś niechętnie pod nosem.

Matka tymczasem zajęła się synem troskliwie. Musiał się przebrać i dopiero potem zaczęto wieczerzę. Przy stole siedział Onorato obok matki, trzymając ciągle jej rękę w swojej; nie mówili oboje nic i potraw prawie nie tknęli; ale to, co czuli, przeżyli w tych kilku godzinach, to przewyższa wszystkie nasze wyobrażenia o szczęściu ludzkiem. Bonawentura przestał także mruczeć i wśród wszystkich obecnych na pasterce nie było z pewnością szczęśliwszych ludzi od nich.

Co nastąpiło potem, zgadnąć łatwo. Onorato nie mógł już powrócić do Seminaryum. Stary Bonawentura nawet się nie zatroszczył o to.

Dla mnie brak Onorata był bolesnym, gdyż kochałem go najserdeczniej. Ale przyjaciółmi zostaliśmy na zawsze. Onorato skończył liceum i studyował potem prawo. Matka nie dożyła już jego doktoratu.

Przeskakuję cały szereg lat i mówić będę o tym czasie, kiedy przez pierwszy rok byłem czynny jako proboszcz w mojej rodzinnej wsi i kiedym przygotowywał się do pasterki. Doniesiono mi że jakiś obcy pan pragnie ze mną mówić. Wyszedłem nie bardzo chętnie, ale w tej chwili rozpogodziłem czoło. Przedemną stał mój Przyjaciel Onorato.

— Jakto? Ty tutaj i dzisiaj — wymknęło mi się mimowolne pytanie.

— Jak co roku, rzekł spokojnie. Przechowuję wiernie wspomnienie owej wigilii. Od śmierci mojej matki, odwiedzam jej grób w wigilię, rokrocznie. Ze zdziwieniem dowiedziałem się, że ty jesteś tutaj proboszczem. Tęskno mi się zrobiło za młodością, nie mogłem się oprzeć pragnieniu serca. Widziałem cię, to mi wystarcza. Nasze drogi i nasze dążenia rozchodzą się — nie pragnę niczego więcej i odchodzę.

Głos mu drżał, był dziwnie poruszony.

— Przyjacielu — bracie! zawołałem — i w tej chwili padliśmy sobie w objęcia.

Został. Ach to była wtedy niezapomniana piękna wigilia.

W obszernej Izbie mojej wiejskiej plebanii przesiedzieliśmy razem aż do pasterki, odgrzebując wspomnienia młodości. Nie mogłem wytrzymać, by mu nie opowiedzieć, jak się wówczas wstawiłem za nim u dyrektora.

Onorato uścisnął mi dłoń, głęboko wzruszony i odprowadził mnie do kościoła. Kiedym wchodził do zakrystyi, widziałem, jak klęczał na grobie matki.

Przeżyliśmy cały szereg takich wigilij. Co roku oczekiwałem w wigilię mojego Onorata, co roku zjawiał się w mojej skromnej plebanii. Tylko ta była odmiana, że później przywoził z sobą młodą, piękną żonę, a jeszcze później także dziecko.

Niech mi pan wierzy, to były wigilie prawdziwe i szlachetne, pełne poezyi, a godziny do północy upływały piękniej, niż dzisiaj — zaśmiał się gorzko — ceniliśmy czar poezyi Bożego Narodzenia, byliśmy szczęśliwi, naprawdę szczęśliwi, kochając się wzajemnie bez cienia samolubstwa.

Don Paolo zamilkł i pogrążył się w głęboką zadumę — zapominając zupełnie o swojem cygarze. Była cisza, tylko z daleka dochodził łoskot fal morskich i szum silnego wiatru.

— A teraz się to skończyło? Zapytałem wzruszony.

— Tak, teraz się skończyło. Ta przeklęta polityka — żeby ją dyabli.... ! A potem — ja wyjechałem do Rzymu, dla zrobienia doktoratu, zostałem nauczycielem, później przełożonym kongregacyi Sta Marya, i nie widziałem odtąd mojej wsi rodzinnej. Ale z Onoratem nie rozeszliśmy się. Był pan świadkiem w Modenie, jak siedzieliśmy razem przy kolacyi, jak gdyby nic między nami nie zaszło. O młodość jest piękna i potężna!

— A czy Onorato i teraz odwiedza grób swojej matki? zapytałem.

— O tem nie wątpię — odpowiedział Don Paolo — jest przecież demokratycznym posłem i jest uparty. Ale niech pan patrzy!

Podeszliśmy do okna. Morze było zasiane blaskiem świateł. Ciemne masy okrętów stojących na kotwicy grały wszystkiemi barwami w morzu ognia.

— Co to jest? zapytałem olśniony.

— Marynarze obcych okrętów święcą wigilię — odpowiedział Don Paolo i zdjął z głowy aksamitną czapeczkę.

— Pokój ludziom dobrej woli — rzekłem, podając mu rękę.

— Tak, niech żyje nasz przyjaciel Onorato Fave — zawołał, wznosząc kielich, teraz (tu spojrzał na zegarek), teraz klęczy na grobie matki w otoczeniu całej rodziny — o to była niezapomniana, piękna wigilia w mojej skromnej plebanii!

I trąciliśmy się w milczeniu! —

Koniec wersji demonstracyjnej.

CZŁOWIEK WĘŻOWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEKLĘTA DOLA EPIGONÓW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RÓŻA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

REKLAMA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POEZYA I PROZA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WYSOKIE "C".

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARA LEGENDA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOLOROWE SZKIEŁKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚWIĘTO POKOJU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej