Henryk Merzbach

LISTY Z BELGJI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

AGRYKOLI LIST PIERWSZY. (1)

AGRYKOLI LIST DRUGI.

PATERKULA LIST PIERWSZY. (1)

PATERKULA LIST DRUGI. (1)

WIERSZ J. I. KRASZEWSKIEGO. (1)

AGRYKOLI LIST TRZECI.

AGRYKOLI LIST CZWARTY. (1)

WIERSZ KRASZEWSKIEGO w ALBUMIE II. M. AGRYKOLI.

J. I. KRASZEWSKIEMU ODPOWIEDŹ AGKYKOLI.

PATERKULA TRZECI LIST. (1)

ODPOWIEDŹ PATERKULOWI. (1)

PATERKULOWI NA POPIELEC.

PATERKULA LIST CZWARTY. (1)

LISTY Z BELGJI AGRYKOLI I PATERKULA

Merzbach Henryk

AGRYKOLI LIST PIERWSZY. (1)

Ze wszystkich krańców świata listy drukujecie,

Bo "Kurjer" reporterów ma na całym świecie,

Z północy i z południa, z wschodu i zachodu,

Do ula ojczystego znoszą nektar miodu.

Wasze pismo pojęło, że dziś ludzkość cała

Zlana z jednego ducha i z jednego ciała.

Nad wrotami "Kurjera" ten napis wykuto:

"Nil humani alienum a me esse puto!"

Zewsząd macie relacje. Wiecie bez wyjątku,

Co tam słychać w paryzkim najskrytszym zakątku,

Wiecie, gdy świat germański po walkach ucicha,

Ile razy w godzinę książę Bismarck kicha...

Ile zbiera miljonów sceniczna bogini

I w jakim ją pasażu schwytał Nicolini.

Tak więc siedząc za piecom, czytelnik Kurjera,

Jak przez kalejdoskop, na ten świat spoziera,

I mieszkając w pałacu lub w odludnej chacie,Żyje duchem w tym wielkim ludzkości warsztacie.

Lecz choć zbieracie wszystko, choć każdy wie o tem...

I w waszej zbroi, zlanej krwią, Izami i potem,

Jest szczerba!... I wasz Kurjer, niech o tera pamięta !

Ma ranę, jako niegdyś Achillesa pięta.

Więc go stawiani przed sąd wasz, z jego skrytą raną,

Oskarzam go o zbrodnie wielką, niesłychaną !

Choć w Kurjerze jest Bismarek, Gambetta i Derby,

Anglicy i francuzi, niemcy, turcy, serby,

O jednem zapomniała jego myśl niesforna:

O szlachetnej Ojczyznie Egmonta i Horna!

Więc pragnąc ten błąd wielki zdjąć z jego sumienia,

Pozwólcie, że nieproszon, z własnego natchnienia.,

Ze spiżarni mych wspomnień, z mych wrażeń prowiantu,

Słać wam będę nowiny z Flandrji i Brabantu...

Powiecie się że Belgja, dumna z konstytucji,

Od półwieku niemiała kryz ni rewolucji;Że szanując dynastję prawie z uwielbieniem,

Sztuk i nauk i bogactw została schronieniem.

Na granicy trzech mocarstw, Francji i Germanji

I morza, co go strzeże od żądz anglomanji,

Bez francuzkich przechwałek, bez niemieckiej pychy,

Bez splinu albjońskiego, żyje tu lud cichy.

Pięć miljonów mieszkańców, skromnych obyczajów,

Mnóstwo kopalń i fabryk, kolei, tramwajów,

Cala Belgja związana tych węzłów łańcuchem,Żyje w neutralności postępowym duchem.

Niechce w dyplomatycznem guzów szukać kole,

Siedzi cichu, pracuje i uprawia rolę.

A gdy wielcy sąsiedzi giną w krwawej toni,

Ona, zbrojna po uszy, tylko siebie broni.

Niemyślcie by ta rola tak łatwą jej była,

Nieraz na szalę zwycięztw wpływ by swój złożyła

Gdyby nie ten miecz straszny, miecz neutralności,

Co wisi nad kolebką jej niepodległości.

Zresztą Belgja pojęła, że orężem dla niej

Myśl wolna, co podnosi, a nie miecz, co rani!

Ta Rubensów, Memlingów, Vandyków ojczyzna,

Kraj Wilhelma Oranji, wie co każda blizna,

I każdy na krwi polach złożony grosz wdowi,

Od wieków kosztowały życia narodowi.

Ta Filip z krzyżem w ręku, w imię świętej wiary,

Na ołtarz inkwizycji składał swe ofiary.

Tu zbiry w Bruges, w Antwerpji, w Gandawie, w Brukseli,

Głowy dumnych Flamandów mieczem Alby cieli...

Więc prawnuki tych ofiar dziś, po wiekach, wolą,

Zamiast krwi i żelaza, biały chleb ze solą.

O tym chlebie codziennym, drodzy czytelnicy,

Pisać do was zamierzam z belgijskiej stolicy.

Lecz nietylko powszednie zbierać fakta pragnę:

Moje listy do wyższych waszych pragnień nagnę,

I może idąc ze mną, do nieznanych światów,

Pokochacie tę ziemię wspomnień i dramatów,

Pokochacie te groby, gdzie łez i walk wieki

Legły, i marmurowe zamknęły powieki.

Pokochacie te mury o gotyckich wieżach,

Które wzbiły się w niebo po łzach i pacierzach...

Zbudowane krwią ludu i złotem królewic,

A piękne jak koronki, jak westchnienia dziewic,

Co po nich się błagalne do Boga wznosiły...

Ja kocham się w tych wieżach, co szczyt utopiły

W obłoki, w nieskończoność, w wieczność, aż do Boga...

Jestto symbol ludzkości, co łzawa, uboga,

Bez przystani za życia, szuka gniazda wyżej,

(idzie się kapie w lazurze jasno złoto krzyży...

O czemuż biedna ludzkość już straciła wiarę,

I czemuż wychyliła z rozpaczy te czarę,

Na dnie której znalazła wiedzę bez pociechy?

Dziś wszystko zesmutniało: wiara, cnota, grzechy,

i wszystko tu się kończy, jakby fragment dziki..

Jak gładkie i spokojne, greckie bazyliki!

Orek nieznał tych porywów, co w niebiosa rosły,

Jako echa sumienia, jak miłości posły,

On żył tylko, używał, kochał formy, czyste,

Skończone jako świat ten, piękne, przezroczyste,

Ale związan do ziemi rozkoszy łańcuchem,

Tworzył bóstwa, co żyły ciałem, lecz nie duchem!

Wolę te wieże cudne, te gotyckie wieże,

Co są, jak skamieniałe stuleci pacierze...

Wokoło nich się krząta nowy świat i ludzie,

Jedni pyszni w swem złocie, drudzy dumni w trudzie.

Ich śmiechy i łzy znikną, gdy zamkną, powieki,

Ale te cudne wieże zostaną na wieki!...

Mówić wam także będe o dawnych stolicach,

O Gandawie, o pięknych gandawskich dziewicach,

Tej Wenecji flamandzkiej, o kilkuset mostach,

Gdzie mieszkał Karol Piąty, zanim w łzach i postach,

Zdala od swych kochanek, syt życia, po sławie,

Umarł w klasztorze Justa, marząc o Gandawie.

A potem pójdę z wami do Antwerpskich basztów,

Do tej dumnej fortecy, co sterczy wśród masztów!

Co jak hydra stugłowa, armatnie mi oczy

Patrzy dumna, bez serca, na ten lud roboczy,

I drwiąc woła: Macht vor Recht!

A okręty w koło

Z flagami stubarwnemi patrzą w świat wesoło,

I mówią: siła nasza krzepciejsza od twojej,

Bo morze, matka nasza, fortec się nieboi.

My od wieków wiążemy, mimo kazamaty,

Narody Europy z zamorskiemi światy.

Niejedne już mocarstwa Antwerpją, zawładły,

Nasze statki zostały, a one upadły!

Tak mówią kołyszące się na Skaldzie statki,

Ale inne są jeszcze dawnych czasów świadki.

Tu Rubens, barw arcymistrz, bóg flamandzkiej szkoły,

Wzbogacił w arcydzieła muzea, kościoły...

Każdy obraz, co nosi jego ducha znamię,

Ku wiekom nieśmiertelnym rozciąga swe ramię,

Ponad wszystkie klejnoty z wystawy Paryża

Wolę jeden Rubensa obraz: Zdjęcie z Krzyża,..

Lub płótno, co na sobie ma Rembrandta miano,

Niźli Makarta orgję ciała rozpasaną.

"Gdy cesarz Karol piąty z Albertem Dürerem,

Wjeżdżał do tego grodu młodym bohaterem,

Na białym koniu, pyszny, w pancerzu ze stali,

Córki tych patrycjuszów, co światem władali,

Piękne, białe, dziewicze, w te mury gościnne

Szły w tryumfie przed królem, nagie... lecz niewinne".

Jestto z kronik antwerpskich historyczna karta,..

Tę scenę schwycił pędzel jaskrawy Makarta.

I łamiąc mury dziejów, stanął u wyłomu...

Uczciwości małżeńskiej, dziewiczego sromu.

Jego Karol jako żyw niewidział na oczy,

On niby Dyonizios tryumfalnie kroczy

A upadku epokę znamionując smutną

Kój miłośnie wiedeńskich wytrysnął na płótno.

Więc chociaż niemcy mistrza chcą bronić zażarcie,

Bóg jest w dziełach Matejki, a Bachus w Makarcie,

I w tej walce, co obaj ze sobą, staczali,

Jeden ciąży ku niebu, drugi w grób się wali.

Ot wszystko. Zapragniecie więcej, jeśli wola

Napiszcie, a wraz przyszlę.

Sługa

(1) Pod pseudonimem Agrykoli pisałem do "Kurjera. " Włodzimierz Wolski odpowiadał pod pseudonimem: Paterkula. Zob. "Kurjery Warszawskie" od nr. 264, 1878.

Agrykola,

AGRYKOLI LIST DRUGI.

Nieboszczyk Liebig, ojciec mięsnego powidła,

Rzekł: Oświata rozwija się w stosunku mydła.

Im więcej naród jaki ma fabryk mydlanych,

Tem więcej tam głów zdolnych, ludzi okrzesanych,

Tem wyższy stopień światła, nauki i cnoty,

Tem ludzie tam bogatsi w złoto i banknoty,

Tem większa myśli bystrość, ducha przezroczystość,

Uczucia promienistość, obyczajów czystość.

Najwięcej fabryk mydła, uczy statystyka,

W węglanej, mglisto-splennej Ojczyznie anglika.

Dla tego płeć angielska tak przezroczo biała,

Jak gdyby z piany morskiej i z tęczy powstaał.

(Gdyż wiecie, biały kolor powstaje ze zlania

Siedmiu kolorów tęczy. ) Z tego pomięszania

Można wywieść tę prawdę, fizyk za nią ręczy,Że angielka ma w sobie wszystkie blaski tęczy.

Po Anglji i Holandji, na pierwszym numerze

Stoi czystość belgijek. Najbiedniejsza pierze

Domek swój zewnątrz, wewnątrz, od rana do mroku,

Ze trzysta i sześćdziesiąt pięć razy do roku.

Każdy sprzęt, każde miejsce i każde naczynie

Z istotnem rozrzewnieniem czyszczą gospodynie,

Nawet wykwintnie strojne panienki i panie,

Tak lubią szczotkowanie, mycie, mydłowanie,

Ze belgowie, przesiąkli wodnistem straszydłem,

Muszą mieć prócz krwi w żyłach — nieco wody z mydłem.

Czytaliście niedawno, że amerykanka

Wystawiła w Paryżu z masła biust kochanka,

I przypięła mu z serca wyrzeźbione skrzydła...

Lecz belgijka by boga wyciosała z mydła!

Nawet dzieje belgijskie są tego dowodem:

Infantka Izabela, walezjanka rodem,

Oblegając z Albertem Ostendaką fortecę,Ślubowała w pokorze niebieskiej Opiece,Że dopóki nielegną, jej nieprzyjaciele,

Dopóty swej bielizny niezmieni na ciele.

Trzy lata, długie lata, oblężenie trwało! (1)

Więc jej biała koszulka i jej białe ciało,

Codziennie więcej tracąc z swej dziewiczej bieli,

Stworzyły nowy kolor, kolor Izabeli...

Ta barwa znów dziś w modzie. Ale czyż być może

Straszniejszem dla skazanych madejowe łoże,

Czyż jest większe męczeństwo, jak ten ślub infantki,

Co od wieków przeraża czyściutkie ftamandki?

Niczem im inkwizycje, tortura obrzydła,

Wszystko zniosą z pokorą" ale nie brak mydła.

Nieboszyk Liebig z dumą z za grobu spoziera

Na tę świetną, infantską, postać bohatera,

Bo on dobrze zrozumiał, że każde wyznanie

Ma prawo bytu, kiedy ludzie cierpią za nie!

Lecz zostawmy Liebiga oraz sofizmata!

Innym ja termometrem mierzę postęp świata.

Mój system nie na mydle, ale się opiera

Na tem, co było, co jest i co nie umiera.

Moje prawo społeczne inne ma podstawy,

Jego źródło jest Sfinksem upadku lub sławy.

Kiedy naród z uwagą słucha jego głosu,

Wyrywa się z przepaści, z bezrządu, z chaosu!...

Pod jego się chorągwią święcą apostoły,

W czyny zmartwychpowstają wiekowe popioły,

Pod niem jest życie, walka, zwycięztwo, podnieta...

Mój termometr, mój system, mój sztandar: kobieta!

Patrzcie na karty dziejów: tu każda epoka

Ma w kobiecie kapłana, przywódzcę, proroka.

Najwyższy szczyt znajdziecie światła i swobody

Tam, gdzie ze czcią najwyższą wielbią ją narody.

Nie będę wam dowodził tej prawdy dziejowej,

Wszyscy znacie dokładnie wpływy białogłowy.

Znacie jej wielkie berło, jak słońce wieczyste,

Co od wieków, przez wieki, i jasne i mgliste,

Na kolebki narodów i ludów zwaliska

Jak z dłoni Jowiszowej snop promieni ciska.

Wiecie, że gdy blask jeden tego berła spłynie

Na biednego wędrowca, ten zbawion lub ginie.

Nie dziw więc, że tem berłem zbrojna czarnoksięzko

Kobieta za nos wodzi całą zgraję męzką,.

Ona wie, że czy matką, kochanką, czy żoną,

Trzyma pod pantofelkiem ludzkość uniżoną,

Wie, że gdyby świat cały położyć na szali,

Jedna kropla miłości świat cały przewali...

Lecz choć jedna jest miłość, ma tysiące kopji.

Każden naród i człowiek, podług swych utopji,

Na to wielkie bożyszcze inaczej spoziera:

Inna miłość u niemki, co za wiersz Szyllera

Lub Heinego do tkliwych poświęceń gotowa...

Inna miłość angielki, niby skromna w słowa,

Tęskna — a jednak lubi silnych szukać wrażeń,

Naraz je uchwyciwszy, śmiało w świat wydarzeń

Idzie, zbrojna w kodeksu małżeńskiego kleszcze...

Inna miłość hiszpanki, co iskry złowieszcze,

Jak sztylety z ócz czarnych ciska na ofiary;

Młodość jej przebrzmi szybko jakby dźwięk gitary.

Wabnem biciem wachlarza głuszy serca bicie —

Za jednę chwilę szczęścia odda całe życie!..

Inna miłość tej gładkiej z nad Sekwany pani,

Co pali się na zimno i półsłówkiem rani,

Co zna życie — i cnoty oficjalnej broni...

Której dłoń w rękawiczce niczadrży w twej dłoni..

Co lekką nóżką, rad się trzymając Woltera,Ślizga się po tym świecie — lecz się nie opiera -

I w swoim tryumfalnym przez życie pochodzie

Ma czasem połysk słońca — odbitego w lodzie...

Walonka i Flamandka, siostry jednej ziemi,

A jednak bardzo wielki przedział między niemi.

Ich przeszłości dziejów przeszłość na dwoje rozcina;

Bo jedna z nich brunetka, a droga blondyna.

Twórca stworzył blondynki snać w lasce bez końca,

Aby niemi zastąpić w północy brak słońca,

Więc jasna córa Flandrji, słoneczne stworzenie,

Ona jak księżyc bierze od słońca promienie —

Z swych wyżyn na walonkę z zazdrością spoziera,

I od wieków się jeszcze o palmę z nią, spiera!..

Kto rozstrzygnie? sąd trudny, godny Salomona,

Bo z kobiet ta zwycięża — która zwyciężona..

Zostawmy więc na dzisiaj tę rzecz w zawieszeniu,

Może w trzecim mym liście, w gorętszem natchnieniu

Opowiem wam tej walki kobiecej historje.

Teraz pogląd Liebiga i moje teorje

Wysyłam pod opieką pocztowej pieczęci

I polecam się waszej łasce a pamięci.

Bruksella, 1878.

H. M Agrykola..

(1) 1601-1603.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PATERKULA LIST PIERWSZY. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULA LIST DRUGI. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIERSZ J. I. KRASZEWSKIEGO. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AGRYKOLI LIST TRZECI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AGRYKOLI LIST CZWARTY. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIERSZ KRASZEWSKIEGO w ALBUMIE II. M. AGRYKOLI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

J. I. KRASZEWSKIEMU ODPOWIEDŹ AGKYKOLI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULA TRZECI LIST. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODPOWIEDŹ PATERKULOWI. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULOWI NA POPIELEC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PATERKULA LIST CZWARTY. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej