Wespazjan Kochowski

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI I

PIEŚŃ V

PIEŚŃ IX

PIEŚŃ XVII

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI II

PIEŚŃ I

PIEŚŃ II

PIEŚŃ V

PIEŚŃ VI

PIEŚŃ VIII

PIEŚŃ XIII

PIEŚŃ XIV

PIEŚŃ XV

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI III

PIEŚŃ XXXI

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI IV

PIEŚŃ XI

PIEŚŃ XIV

PIEŚŃ XIX

PIEŚŃ XXXVI

LYRICORUM POLSKICH EPODON

PIEŚŃ III

PIEŚŃ XII

EPIGRAMATA POLSKIE PO NASZEMU FRASZKI

DWORZANKI J.P. GAWIŃSKIEGO

WAŚNIÓW

O BABIŃSKIEJ MONARCHIJEJ

LOTOWEJ ŻENIE

CIURZE

WALKOWI S[TANU] R[YCERSKIEGO]

CZAROWNICY

BOHDANOWI CHMIELNICKIEMU

P. MACIEJOWI BURAKOWSKIEMU, TOWARZYSZOWI HUSARSKIEMU

STRYJOWI

PODŻUPKOWI

DESPERATOWI

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI

Wespazjan Kochowski

WESPAZYJANA Z KOCHOWA KOCHOWSKIEGO NIEPROŻNUJĄCE PRÓŻNOWANIE OJCZYSTYM RYMEM NA LIRYKA I EPIGRAMATA POLSKIE ROZDZIELONE I WYDANE W KRAKOWIE W DRUKARNI I SUMPTEM WOJCIECHA GORECKIEGO, SŁAW[NEJ] AKAD[EMIJEJ] KRAKOWSKIEJ] TYPOGRAFA R[OKU] P[AŃSKIEGO] 1674. DNIA 6 OCTOBRA

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI I

PIEŚŃ V

PRAWDZIWA SZCZĘŚLIWOŚĆ

Beatus Ille qui procul negotiis. Horat[ius]

O, jak szczęśliwy człowiek pełen Fortuny,

Od kłopotów oddalony.

Ojczysty spłacheć swymi wołmi sprawuje,

Jak się z dawna zachowuje.

Nie strwożą wyderkaufy go nie oddane

Ani lichwy zatrzymane.

Nie smuci się, choć kędyś twierdzą o wojnie,

Że na morzu niespokojnie.

Nie trzeba mu jurystów kupnej wymowy,

Nie bywa w izbie sądowéj;

Z południa skrzepłej juchy nie oczekuje,

Przed pokojem nie wartuje,

Beśpieczniej głowę wesprze w ojczystym domie,

By też czasem i na słomie.

Ale w zawartych sadów rodnej przestrzeni

Latorośli z pniakiem żeni,

Łamie z gałęzia wilki suche, nieżywą

Miejsce napuszcza oliwą.

Lub na co gospodyni patrzy więc rada,

Różnobarwnych owiec stada

Pędzą, z czego mieć dosyć może zwierzyny,

A na handel postrzyżyny.

Lubo w pasiekach zbiera obfite miody,

Które wbija w beczki, w kłody.

Miło mu, gdy swą ręką frukt zrywa z onej

Gruszki, ręką swą wszczepionej

I pośle ją w podarku pięknej Filidzie

Lub się dla kapłana zéjdzie.

Chceli też dla zabawki sieść z przyjacioły,

Lipa daje cień wesoły,

Blisko w rzece szumiące wody bełkocą,

Ptaszęta w lessie szczebiocą,

Pryskają akwedukty w bliskiej cysternie,

Co przywodzi sen niezmiernie.

A kiedy zimny Jowisz mrozów poruszy,

A ziemię śniegiem przypruszy,

Snadno z charty wytropi zabójcę wilka

Lub hodyńca, lub sarn kilka.

Jeśli tez chce z legawcem, aż połów łatwy

Przy ćwiku na kuropatwy.

Przepadł zając, wyginą rodzaje ptasze

Przez takie obłowy nasze.

Niech kogo tęgi afekt piecze do Kasi,

Zabawka ta miłość zgasi.

A jeśli żona dobra, żona poczciwa,

Staraniem spólnym przybywa;

Jako owo Mazurka, ma miła duszka,

Nie piżmowana Francuzka,

Z suchych drew każe prędko nakładać ognie,

By się mąż rozgrzał dogodnie,

Każe w skok do piwnice przynieść madzaru

Lub brzezińskiego nektaru,

Smaży, piecze nabyte w domu dostatki,

Nie posyłając do jatki.

Już nie chcę wtenczas gryfów ani potazi,

Co mię nie karmi, lecz kazi:

Niechaj ambrą bażanty dzieją do szczątka,

Nie mego pokarm żołądka.

Przemożnych pasztet mistrzów aż od Sekwany

Niech rozdadzą między panny;

Dobry kapłon przed Gody, a w mięsopusty

Schab karmnego wieprza tłusty,

Nie odrzucę wołowej górniej pieczeni

Lub i skopowej w jesieni,

Lub z sałatą cielęcia, lub na powtórki

Po sałacie i ogórki.

A wtem, gdy się hoduję zwierzyną oną,

Widzę, z pola bierki żoną.

Idzie wołów robotnych szereg dość długi,

Zwywracawszy na wspak pługi.

Czeladź siadszy przy ogniu, tam na nalepie

Oracz poganiaczkę klepie,

A ile czas pozwoli nocnej usiadki,

Zadawają sobie gadki.

Które wiejskie słyszący lichwiarz pożytki

Stara się z swej chuci wszytki,

Jako by zgromadziwszy lichwy na stole,

Dał gdzie na wieś na Trzy Króle.

PIEŚŃ IX

BERESTECKĄ POTRZEBĘ APOLLO ŚPIEWA

Tam, gdzie kozacką wspienione posoką

Wody się Styru błotnistego wloką,

A buntowniczym trupom w lgniącym bagnie

            Grób się stał na dnie,

Ku wschodowi się obracając w lewo,

Piękny pagórek cyprysowe drzewo

Gęste osiadło. Tam gdy Febus skłoni,

            Tak w cytrę dzwoni:

Też to są pola? Też to Filippiki,

Gdzie niezliczone z obudwu stron szyki

Jednegoż gniazda, stanąwszy orężnie,

            Zwarli się mężnie?

Znać ku Austrowi buntownicze ślady,

Gdzie jak szarańca opadł gmin szkarady,

Tu się przy górze za przymusem skorem

            Okrył taborem.

Sam pod buńczuki Tatarzy majaczą,

Zielone chana ich chorągwie znaczą,

A tego zwycięstw rozdyma nadzieja,

            Isłan Giereja.

Poniżej polskie bielą się namioty,

Przed nimi stoją liczne w szyku roty,

Proporce z wiatrem wolniuchnym igrają,

            Konie tupają.

Cokolwiek oblał Euksyn starożytny

Narodów, aż po ocean błękitny,

Od gór Karpackich, aże do krainy

            Leśnej Hercyny,

Tych w polerownej król Kazimierz zbroi,

Aż gdzie w najdalszym rogu hufiec stoi,

Objeżdża, wiadom Marsowej praktyki,

            Sporządza szyki.

Cichuchno wszędzie. Tak niżli pieśń znaczną

Różnymi głosy muzykowie zaczną,

Kapelmistrz kinie, śpiewanie ustaje,

            Jak pauzę daje.

Ale jak głośne trąby się ozową,

Pieśń zaczynając okropną Marsową,

W lot do zgubnego zbiegają się z bliska

            Pułki igrzyska.

Lecą chorągwie, jako kiedy śniegi

Ze dwóch gór czynią topniejąc zabiegi,

Skąd woda bystrsza, ta wypiera drugą

            Mocniejszą strugą.

Potocki środkiem ważnym idzie krokiem,

Prawym przywodzi Kalinowski bokiem,

A za swych wodzów skutecznym przykładem

            Młódź idzie śladem.

Sam z Koniecpolskim Zamojski podczaszy,

Dwaj Tyndaridae Sarmacyjej naszéj,

I Lanckoroński z młodym Ostrorogiem

            Kozakom srogiem.

Pułk Ostrogskiego od nich okryt całkiem,

Tu z Lubomierskim Tyszkiewic marszałkiem,

Z nimi Sczawiński i Potocki stary

            Pędzą Tatary.

Z Sendomirzany margrabia dowodzi,

Z pułki Sobiescy kwarcianymi młodzi,

Od Warszyckiego niejeden i Tarła

            Pozbędzie garła.

Ale nad wszytkich waleczny Hieremi

Kładzie, jak snopy we żniwa po ziemi;

Piorun wojenny, kogoli zasięże,

            Bez głowy lęże.

Tak bywa z zimy, gdy przeciwne wiatry

Drzewem odziane rozdymają Tatry,

Łoskot okropny drzewo waląc czynią

            W bliską jaskinią.

Tak właśnie i tam grzmot dział i szczęk broni,

Wołanie mężów, poryzanie koni,

Jęczenie rannych, odgłossy muzyki,

            Zwycięzców krzyki.

Straśliwy widok czyni ta potrzeba!

Nie widać światła rumianego Feba,

Mrok wszędzie ciemny, dymna z strzelby wrzawa,

            Z ziemie kurzawa.

Lecą na pował zabici szkaradnie,

Nie jeden z konia mężny rycerz spadnie:

Już Ossoliński z Lanckorońskim legli

            Mężowie biegli

Już Kazanowski, człowiek z przodków wzięty

W naczelnych pułkach bój wszczynając, ścięty.

Już i Stadnicki, najeźnik surowy,

            Został bez głowy.

Ale nie darmo krew się leje droga,

W Kozakach klęska nagradza ją sroga;

Bierze sowite z zabitych dusz dani

            Erebu pani.

Pierzchliwa orda w końskie dufna nogi

Szczerze ucieka, nie pytając drogi,

Nie myśli zwykłym w takowej robocie

            Już o odwrocie.

W taborze Kozak myśli-ć o tej Hydrze,

Której-ć Mulcyber żaden już nie wydrze,

Polaku! Stołbej gadziny ostatki

            Wpadły-ć do łapki.

Wtem, gdy do szturmu polska młódź iść miała,

Apollinowi strona się zerwała,

Którą gdy wiąże, a tymczasem wściekli

            Chłopi uciekli.

PIEŚŃ XVII

NAGROBEK MĘŻNYM ŻOŁNIERZOM

NA BATOWSKICH POLACH ZGINIONYM I Z HETMANEM M[ARCINEM) KALINOWSKIM W[OJEWODĄ] CZ[ERNIHOWSKIM]

Nie z marmuru w mauzolu,

Nie w ceglanym grobie,

Ale w otwartym polu

Odpoczywasz sobie,

O mężny, o serdeczny,

Z wojskiem twym, hetmanie,

Pamiątki godny wiecznéj,

Poko Polski stanie.

Pułki kozackie idą

Przeciwko przymierzu,

Ustąpić masz ohydą,

Waleczny żołnierzu!

Wali się orda często

Wyjąc: hałła! w huku,

Strzały swe puszcza gęsto

Z napiętego łuku.

Niestraszna śmierć jonaku,

Nie boi się rany,

Droższa sława Polaku,

Niż żywot kochany.

Więc wiedząc, o co idzie,

Zwątpiwszy w zwycięstwie,

Byliście Leonidzie

Porównani w męstwie.

Przemogła wielkość cnotę,

Zbite polskie ufce

I na wieczną sromotę

Na tej legły kupce.

Aleć droga sromota

I czyn to waleczny,

Nie szacując żywota,

Los znieść szczęścia wsteczny.

Więc, duchy świątobliwe,

Spoczywajcie w Bogu,

Których ordy złośliwe

Zniosły na Batogu.

Waszej tej wiecznietrwałéj

Cnocie za zarobek

Ręce nasze sypały

Ten z darnią nagrobek.

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI II

PIEŚŃ I

OFIAROWANIE POESIM POLSKIEJ NAŚWIĘTSZEJ PANNIE MARYJEJ

Witam Cię, Panno, któraś Boskim gońcem

Jest, jak zaranna jutrzenka przed słońcem: Rzucam pierwsze

Hołd ubogi

Moje wiersze

Pod Twe nogi,

Mądrości stolice.

Nie chcę Kasztalu, nie chcę Hipokreny,

Fraszka z Pegazem dziewiętne Kameny.

Z tego zdroja

Po literze

Muza moja

Koncept bierze

Jak wodę z krynice.

Kto inszy w mądrym niech to ma zarobku,

Niosąc na głowie pyszne wieńce z bobku;

Mnie nic pewnie

Anim skory

Po tym drewnie

Na fawory,

Które prędko więdną.

Dosyć mi, dosyć, lubom jest niegodny,

Jeżeli wzrok Twój, o Matko, łagodny,

Rzucisz ku mnie,

Aż ja biorę

Lubo w trumnie,

Żywą cerę

I śmierć zwalczę błędną.

Bo jeźli przez co dochodziemy miary

Dobrodziejstw Twoich, gdy rozdając dary,

Im kto mniejszy -

Kożdy hardy -

Przyjemniejszy,

Pełen wzgardy,

Panno, na Twym datku.

Z bogacza - nędzarz, potentat - z lichoty,

Z Twej łaski mają swe szczęścia obroty.

Łaknie syty,

Bogacz wody

Nieużyty

Dla ochłody,

Ubogi w dostatku.

Jam ci to nędzarz, ja mizerak wieczny,

Z sług Twych, o Panno, jeden ostateczny,

Znam to na się,

Dla mych zbrodzien

Żem w tym czasie,

Jest niegodzien,

Matko, Twego oka.

Oka Twojego, które miłosierne

Łaskawie patrzy na sługi swe wierne;

Nie zasmuci.

Dobry, złyli,

Nie odrzuci,

W każdej chwili

Pocieszy z wysoka.

Bo któż był większym nade mnie nieukiem?

Pisma me jednak ozwały się drukiem

I dziś stoją

Chcąc i więcej

Łaską Twoją,

Wyniść pręcej

Na widok publiczny.

Tyś dała słowa, o Matko, lichocie!

Przez Cię i pióro w piśmiennej robocie,

Więc Twe dary,

Sercem chutnie

Krom ofiary,

Ton mej lutnie

Wielbi ustawiczny.

A więc błahy rym rzucam pod Twe nogi,

Nie gardź, o Matko, choć koncept ubogi.

Na co staje,

Swej patronce.

Sługa daje

Opiekunce,

Należyte dani.

Nie tylko pisać i nadstawić głowy

Dla dostojności Twej, Panno, gotowy,

W tę nadzieję

Że na wieki

I krew leję,

Z Twej opieki

Nie wypuścisz, Pani!

Koniec wersji demonstracyjnej.

PIEŚŃ II
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ V
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ VI
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ VIII
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XIII
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XIV
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XV
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XXXI
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LYRICORUM POLSKICH KSIĘGI IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XI
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XIV
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XIX
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XXXVI
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LYRICORUM POLSKICH EPODON

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ III
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ XII
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EPIGRAMATA POLSKIE PO NASZEMU FRASZKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DWORZANKI J.P. GAWIŃSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WAŚNIÓW

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O BABIŃSKIEJ MONARCHIJEJ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LOTOWEJ ŻENIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CIURZE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WALKOWI S[TANU] R[YCERSKIEGO]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZAROWNICY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BOHDANOWI CHMIELNICKIEMU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

P. MACIEJOWI BURAKOWSKIEMU, TOWARZYSZOWI HUSARSKIEMU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STRYJOWI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODŻUPKOWI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DESPERATOWI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej