Józef Szujski

MOWY NA SEJMIE GALICYJSKIM

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I

II

MOWY NA SEJMIE GALICYJSKIM

Szujski Józef

I

Jeżeli głos zabieram (głosy: głośniej), czynię to po sumiennym namyśle. Czas tego sejmu jest dla mnie święty, bo kra} czeka na zbawienne uchwały, nie na szerokie rozprawy. Wczorajsza dyskusja skłania mnie do przemówienia po części może w imieniu tej cichej, nie namiętnej, nieśmiałej opinii kraju, dalekiej zarówno od rzucenia kamieniem, jak i od niegodnej Polaków apatii. Zdaje mi się, że jako ostatni, który się dostałem w wir życia politycznego, mogę powiedzieć słowo pożyteczne, a więc mówię.

Leży przed nami dzisiejsza akcja polityczna, a przy tej akcji poruszona została historia lat ostatnich. Padło niejedno słowo niejeden przytyk, którego dobrze że nie słyszą gotowi zawsze do uciechy z niezgody naszej. Moi Panowie! Kraj może mieć słuszną pretensję do nas, żeśmy tego wszystkiego nie zestawili, na zebraniach, gdzie nie ma ani galerii, ani stenograficznych sprawozdań; kraj żąda od nas, abyśmy w tej Izbie wystąpili jako walczący ze złem tego kraju, a nie jako walczący sami ze sobą. Takimi wypada nam być bardziej niż kiedykolwiek,, bo chwila jest wielkiej ważności. Patrzą na Galicję oczy całej Polski, najpierw zabranej, sponiewieranej, dźwigającej się z trudnością z długoletniej atonii moralnej, wypadł udział obrony sztandaru narodowego, który umierający poruczyli tym, co przeżyli ostatnie wypadki. Zgodzą się Panowie na to, że godność narodu wzywa nas do baczności na sprawy nasze. Zgodzą, się Panowie i na to, nie wątpię, co jest koniecznym wynikiem: dzisiejszego politycznego położenia naszego, że nie jako Galicjanie, ale jako Polacy stoimy dziś przy Austrii, bo Austria dla nas to nie dynastia, która nami rządzi, nie ten lub ów system, dualizm czy centralizm, który w Austrii panuje, Austria jest dla nas kwestią ludów środkowej Europy, kwestią zachodniej cywilizacji, którejśmy zawsze służyć obowiązani, jest kwestią ściśle z nami związaną.

Jeżeli w tym Sejmie nie chcemy być Galie Janami, ale Polakami, to wyznać musimy, że jesteśmy w smutnym, ale koniecznym aliansie zachwianego narodu z państwem odbywającym wątpliwego skutku kryzys odrodzenia.

To jest nasze stanowisko, to musimy sobie powiedzieć.

Z tego więc stanowiska się zapatrując nasuwa się pytanie, co czynić mamy? Czy jak radzi nasz Szanowny weteran polityczny, p. Smolka, chwycić nam samym tę kwestię w rękę, aby pchać Austrię mimo jej woli do tego, co się nam jej zbawieniem wydaje, negować jej ustrój dopóty, dopóki ona naszego wymarzonego nie przyjmie ustroju, czekać, aż do naszej apteki domowej nie przyjdzie po medykament.

Niestety, dziś tej drogi obierać nie można. Wypadki biegną przyspieszonym pędem po równi pochyłej losów, w historii żaden dzień nie jest podobny do drugiego, każda chwila wymaga osobnego traktowania chorób państw i społeczeństw. Gdyby dnia 2 marca wystąpił był p. Smolka z taką siłą, z jaką występuje dzisiaj, gdyby wówczas, gdy trzeszczały wiązania państwa, gdy co dni kilkanaście wychodziły z Wiednia stanowcze a różne rozporządzenia, zatrzymał był wędrówkę narodów do Rady Państwa albo nad tymi wędrówkami był objął komendę, może byśmy do tego czasu mieli związek federacyjny, podczas gdy mamy dualizm.

Den Nagel auf den Kopf treffen, znaczy obrać chwilę stosowną. Od tego czasu zmieniło się wszystko: Węgrzy zdobyli sobie odrębne stanowisko, Czesi rzucili się w karkołomną politykę oscylującą między panslawizmem moskiewskim z jednej a rozbudzeniem namiętności narodowych z drugiej strony i stanęli na historycznym prawie, przywalonym stosami kości na pobojowisku pod Białą Górą i mrowiskiem kolonii niemieckich, silnych przemysłem i majątkiem.

My stoimy wobec konstytucji uchwalonej, wobec zgody z Węgrami dokonanej, a zupełne przeoczenie położenia naszego tylko mogłoby nas popchnąć do podawania Austrii niestrawnego lekarstwa, które sprowadziłoby na karki nasze podwójną nieprzyjaźń Niemców i Węgrów.

Jakkolwiek bądź, istnieje w Austrii nowy porządek. Chcąc go obalić, trzeba mieć siłę, chcąc zmienić, trzeba mieć czas. Sił wewnętrznych nie mamy, o siły nasze polityczne jako Polaków dbać nie będą, jeżeli trudności jako Austriacy stawiać będziemy. — Czas nie zależy od nas. Nie mamy czasu na długoletnie polityki austriackie. Trzeba żądać, co się nam po prawie naszym jako Polakom należy, trzeba się oświadczyć za tym, czego poparcie jest nam pożądanym.

Wśród takiego położenia rzeczy żądamy od akcji politycznej, aby była akcją legalności, a nie wywrotu, aby żądała rzeczy potrzebnych tak dla nas, jak i dla Austrii. Przekonany, że autonomia nasza będzie jedną siłą więcej dla Austrii, że całość państwa zależy od tego, aby nam było lepiej, żebyśmy byli panami u siebie — przyłączyć się muszę do adresu i wniosku — bo adres i wniosek stoi na stanowisku legalnym podług § 19 statutu krajowego, oświadcza, że dla całości państwa autonomia nasza jest potrzebna.

Popieram adres i wniosek, bo w nich widzę gwarancję, że nasza delegacja wedle wymagań konstytucji do Rady Państwa wysłana odpowie życzeniom kraju, ugrupowana około sztandaru, o którym p. Skrzyński wspominał, że będzie moralnie obowiązana złożyć mandaty, gdyby Rada Państwa niepomna na dobro państwa na oślep pędziła do centralizacji. Ale nie myślę, aby to się stać miało, abyśmy z wniosku naszego nie mieli osiągnąć znakomitych korzyści. Nie dobra chęć Niemców, ale siła wypadków przemawia za nami. Siłą naszą jest nasze polityczne położenie, jest to, że jesteśmy Polakami, jak się ks. Sapieha wyraził.

Siłę te stracimy, jeżeli w ostatniej tej może chwili afirmacyjnej polityki naszej tę politykę opuścimy dla jakiejś ułudnej idei, której wykonanie nie od nas zależy. Rozbijaliśmy już dosyć głowę naszą o rzeczywistość, ale czyniliśmy to dla całości idei naszej narodowej, nie czyńmyż tego samego dla państwa, którego interes teraz wprawdzie z interesem naszym koincyduje, ale do którego własnowolnie przyłączeni nie zostaliśmy. Co do mnie, nie chciałbym dla radykalnej kuracji tego państwa poświęcać kilku nawet miesięcy, których byśmy na drodze organicznej pracy lepiej użyć mogli. Kuracji nie przeprowadzimy, a kraj nieobliczone poniesie szkody. Ale, jeżeli nie rozumiem dziś tej gwałtownej chęci zbawienia Austrii wbrew jej woli, nie rozumiem także, dlaczego w każdej chwili nie moglibyśmy powiedzieć tego, co jest naszą myślą i potrzebą. Szanuję zasługi i nie wątpię ani chwilę o uczuciach polskich hr. Gołuchowskiego, przyklaskuję niejednej głębokiej, choć gorzkiej, prawdzie, którą nam wypowiedział, ale konstatować muszę, że nie przeczył on legalności naszego zamierzonego czynu, i że podniósł tylko niektóre rzekome kontradykcje w adresie i wniosku, że nareszcie zarzucał, iż wniosek i adres nie są dostatecznie wykończone i doskonałe.

Na pierwsze odpowiadam, że wypowiedzenie potrzeb kraju jest konieczne w chwili, kiedy pan kraju kraj nasz odwiedza, aby się dowiedzieć o jego potrzebach. Monarsze konstytucyjnemu służyć się powinno prawdą, bo konstytucji podstawą jest jawność i prawda. Gdyby nam tego rząd zaprzeczył, to rząd ten, a nie my, godziłby w konstytucję!

Ale Szanowny Poseł zarzuca niedokładność pracy komisji. Wie on wszakże lepiej jak my, że nie tak łatwo o doskonałość pracy w Izbie, wie także, jak niebezpieczne są poprawki, choćby przy ustawie drogowej. Inaczej być nie może, niedoskonałość naszej pracy będzie tylko odbiciem naszego stanu.

Niesłusznym wszakże nazwę, jeżeli Szanowny Poseł wspomnienie o zgodzie z Węgrami obok krytyki konstytucji poczytuje za błąd, zapewne jak i nam, bo chodzi mu o afirmację tego wszystkiego, co się dla całości i siły państwa stało. To samo, co mówić się odważę o krytyce żądania naszego zniesienia bezpośrednich wyborów — bo nie będą potrzebne, jeżeli stawiając warunki zadowolenia, stawiamy oraz żądanie usunięcia bezpośrednich wyborów jako środka na niezadowolonych. Z mowy nareszcie Jego Eksc. biorę asumpt naglenia Izby, aby wniosek i adres, jeżeli można, en bloc przyjęła, najpierw dlatego, iż długie doświadczenie uczy, że poprawki psują robotę komisji zamiast ją naprawić, potem z powodu, że przyjazd Naj. Pana każe nam się spieszyć z wypowiedzeniem naszych życzeń, a co bezpośrednio czerpię z mowy Jego Ekscelencji, dlategożeśmy nie wyczerpali nawet naszego zakresu działania dzisiaj nam przysługującego, że czekają na nas kwestie najważniejsze, jak ustawa o seminariach, o fundacji i nadzorze szkół, o wykupie prawa propinacji. Wielka polityka wątpliwego i niezależnego od nas skutku zabrała nam najlepszy czas sejmu, kraj żąda od nas, abyśmy dla jego dobra nasz dzisiejszy ustawodawczy zakres ile możności wyczerpali.

Koniec wersji demonstracyjnej.

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej