Kazimierz Laskowski

NA PRZYZBIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

NA PRZYZBIE. 

TYSIĄC DZIEWIĘĆSET SIÓDMY...

PODZWONNE.

KAJ-ŹEŚ TY?... KAJ.

W ZADUMIE.

MOJA DROGA.

NA ZACHODZIE KONA...

TEATROMANJA.

BEZ TYTUŁU.

WYSPIAŃSKIEMU.

NIEMCY!

GDYBYM SIĘ RODZIŁ DZIEWCZYNĄ.

WARSZAWA,

W MOJEJ "IZBIE".

NA POCZĄTKU WSZYSTKO BYŁO.

BAJECZKA.

STARA RYCINA.

STARA KOBIETA.

Z "SAKSÓW".

FELIETON.

CHWILA.

ZOŚKA, RZUĆ-ŻE POLITYKĘ!...

W MAJU.

DEMOKRACI.

Dr. KRAMARZOWI,

WZYWACIE BOGA!...

MOJA BIEDNA...

MY...

WŁASNA CHWALBA NICPOTEM!

NASZA CHOINA.

PYTANIE.

KRAKOWIAK.

NO! I JUŻ...

OBURZENI.

PSIAKREW!

ŻNIWA.

NASZ CMENTARZ.

DZIEWUCHO!

ZA CHLEBEM.

WIOSNA W R. 1813.

WSPOMNIENIE.

Z RYMÓW PRZEDŚWIĄTECZNYCH.

ZIEMIA.

NA PRZYZBIE

Laskowski Kazimierz

NA PRZYZBIE. 

Z tej mojej przyzby...
... patrzę w świat!
Naokół biało...
i biało...

Byleby do tych niskich chat
Mej drogi nie zawiało.
Z tej mojej przyzby...
... patrzę hen!
Naokół smutno...
i smutno...

Ziemia, jak ony biały len!
Bielone nikiej płótno!
Z tej mojej przyzby...
... patrzę w dal...
Wichura wieje...
i dzwoni...

Hej! tego, zaczem sercu żal!
Nie zgonić we sto koni!

Z tej mojej przyzby...
... patrzę w świat!
Naokół biało...
i biało...
Byleby do tych niskich chat
Mej drogi nie zawiało.
Z tej mojej przyzby...
byłem mógł Przez one zaspy...
... zawieje...

Trafić ze śpiwką w niski próg
Ze śpiwką na nadzieje!
Z tej mojej przyzby...
byle sił Starczyło, zima.,.
nie zima.

Obująć każdy ziemi pył
I co się na niej trzyma!
Z tej mojej przyzby...
wzdłuż i wszerz Przelecieć ziemię...
tą całą...

I zatknąć, jak przydrożny krzyż
Co serce wyśpiwało!
Z tej mojej przyzby...
... patrzę w świat...
Naokół — biało...
i biało...

Byleby do tych niskich chat
Mej drogi nie zawiało!

TYSIĄC DZIEWIĘĆSET SIÓDMY...

Ale niech żywi nie tracą nadziei...

J. Słowacki.

W Poznańskiem — na tej ziemi, co tęskni i marzy

Na ziemi starych grobów i nowych cmentarzy.

Jakby nie chciał z uścisku wypuścić ofiary —

Po drodze do Niebytu złożył się Rok stary...

Kona...

Już mu ostatnie policzono tchnienie.

Pierś lodnieje, krtań głuche wydaje rzężenie,

Już ręce, krwawe gwałtem, zwisają bezwładnie,

Już mu się mrok wieczności na źrenicach kładnie,.

Już krucy nad nim kraczą w śnieżystej zamieci!

On jeszcze chce posłuchać: płaczu matek, dzieci

Obaczyć krzywdy, zbrodnie, które hojnie posiał...

Dźwiga się, chociaż potem śmiertelnym orosiał,

Resztę złowieszczej woli przed zgonem wytęża,

Zaciska dłoń łupieżcy, przeguby wypręża.

Jakby chciał na tę ziemię, chociaż widmem wrócić

Do usypanych mogił, garść nowych dorzucić!

I pięść złowrogą kata wyciąga nad nami...

Nagle drgnął.

Za dziesiątą rzeką, za górami

Ztąd właśnie, gdzie ból zawarł w żelazne wierzeje,

Wstaje świt nowy, złoty, nowa zorza dnieje!

Na grobach, na kurhanach, jak rosa poranna —

 Migocą łzy dziękczynnie! brzmi Ludów hosanna!

Słyszy: Wojna! bój święty!

... Z północy, z zachodu,

Z południa ciągną tłumy, naród do narodu!

Przystają pierś do piersi, ramię do ramienia.

Łączą się bratnie echa, myśli i wspomnienia!

Już oręż, co najlepszy, z skarbca wydobyty...

Ten niesie swoje prawa, ten pieśni, ten myty,

Ten krew przodków przelaną, ów pradziadów cnoty!

Nad orężem jak sztandar, nowych zórz świt złoty!

Wieją chorągwie z tęczy, aż do tronu Boga!...

Ludy ciągną... każdemu jego własna droga,

A cel jeden, i jedno wodza wszystkim miano:

Sprawiedliwość!

Wkroczyły w ziemię krwią polaną.

W ziemię płużoną potem, przesiąkniętą łzami...

Stary rok drży...

Już burzą, co stawiał latami.,.

Już w ruinach, przemocy i gwałtu pomniki!

Już słychać dobrej woli zwycięskie okrzyki!

Bezprawie skuto w więzy, otwarto ciemnice...

Biegną na świat wszechludzkie bóle i tęsknice

Dumania i marzenia dławione łańcuchem.

Promienieją, swobody ożywione duchem!

Lecą i po bezprawiu zacierają tropy.,.

Już prawo wzięło klucze do ludów Europy!

Już od pieśni Szylera, jak głowa Meduzy,

Ostatni posąg gwałtu rozpada się w gruzy,

Ostatni Bismark w prochy! Już świat lżej oddycha.

Już tylko z ziemi Piastów ostatnia łza cicha

Płynie przez wydzierane zagony i niwy

Wieszcząc wszelkiej Niedoli tryumf sprawiedliwy!

Już tylko ta ostatnia błyszczy się w przezroczy...

"Stary" drgnął... Pikelhaubę nasunął na oczy,

Zgrzytnął po raz ostatni wargi złowieszczemi

I skonał... przysypany grudką polskiej ziemi.

PODZWONNE.

Pamięci przedwcześnie zgasłego w Zakopanem

litewskiego poety Jana Biliunasa...

Nie znałem twojej twarzy z zadumą na czole,

Ani oczu zamkniętych na tatrzańskim szczycie,

Ale znam taką twardą, jako twoja, dolę

Co ci na strunach lutni przełamała życie,

Znam ciche bojowanie bezprzerwnego trudu,

O pieśń dla swojej ziemi, pieśnią swego ludu!

Nie znałem twojej twarzy — wiem, że smutną była...

Nie znałem twoich oczu — patrzyły żałośnie...

I wiem, że ci przedwczesna znaczona mogiła.

Jak wszystkiemu, co z bólu urodzone, rośnie

I pada nim się głuszą zwątpienia uzbroi, —

Boś śpiewał ziemi, ludziom... jak moja, jak moi!

I wiem, że takie pieśni zwykły chodzić światem,

Jako on żebrak wiejski o proszonym chlebie,

I wpierw nim jaka dusza ozwie się im bratem,

Sto gromów je przytłumia, tysiąc szyderstw grzebie.

Lecz, choćby jedno echo gdzieś w sercu przeżyło,

Już warto za pieśń taką zapłacić mogiłą!

Bo może kiedyś, kiedyś o jakim rozświcie,

Kiedy przyszłość dzień jasny nad ziemią rozwinie,

Wichr halny pieśń uśpioną na tatrzańskim szczycie

Przeniesie i rozbudzi w Kowieńskiej dolinie —

I całą wielką przestworz jej dźwiękiem zobręczy,

Niby wstęgą barwistą bratniej ludów tęczy!

KAJ-ŹEŚ TY?... KAJ.

Kaj-żeś ty?... Kaj?

Ty wszyćko moje! marzone

O młodych dniach!

Kiedym miał słonko złocone

Zjawą i w snach,

Gdy mi się śniło, maiło

Na wieczny maj...

Kaj-żeś ty śnione, prześnione?

Kaj-żeś ty moje marzone?

Kaj-żeś ty?... Kaj?

Kaj-żeś ty?... Kaj?

Ty moje wszyćko! kochane

Z dziecinnych lat!

Gdym w białą stroił sukmanę

Cały mój świat!

Gdy mi się śniło, płużyło

U rolnych staj...

Kaj-żeście role orane?!

Kaj-żeś ty wszyćko kochane

Kaj-żeś ty?... Kaj?

Kaj-żeś ty?... Kaj?

Ty moja wiaro dzieciny

Na lepsze dni!...

One roztęczne krainy

Bez ludzkiej łzy!

Co mi śniły, roiły

Z baśni i baj...

Kaj-żeś ty wiaro dzieciny?

Obłoczku w Trójcy Jedynej?!

Kaj-żeś ty?... Kaj!

W ZADUMIE.

Smutno mi Boże!

Dola czy niedola,

Szczęsni, nieszczęśni byliśmy, lecz czyści —

I szliśmy w pole i wracali z pola

Bez nienawiści...

Że dzisiaj kamień przerósł bratnie zboże —

Smutno mi Boże!

Onego czasu strumień krwi wylanej

Miał w sobie żyzność na dobro macierzy,

I w bohaterskie urastał kurhany

I w grób rycerzy...

Że dziś jej szkarłat płynie na rozdroże —

Smutno mi Boże!

Smutno mi Boże!

W pośród klęsk i jęku

W wichurze losów i nieszczęść zawiei,

Nieśliśmy zawsze jasną tarczę w ręku

Wspólnych nadziei!

Że dziś z tej tarczy rozbrat błysnąć może —

Smutno mi Boże!

I chociaż świecą te same wyrazy,

Co nas w żałobnych ukrzepiały dobach

I one godła zatknięte bez skazy

Na starych grobach...

Że już nie sięgnąć po minione zorze —

Smutno mi Boże!

MOJA DROGA.

Mam ci ja swoją drogę.

Po której myśli wodzę —

I skarżyć się nie mogę.

Na ludzi po tej drodze.

Czy lato, czyli zima,

Czas słotny, czy szczeżoga—

Nikogo na niej niema,

Otwarta myślom droga!

Słoneczko jeno pali.

Opłotki jeno grodzą.

A chodzą jeno mali,

A wielcy nie zachodzą.

Nikt smutków nie zaczepi;

Do syta tęsknić mogą —

Bo wszyscy, komu lepiej,

Mijają oną drogę.

Po onej pustej drodze,

O zmroku czy zaraniem,

Samotny sobie chodzę,

Z swą myślą a śpiewaniem.

Wesele ani trwoga,

Nic w poprzek mi nie stoi..

A wiedzie ona droga,

Od serca ku wsi mojej.

Nie w gwiazdy, nie do słońca,

Nie w zorze, nie w zaświaty —

Tą ziemią hen! bez końca,

Pod nizkie wiedzie chaty.

Choć wielcy mnie nie słyszą,

Nie widzą na tej drodze,

Z zadumą, śpiewką, ciszą

Ku małym sobie chodzę.

Do onej chaty-biedy,

Do strzechy, do prostaczej...

Toć może kiedy... kiedy...

Lud polski mnie zobaczy.

Usłyszy to śpiewanie,

Od pustej, smutnej drogi —

I w białej mnie sukmanie

Za swoje wwiedzie progi.

I z śpiewki mej prostaczej,

Coś chwyci w szczerym krzyku

I... grobek mi wyznaczy

Na wiejskim cmentarzyku.

NA ZACHODZIE KONA...

Na zachodzie kona

Jeden więcej dzień,

Pieśń niedokończona

Pragnień, rojeń, chceń!

Z ciszy i zadumy,

Co na rosach drży —

Niby ludzkie tłumy —

Płyną sine mgły...

szarej, nocnej pleśni

Coś rozpacza, łka —

Jakby onej pieśni

Minionego dnia!

TEATROMANJA.

Z pokoiku swej ciotki

Trzy podżyłe podlotki

Biegną w miasto z nadzieją i trwogą —

Jedna, druga westchnęła,

Gdyż je "sztuka" tak wzięła,

Że już dłużej wytrzymać nie mogą!

Więc po głębszym namyśle

(Co jest rzadkie przy Wiśle)

I po długiej z ciotunią naradzie,

Wyczerniwszy brwi łuki,

Do trzech świątyń grzmią sztuki!..

I tak dalej... jak w znanej baladzie!

Czas jak strzała ucieka,

Ciocia czeka i czeka —

Wtem na schodach rozległy się szmery...

I najstarsza z siostrzenic

Wpada z ogniem u źrenic:

— Ciociu! Rajchman mnie wziął do opery!

Po godzinie niecałej

Znów się kroki ozwały

I oczęta mignęły z bławatu...

Z ust drugiego podlotka

Usłyszała wnet ciotka:

— Pan Zalewski mnie wziął do dramatu!

Teraz kolej tej trzeciej...

Ciocia lampy nie świeci,

Tylko snuje ułudne marzenie —

Widzi siostry swej córę,

Jak brylantów ma furę

I oklaski wciąż zbiera na scenie!

Wiem, gdy marzy tak słodko,

Słychać rzewne: — Ach, ciotko!

Odgłos kroków, jakgdyby groch młócił —

I... Czyż mówić Wam potrza?

Wbiega z płaczem najmłodsza:

— Gawalewicz mnie za drzwi wyrzucił!

BEZ TYTUŁU.

Smutno mi Boże!

Dzieckiem o zaraniu

Gdym pierwsze słońce ujrzał na błękicie,

Słyszałem piosnkę o wielkiem kochaniu

Na całe życie!

Dziś jednej zwrotki tej piosnki nie złożę..

Smutno mi Boże!

A jednak miałem ją całą przy duszy,

Chroniłem w piersiach i zbroiłem wolą —

Tylko przepadła gdzieś w życiowej głuszy

Stłumiona dolą...

Że już jej serce odnaleść nie może...

Smutno mi Boże!

A takbym pragnął, jak wtedy dzieciną,

Tą samą nutą napojone wargi

Nad mazowiecką ustrunić równiną.

Bez żadnej skargi...

Że myśl już dawnej skiby nie wyorze —

Smutno mi Boże!

Dzisiaj, jak oracz nad płonnym zagonem.

Nad własnem sercem stoję zadumany,

Bom nie odpłacił spodziewanym plonem

Za chleb posiany...

Czekałem jutra, dziś się jutrem trwożę...

Smutno mi Boże!

Czekałem jutra i tego kochania,

O którem piosnki podzwaniało echo —

Było... i przeszło bez mocy przetrwania

Pod moją strzechą...

Jeślim ja winien, do stóp Twych się korzę!

Smutno mi Boże!

WYSPIAŃSKIEMU.

.... A trza kłocią wysłac wóz,

żytnią kłocią ze stodoły...

A trza kłocią wysłać wóz,

wóz kowany, w siwe woły!

A trza kłocią wysłać wóz...

a trza takiej mu mogiły,

aby — siła w Polsce brzóz!

nad tym grobem wianek wiły!

Aby — siła w Polsce brzóz

wianek wiły w każde rano!

.... A trza kłocią wysłać wóz,

białą okryć go sukmaną!

Trza mu w ręce krzyż drewniany,

a na głowę czapkę z piór!

a na całun: mgieł tumany!

wszystkie chmury polskich chmur!

A nie kładźcie Jego trumny

w zimny kamień, pod kolumny!

bo on dziedzic, pan mocarny,

dziedzic Pieśni, Myśli pan...

Jemu patrzy łan cmentarny,

jak ta ziemia! wielki łan!

Żeby cała Polska klękła,

żeby cała Polska... jękła!

Jemu taki patrzy łan!

A nie kładźcie Jego trumny

W zimny kamień pod kolumny...

Niechaj Czepiec weźmie pług,

taki wielki lemiesz z słońca!

i przeorze polski smug

hen od końca! aż do końca!

żeby cała Polska klękła,

żeby cała Polska jękła!

żeby sobie w ziemi spał,

w rodnej ziemi, czarnej skibie...

Żeby sobie w ziemi spał,

kiej w kołysce, kiej w kolebie!

Polską ziemię w oczach miał!

Nichaj Czepiec ujmie pług...

Wernyhora — Złoty róg...

niech mu Rapsod na odchodne

Śpiewa pieśni wielkie! wschodne!

Niech drzewina wieje w szum!

A za pługiem, a za rogiem

z modlitewką, Panem Bogiem

niechaj wali cały Tłum!

Tłum narodu co "chce chcieć"

niech Mu grudkę świętą ściele

na spoczynek, na Wesele —

na to wszyćko, co chciał... mieć!

A trza kłocią wysłać wóz —

A na nich Czepiec ujmie pług —

a niech zagra Złoty róg...

w zielnym wianku polnych brzóz!

Niechaj z Tłumy wyjdzie Łza,

taka wielka, jak Noc!

Niech orosi grób na Moc,

Wyzwolenie, Zmartwychwstanie!

Niech ma wszystko, co mu trza...

Krzyż i Polskę na kurhanie!

Koniec wersji demonstracyjnej.

NIEMCY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GDYBYM SIĘ RODZIŁ DZIEWCZYNĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WARSZAWA,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W MOJEJ "IZBIE".

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA POCZĄTKU WSZYSTKO BYŁO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BAJECZKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARA RYCINA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARA KOBIETA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z "SAKSÓW".

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FELIETON.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CHWILA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZOŚKA, RZUĆ-ŻE POLITYKĘ!...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W MAJU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DEMOKRACI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Dr. KRAMARZOWI,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WZYWACIE BOGA!...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MOJA BIEDNA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MY...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WŁASNA CHWALBA NICPOTEM!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NASZA CHOINA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PYTANIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRAKOWIAK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NO! I JUŻ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBURZENI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSIAKREW!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻNIWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NASZ CMENTARZ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIEWUCHO!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZA CHLEBEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIOSNA W R. 1813.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WSPOMNIENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z RYMÓW PRZEDŚWIĄTECZNYCH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZIEMIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej