Lucjusz Anneusz Seneka

O POCIESZENIU DO POLIBIUSZA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV. 

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X. 

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII. 

XVIII.

O POCIESZENIU DO POLIBIUSZA

Lucjusz Anneusz Seneka 

I.

Domy i pomniki zbudowane z kamienia jeśli porównasz z naszym życiem, są długotrwałe, jeżeli jednak postawisz je w rządzie tworów natury, która wszystkie rzeczy burzy i przywraca do tego samego stanu, z jakiego je wydobyła, są szybko przemijające.Co nieśmiertelnego stworzyły ręce śmiertelne? Siedem cudów świata i jeśli przypadkiem dzieła godne większego podziwu zbuduje pycha przyszłych stuleci, będzie się kiedyś oglądać zrównane z ziemią. Tak mają się rzeczy: żaden twór nie jest wieczny, mało który jest długotrwały. Jedno w ten, drugie w inny sposób jest kruche. Zmienia się tylko ostateczny kres rzeczy. Cokolwiek zaczęło istnieć, musi się skończyć. Niektórzy filozofowie przepowiadają groźną zagładę świata. I jeśli warto im wierzyć, nastanie kiedyś dzień, który wszechświat, ogarniający wszystkie istoty boskie i ludzkie, spustoszy i pogrąży w pierwotnym zamęcie i mrokach. Niech więc wobec  tego ktoś opłakuje losy jednostek. Niech się smuci nad zgliszczami Kartaginy, Numancji, Koryntu i jeśli runęło w gruzy coś jeszcze bardziej wspaniałego, gdy nawet rzeczy, które nie mają gdzie runąć, ulegną powszechnej zagładzie. Niech się użala z tego powodu, że losy, które niekiedy ośmielają się na tak potężne dzieła zniszczenia, tylko jego nie oszczędziły. Kto znajdzie się taki pyszny i zuchwały, aby wobec nieodmiennego prawa natury, które wszystko sprowadza do tego samego końca, chciał, aby tylko jego samego i jego najbliższych pozostawiono spokojnie na stronie, a od powszechnej zagłady, grożącej nawet samemu   światu, ocalało jakieś jedno domostwo? Największą pociechą w nieszczęściu jest myśl, że wszyscy przed nami to samo cierpieli i wszyscy po nas będą to samo cierpieć. Wydaje mi się, że co natura uczyniła trudnym do zniesienia, to uczyniła wspólnym dla wszystkich, aby równość wobec losu łagodziła jego okrucieństwo.

II.

To również będzie nie najmniejszą dla ciebie ostoją w smutku, jeżeli pomyślisz, że żadnego pożytku smutek twój nie przyniesie ni temu, po kim tęsknisz, ni tobie samemu. Nie zgodzisz się, aby trwało długo to, co jest daremne. Gdybyśmy smutkiem mogli czegoś dokonać, wszystkie łzy, których mi jeszcze własny los zaoszczędził, chętnie bym wylał nad twoim losem. Już teraz jestem gotów znaleźć łzy, które by popłynęły z oczu, już wysuszonych przez własne płacze, jeżeli to wyjdzie tobie na dobre. Nie zwlekaj, użalaj-   my się razem, przy czym ja sam wystąpię jako rzecznik twej skargi: „O losie, w oczach wszystkich najbardziej niesprawiedliwy! Aż do tej pory zdawałeś się sprzyjać człowiekowi, który z twej łaski zdobył tak wielkie znaczenie, że — co rzadko komuś się zdarza — jego szczęście uniknęło zawiści, spójrz, oto zesłałeś na niego najcięższy smutek, jaki tylko mógł go spotkać za życia Cezara. Kiedy obejrzałeś go zewsząd dokładnie, dostrzegłeś, że od tej wyłącznie strony jest wystawiony na twoje groty. Jaką inną krzywdę mogłeś wyrządzić? Miałbyś mu zabrać pieniądze? Ależ on nigdy nie był ich niewolnikiem. Także i teraz, jak tylko może, odrzuca je od siebie i przy tak wielkiej łatwości ich gromadzenia ten tylko z nich czyni użytek, że coraz bardziej nimi pogardza. Miałbyś mu zabrać przyjaciół? Niestety, wiedziałeś, iż   jest tak bardzo godny kochania, że na miejsce utraconych z łatwością mógł sobie nowych pozyskać. On jeden z wszystkich znanych mi dygnitarzy, którzy, jak mogłem się o tym przekonać, mają znaczenie i wpływy na dworze panującego, jest moim zdaniem tak dobrym człowiekiem, że zawarta z nim przyjaźń daje więcej  przyjemności niżeli korzyści. Miałbyś mu zabrać dobre imię? Trwalsze jest u niego, niż abyś nawet ty był w stanie nim zachwiać. Miałbyś mu zabrać dobry stan zdrowia? Niestety, wiedziałeś, że jego dusza jest tak mocno ugruntowana w naukach szlachetnych, na których nie tylko się wykarmiła, lecz z którymi także się zrosła, że jest odporna na wszelkie cierpienia ciała. Miałbyś mu zabrać życie? O, jak znikomą wyrządziłbyś przez to mu szkodę! Najdalsze stulecia istnienia przyrzekła mu sława talentu. Sam tego dokonał, że będzie trwał lepszą częścią swojej istoty. Przez wspaniałe dzieła z dziedziny krasomówstwa wyzwolił siebie od śmierci. Jak długo trwać będzie poszanowanie dla nauk, jak długo się ostoi siła języka łacińskiego, urok greckiego, będzie kwitnął sławą razem z największymi mężami, z którymi talentem się zrównał, albo, jeśli już przed tym wzbrania się jego nieśmiałość, do których co najmniej się zbliżył. Ten tylko wymyśliłeś sposób, w jaki mogłeś mu najbardziej zaszkodzić. Im kto jest znakomitszy, tym częściej przywykł wymienione nieszczęścia znosić od ciebie, który się srożysz nie mając niczego na względzie, tak że nawet wśród świadczenia samych dobrodziejstw napawasz trwogą. Jak drobną było dla ciebie sprawą uczynić wolnym od takiej krzywdy człowieka, którego zdawałeś się darzyć swą łaską nie bez uzasadnionych powodów, nie zaś, jak jest u ciebie w zwyczaju, na ślepo i znienacka w niego uderzyć.

III.

Dodajmy, jeśli się zgodzisz, jako inny   powód tych żalów zdolności samego młodzieńca, zgaszone w ich pierwszym okresie rozwoju. Naprawdę był godny, by mieć ciebie za brata. Ty zaś z pewnością byłeś stokroć bardziej godny, by nie doznawać smutku z utraty nawet niegodnego brata. Wszyscy składają mu jednozgodne świadectwo. Żałują go na chwałę twoją, chwalą — na jego własną. Nie było w nim nic takiego, czego byś sam nie pochwalał z radością. Ty wprawdzie nawet dla mniej dobrego brata byłbyś dobry, ale w nim twa miłość braterska znalazła odpowiednią materię, tym więc swobodniej przejawiała się w czynach. Nikt nie odczuł jego znaczenia przez krzywdę, nikomu i nigdy nie odgrażał się twoją osobą brata. Kształcił swój charakter na wzór twojej skromności. Myślał o tym, jak wielką jesteś ozdobą dla swych krewnych, zarazem jak ciężkie wkładasz na nich zobowiązanie. Miał jednak dość siły, by sprostać takim ciężarom. O losy okrutne, względem każdej   cnoty niesprawiedliwe! Zanim brat twój poznał swe szczęście, śmierć go zabrała ze świata. Wiem dobrze, że moje rozgoryczenie jest zbyt małe. Nic bowiem nie przychodzi trudniej niż znaleźć słowa odpowiadające wielkości smutku. Niemniej jednak, jeżeli to sprawi nam jakąś ulgę, uskarżajmy się razem: „Co zamierzałeś osiągnąć, niesprawiedliwy, okrutny losie? Tak szybko pożałowałeś swej łaskawości? Co za nieludzkość, by kierować uderzenie pomiędzy braci, by przez okrutną śmierć uszczuplać ich grono, złączone więzami najlepszej przyjaźni, by w tak przykładnie stowarzyszonej i w żadnym z braci nie zwyrodniałej rodzinie zakłócać spokój i czynić wyrwy bez najmniejszej przyczyny? Żadnego zatem pożytku nie daje niewinność, ściśle przestrzegająca każdego prawa, żadnego starodawna surowość obyczajów, żadnego potęga najwyższego szczęścia, zachowana w najwyższym umiarze, żadnego szczere i spokojne zamiłowanie do nauk, żadnego dusza wolna od wszelkiej zmazy? W żałobie pozostaje Polibiusz, a ostrzeżony przez śmierć jednego brata, jest niespokojny o resztę braci, wiedząc, że to samo może ich spotkać. Lęka się, by nie stracić pocieszycieli w swym smutku. Jaka niegodziwość i krzywda! W żałobie pozostaje Polibiusz i musi coś cierpieć, choć sam Cezar jest dla niego łaskawy. Zastawiłeś sidła, okrutny losie, aby pokazać, że nikt nie może uchronić się przed tobą, nawet przy poparciu Cezara".

Koniec wersji demonstracyjnej.

IV. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVII. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej