Aleksander Fredro

ODLUDKI I POETA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta

Scena dwunasta

ODLUDKI I POETA

czyli Komedia w jednym akcie, wierszem.

Aleksander Fredro

Pająk szuka jadu, ale pszczoła miodu.
Maks. Fredro

OSOBY:

ASTOLF

CZESŁAW

KAPKA - oberżysta

ZUZIA - jego córka

EDWIN

Scena w oberży małego miasteczka.

AKT PIERWSZY

Scena pierwsza

Sala; drzwi numerowane; stoliki po obu stronach.

Kapka, Zuzia.

Zuzia przy stoliku czyta z wielką uwagą rekopism.

KAPKA

za drzwiami

Kawa pod numer czwarty! na salę herbata!

Jest tam kto! aj, śmietanka! aj! tamże do kata!

Jest tam kto! Zuziu! Zuziu!

wbiega trzepiac paltami, postrzega czytającą, skrada sie i wyrywa poszyt

To czas na czytanie?

ZUZIA

zrywając się

Ja zaraz... ja bo, ojcze...

Chce odejść.

KAPKA

groźno

Zuzia tu zostanie!

Dopókiż gadać będę i jedno powtarzać,

Aby wszędzie zaglądnąć, na wszystko uważać?

Śmietanka już w popiele, ojciec w palce dmucha,

A moja panna Zuzia nie patrzv, nie słucha.

Córko! czy ty chcesz zniszczyć mego domu sławę?

Panowie od godziny czekają na kawę,

A kawa jeszcze w puszce, może nie zmielona.

załamując ręce

Córko! na mojęz hańbę wyszłaś z mego łona...

Jeden już ostrym słowem dał się słyszeć przy mnie,

Drugi, gdym zaczął mówić o dzisiejszym zimnie,

Najgrzecznie) ani mruknął, ale drzwi otworzył;

A lubcia czyta... i co?... dłoń bym w ogień włożył,

Że...

Patrzy w poszyt, Zuzia chce odebrać

ZUZIA

Już kawa...

KAPKA

że wiersze

ZUZIA

chcąc dostać

Proszę.

KAPKA

odsuwając się

I ja proszę.

Wiersze! I ja przez wiersze taki wstyd ponoszę?

wyrzuca przez okno

Precz!

ZUZIA

Cóż pan Edwin powie?

KAPKA

Bardzo o to stoję.

Niech się rozgniewa... owszem... I lekcyje twoje

Tuz się dziś skończyć muszą...

ZUZIA

Już?

KAPKA

Nie dość pół roku?

ZUZIA

Czemu dłużej nie można?

KAPKA

Bo mam rozum w oku.

ZUZIA

Ale ja mało umiem.

KAPKA

Lepiej umieć mało

Jak się przeuczyć.

ZUZIA

Jeszcze choć rok by się zdało...

KAPKA

To, to, to, prosztę kogo! rok!... czemu nie dwa, trzy?

Lecz moje oko widzi, gdzie pań Edwin patrzy,

Gdzie l panna Zuzanna... widzi doskonale,

Nie w książkę, szkoda mówić, o, me w książkę wcale!

Wiem, co znaczy, gdy jedno przy drugim usiędzie.

Lecz jakem Józef Kapka, mc z tego me będzie.

ZUZIA

płacząc i całując go w rękę

Mój ojcze!

KAPKA

Ba, ba, ba, ba! o łzy tu nie idzie,

Wtedy by szło dopiero, jakbyś była w biedzie.

Twój Edwin jest poetą... pięknie wiersze składa;

Ale jak każdy drugi - i poeta jada,

I żona przy miłości sława, żyć nie zdoła.

Wkrótce i dziecko także papuniu zawoła,

A on, choć dniem i nocą popracuje szczerze,

Da warn odę na obiad, bajkę na wieczerzę;

Ale oda nie rosół, bajka nie pieczenia,

A zatem nic nie będzie z waszego marzenia!

ZUZIA

płacząc

Niedawno był i dobry, i mądry, i grzeczny,

Ale dziś - dziś na wszystko pada wyrok sprzeczny

KAPKA

Dawniej dość go lubiłem, nikt tego nie przeczy,

Pókim myślał, że z niego będzie co do rzeczy;

Ale kiedy pań Edwin, jak szalał, szaleje,

Darmoże mam tę same zachować nadzieję.

Został pisarzem miejskim, urząd nie pętelka,

Stąd godność i estyma, stąd i korzyść wszelka:

Kiedy wyjdzie na rynek, każdy czapkę chwyta,

Mówi mu "mój jegomość" i uprzejmie wita.

Płaca także uczciwa - co kwartał do worka,

Nie bez tego, by nie szła czasem i sikorka;

Mógłby już przyjść do czegoś... ale nie zatrzyma:

Szastum prastum, tu, ówdzie... nigdy grosza nie ma.

I pan burmistrz się skarży, już to nieraz słyszę,

Że zamiast protokołów wiersze tylko pisze,

I tak mu dom przekręcił - o hańbo! o, zgrozo! -

Że pani burmistrzowa nie chce gadać prozą;

I dzieci, mamki, czeladź, co chodzi, co gada,

Ani zapędź do pierza, bo poezje składa.

Nawet stary pachołek, próżniak nad próżniaki,

Zrobił, czy diabeł nadał - cztery krakowiaki.

ZUZIA

To wszystko tylko bajki, wierz, ojcze kochany.

KAPKA

O nie... tu u mnie takiej nie będzie odmiany;

Więc abym wcześnie wszelkiej zapobiegł zdrożności,

Niech sobie pań poeta w innych domach gości;

Niech już nieba, co gromią, miłości, co dręczą,

Jęczą, męczą, kawęczą - w uszach mi nie brzęczą!

Scena druga

Kapka, Zuzia, Astolf.

ASTOLF

Czyś waćpan dziś oszalał!

KAPKA

klaniając się

To jest ostre słowo.

ASTOLF

Kawa!

Zuzia wybiega.

KAPKA

chwytając się za głowę

Kawa, ach, kawa, biednaż moja głowo!

obracając się, gdzie Zuzia stała

A biegajże mi żwawo!... A, łaskawy Boże,

Jak która zacznie gadać, to skończyć nie może.

Zaraz wyborna kawka... zaraz... zaraz będzie.

ścierając stół, na stronie

Wszystko to ten poeta!

do Astolfa

Niechże pan usiędzie.

ASTOLF

wyciągając się na krześle

Uprzejmość zawsze miła, choćby i o głodzie,

Przecie już w polskich karczmach grzeczność teraz w modzie.

KAPKA

Karczmach?

ASTOLF

Jakże zwać ten dom: i brudny, i długi,

Gdzie konie obok ludzi, gdzie jeden i drugi

Wchodzi, wjeżdża, wyjeżdża, zamyka, otwiera,

A jeden tylko mieszka i tych wszystkich zdziera?

KAPKA

To nader ostre słowo.

Scena trzecia

Astolf, Kapka. Czesław.

CZESŁAW

siadając przy stoliku po lewej stronie

Herbaty!

KAPKA

Już daję.

ku drzwiom

Herbaty!

ścieraj stolik, na stronie
To poeta tak mi w gardle staje;
Poczekaj!

ASTOLF
Gospodarzu, wszakże ta osada,
Jak mi się zdaje, tytuł miasteczka posiada?

KAPKA
Która?

ASTOLF
Ta, gdzie jesteśmy.

KAPKA
otwierając okno
To jest do widzenia.

ASTOLF
Ha! cóż tu do widzenia? co? Jakie sklepienia
Podziemnych lochów, więzień! gdzie dla ciekawości
Dotąd jeszcze w łańcuchach trupieszeją kości?
Zabytki złotych wieków, tych wieków prostoty,
Za którymi utulić nie moźem tęsknoty!...
A może wieża, kolos, co chmury roztrąca,
Pomnik sławy jednego - ucisku tysiąca?
Pokażże, pokaż prędko.

KAPKA
Wprawdzie tak dalece...

ASTOLF
Albo może tamten most na wyschnięte) rzece,
Co się trzęsie jak w febrze? za który się płaci?

KAPKA
Most podupadł, a płaca...

ASTOLF
Dla dobra współbraci.

KAPKA
Pan burmistrz ustanowił...

ASTOLF
Wyrokiem uświęcił:
Niech podróżny zapłaci, ze karku me skręcił.
Lecz więcej z dawnych dziwów czyż to miasto nie ma
Cóż? jakie zebro tura albo ząb olbrzyma;
Albo skałę, co diabeł upuścił z niemocy,
Jak kogut we wsi zapiał o samej północy?
Nareszcie pręgierz może z żelazną obręczą,
Przy którym większe łotry mniejszych łotrów dręczą?

KAPKA
Jest stary ratusz...
odkząknąwszy
Mówią, ze gdy panowanie...

ASTOLF
Gospodarzu, czy kawy w tym mieście dostanie?

KAPKA
Ach, zaraz!
na stronie
O, poeto, niech cię piorun trzaśnie!
ku drzwiom
Hej kawy! kawy prędzej!... Otóż niosą właśnie.
Służący przynosi kawęi i herbatę i stawia na stoliku
Do Astolfa
Arcywyborna... mokka...
do Czesława
Sam kwiat, arcyczysta!...

ASTOLF
Jak się waćpan nazywasz, panie oberżysta?

KAPKA
Józef Kapka, do usług...
na stronie
Cel-em pośmiewiska...

ASTOLF
Hm! prawdziwym szlachectwem jest piękność nazwiska.

KAPKA
kłaniając się
Łatwiej czasem wznieść śmieszne niż utrzymać piękne.

ASTOLF
Jest więc i sentencyja.

KAPKA
Zginę, umrę, pęknę...
O, przeklęty poeto!... Wszystko przewidziałem...
Poczekaj!

CZESŁAW
z flegmą
To rumianek - ja herbaty chciałem.

KAPKA
O, dlaboga!... rumianek... to dla mojej żony...
O, wiersze, wiersze! przez was jakżem dziś zhańbiony!
Wynosi tacę.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej