Juliusz Verne

PÓŁNOC KONTRA POŁUDNIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

CZĘŚĆ I

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

CZĘŚĆ II

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

PÓŁNOC KONTRA POŁUDNIE

Juliusz Verne

CZĘŚĆ I

ROZDZIAŁ I

NA POKŁADZIE PAROSTATKU „SHANNON”

Florydę przyłączono do wielkiej federacji amerykańskiej w roku 1819, a kilka lat później wyniesiono ją do rangi stanu. Wcielenie jej powiększyło terytorium republiki o sześćdziesiąt siedem tysięcy mil kwadratowych. Wszelako gwiazda florydzka nie oślepia jasnością na firmamencie flagi Stanów Zjednoczonych Ameryki, usianym trzydziestoma siedmioma gwiazdami.

Floryda jest tylko wąskim, nisko położonym paskiem lądu. Jej niewielka szerokość nie pozwala przepływającym przez nią rzekom — z wyjątkiem Saint Johns — osiągnąć większego znaczenia. Przy tak słabo zróżnicowanym ukształtowaniu powierzchni cieki wodne nie mają dostatecznego spadku, by nabrać wartkości. Nie ma tam wcale gór, jedynie kilka pasm wzgórz, zwanych bluffs, tak licznych w części centralnej i północnej tego kraju. Co się tyczy kształtu stanu, to można go porównać do ogona bobra zanurzonego w oceanie, między Atlantykiem na wschodzie i Zatoką Meksykańską na zachodzie.

Jedynym zatem sąsiadem Florydy jest Georgia, z którą graniczy na północy. Granica ta tworzy międzymorze łączące półwysep z kontynentem.

W sumie Floryda jawi się jako odrębna kraina, nieco nawet dziwna, z mieszkańcami będącymi półkrwi Hiszpanami i Amerykanami oraz z Seminolami, różniącymi się znacznie od swych indiańskich współplemieńców z Dzikiego Zachodu. Chociaż południowe wybrzeża są jałowe, piaszczyste, niemal całkowicie pokryte wydmami powstałymi z naniesionych przez Atlantyk piasków, to żyzność północnych nizin jest niezrównana. Tym Floryda wspaniale uzasadnia swoje imię. Flora jest tam przepyszna, dorodna, niezwykle zróżnicowana. Niewątpliwie wynika to z faktu, że tę część terytorium nawadnia rzeka Saint Johns. Szeroko toczy ona swe wody z południa na północ na przestrzeni dwustu pięćdziesięciu mil, z czego sto siedem mil, aż do Jeziora Jerzego, jest żeglowne. Dzięki kierunkowi swego biegu ma znaczną długość, której niedostatek jest wadą rzek położonych równoleżnikowo. Wiele rzeczek przelewa do niej swoje wody w głębi licznych zatok położonych na obu jej brzegach. Saint Johns stanowi zatem główną arterię tej krainy, którą orzeźwia swymi wodami — krwią płynącą w żyłach ziemi.

Siódmego lutego 1862 roku parostatek „Shannon” płynął w dół Saint Johns. O czwartej po południu miał się zatrzymać w małym osiedlu Picolata, obsłużywszy przystanie w górze rzeki i rozmaite forty leżące w hrabstwach Saint Jean i Putnam, kilka mil dalej zaś wpłynąć na teren hrabstwa Duval rozciągającego się aż do hrabstwa Nassau o granicy wytyczonej przez rzekę, od której wzięło swą nazwę.

Sama Picolata nie ma wielkiego znaczenia; wszelako jej okolice obfitują w plantacje indygo, ryżu, bawełny i trzciny cukrowej, w olbrzymie lasy cyprysowe. Toteż i mieszkańców tam nie brakuje. W dodatku położenie osiedla wpływa na ruch handlowy i pasażerski. Jest to przystań pasażerska obsługująca Saint Augustine, jedno z najważniejszych miast Florydy wschodniej, usytuowane w odległości blisko dwunastu mil na tej części wybrzeża atlantyckiego, którą osłania długa Wyspa Anastazji. Osiedle z miastem łączy niemal prosty trakt.

Tego dnia na przystani w Picolacie znalazło się znacznie więcej podróżnych niż zazwyczaj. Przyjechali z Saint Augustine kilkoma ośmioosobowymi powozami zwanymi stages, zaprzęganymi w cztery lub sześć mułów, które jak szalone gnają drogą biegnącą przez bagna. Ważne było, żeby się nie spóźnić na statek, gdyż w przeciwnym razie człowiek doświadczał przynajmniej dwudniowego oczekiwania, zanim parowiec dotarł do położonych w dole rzeki miast, osiedli, fortów oraz wiosek i wrócił. „Shannon” nie obsługiwał bowiem codziennie obu brzegów Saint Johns, a w tym czasie był jedynym statkiem, który zapewniał przewóz. Toteż już na godzinę przed jego przybyciem pasażerowie wjechali powozami na przystań.

Było ich około pięćdziesięciu na nabrzeżu. Czekali gawędząc z pewnym ożywieniem. Dawało się zauważyć, że podzieleni są na dwie grupy niechętne zbliżeniu. Czyżby zatem do Saint Augustine przywiodła ich jakaś poważna sprawa bądź rozgrywka polityczna? Tak czy owak, nie doszło między nimi do porozumienia. Przybyli jako wrogowie i tak samo wracali. Aż nazbyt wyraźnie było to widać po wymienianych gniewnych spojrzeniach, po dystansie między obiema grupami, po paru obraźliwych słowach, których prowokacyjny sens wydawał się być jasny dla każdego.

Tymczasem w powietrzu rozległy się dźwięki gwizdka dochodzące z góry rzeki. Wkrótce na jej zakręcie, na prawym brzegu, pół mili powyżej Picolaty, ukazał się „Shannon”. Gęste kłęby dymu dobywającego się z dwóch kominów przysłoniły wielkie drzewa poruszane wiatrem na przeciwległym brzegu. Ruchoma masa rosła w oczach. Zaczynał się odpływ morza zwiększający prędkość statku, gdyż ściągał wody rzeki do jej ujścia.

Wreszcie zabrzmiał dzwon pokładowy. Koła parowca, bijąc w przeciwnym kierunku powierzchnię wody, zatrzymały „Shannona”, który ustawił się blisko pomostu.

Wkrótce podróżni z pewnym pośpiechem weszli na pokład. Najpierw wsiadła jedna grupa, druga zaś wcale nie usiłowała jej wyprzedzić. Powodem tego niewątpliwie był fakt, iż oczekiwano jeszcze jednego lub kilku spóźnionych pasażerów, którym groziło, że statek odpłynie bez nich, dwóch czy trzech mężczyzn bowiem zawróciło aż do wylotu drogi do Saint Augustine. Stamtąd spoglądali w kierunku wschodnim, objawiając wyraźne zniecierpliwienie.

I nie bez powodu, gdyż stojący na trapie kapitan „Shannona” zawołał:

— Wsiadać! Wsiadać!

— Jeszcze kilka minut — odezwał się jeden z osobników pozostałych na pomoście przystani.

— Nie mogę czekać, panowie.

— Kilka minut!

— Nie! Ani chwili!

— Tylko moment!

— Absolutnie! Morze się cofa i ryzykuję, że woda na mierzei w Jacksonville będzie za niska.

— A poza tym — wtrącił się jeden z podróżnych — nie widzę żadnego powodu, dla którego mielibyśmy się podporządkowywać kaprysom opieszałych!

Ten, kto uczynił tę uwagę, należał do pierwszej grupy, już rozlokowanej na rufówce „Shannona”.

— Słusznie, panie Burbank — przyznał kapitan. — Obowiązek przede wszystkim... No, panowie, albo wsiadacie, albo każę odcumować!

Już marynarze gotowali się, by odepchnąć parostatek od pomostu przy donośnych dźwiękach gwizdka parowego, gdy powstrzymał ich okrzyk:

— Jest Texar!... Jest!

Zza zakrętu wypadł gnający co sił w nogach zaprzęg. Cztery ciągnące go muły zatrzymały się na skraju pomostu, tuż przed trapem. Z powozu wysiadł mężczyzna. Ci z jego towarzyszy, którzy wyglądając go wyszli aż na drogę, dołączyli doń biegiem, po czym wszyscy razem wsiedli na statek.

— Jeszcze chwila, Texar, a statek odpłynąłby bez ciebie, co by nie było po twojej myśli — odezwał się któryś.

— No! I dopiero za dwa dni mógłbyś wrócić do... Właśnie, gdzie?... Dowiemy się, jak raczysz nam powiedzieć — dodał inny.

— A gdyby kapitan posłuchał tego bezczelnego Burbanka — powiedział trzeci — to „Shannon” byłby już dobre ćwierć mili od Picolaty!

Texar w towarzystwie swych przyjaciół wszedł na nadbudówkę na dziobie. Rzucił tylko okiem na Burbanka, od którego oddzielał go mostek. Choć nie wymówił ani słowa, jego spojrzenie wystarczyło, by zrozumieć, że między tymi dwoma mężczyznami istnieje zajadła nienawiść.

James Burbank, popatrzywszy Texarowi prosto w twarz, odwrócił się do niego i usiadł w tyle pokładówki, gdzie jego towarzysze zajęli już miejsca.

— Nietęgą ma minę ten Burbank! — powiedział jeden z ludzi otaczających Texara. — To jasne. Zawiódł się w nadziejach pokładanych w swych kłamstwach, a sędzia okręgowy potępił jego fałszywe zeznania...

— Ale nie jego samego — odparł Texar. — I tym zajmę się osobiście!

Tymczasem „Shannon” odcumował i jego dziób znalazł się w nurcie rzeki. Zaraz potem statek, pchany potężnymi kołami, które wspomagał jeszcze odpływ, szybko ruszył korytem Saint Johns.

Wiadomo, czym są parowce przeznaczone do obsługi rzek w Ameryce. To zwieńczone pokładami spacerowymi prawdziwe kilkupiętrowe domy, nad którymi wznoszą się na pomoście dwa kominy kotłowni i maszty flagowe podtrzymujące linki tentów. Na rzece Hudson, jak i na Missisipi parowce te, podobne do nawodnych pałaców, mogłyby pomieścić ludność całego osiedla. Saint Johns i miasta Florydy nie miały aż takich potrzeb. „Shannon” był tylko pływającym hotelem, chociaż jego rozkład zewnętrzny i wewnętrzny odznaczał się bliźniaczym podobieństwem do statków typu „Kentucky” czy „Dean Richmond”.

Pogoda była cudowna. Błękitne niebo plamiły nieliczne obłoczki rozrzucone na horyzoncie. Na tej szerokości geograficznej, to znaczy na trzydziestym równoleżniku, w lutym w Nowym Świecie jest niemal równie ciepło jak w Starym na skraju Sahary. Wszelako lekki wiaterek od morza łagodził to, co w tym klimacie mogłoby się stać uciążliwe. Toteż większość pasażerów „Shannona” pozostała na nadbudówkach, aby odetchnąć intensywnymi woniami, jakie bryza niosła z przybrzeżnych lasów. Ukośnie padające promienie słoneczne nie mogły dosięgnąć podróżnych pod płóciennymi daszkami, poruszanymi pędem parostatku niczym indyjskie punki.

Texar i pięciu czy sześciu innych, którzy wsiedli razem z nim na pokład, uznali za słuszne zejść do pomieszczeń jadalnych. Tam, jako ludzie nie gardzący wypitką, o gardle stworzonym do mocnych trunków dostępnych w barach amerykańskich, całymi szklankami raczyli się dżinem i whisky. Byli to osobnicy dość nieokrzesani, bez ogłady, grubiańscy w mowie, odziani przeważnie w skóry, przyzwyczajeni raczej do życia w lasach niż w miastach Florydy. Texar wydawał się mieć nad nimi przewagę niewątpliwie wynikającą w równym stopniu z siły jego charakteru, jak i ze znaczenia swej pozycji czy fortuny. Ponieważ nic nie mówił, jego poplecznicy również milczeli, a czas wolny od rozmów wykorzystywali na picie.

Przerzuciwszy pobieżnie jeden z dzienników, które walały się po stołach w jadalni, Texar odrzucił go, mówiąc:

— Zdążyły się zestarzeć!

— No pewnie! — odparł któryś z jego kompanów. — Gazeta sprzed trzech dni.

— A trzy dni to dużo, odkąd biją się niedaleko od nas — dodał inny.

— Jak wygląda sytuacja na wojnie? — zapytał Texar.

— Jeśli chodzi o to, co nas dotyczy, to podobno rząd federalny zaczął przygotowania do wyprawy przeciwko Florydzie. Wynika z tego, że niedługo trzeba się spodziewać ataku Jankesów.

— Czy to pewne?

— Nie wiem, ale takie pogłoski krążyły w Savannah i to samo mówiono w Saint Augustine.

— Niech więc spróbują tu wejść ci federaliści, skoro tak chcą nas zmusić do uległości! — zawołał Texar, podkreślając swą pogróżkę uderzeniem pięści w stół, od którego szklanki i butelki aż podskoczyły. — Tak! Niech przyjdą! Zobaczymy, czy florydzcy właściciele niewolników pozwolą się ograbić tym złodziejskim abolicjonistom.

Ta odpowiedź Texara wyjaśniłaby dwie sprawy każdemu, kto by nie był poinformowany o wydarzeniach rozgrywających się w tym czasie w Ameryce: po pierwsze, że wojna secesyjna, którą rozpoczął wystrzał armatni na Fort Sumter 11 kwietnia 1861 roku, weszła właśnie w najgorętsze stadium, rozszerzyła się bowiem do najdalszych granic stanów południowych; po wtóre, że Texar, zwolennik niewolnictwa, trzymał stronę przeważającej części mieszkańców terenów, gdzie uprawiano ten proceder. A właśnie na pokładzie „Shannona” znajdowali się przedstawiciele obu stronnictw: z jednej strony — zgodnie z rozmaitymi nazwami, jakie im nadawano w trakcie tej długiej walki — byli to Jankesi, unioniści, abolicjoniści i federaliści, z drugiej zaś Południowcy, separatyści, secesjoniści i konfederaci.

Godzinę później Texar i jego kompani, opici bardziej niż trzeba, podnieśli się, by przejść na najwyższy pokład „Shannona”. Minięto już prawobrzeżną zatokę Trent i Zatokę Sześciu Mil, z których pierwsza doprowadza wody rzeki na sam skraj gęstego lasu cyprysowego, druga zaś aż do rozległych moczarów o nazwie Dwanaście Mil, informującej o wielkości ich powierzchni.

Parostatek płynął między dwoma szeregami wspaniałych drzew: tulipanowców, magnolii, sosen, cyprysów, juk, wiecznie zielonych dębów i wielu innych, niezwykle wybujałych, o pniach zasłoniętych splątanym gąszczem azalii i wężowników. Niekiedy z otwierających się na rzekę zatoczek, które nawadniają bagniste równiny hrabstw Saint Jean i Duval, dolatywało powietrze przesiąknięte mocnym aromatem piżma. Zapach ten nie pochodził od krzewów, tak przenikliwie w tym klimacie pachnących, lecz od aligatorów kryjących się w wysokich trawach, gdy płoszył je hałas nadpływającego „Shannona”. Były tam też ptaki wszelkiego autoramentu, dzięcioły, czaple, bąki, gołębie, żurawie, wróble i setki innych rozmaitej wielkości i maści, a przedrzeźniacz swym głosem brzuchomówcy naśladował wszystkie dźwięki — nawet krzyk indyka, dźwięczny niczym metaliczna fraza trąbki, której śpiew słychać jeszcze w odległości czterech mil.

W chwili gdy Texar wchodził na ostatni stopień schodów, by znaleźć się na pokładówce, do salonu zamierzała wejść jakaś kobieta. Cofnęła się, kiedy ujrzała go przed sobą. Była to Mulatka służąca u Burbanków. Niespodziane pojawienie się zaprzysięgłego wroga jej pana wywołało w niej nieprzezwyciężony odruch wstrętu. Nie bacząc na złowrogie spojrzenie, jakim obrzucił ją Texar, odsunęła się na bok. On zaś, wzruszywszy ramionami, odwrócił się do swych kompanów.

— Hej, to Zerma! — zawołał — jedna z niewolnic tego Burbanka, co to twierdzi, że nie jest zwolennikiem niewolnictwa!

Zerma nie odezwała się ani słowem. Kiedy droga do pokładówki zwolniła się, weszła do salonu „Shannona”, zdając się nie przywiązywać najmniejszej wagi do tych słów.

Texar natomiast udał się na dziób parostatku. Zapaliwszy cygaro, nie interesując się więcej swymi kompanami, którzy za nim poszli, jął z uwagą obserwować lewy brzeg rzeki na skraju hrabstwa Putnam.

W tym samym czasie na rufie „Shannona” też rozmawiano na temat wojny. Po odejściu Zermy James Burbank został z dwoma przyjaciółmi — towarzyszami podróży do Saint Augustine. Jednym z nich był jego szwagier, Edward Carrol, drugim zaś mieszkający w Jacksonville Florydczyk, Walter Stannard. Oni także z pewnym ożywieniem rozprawiali o krwawej walce, której wynik był kwestią życia lub śmierci dla Stanów Zjednoczonych. Ale, jak zobaczymy, James Burbank oceniając jej wyniki, osądzał je inaczej niż Texar.

— Spieszno mi wrócić do Camdless Bay — powiedział. — Wyjechaliśmy dwa dni temu. Może nadeszły jakieś nowiny z wojny?

Może Dupont i Sherman zdobyli już Port Royal i wyspy Południowej Karoliny?

— Na pewno nie omieszkają tego uczynić — odparł Edward Carrol. — I bardzo by mnie zdziwiło, gdyby prezydent Lincoln nie rozważał wkroczenia na teren Florydy.

— Najwyższy czas! — dodał Burbank. — Tak! Już pora, żeby Unia narzuciła swą wolę tym wszystkim Południowcom z Georgii i Florydy, którzy uważają, że są od tego zbyt oddaleni, aby ich kiedykolwiek mogło dotyczyć! Sami widzicie, do jakiego zuchwalstwa może to doprowadzić przybłędów w rodzaju Texara! Czuje, że ma poparcie tutejszych zwolenników niewolnictwa, więc podburza ich przeciwko nam, ludziom z Północy, których położenie, coraz trudniejsze, doznaje jeszcze uszczerbku z powodu wojny!

— Masz rację, James — rzekł Carrol. — Ważne jest, żeby Floryda jak najszybciej znalazła się pod władzą rządu waszyngtońskiego. Z niecierpliwością czekam, aż armia federalna zaprowadzi tu porządek, inaczej będziemy musieli opuścić nasze plantacje.

— To już kwestia kilku dni, moi drodzy — powiedział Walter Stannard. — Przedwczoraj, kiedy opuszczałem Jacksonville, zaczynano się niepokoić, bo podobno komodor Dupont zamierza wpłynąć na Saint Johns. I to stało się pretekstem do gróźb skierowanych przeciw tym, którzy nie myślą tak samo jak zwolennicy niewolnictwa. Boję się, żeby jacyś buntownicy nie obalili w najbliższym czasie naszych władz miejskich na korzyść indywiduów najgorszego pokroju.

— Nie dziwi mnie to — odpowiedział Burbank. — Toteż gdy wojska federalne będą się zbliżały, musimy być przygotowani na ciężkie chwile. Nie da się tego jednak uniknąć.

— Bo i cóż możemy zrobić? — podjął Stannard. — Nawet jeżeli w Jacksonville i kilku innych miastach Florydy jest paru osadników, którzy są tego samego co i my zdania w kwestii niewolnictwa, to przecież nie ma ich na tyle, aby przeszkodzić wybrykom secesjonistów. Dla naszego bezpieczeństwa powinniśmy liczyć tylko na wejście federalistów, i jeszcze należałoby życzyć sobie, żeby jeśli zapadła decyzja o ich interwencji, stało się to jak najrychlej.

— Niechże już wreszcie wejdą! — zawołał James Burbank. — I niech nas uwolnią od tej łobuzerii!

Zobaczymy wkrótce, czy ludzie z Północy, zmuszeni sytuacją ro dzinną lub majątkową do życia wśród sprzyjających niewolnictwu Południowców i dostosowania się do panujących tam zwyczajów, mieli prawo tak właśnie się wyrażać i obawiać się najgorszego.

Rozważania Jamesa Burbanka i jego przyjaciół na temat wojny były zgodne z prawdą. Rząd federalny istotnie przygotowywał wyprawę z zamiarem podporządkowania sobie Florydy. Nie tyle chodziło o zawładnięcie stanem czy o zajęcie go przez wojsko, ile o zamknięcie wszystkich dróg przemytnikom, forsującym blokadę morską zarówno w celu wywozu miejscowych produktów, jak i przewozu broni oraz amunicji. Dlatego też „Shannon” nie ważył się już obsługiwać południowych wybrzeży Georgii będących av rękach wojsk Północy. Przezornie zatrzymywał się na granicy, nieco poza ujściem Saint Johns, na północ od Wyspy Amelii, w porcie Femandina, skąd biegnie linia kolejowa z Cedar Keys, która ukośnie przecina półwysep dochodząc do Zatoki Meksykańskiej. Powyżej Wyspy Amelii i rzeczki Saint Mary „Shannon” narażałby się na ujęcie przez okręty federalne, nieustannie strzegące tej części wybrzeża.

W związku z tym pasażerami statku byli głównie Florydczycy nie zmuszeni do wyjazdu poza granice stanu. Wszyscy mieszkali w miastach, osiedlach i osadach położonych na brzegach Saint Johns lub jego dopływów, a w większości w Saint Augustine lub w Jackson-ville. Mogli zsiadać ze statku w tych miejscowościach wprost na umieszczone przy przystani pomosty albo też na drewniane estakady zbudowane na sposób angielski, dzięki czemu nie musieli korzystać z łodzi.

Wszelako jeden z pasażerów parowca zamierzał opuścić go na środku rzeki. Miał w planie, nie czekając, aż „Shannon” zatrzyma się w którejś z obowiązkowych przystani, wysiąść w miejscu, skąd nie było widać żadnego osiedla ani samotnego domu, ani nawet szałasu myśliwskiego czy rybackiego.

Tym pasażerem był Texar.

Około szóstej wieczorem na „Shannonie” rozległy się trzy głośne gwizdki. Niemal równocześnie koła stanęły i statek dał się nieść prądowi, bardzo łagodnemu w tej części rzeki. Znajdował się wtedy w pobliżu Czarnej Zatoki.

Zatoka ta jest wydrążoną na lewym brzegu rzeki głęboką niecką, do której wpada maleńka rzeczka bez nazwy, przepływająca u stóp Fort Heilman położonego niemal na granicy hrabstw Putnam i Du val. Wąskie wejście do niej niknie całkowicie pod sklepieniem gęstych gałęzi o liściach przeplatających się niczym osnowa gęsto utkanego płótna. Tej ponurej laguny okoliczni mieszkańcy właściwie nie znają. Nikt nigdy nie próbował tam wejść i nikt nie wiedział, że służy ona Texarowi za schronienie. Wynika to stąd, że w miejscu, gdzie znajduje się wejście do Czarnej Zatoki, brzeg rzeki wydaje się ciągnąć nieprzerwanie. Toteż przy szybko zapadającej nocy wpłynąć łodzią w mroczną zatokę mógł tylko żeglarz dobrze z nią obeznany. Na pierwsze dźwięki gwizdka „Shannona” natychmiast odpowiedział trzykrotnie powtórzony okrzyk. Blask ognia, przeświecający między wysokimi trawami, zaczął się przesuwać. Znaczyło to, że jakaś łódź nadpływa i przybije do burty parostatku.

Było to czółno — malutka łódka z kory, którą poruszało się i kierowało zwykłym wiosłem. Wkrótce czółno znajdowało się zaledwie pół kabla od „Shannona”.

Texar podszedł wtedy do znajdującego się na przedniej pokładówce otworu do spuszczania trapu i złożywszy dłonie w trąbkę, zawołał:

— Ahoj!

— Ahoj! — usłyszał w odpowiedzi.

— To ty, Skambo?

— Tak, panie.

— Przybijaj!

Czółno przybiło do burty. W blasku przymocowanej do niego latarni można było ujrzeć kierującego nim człowieka. Był to czarnowłosy Indianin, nagi do pasa, a sądząc po torsie widocznym w świetle — nie ułomek.

Texar zwrócił się ku swym kompanom i uścisnął im dłonie, mówiąc znacząco „do zobaczenia”. Rzuciwszy jeszcze złowróżbne spojrzenie w stronę Burbanka, zszedł po schodkach umieszczonych za bębnem koła na lewej burcie i znalazł się przy Indianinie. Kilkoma ruchami koła parostatek oddalił się od czółna, a na pokładzie nikomu do głowy by nie przyszło, że lekka łódeczka wpłynie pod mroczną plątaninę gałęzi.

— O jednego łajdaka mniej na pokładzie! — powiedział wtedy Edward Carrol, nie przejmując się, że jego słowa dotrą do popleczników Texara.

— Tak — przyznał James Burbank — i równocześnie niebezpiecznego złoczyńcę. Ja w to nie wątpię, chociaż ten nędznik zawsze potrafi wybrnąć z kłopotu przez te swoje naprawdę niewytłumaczalne alibi.

— W każdym razie — odezwał się Stannard — jeżeli dziś w nocy w okolicach Jacksonville zostanie popełniona jakaś zbrodnia, jego nie będzie można o to oskarżyć, skoro opuścił „Shannona”!

— Niepodobna to pojąć! — rzekł Burbank. — Gdyby mi ktoś powiedział, że w chwili, gdy o tym mówimy, widziano go na północy Florydy, pięćdziesiąt mil stąd, jak popełniał rabunek albo mord, nie byłbym tym wcale zdziwiony! Co prawda, gdyby udało mu się udowodnić, że nie jest sprawcą tej zbrodni, to po tym, co zaszło, też by mnie to bardziej nie zdziwiło. Ale za dużo mówimy o tym człowieku. Wracasz do Jacksonville, Walterze?

— Jeszcze dzisiaj wieczorem tam będę.

— Córka czeka na ciebie?

— Tak, i chcę ją jak najszybciej zobaczyć.

— Rozumiem to — odparł Burbank. — A kiedy masz zamiar przyjechać do Camdless Bay?

— Za kilka dni.

— Przyjeżdżaj więc, jak tylko to będzie możliwe, mój drogi. Wiesz, że jesteśmy w przededniu ważnych wydarzeń, a ich waga jeszcze wzrośnie, gdy nadejdą oddziały federalne. Zastanawiam się też, czy nie bylibyście z Alicją bezpieczniejsi w naszym Castle House niż w mieście, gdzie Południowcy mogą się dopuścić wszelkich wybryków.

— Ech, czyż ja sam nie jestem z Południa?

— Bez wątpienia, ale myślisz i postępujesz jak człowiek z Północy!

Godzinę później „Shannon”, niesiony coraz szybszym odpływem, mijał niewielką osadę Mandarin, położoną na szczycie zielonego wzgórza. A pięć mil niżej zatrzymał się na prawym brzegu rzeki. Znajdowało się tam nabrzeże załadowcze, do którego mogły przybijać statki, by zabrać ładunek. Nieco powyżej wystawał miły dla oka pomost, lekka drewniana kładka zawieszona na stalowych linach. Była to przystań w Camdless Bay.

Na skraju pomostu czekało dwóch Murzynów z latarniami, gdyż ściemniło się już zupełnie.

James Burbank pożegnał się ze Stannardem i w towarzystwie Edwarda Carrola zeskoczył na kładkę.

Za nim szła Zerma, która z daleka odpowiedziała na dziecięcy głosik:

— Jestem już, Dy!... Jestem!

— A tatuś?...

— Tatuś też!

Latarnie oddaliły się, „Shannon” zaś ruszył dalej, skręcając ku lewemu brzegowi. Trzy mile za Camdless Bay, po drugiej stronie rzeki, zatrzymał się przy pomoście w Jacksonville, by wysadzić na ląd większość swoich pasażerów.

Walter Stannard opuścił tam statek razem z trzema czy czterema spośród ludzi, z którymi półtorej godziny wcześniej pożegnał się Te-xar, kiedy to czółnem przypłynął po niego Indianin. Na pokładzie parostatku pozostało już tylko nie więcej jak pół tuzina pasażerów; jedni z nich płynęli do Pablo, małego osiedla położonego w pobliżu latarni morskiej wznoszącej się przy ujściu Saint Johns, inni udawali się na wyspę Talbot znajdującą się pośrodku wejścia na szlak wodny o tej samej nazwie, pozostali zaś kierowali się do portu Fernandina. „Shannon” pruł więc dalej wody rzeki, której ujście udało mu się przebyć bez przeszkód. Godzinę później zniknął za załomem w zatoce Trount, gdzie Saint Johns miesza swe niespokojne już wody z burzliwymi falami oceanu.

ROZDZIAŁ II

CAMDLESS BAY

Camdless Bay — tak nazywała się plantacja Jamesa Burbanka. Tam właśnie bogaty osadnik mieszkał ze swą rodziną. Nazwa posiadłości pochodziła od imienia jednej z zatok Saint Johns, otwierającej się nieco powyżej Jacksonville na przeciwległym brzegu. Przy tak niewielkiej odległości połączenie z miastem nie było trudne. Dobrą łodzią, przy wietrze północnym lub południowym, korzystając z odpływu, by tam dotrzeć, i z przypływu, by wrócić, wystarczała godzina na przebycie trzech mil dzielących Camdless Bay od stolicy hrabstwa Duval.

Do Jamesa Burbanka należała jedna z najpiękniejszych posiadłości w okolicy. I on był bogaty, i jego rodzina, a fortunę uzupełniały jeszcze pokaźne nieruchomości leżące w stanie New Jersey, który graniczy ze stanem Nowy Jork.

Niezwykle trafny wybór miejsca na prawym brzegu Saint Johns sprawił, że plantacja miała znaczną wartość. Ręka ludzka nie musiała niczego dodawać do tak korzystnego położenia ofiarowanego przez samą naturę. Teren nadawał się do wszechstronnej eksploatacji. Toteż kierowana przez człowieka mądrego, energicznego, w sile wieku, wspieranego w swych wysiłkach przez pracujących u niego ludzi, któremu w dodatku nie brakowało funduszy, plantacja Camdless Bay była w stanie wspaniałego rozkwitu.

Posiadłość miała dwanaście mil obwodu, a jej powierzchnia wynosiła cztery tysiące akrów. Jeśli nawet istniały większe w południowych stanach Unii, to nie były lepiej zagospodarowane. Dom mieszkalny, budynki gospodarcze, stajnie, obory, chaty niewolników, magazyny przeznaczone do przechowywania płodów ziemi, warsztaty i przetwórnie do ich obróbki, tor kolejowy biegnący wokół posiadłości do niewielkiego portu załadowczego, drogi dla pojazdów — wszystko przewidziano mając na uwadze użyteczność. Już na pierwszy rzut oka widać było, że zostało to pomyślane, urządzone i wykonane przez Amerykanina z Północy. Jedynie kolonie w Wirginii i obu Karolinach mogłyby rywalizować z Camdless Bay. Na dodatek ziemie plantacji składały się z „high-hummoks” — gleby wysokiej wartości, najwłaściwszej do uprawy zbóż, z „low-hummoks” — gleb gorszych, które nadają się pod uprawę krzewów kawowych i kakaowych, oraz z „marshs”, czyli rodzaju zasolonych sawann, gdzie najlepiej rośnie ryż i trzcina cukrowa.

Jak wiadomo, bawełna z Georgii i Florydy, ze względu na długość włókien i ich jakość, jest najwyżej cenioną na rynkach europejskich i amerykańskich. Toteż poletka bawełniane, z rosnącymi w regularnych odstępach sadzonkami o pastelowozielonych Ustkach i kwiatach w kolorze malwy, przynosiły plantacji największe dochody. W sezonie zbiorów poletka te, o powierzchni od jednego do półtora akra, pokrywały się szałasami, w których mieszkali wtedy niewolnicy — kobiety i dzieci obarczone zbieraniem torebek i wyciąganiem z nich kłaczków bawełny, a praca to bardzo delikatna, nie można bowiem uszkodzić włókien. Bawełna, wysuszona na słońcu, oczyszczona za pomocą kół zębatych i wałów, zbita pod prasą hydrauliczną w bele spięte potem żelazną taśmą, była magazynowana do wywozu. Statki żaglowe bądź parowe mogły przybyć po ładunek bel bawełny wprost do przystani w Camdless Bay.

Obok bawełny James Burbank uprawiał także rozległe pola kawy i trzciny cukrowej. Posiadał więc około tysiąca dwustu krzewów kawowych przypominających jaśminy wielkokwiatowe, wysokich na piętnaście do dwudziestu stóp; ich owoce, wielkości małej wiśni, zawierają dwa ziarenka, które wystarczy tylko wyjąć i wysuszyć. Łąki, a raczej moczary, jeżyły się tysiącem trzcin wybujałych na wysokość do osiemnastu stóp, których czubki chwiały się niczym kity na hełmach oddziału kawalerii w marszu. W Camdless Bay szczególnymi staraniami otaczany był zbiór trzciny cukrowej, otrzymywano z niej bowiem cukier płynny i przetwarzano go na drodze rafinacji, wysoko rozwiniętej w stanach Południa, na cukier rafinowany; do produktów ubocznych należała melasa, służąca do wyrobu rumu, oraz wino trzcinowe, czyli mieszanina płynnego słodziku z sokiem ananasowym lub pomarańczowym. Wprawdzie, w porównaniu z polami bawełny, uprawa tych roślin odbywała się na dużo mniejszą skalę, lecz była bardzo zyskowna. Kilka poletek krzewów kakaowych, kukurydzy, ignamów, patatów, tytoniu, dwieście czy trzysta akrów pola ryżu przynosiło dodatkowe plony plantacji Jamesa Burbanka.

Teren ten eksploatowano także w inny jeszcze sposób, dający dochody przynajmniej równe produkcji bawełny. Chodzi o wyrąb niewyczerpalnych lasów porastających plantację. Oprócz płodów drzewek cynamonowych, pieprzowych, pomarańczowych, cytrynowych, mangowych, chlebowych, oliwek, figowców i niemal wszystkich europejskich drzew owocowych, które świetnie się zaaklimatyzowały na Florydzie, ciągnięto jeszcze zyski z regularnego wycinania lasów. Jakież tam było bogactwo kampeszy, wiązów meksykańskich, tak rozmaicie obecnie wykorzystywanych, baobabów, drzew koralowych o łodygach i kwiatach krwistoczerwonych, kasztanowców, czarnych orzechów, zielonych dębów, modrzewi dostarczających doskonałego budulca na szkielety statków i omasztowanie, pinii, tulipanowców, jodeł, cedrów, a zwłaszcza cyprysów, tak powszechnych na całym półwyspie, że lasy cyprysowe ciągną się tam niekiedy na przestrzeni nawet i stu mil. Burbank musiał zbudować kilka tartaków w rozmaitych punktach plantacji. Ustawione na wpadających do Saint Johns rzeczkach zapory przydawały spadku ich spokojnemu nurtowi, co z kolei umożliwiało otrzymanie energii mechanicznej niezbędnej do przycinania belek, kloców czy desek, które co roku mogła wywozić setka statków, wypełniając nimi ładownie po brzegi.

Należy jeszcze wymienić rozległe i żyzne łąki, gdzie wypasano konie i muły, oraz stada bydła, których produkty zaspokajały wszelkie potrzeby.

Jeśli chodzi o rozmaite gatunki ptactwa zamieszkujące lasy i równiny, to z trudem można by sobie wyobrazić, ile gnieździło się ich w Camdless Bay — jak zresztą na całej Florydzie. Nad lasami krążyły z szeroko rozpostartymi skrzydłami orły białogłowe, których przenikliwy krzyk przypomina fanfarę dobywającą się z pękniętej trąbki, sępy o rzadko spotykanej drapieżności, olbrzymie czaple o dziobie ostrym niczym bagnet. Na brzegu rzeki, między wysokimi trzcinami, pod plątaniną gigantycznych bambusów, żyły czerwone flamingi, białe ibisy, które zda się, uleciały prosto z jakiegoś egipskiego malowidła, pelikany niezwykłych rozmiarów, miriady rybitw, wszelkiego rodzaju ptaszory, czerwonopióre kuliki o brunatnym puchu biało nakrapianym, połyskujące złotem zimorodki, całe tłumy nurków, kurek wodnych, świstunów, cyranek, siewek, nie mówiąc już o nawałnikach, burzykach, krukach, mewach, faetonach, które jeden podmuch wiatru przeganiał aż do rzeki, a czasem nawet latających rybach będących łatwą zdobyczą dla łakomczuchów. Na łąkach roi ło się od kszyków, biegusów, bekasów morskich, indyków, kuropatw, gołębi o białych łebkach i czerwonych łapkach; z jadalnych czworonogów były tam króliki o długim ogonie, coś pośredniego między europejskim królikiem i zającem, stada danieli; nie brakowało też szopów praczy, żółwi, ichneumonów, a także, na nieszczęście, jadowitych gatunków węży. Tacy oto przedstawiciele świata zwierzęcego występowali na terenie posiadłości Camdless Bay, nie licząc Murzynów — mężczyzn i kobiet — pracujących na plantacji. Bo czyż owych istot ludzkich okrutne prawo do posiadania niewolników nie upodabnia do zwierząt kupowanych i sprzedawanych niczym bydlęta?

Jak to się stało, że James Burbank, zwolennik zniesienia niewolnictwa, federalista, który z utęsknieniem oczekiwał zwycięstwa Północy, nie wyzwolił jeszcze niewolników ze swojej plantacji? Czy zawaha się to uczynić, jak tylko warunki ku temu będą sprzyjające? Z pewnością nie! I była to tylko kwestia tygodni, może nawet dni, ponieważ wojska federalne opanowały już niektóre pobliskie punkty w sąsiednim stanie i przygotowywały się do zajęcia Florydy.

James Burbank zastosował już zresztą w Camdless Bay wszelkie środki mogące polepszyć los jego niewolników. Było ich około siedmiuset obojga płci, mieszkali przyzwoicie w przestronnych, starannie utrzymanych chatach, żywności mieli pod dostatkiem, a pracowali na miarę swoich sił. Główny zarządca plantacji i jego pomocnicy otrzymali rozkaz, aby traktować ich sprawiedliwie i łagodnie. Wszelkie prace były przez to tylko lepiej wykonywane, choć już od dawna w Camdless Bay nie stosowano kar cielesnych. Stanowiło to uderzający kontrast ze zwyczajami na większości plantacji florydzkich, a na takie poczynania sąsiedzi Burbanka patrzyli niechętnym okiem. Stąd też, z czego wkrótce zdamy sobie sprawę, trudna sytuacja tych okolic — zwłaszcza w okresie, gdy broń miała rozwiązać problem niewolnictwa.

Liczna służba plantacji ulokowana była w wygodnych i czystych chatach. Zgrupowane po pięćdziesiąt, tworzyły one dziesięć jakby osad skupionych wzdłuż strumieni. Żyli w nich Murzyni ze swymi żonami i dziećmi. Każdą rodzinę w miarę możliwości przydzielono do tych samych robót na polach, w lasach lub przetwórniach, dzięki czemu jej członkowie nie byli rozdzieleni w godzinach pracy. Na czele osady stał pomocnik administratora plantacji, pełniący w niej funkcję zarządcy, żeby nie powiedzieć burmistrza, i kierował tą małą społecznością podległą stolicy. Stolicą była wydzielona część Camdless Bay, otoczona wysokim ostrokołem, którego przylegające do siebie, pionowo ustawione paliki do połowy zasłaniała zieleń bujnej roślinności florydzkiej. Tam właśnie wznosił się dom mieszkalny Burbanków.

Skrzyżowanie domu z zamkiem, budowla ta otrzymała nazwę, na jaką zasługiwała: Castle House.

Camdless Bay już od bardzo dawna należała do rodziny Burbanków. W czasach, gdy trzeba się było obawiać napadów Indian, właściciele plantacji musieli ufortyfikować swą siedzibę. Jeszcze nie tak dawno generał Jessup bronił Florydy przed Seminolami. Bardzo długo koloniści musieli straszliwie cierpieć z powodu obecności owych nomadów. Nie tylko rabunek pozbawiał ich majątków, ale i krew ofiar tych łupieżców plamiła domostwa, niszczone potem przez pożar. Nawet miastom nieraz groził napad i grabież. W wielu miejscach widnieją ruiny, które krwiożerczy Indianie zostawili po swoim przejściu. Niecałe piętnaście mil od Camdless Bay, w pobliżu osady Mandarin, pokazują jeszcze „krwawy dom”, gdzie pewien kolonista, niejaki Motte, jego żona i trzy córki zostali oskalpowani, a następnie zmasakrowani przez tych barbarzyńców. Teraz jednak skończyła się już wojna między białymi i czerwonoskórymi. Seminole, ostatecznie pobici, musieli szukać schronienia daleko na zachód od Missisipi. Mówi się jeszcze tylko o kilku bandach, które kryją się gdzieś w bagnistej części Florydy południowej. Okolica ta nie musi się zatem więcej obawiać dzikich tubylców.

Zrozumiałe jest więc teraz, iż domostwa kolonistów musiały być budowane w taki sposób, żeby wytrzymać niespodziewany atak Indian i bronić się przed nim, dopóki nie nadejdą oddziały ochotnicze, tworzone w okolicznych miastach i osadach. Podobnie było z Castle House.

Castle House wznosił się na lekkim wybrzuszeniu terenu, pośrodku ogrodzonego parku o powierzchni trzech akrów, zaokrąglającego się kilkaset jardów od brzegu Saint Johns. Dość głęboki strumień opływał ów park, otoczony palisadą z bali uzupełniającą fortyfikacje, a dostęp do niego możliwy był tylko przez jeden mostek przerzucony przez potok. Za pagórkiem gęsto rosnące, wspaniałe drzewa opadały wzdłuż zboczy parku, ujmując go w zielone ramy.

Długa aleja ocieniona bambusami, których gałęzie splatały się w łuk, biegła od przystani w Camdless Bay aż do pierwszych trawników przed domem. Dalej, na całej wolnej przestrzeni między drzewami, rozciągały się zielone murawy poprzecinane szerokimi alejami, otoczone białymi balustradami, a przed frontową ścianą Castle House kończyły się wysypanym piaskiem tarasem.

Dworek ów, o dość nieregularnych kształtach, ofiarowywał wiele niespodzianek i nie mniej fantazji w szczegółach konstrukcji. Jednakże można było — rzecz niezwykle istotna — bronić się w jego murach i wytrzymać kilkugodzinne oblężenie, gdyby napastnicy sforsowali ostrokół otaczający park. Okna na parterze opatrzone zostały żelaznymi kratami. Główne wejście, znajdujące się w ścianie frontowej, miało wytrzymałość bramy warowni. W kilku miejscach na szczycie murów wznosiły się, zbudowane z płyt marmurowych, wieżyczki o stożkowatych dachach, czyniąc obronę łatwiejszą, ponieważ pozwalały zaatakować wroga z flanki. Zredukowane do niezbędnego minimum otwory drzwiowe i okienne, wznoszący się nad całością donżon, na którym powiewała gwiaździsta flaga Stanów Zjednoczonych, linie blanków, ściany pochyłe u podstawy, wysokie dachy, liczne wieżyczki, grube mury z wybitymi w nich tu i ówdzie strzelnicami — wszystko to sprawiało, że budowla przypominała raczej fortecę niż dworek czy willę.

Jak już zostało wspomniane, Castle House w taki właśnie sposób należało zbudować, aby zapewnić bezpieczeństwo jego mieszkańcom w okresie, kiedy na Florydzie zdarzały się barbarzyńskie napady Indian. Istniał tam nawet tunel podziemny, który przechodząc pod ostrokołem i potokiem, łączył budynek z niewielką zatoczką na Saint Johns, zwaną Marino. Tunel ten mógłby się przydać do potajemnej ucieczki w razie zbytniego zagrożenia.

Teraz oczywiście, i to już od dobrych dwudziestu lat, nie zachodziła obawa ataku ze strony wypartych z półwyspu Seminoli. Wiadomo to jednak, co przyszłość gotuje? Kto wie, czy niebezpieczeństwo, którego James Burbank nie musiał się lękać ze strony Indian, nie groziło mu ze strony jego rodaków? Czyż nie był żyjącym w głębi stanów południowych samotnym federalistą, zagrożonym w kolejnych stadiach wojny domowej, tak dotychczas krwawej, tak brzemiennej w prześladowania?

Konieczność zatroszczenia się o bezpieczeństwo Castle Mouse wcale nie przeszkodziła w komfortowym urządzeniu wnętrza. Pomieszczenia były przestronne, apartamenty luksusowe i wspaniale wyposażone. Burbankowie znajdowali w pięknym otoczeniu wszelkie radości i zadowolenie, jakich może dostarczyć fortuna, kiedy łączy się z prawdziwym zmysłem artystycznym tych, co ją posiadają.

Z tyłu dworu, w wydzielonym parku, wspaniałe ogrody ciągnęły się aż do ostrokołu, którego pale kryły się pod roślinami pnącymi, a wśród nich polatywały tysiące kolibrów. Rosły tam, radując węch i wzrok, oliwki, figowce, granatowce, kępy magnolii, których kwiaty o barwie starej kości słoniowej roztaczały w powietrzu swą woń, krzaki palm poruszające na wietrze wachlarzami liści, girlandy lian o fioletowym odcieniu, juki podzwaniające niczym ostre szable, różaneczniki, krzewy mirtu i grejpfrutów, i wszystko to, co należy do flory strefy podzwrotnikowej.

Na skraju ogrodzenia, pod kopułą cyprysów i baobabów, kryły się stajnie, wozownie, psiarnie, obory i kurniki. Dzięki koronom tych pięknych drzew, przez które nawet na tej szerokości geograficznej słońce nie mogło się przedrzeć, zwierzęta domowe nie cierpiały z powodu letnich upałów. Doprowadzone od pobliskich strumieni kanały z wodą bieżącą podtrzymywały miły i zdrowy chłód.

Jak widać, ta wydzielona część posiadłości, przeznaczona wyłącznie dla gospodarzy Camdless Bay, była cudownie urządzoną enklawą pośród rozległej plantacji Jamesa Burbanka. Spoza ostrokołu nie dobiegał ani łoskot oczyszczalni bawełny, ani huk tartaków, ani uderzenia siekiery o pnie drzew, ani żaden inny hałas spośród tych, jakie niesie ze sobą tak duża aktywność. Mogły tam tylko dotrzeć, przelatując z drzewa na drzewo, tysiące florydzkich ptaków. Ale ci skrzydlaci śpiewacy, których barwne upierzenie rywalizuje z przepysznymi kwiatami tej strefy, byli nie gorzej widziani niż wonie, jakimi przesiąkała bryza pieszcząc swym oddechem pobliskie łąki i lasy.

Tak wyglądała należąca do Jamesa Burbanka plantacja Camdless Bay, jedna z najbogatszych we Florydzie wschodniej.

ROZDZIAŁ III

WOJNA SECESYJNA

Należy wspomnieć krótko o wojnie secesyjnej, z którą opowieść ta jest bezpośrednio związana.

Najpierw musimy zaznaczyć rzecz następującą: otóż, jak stwierdził hrabia de Paris, były adiutant generała Mac Clellana, w swej godnej uwagi „Historii wojny domowej w Ameryce”, przyczyną tej wojny nie była ani kwestia taryf celnych, ani rzeczywista różnica pochodzenia mieszkańców Północy i Południa. Na całym terytorium Stanów Zjednoczonych panowała rasa anglosaska. Także i sprawy handlowe nie wchodziły nigdy w grę w tej straszliwej bratobójczej walce. „Niewolnictwo, kwitnące w jednej połowie republiki, a zniesione w drugiej, stworzyło dwa wrogie sobie społeczeństwa. Dogłębnie zmodyfikowało obyczaje w tej części, w której panowało, pozostawiając nie zmienioną pozorną formę władzy. I ono właśnie stało się nie pretekstem czy okazją, ale jedyną przyczyną antagonizmu, którego nieuniknioną konsekwencją była wojna domowa.”

W stanach niewolniczych istniały trzy klasy społeczne. Najniższa to cztery miliony pozbawionych wolności Murzynów, czyli jedna trzecia całego społeczeństwa. Najwyższa to kasta właścicieli, stosunkowo mało wykształcona, bogata, pyszna, która zachowywała wyłącznie dla siebie kierowanie sprawami publicznymi. Między nimi istniała bardzo płynna klasa ludzi leniwych, biednych, klasa „białej nędzy”. I to ona, wbrew wszelkim oczekiwaniom, okazała się najżarliwszym zwolennikiem niewolnictwa w obawie, że znajdzie się na jednym poziomie z wyzwolonymi Murzynami.

Północ miała więc natknąć się na przeciwnika w postaci nie tylko bogatych plantatorów, ale także „białej nędzy”, która, zwłaszcza na wsi, żyła wśród niewolników. Wybuchła straszliwa wałka. Potrafiła wywołać nawet w rodzinach takie rozłamy, że jeden brat walczył pod flagą konfederatów, drugi zaś federalistów. Ale szlachetny naród bez wahania dążył do całkowitego obalenia niewolnictwa. Już w poprzednim stuleciu sławny Franklin żądał jego zniesienia. W roku 1807 Jefferson doradzał kongresowi „zakazanie handlu, którego likwidacji od dawna już wymaga etyka, honor i najwyższe dobro kraju”. Północ słusznie zatem ruszyła przeciwko Południu i ujarzmiła je. Miało z tego zresztą wyniknąć ściślejsze zjednoczenie wszystkich części republiki oraz zlikwidowanie tak zgubnego, tak złowróżbnego złudzenia, jakoby każdy obywatel winien był posłuszeństwo w pierwszym rzędzie własnemu stanowi, a dopiero później całemu związkowi amerykańskiemu.

I właśnie na Florydzie zrodziły się pierwsze problemy związane z niewolnictwem. Na początku stulecia żoną jednego z wodzów indiańskich, Metysa o imieniu Osceola, była brązowa niewolnica urodzona na bagnistych terenach Florydy, zwanych Everglades. Któregoś dnia kobietę tę schwytali łapacze niewolników i uprowadzili siłą. Osceola zbuntował Indian, rozpoczął walkę antyniewolniczą, został ujęty i zmarł w fortecy, w której go uwięziono. Walka jednak toczyła się nadal, a jak mówi historyk Thomas Higginson, „koszty, jakich wymagała, okazały się trzykrotnie wyższe od sumy wypłaconej niegdyś Hiszpanii przy zakupie Florydy”.

A oto jakie były początki wojny secesyjnej i jak się przedstawiały sprawy w lutym 1862 roku, czyli w okresie, kiedy to w Jamesa Burbanka i jego rodzinę miały uderzyć tak straszliwe ciosy, że wydały nam się godne przedstawienia w tej opowieści.

Szesnastego października 1859 roku bohaterski kapitan John Brown na czele niewielkiego oddziału zbiegłych niewolników zajmuje Harpers Ferry w Wirginii. Jego celem jest przywrócenie wolności ludziom kolorowym. Obwieszcza to publicznie. Pobity przez zbrojne oddziały milicji, zostaje uwięziony, skazany na śmierć i powieszony w Charlestonie 2 grudnia 1859 roku wraz z sześcioma towarzyszami.

Dwudziestego grudnia 1860 roku w Południowej Karolinie zbiera się konwencja stanowa i z entuzjazmem zatwierdza dekret o secesji. Kilka miesięcy później, 4 marca 1861 roku, Abraham Lincoln zostaje wybrany prezydentem republiki. Stany Południa uważają ten wybór za zagrożenie panującego w nich niewolnictwa. Jedenastego kwietnia tegoż roku jeden z fortów broniących redy w Charlestonie, Fort Sumter, dostaje się w ręce Południowców dowodzonych przez generała Beauregarda. Pod aktem separatystycznym podpisuje się wkrótce Północna Karolina, Wirginia, Arkansas i Tennessee.

Rząd federalny powołuje sześćdziesiąt pięć tysięcy ochotników. Przede wszystkim należy zabezpieczyć Waszyngton, stolicę Stanów Zjednoczonych Ameryki, przed opanowaniem go przez konfederatów. Północ zaopatruje swoje puste dotąd arsenały, podczas gdy Południe zdążyło swoje zapełnić za czasów prezydentury Buchanana. Sprzęt wojenny jest kompletowany za cenę najwyższych wysiłków. Następnie Abraham Lincoln ogłasza blokadę portów Południa.

Pierwsze operacje wojenne toczą się w Wirginii. Mac Clellan odpiera rebeliantów na zachód. Ale 21 lipca pod Bull Run wojska federalne, zebrane pod rozkazami Mac Dowela, zostają pobite i wycofują się aż pod Waszyngton. O ile Południowcy przestali drżeć o Richmond, swoją stolicę, o tyle mieszkańcy Północy mają powody do niepokoju o stolicę republiki. Kilka miesięcy później federaliści raz jeszcze ponoszą klęskę pod Ball`s Bluff. Wszelako porażka ta zostaje niebawem naprawiona dzięki licznym wypadom, które oddają w ręce unionistów forty Hatteras i Port Royal Harbour. U schyłku roku 1861 naczelne dowództwo wojsk Unii otrzymuje generał George Mac Clellan.

Tego samego roku statki handlarzy niewolników rozpierzchły się po morzach obu półkul. Przyjęto je w portach Francji, Anglii, Hiszpanii i Portugalii — był to poważny błąd, uznano bowiem w ten sposób secesjonistów za prawnie wojującą stronę, co w rezultacie zachęciło do korsarstwa i przedłużyło wojnę domową.

Potem miały miejsce wydarzenia na morzu, które odbiły się szerokim echem. A więc „Sumter” i jego sławny kapitan Semmes. Dalej pojawienie się zaopatrzonego w taran okrętu bojowego „Manas-sas”. Następnie, 12 października, bitwa morska u spływu ramion Missisipi. Z kolei 8 grudnia zatrzymany zostaje „Trent”, statek brytyjski, na którego pokładzie kapitan Wilkes bierze do niewoli dwóch przedstawicieli rządu konfederacji, co omal nie doprowadza do wybuchu wojny między Anglią i Stanami Zjednoczonymi.

W międzyczasie abolicjoniści i secesjoniści, dochodząc aż do stanu Missouri, wydają sobie krwawe walki i odnoszą w nich na przemian to sukcesy, to znów porażki. Jeden z ważniejszych generałów Unii, Lyon, ginie, co powoduje odwrót wojsk federalnych pod Rolla i pochód Price'a z armią Konfederacji w kierunku Północy. Dwudziestego pierwszego października toczy się bitwa pod Frederictown, cztery dni później pod Springfield, a dwudziestego siódmego oddziały federalne pod dowództwem Fremonta zajmują to miasto.

Dziewiętnastego grudnia bitwa między Grantem i Polkiem pozostaje nie rozstrzygnięta. Wreszcie zima, tak ostra na północnych ziemiach Ameryki, kładzie kres operacjom wojennym.

Pierwsze miesiące roku 1862 upływają obu stronom na niezwykłych wysiłkach.

Kongres Północy przegłosowuje ustawę, na mocy której powołanych zostaje pięćset tysięcy ochotników — ich liczba wzrośnie do miliona przy końcu wojny — i zatwierdza pożyczkę w wysokości pięciuset milionów dolarów. Powstają wielkie armie, przede wszystkim Armia Potomacu. Dowodzą nimi generałowie Banks, Butler, Grant, Sherman, Mac Clellan, Meade, Thomas, Kearney, Halleck, żeby wymienić tylko najsławniejszych. Wszystkie formacje mają wejść do walki. Piechotę, kawalerię, artylerię, saperów wciela się do jednorodnych dywizji. Sprzęt wojenny jest produkowany w nadmiernej aż ilości: karabiny typów minie i kolt, działa gwintowane według systemów Parrotta i Rodmana, armaty o gładkiej lufie i działa Dahlgrena, moździerze, działka szybkostrzelne, pociski artyleryjskie Shrapnella, zespoły machin oblężniczych. Organizuje się telegraf i wojskowe służby balonowe, reportaże dziennikarzy z pola walki, transport zapewniony przez dwadzieścia tysięcy wozów zaprzężonych w osiemdziesiąt cztery tysiące mułów. Pod kierunkiem głównego kwatermistrza gromadzi się wszelkiego rodzaju zapasy. Budowane są nowe okręty typu taranowego pułkownika Elleta, kanonierki komodora Foote'a, które po raz pierwszy pojawią się w bitwie morskiej.

Na Południu zapał panuje nie mniejszy. Pracują odlewnie dział w Nowym Orleanie, w Memphis, huty żelaza w Tredogarze w pobliżu Richmondu, gdzie wytwarza się armaty. Ale to nie wystarcza. Rząd Konfederacji zwraca się do Europy. Liège i Birmingham wysyłają ładunki broni, karabiny systemów Armstronga i Whitwortha. Statki przełamujące blokadę, które przypływają do portów po bawełnę płacąc za nią marne grosze, otrzymują ją tylko w zamian za cały ten sprzęt wojenny. Powstaje armia. Dowodzą nią generałowie Johnston, Lee, Beauregard, Jackson, Critenden, Floyd, Pillow. Dołącza się nieregularne oddziały milicji i powstańców do czterystu tysięcy ochotników zwerbowanych co najmniej na rok, a nie dłużej niż na trzy lata, którą to liczbę Kongres separatystyczny zatwierdził dnia 8 sierpnia prezydentowi Jeffersonowi Davisowi.

Przygotowania nie przeszkadzają w podjęciu dalszej walki począwszy od drugiej połowy tej pierwszej zimy. Spośród wszystkich stanów niewolniczych rząd federalny zajmuje na razie tylko Maryland, zachodnią Wirginię, część Kentucky, większość Missouri i niektóre punkty na wybrzeżu.

Dalsze działania wojenne rozpoczynają się najpierw we wschodniej części Kentucky. Siódmego stycznia Garfield zwycięża konfederatów pod Middle Creek, a dwudziestego znów zostają pokonam pod Logen Crass, czyli Mili Springs. Drugiego lutego Grant zaokrętowuje się z dwiema dywizjami na kilka dużych parowców z Tennessee, które ma wspomagać flota pancerna Foote'a. Szóstego w jego ręce wpada Fort Henry. W ten sposób przerwane zostaje jedno ogniwo łańcucha, „na którym — stwierdza historyk wojny domowej — opierał się cały system obrony jego przeciwnika, generała Johnsto-na”. Cumberland i stolica Tennessee są zatem bezpośrednio zagrożone przez oddziały federalne. Toteż Johnston próbuje skoncentrować wszystkie swoje siły w Fort Donelson, aby znaleźć pewniejszy punkt oparcia dla defensywy.

W tym samym czasie inna grupa wojsk, obejmująca szesnaście tysięcy ludzi dowodzonych przez Burnside'a, flotę złożoną z dwudziestu czterech okrętów bojowych i z pięćdziesięciu transportowców, płynie w dół Chesapeake i 12 stycznia odcumowuje z Hampton Roads. Mimo gwałtownych burz 24 stycznia wpływa na wody cieśniny Pimlico, by zająć wyspę Roanoke i podbić wybrzeża Północnej Karoliny. Wyspa jest jednak ufortyfikowana. Kanału zachodniego broni zapora z zatopionych kadłubów statków. Szańce prowizoryczne fortyfikacje utrudniają do niej dostęp. Prawie sześć tysięcy ludzi, wspieranych flotyllą siedmiu kanonierek, jest gotowych powstrzymać wszelki desant. Jednakże, mimo odwagi obrońców, nocą z 6 na 7 lutego wyspa, wraz z dwudziestoma armatami i dwoma tysiącami jeńców, dostaje się w ręce Burnside'a. Nazajutrz federaliści władają już Elizabeth City i całym wybrzeżem cieśniny Albemarle, to znaczy północną częścią tego morza śródlądowego.

By skończyć już z opisem wydarzeń do 6 lutego, należy wspomnieć o pewnym generale Południa, Jacksonie, byłym nauczycielu chemii, surowym żołnierzu broniącym Wirginii. Po powołaniu generała Lee do Richmondu on przejmuje dowództwo armii. Pierwszego stycznia opuszcza Winchester z dziesięcioma tysiącami lu dzi, przebywa Allegheny, chcąc zająć Bath na trasie linii kolejowej z Ohio. Pokonany jednak klimatem, gnębiony burzami śnieżnymi, zostaje zmuszony do powrotu do Winchestera nie osiągnąwszy celu.

A oto co się działo na wybrzeżach stanów Południa od Karoliny aż po Florydę.

W ciągu drugiej połowy roku 1861 Północ posiadała wystarczająco dużo szybkich okrętów, by patrolować morze, choć nie udało jej się pojmać sławnego „Sumtera”, który w styczniu 1862 roku zawinął do Gibraltaru, aby wyzyskać wody europejskie. „Jefferson-Davis”, chcąc umknąć federalistom, chroni się w Saint Augustine na Florydzie i tonie w momencie, gdy wpływa do kanałów portowych. Niemal w tym samym czasie jeden z krążowników patrolujących wody Florydy, „Anderson”, zdobywa korsarski statek „Beauregard”. Ale w Anglii zbroją się nowe statki przemytnicze. Wtedy właśnie Abraham Lincoln proklamuje rozszerzenie blokady do wybrzeży stanów Wirginia i Północna Karolina, co jest blokadą fikcyjną, blokadą na papierze, obejmującą cztery tysiące pięćset kilometrów wybrzeży. Strzegą ich tylko dwie eskadry: jedna blokuje Atlantyk, a druga Zatokę Meksykańską.

Dwunastego października po raz pierwszy konfederaci usiłują uwolnić ujście Missisipi wykorzystując do tego celu „Manassasa” — pierwszy okręt pancerny użyty w tej wojnie — wspomaganego przez flotyllę branderów. Choć atak kończy się niepowodzeniem, a korweta „Richmond” wychodzi z tego cało, to 29 grudnia niewielkiemu parowcowi „Sea-Bird” udaje się uprowadzić szkuner federalny w pobliżu Fort Monroe.

Potrzebny jest tymczasem jakiś punkt, który mógłby służyć jako baza dla krążowników patrolujących Atlantyk. Rząd federalny postanawia zatem zająć Fort Hatteras, który strzeże przesmyku o tej samej nazwie, przesmyku bardzo uczęszczanego przez przełamujące blokadę statki. Fort jest trudny do zdobycia. Wspiera go czworoboczna reduta, zwana Fort Clark, a broni tysiąc ludzi i 7 regiment Północnej Karoliny. Eskadra federalna, złożona z dwóch fregat, trzech korwet, jednego statku zwiadowczego i dwóch dużych parowców, 27 sierpnia rzuca kotwicę przed wejściem do przesmyku. Komodor Stringham i generał Butler ruszają do ataku. Reduta zostaje wzięta. Fort Hatteras, po dość długim oporze, wywiesza wreszcie białą fla gę. Federaliści zdobyli bazę dla swoich operacji na cały czas trwania wojny.

W listopadzie, mimo wysiłków konfederatów, w rękach federalistów pozostaje podlegająca Florydzie wyspa Santa Rosa, położona na wschód od Pensacoli, w Zatoce Meksykańskiej.

Wszelako zdobycie Fort Hatteras nie wystarcza, aby odpowiednio prowadzić dalsze działania. Należy zająć inne jeszcze punkty na wybrzeżach Południowej Karoliny, Georgii, Florydy. Komodor Dupont otrzymuje dwie fregaty parowe — „Wasbah” i „Susquehannah”, trzy fregaty żaglowe, pięć korwet, sześć kanonierek, kilka okrętów zwiadowczych, dwadzieścia pięć węglowców wyładowanych prowiantem, trzydzieści dwa parowce mogące przewieźć piętnaście tysięcy sześciuset ludzi będących pod rozkazami generała Shermana. Flota odpływa 25 października sprzed Fort Monroe. Przeżywszy straszliwy sztorm w okolicach Przylądka Hatteras, wpływa na wody Hilton Head między Charlestonem i Savannah. Tam właśnie jest zatoka Port Royal, jedna z najważniejszych spośród należących do konfederatów, w której generał Ripley dowodzi wojskami zwolenników niewolnictwa. Dwa forty, Walker i Beauregard, strzegą wejścia do zatoki w odległości czterech tysięcy metrów jeden od drugiego. Broni jej ponadto osiem parowców, a mierzeja czyni ją niemal niedostępną dla atakującej floty.

Piątego listopada droga dla okrętów jest oznakowana i po wymianie niewielu wystrzałów z dział Dupont wpływa do zatoki, nie mogąc na razie wysadzić na ląd oddziałów Shermana. Siódmego przed południem atakuje najpierw Fort Walker, a potem Fort Beauregard. Miażdży je gradem najcięższych pocisków. Forty zostają opuszczone. Federaliści opanowują je niemal bez walki, a ten tak ważny dla dalszych działań wojennych punkt zajmuje Sherman. Był to cios w samo serce stanów Południa. Sąsiednie wyspy dostają się, jedna po drugiej, w ręce wojsk Północy, nawet wyspa Tybee i Fort Pulaski, który broni wejścia do portu Savannah. W końcu roku Dupont panuje nad pięcioma dużymi zatokami: North Edisto, Saint Helena, Port Royal, Tybee, Warsaw, oraz nad całym łańcuchem wysepek rozsianych u brzegów Karoliny i Georgii. Wreszcie 1 stycznia 1862 roku kolejne zwycięstwo pozwala mu zdobyć konfederackie fortyfikacje wzniesione na brzegach Coosaw.

Takie oto było położenie stron walczących w pierwszych dniach lutego 1862 roku. Tak daleko na Południe dotarły wojska Unii w momencie, gdy okręty komodora Duponta i oddziały Shermana zagrażały Florydzie.

ROZDZIAŁ IV

BURBANKOWIE

Było już kilka minut po siódmej, kiedy James Burbank i Edward Carrol weszli po schodach na podest, na który od strony Saint Johns otwierały się główne drzwi Castle House. Zerma, trzymając dziewczynkę za rękę, szła za nimi. Znaleźli się w holu przypominającym wielką, zaokrągloną sień z podwójnie zakręconymi schodami prowadzącymi na wyższe piętra.

Stała tam pani Burbank w towarzystwie Perry'ego, głównego rządcy plantacji.

— Zaszło coś nowego w Jacksonville? — Nic, mój drogi.

— A od Gilberta nie ma wieści?

— Owszem... List!

— Chwała Bogu!

Takie były pierwsze słowa, jakie zamienili ze sobą pani Burbank i jej mąż.

James Burbank, uściskawszy żonę i małą Dy, rozpieczętował list, który mu podano.

Listu nie otwarto pod jego nieobecność. Zważywszy na położenie tego, spod czyjej ręki wyszedł, oraz jego żyjącej na Florydzie rodziny, pani Burbank wolała, żeby jej mąż pierwszy zapoznał się z treścią listu.

— Przypuszczam, że nie przyszedł pocztą? — zapytał James Burbank.

— O, nie, proszę pana! — odparł Perry. — Byłoby to zbyt wielką nierozwagą ze strony pana Gilberta.

— A kto go przyniósł?

— Pewien człowiek z Georgii, któremu widać nasz młody porucznik mógł zaufać.

— Kiedy przyszedł list?

— Wczoraj.

— A gdzie ten człowiek?

— Zaraz odjechał.

— Wynagrodzony odpowiednio za przysługę?

— Tak, mój drogi, wynagrodzony — odparła pani Burbank — ale przez Gilberta, od nas nie chciał już nic przyjąć.

Hol oświetlały dwie lampy stojące na marmurowym stoliku przed szeroką kanapą, na której usiadł Burbank. Jego żona i córka zajęły miejsca obok. Edward Carrol, uścisnąwszy dłoń siostry, spoczął w fotelu. Zerma i Perry stali koło schodów. Obydwoje byli wystarczająco zżyci z rodziną, by list odczytać w ich obecności.

Burbank rozerwał kopertę.

— Datowany trzeciego lutego — powiedział.

— A więc cztery dni temu! — odparł Edward. — To dawno w obecnej sytuacji...

— Czytaj, tatusiu, no czytaj już! — zawołała dziewczynka ze zniecierpliwieniem zupełnie zrozumiałym w jej wieku.

Oto co zawierał list:

Na pokładzie „Wabasha”
kotwicowisko Edisto,
3 lutego 1862 roku
Drogi Ojcze!

Najpierw ściskam gorąco Mamę, moją Siostrzyczką i Ciebie. Nie zapominam także o wuju Edwardzie i żeby już niczego nie przeoczyć, przesyłam naszej drogiej Zermie moc serdeczności od jej męża, dzielnego i oddanego mi Marsa. Obaj mamy się tak dobrze, jak to tylko możliwe, i bardzo już chcemy znaleźć się wśród Was! Nastąpi to już wkrótce, choćby miał nas przekląć nasz czcigodny rządca, pan Perry, który w obliczu postępów Północy musi niezwykle złorzeczyć, będąc tak zatwardziałym zwolennikiem niewolnictwa!

— No, to się panu dostało, Perry — odezwał się Carrol.

— Każdy ma swoje zapatrywania — odpał Perry tonem człowieka wcale nie mającego zamiaru wyzbywać się własnych poglądów.

James Burbank czytał dalej:

List ten doręczy Warn człowiek, którego jestem pewien, nie miejcie zatem co do niego żadnych obaw. Wiecie już zapewne, że eskadra komodora Duponta opanowała zatoką Port Royal i okoliczne wyspy. Północ zaczyna więc powoli zdobywać przewagą nad Południem. Toteż jest bardzo prawdopodobne, że rząd federalny spróbuje zająć główne porty Florydy. Mówi się o akcji, jaką wspólnie podejmą Dupont i Sherman w końcu tego miesiąca. Przypuszczalnie zajmiemy wtedy zatoką Saint Andrews. A stamtąd będzie już można wkroczyć na teren stanu.

Jakże spieszno mi znaleźć się tam, drogi Ojcze, i to z naszą zwycięską flotą! Wciąż niepokoi mnie położenie mojej rodziny pośród tych wszystkich Południowców. Ale bliska już chwila, kiedy jawnie będziemy święcić zwycięstwo idei, którym zawsze hołdowano w Camdless Bay.

Ach! gdybym mógł się stąd wyrwać, choćby na jeden dzień, jakże spieszyłbym Was odwiedzić! Nie! Mogłoby to być ze szkodą tak dla Was, jak i dla mnie. Lepiej zatem uzbroić się w cierpliwość. Jeszcze tylko kilka tygodni i będziemy już razem w Castle House!

Na tym kończą zastanawiając się jeszcze, czy nie pominąłem kogoś w pozdrowieniach. Ależ tak! Zapomniałem o panu Stannardzie i uroczej Alicji, którą tak pilno mi ujrzeć! Na Wasze ręce przesyłam wyrazy przyjaźni dla. Jej ojca, a dla Niej więcej niż przyjaźni!...

Kochający i całym sercem z Wami

Gilbert Burbank

James Burbank odłożył list.

— Dzielny chłopiec! — powiedział Edward Carrol.

— I dzielny Mars! — dodała pani Burbank, spoglądając na Zermę tulącą dziewczynkę w ramionach. — Trzeba dać znać Alicji — dorzuciła — że dostaliśmy list od Gilberta.

— Tak, napiszę do niej — odparł Burbank. — Muszę zresztą jechać w tych dniach do Jacksonville, to zobaczę się ze Stannardem. Mogły nadejść już nowe wieści o planowanej wyprawie. Och! żeby tak weszli tutaj federaliści i niechby wreszcie Floryda wróciła pod flagę Unii! Nasze położenie stanie się w końcu nie do wytrzymania!

W rzeczy samej, odkąd wojna zaczęła się zbliżać do Południa, na Florydzie wyraźnie zmieniały się poglądy co do kwestii stawiającej w szranki Stany Zjednoczone. Niewolnictwo bowiem nie było zbytnio rozwinięte w dawnej kolonii hiszpańskiej, która przystąpiła do ruchu z mniejszym niż Wirginia czy obie Karoliny zapałem. Ale podżegacze stanęli wkrótce na czele zwolenników niewolnictwa. I teraz ludzie ci, gotowi do buntu, mogący wiele zyskać w zamieszkach, zdominowali władze w Saint Augustine, a nade wszystko w Jacksonville, gdzie wspierali się na najnikczemniejszym motłochu. Dlatego też James Burbank, którego pochodzenie i poglądy znano, mógł się w jakimś momencie znaleźć w niepewnym położeniu.

Minęło blisko dwadzieścia lat, odkąd Burbank, opuściwszy New Jersey, gdzie także posiadał dobra, przeniósł się do Camdless Bay z żoną i czteroletnim synkiem. Wiemy już, jak prosperowała plantacja dzięki mądrej działalności jej właściciela i pomocy jego szwagra, Edwarda Carrola. Czuł się też z tą posiadłością, otrzymaną w spadku po przodkach, nierozerwalnie związany. Tam właśnie, piętnaście lat po osiedleniu się w Camdless Bay, przyszło na świat jego drugie dziecko, mała Dy.

James Burbank liczył sobie czterdzieści sześć lat. Był to mężczyzna mocno zbudowany, przywykły do pracy, nie lubiący się oszczędzać. Znano go jako człowieka energicznego. Stały w zapatrywaniach, nie wstydził się wygłaszać ich otwarcie. Wysoki, lekko szpakowaty, twarz miał nieco surową, ale szczerą i ujmującą. Z charakterystyczną bródką Amerykanów z Północy, bez wąsów i faworytów, stanowił typ Jankesa z Nowej Anglii? Lubiano go na całej plantacji, bo był dobry, słuchano go, bo był sprawiedliwy. Należący do niego Murzyni byli mu głęboko oddani, on zaś czekał, nie bez niecierpliwości, żeby sytuacja pozwoliła mu ich wyzwolić. Jego szwagier, prawie równieśnik, zajmował się przede wszystkim rachunkowością Camdless Bay. Edward Carrol świetnie się z Jamesem we wszystkim zgadzał i podzielał jego pogląd na problem niewolnictwa.

W małym światku Camdless Bay jedynie rządca Perry był odmiennego zdania. Nie należy wszakże sądzić, że ten szacowny mąż źle traktował niewolników. Wręcz przeciwnie. Starał się nawet uczynić ich na tyle szczęśliwymi, na ile pozwalała ich kondycja.

— Są przecież kraje — mawiał — kraje gorące, gdzie pracę na roli mogą wykonywać tylko Murzyni. A Murzyn, który by nie był niewolnikiem, to już nie Murzyn!

Tak brzmiała jego teoria, którą roztrząsał, jak tylko nadarzyła się sposobność. Chętnie przechodzono nad tym do porządku, nigdy nie traktując jej poważnie. Omawiając jednak sprzyjające dla przeciwników niewolnictwa losy operacji wojennych, Perry nie przestawał się irytować. „Ładne rzeczy będą się działy” w Camdless Bay, kiedy pan Burbank wyzwoli swoich Murzynów!

Wszelako, powtarzamy, był to wspaniały i bardzo odważny człowiek. A kiedy James Burbank i Edward Carrol wstąpili do oddziału milicji zwanego „minute-man”, ponieważ w każdej chwili musieli być gotowi do drogi, Perry zdecydowanie przyłączył się do nich, walcząc przeciwko ostatnim grasującym bandom Seminoli.

Pani Burbank w tym czasie nie wyglądała na swoje trzydzieści dziewięć lat. Była jeszcze bardzo piękna, a córka miała ją kiedyś przypominać. James Burbank znalazł w niej kochającą i czułą towarzyszkę, która wniosła wiele radości w jego życie. Szlachetna kobieta poświęcała się wyłącznie mężowi i dzieciom. Dręczył ją o nich żywy niepokój, zważywszy na okoliczności mające przywieść wojnę domową aż na Florydę. Sześcioletnia Diana, a raczej Dy, jak ją pieszczotliwie nazywano, wesolutka, przymilna, ciesząca się życiem, mieszkała w Castle House w odróżnieniu od Gilberta.

Gilbert był dwudziestoczteroletnim młodzieńcem, w którym odnajdywało się zalety moralne jego ojca, bardziej jednak uzewnętrznione, i cechy fizyczne o nieco większym wdzięku i uroku. Miał wielką odwagę, wprawę we wszelkich ćwiczeniach fizycznych, był równie zręcznym jeźdźcem co żeglarzem i myśliwym. Ku nieopisanemu przerażeniu matki, widownią wyczynów młodzieńca zbyt często stawały się olbrzymie lasy i moczary hrabstwa Duval, podobnie jak zatoki i dopływy Saint Johns aż po najdalsze ujście rzeki w Pablo. Toteż kiedy padły pierwsze strzały w wojnie secesyjnej, Gilbert był przyzwyczajony i jakby stworzony do żołnierki i trudów takiego życia. Pojął wtedy, iż jego obowiązkiem jest znaleźć się w wojsku federalnym, i nie zawahał się ani chwili. Poprosił o zgodę na wyjazd. James Burbank, mimo że miało to przysporzyć zmartwień żonie, mimo niebezpieczeństw, jakie mogła spowodować taka sytuacja, nie zamierzał sprzeciwić się pragnieniom syna. Podobnie jak Gilbert uważał, że to obowiązek, a obowiązek stoi ponad wszystkim.

Gilbert wyjechał zatem na Północ, lecz na ile się dało, trzymano to w tajemnicy. Gdyby się dowiedziano w Jacksonville, że syn Jamesa Burbanka wstąpił do armii Północy, mogłoby to ściągnąć prześladowania na Camdless Bay. Młodzieńca polecono przyjaciołom, jakich jego ojciec miał jeszcze w stanie New Jersey. Ponieważ zawsze wykazywał upodobanie do morza, z łatwością wystarano się o skierowanie go do marynarki wojennej Północy. W tych czasach szybko awansowano, a że Gilbert nie należał do tych, co zostają w tyle, szybko piął się w górę. Rząd w Waszyngtonie uważnie śledził karierę młodzieńca, który mimo położenia, w jakim znajdowała się jego rodzina, nie obawiał się zaofiarować Unii swych usług. Gilbert wyróżnił się w ataku na Fort Sumter. Znajdował się na „Richmondzie”, kiedy zaatakował go „Manassas” u ujścia Missisipi, i duże położył zasługi w oswobodzeniu go i odzyskaniu. Po tej akcji został mianowany oficerem, chociaż nie ukończył szkoły morskiej w Annapolis, podobnie zresztą jak wszyscy inni oficerowie bez fachowego przygotowania, przeniesieni z marynarki handlowej. W nowym stopniu wszedł do eskadry komodora Duponta i uczestniczył w świetnych atakach na Fort Hatteras, a później na Seas Islands. Od kilku tygodni był porucznikiem na pokładzie jednej z kanonierek komodora Duponta, które miały wkrótce sforsować ujście Saint Johns.

On również pragnął, by krwawą wojna wreszcie się skończyła. Kochał i był kochany. Gdy już skończy się jego służba, spiesznie wróci do Camdless Bay, gdzie poślubi córkę jednego z najbliższych przyjaciół swego ojca.

Walter Stannard nie należał do klasy florydzkich plantatorów. Wdowiec, właściciel niewielkiego majątku, postanowił całkowicie poświęcić się wychowaniu córki. Mieszkał w Jacksonville, skąd miał do Camdless Bay nie więcej jak cztery mile w górę rzeki. Od piętnastu lat nie było tygodnia, żeby nie złożył wizyty Burbankom. Można rzec zatem, że Gilbert i Alicja Stannard razem się wychowali. Stąd od dawna projektowane małżeństwo, teraz już postanowione, które miało dać szczęście obydwojgu młodym. Chociaż Walter Stannard pochodził z Południa, był przeciwnikiem niewolnictwa, podobnie jak ten i ów z jego florydzkich współobywateli; nie byli jednak wystarczająco liczni, aby się przeciwstawić większości kolonistów i mieszkańców Jacksonville, których poglądy, sprzyjające ruchowi separatystycznemu, z każdym dniem coraz bardziej się uwidaczniały.

W następstwie tego porządni ludzie zaczynali być źle widziani przez miejscowych wichrzycieli, a zwłaszcza przez „białą nędzę" i pospólstwo, gotowe poprzeć swych przywódców we wszelkich gwałtach.

Stannard był Amerykaninem z Nowego Orleanu. Jego młodo zmarła żona, Francuzka z pochodzenia, przekazała córce szlachetne cechy charakterystyczne dla jej rodaków. W chwili wyjazdu Gilberta Alicja wykazała wielką siłę ducha, pocieszając i uspokajając panią Burbank. Choć kochała Gilberta tak samo jak on ją, nie przestawała powtarzać jego matce, że ten wyjazd jest obowiązkiem, że walka o taką sprawę to walka o wolność. Alicja miała wtedy dziewiętnaście lat. Była blondynką o niemal czarnych oczach, ciepłej cerze, wdzięcznej postaci, wytwornym wyglądzie. Wydawała się może nieco zbyt poważna, ale o tak zmiennej fizjonomii, że najlżejszy uśmiech odmieniał jej uroczą twarz.

Nie wszyscy członkowie rodziny Burbanków zostaliby przedstawieni, gdybyśmy zapomnieli w kilku słowach odmalować sylwetki dwojga służących, Marsa i Zermy.

Jak wynikało z listu Gilberta, na wojnę nie wyruszył sam. Towarzyszył mu Mars, mąż Zermy. Młody Burbank nie znalazłby towarzysza bardziej do siebie przywiązanego niż ten niewolnik z Camdless Bay, człowiek wolny, skoro tylko stanął na ziemiach przeciwników niewolnictwa. Ale Gilbert pozostał dla Marsa jego paniczem, którego nie chciał opuścić, mimo że rząd federalny zdążył już potworzyć bataliony Murzynów, gdzie znalazłby miejsce dla siebie.

Mars i Zerma nie byli czystej krwi Murzynami, lecz Mulatami. Zerma miała brata, Roberta Smalla, bohaterskiego niewolnika — cztery miesiące później miał porwać konfederatom z samej zatoki Charlestonu niewielki parowiec uzbrojony w dwa działa, a następnie ofiarować go flocie federalnej. Miała się więc w kogo wdać, a i Mars także. Było to szczęśliwe małżeństwo, niejeden raz w pierwszych latach zagrożone rozbiciem wskutek nikczemnego handlu niewolnikami. I właśnie w momencie, kiedy kaprysy sprzedaży miały ich rozdzielić, znaleźli się na plantacji Camdless Bay.

Odbyło się to w następujących okolicznościach:

Zerma miała teraz trzydzieści jeden lat, Mars trzydzieści pięć. Pobrali się siedem lat wcześniej, kiedy to należeli do pewnego plantatora, niejakiego Tickborna, którego posiadłość znajdowała się w górze rzeki, około dwudziestu mil od Camdless Bay. Od jakiegoś czasu kolonista ów utrzymywał bliskie kontakty z Texarem. Ten zaś składał mu częste wizyty na plantacji, gdzie był mile widziany. Nic w tym dziwnego, Tickborn bowiem nie cieszył się w hrabstwie szacunkiem. Przeciętnie uzdolniony, marnie kierował swoimi sprawami, co zmusiło go do sprzedaży części posiadanych niewolników.

W tym właśnie czasie Zerma, podobnie jak i cała służba na plantacji Tickborna bardzo źle traktowana, wydała na świat biedną, małą istotkę, którą niebawem straciła — mianowicie kiedy w więzieniu pokutowała za nie popełniony czyn, dziecko zmarło jej w ramionach. Nietrudno odgadnąć, jak rozpaczała Zerma, jaki gniew ogarnął Marsa. Cóż jednak mogli uczynić ci nieszczęśnicy przeciwko panu, do którego należały ich ciała, martwe albo żywe, ponieważ za nie zapłacił?

Ale oto do tego ciosu miał dojść jeszcze jeden, nie mniej straszny. Następnego dnia po śmierci ich dziecka Marsowi i Zermie, wystawionym na licytację, zagroziło rozdzielenie. Zjawił się człowiek proponujący kupno Zermy, ale tylko Zermy, chociaż nie miał plantacji. Ot, bez wątpienia kaprys! A człowiekiem tym był Texar. Jego przyjaciel Tickborn miał więc już spisać z nim umowę, kiedy w ostatniej chwili cena została podbita przez innego nabywcę.

Był nim James Burbank, który asystował przy publicznej sprzedaży niewolników Tickborna i poczuł się mocno poruszony losem nieszczęsnej Mulatki, daremnie błagającej, by jej nie rozdzielano z mężem.

Burbank potrzebował akurat mamki dla córeczki. Dowiedziawszy się, że jedna z niewolnic Tickborna niedawno straciła dziecko i spełnia wymagane warunki, myślał tylko o tym, żeby ją kupić; wzruszony jednak łzami Zermy, bez wahania zaproponował za nią i za jej męża cenę wyższą od wszystkich, jakie dotąd oferowano.

Texar znał Burbanka, który kilkakrotnie wypędził go ze swojej posiadłości jako człowieka o podejrzanej reputacji. Od tego też czasu datowała się nienawiść Texara do całej rodziny z Camdless Bay.

Texar zapragnął zmierzyć się z bogatym rywalem: na próżno. Uparł się jednak. Podbił cenę do dwukrotnie wyższej od tej, jakiej żądał Tickborn za Mulatkę i jej męża. Skutek tego był tylko taki, że Burbank bardzo drogo za nich zapłacił. Ostatecznie małżeństwo stało się jego własnością

W ten sposób nie dość, że Mars i Zerma pozostali razem, ale je szcze znaleźli się na służbie u najszlachetniejszego na Florydzie plantatora. Jakąż ulgę przyniosło im to w nieszczęściu i o ileż śmielej mogli odtąd spoglądać w przyszłość!

Sześć lat później Zerma kwitła jeszcze dojrzałą urodą Mulatki. Energiczna, całym sercem oddana swoim właścicielom, nieraz miała sposobność — i nadarzy się jej jeszcze w dalszym ciągu tej opowieści — udowodnić im swoje oddanie. Mars godzien był żony, z którą szlachetny gest Jamesa Burbanka połączył go na zawsze. Stanowił świetny typ Afrykańczyka, w którego żyłach płyn była krew kreolska. Wysoki, krzepki, nieustraszony, miał wielce się przysłużyć swemu nowemu panu.

Tych dwoje niewolników, włączonych do służby na plantacji, nie traktowano zresztą jak niewolników. Szybko doceniono ich rozum i inteligencję. Marsa przydzielono młodemu Gilbertowi, a Zerma została mamką Diany.

Zerma darzyła dziewczynkę uczuciem macierzyńskim, którego nie mogła już żywić do swego zmarłego dziecka. Dy odwzajemniała je i przywiązaniem zawsze odpłacała za starania piastunki. Toteż pani Burbank czuła do Zermy równie wielką przyjaźń, co wdzięczność.

Podobnie było między Gilbertem i Marsem. Mulat, zręczny i silny, miał wielki udział w wyrobieniu sprawności swego panicza we wszelkich ćwiczeniach fizycznych. James Burbank mógł sobie tylko pogratulować, że przeznaczył go dla syna.

Nigdy wcześniej Zerma i Mars nie znaleźli się w szczęśliwszym położeniu, i to w chwili, gdy wydostając się z rąk takiego Tickborna, omal nie wpadli w ręce Texara.

Na zawsze zapadło im to w pamięć.

ROZDZIAŁ V

CZARNA ZATOKA

Nazajutrz o pierwszym brzasku jakiś mężczyzna przechadzał się po brzegu jednej z wysepek zagubionych w głębi laguny, jaką stanowi Czarna Zatoka. Był nim Texar. Kilka kroków od niego, w przy byłym niedawno czółnie, tym samym, które w przeddzień podpłynęło do „Shannona”, siedział Indianin. Był to Skambo.

Przeszedłszy kilka razy tam i z powrotem, Texar zatrzymał się przed magnolią, przyciągnął do siebie jedną z dolnych gałęzi drzewa i zerwał z niej liść wraz z łodygą. Następnie wyjął z notesu niewielką kartkę, na której widniało kilka słów skreślonych atramentem. Bilecik ten, zwinięty uprzednio w ciasny rulonik, wsunął do zewnętrznej żyłki liścia. Uczynił to tak zręcznie, że wygląd liścia w niczym się nie zmienił.

— Skambo! —zawołał wtedy Texar.

— Tak, panie! — odparł Indianin.

— Idź!

Skambo wziął liść, położył go na dziobie czółna, sam usiadł na rufie, ujął pagaj, okrążył najbardziej wysunięty skrawek wysepki i wpłynął na wody krętego kanału, ledwie widocznego pod gęstym sklepieniem drzew.

Laguna pocięta była labiryntem kanalików, plątaniną wypełnionych czarną wodą wąskich zakosów przypominających te, co krzyżują się na niektórych, przeznaczonych pod uprawę warzyw, mokradłach w Europie. Nie znając dobrze przejść w tym głębokim zbiorniku, gdzie wpadały odgałęzienia Saint Johns, nikt by nie mógł się w nie zapuścić.

Skambo się jednak nie wahał. Tam, gdzie wydawało się, że nie ma żadnej drogi, on śmiało wpływał swoim czółnem. Niskie gałęzie, które rozchylał, opadały za nim, i nikt by nie powiedział, że w tym właśnie miejscu przepłynęła łódka.

Indianin zanurzał się w ten sposób w długie, kręte tunele, węższe niekiedy od rowów wykopanych przy drenażu łąk. Na jego drodze wzbijały się chmary ptactwa wodnego. Śliskie węgorze wciskały się pod wystające z wody korzenie. Skambo ani trochę się nie przejmował nimi, podobnie jak śpiącymi kajmanami, które mógł obudzić trącając ich błotne legowiska. Posuwał się wciąż naprzód, a kiedy z braku miejsca nie mógł się ruszyć, odpychał się końcem pagaja niczym bosakiem.

Choć było już zupełnie jasno, chociaż ciężkie opary nocy zaczynały się rozpraszać w pierwszych promieniach słońca, nie zauważało się tego pod osłoną nieprzeniknionego sufitu zieleni. Nie potrafił się przezeń przedrzeć żaden promyk wtedy nawet, kiedy słońce najmocniej świeciło. Półmrok zresztą w zupełności wystarczał bagnistym gruntom, w których czarniawej cieczy roiło się od istot świata zwierzęcego, a na powierzchni pływały tysiące roślin wodnych.

Przez pół godziny Skambo płynął tak od wysepki do wysepki. Zatrzymał się, kiedy czółno dotarło do jednego z najdalej położonych ustroni zatoki.

W miejscu tym, gdzie kończyła się bagnista część laguny, drzewa mniej stłoczone, nie tak zwarte, przepuszczały wreszcie światło dnia. Dalej ciągnęła się rozległa łąka otoczona lasami, leżąca nieco powyżej poziomu lustra Saint Johns. Rosło na niej zaledwie pięć czy sześć samotnych drzew. Wspierając stopę na tej błotnistej ziemi człowiek miał wrażenie, że stąpa po sprężystym materacu. Na powierzchni nieliczne krzewy sasafrasu o wątłych liściach, z wplątanymi między nie małymi, fioletowymi jagodami, znaczyły dziwaczne zygzaki.

Przywiązawszy czółno do jednego z pni przybrzeżnych, Skambo wysiadł na ląd. Nocne opary zaczynały się rozpraszać. Zupełnie pusta łąka wynurzała się wolno z mgieł. Wśród kilku drzew, których sylwetki niewyraźnie rysowały się w górze, rosła niewysoka magnolia.

Indianin skierował się ku temu drzewu. Dotarł do niego w ciągu kilku minut. Nachylił jedną z gałęzi i na jej końcu umocował liść wręczony mu przez Texara. Puszczona gałąź wyprostowała się, a liść zniknął między gałęziami magnolii.

Skambo wrócił wtedy do czółna i popłynął prosto do wysepki, gdzie czekał jego pan.

Czarna Zatoka, nazwana tak od koloru jej wód, zajmowała przestrzeń około pięciuset, sześciuset akrów. Zasilana przez Saint Johns, stanowiła jakby archipelag zupełnie niedostępny dla tego, kto nie znał jej niezliczonych odnóg. Na powierzchni zatoki rozłożyło się blisko sto wysepek. Nie łączyły ich ze sobą ani kładki, ani groble. Od jednej do drugiej biegły długie sznury lian. Niektóre górne gałęzie sczepiały się nad tysiącem ramion zatoki oddzielających je od siebie. Nic poza tym. Nie czyniło to łatwym połączenia rozmaitych punktów laguny.

Jedna z wysepek, położona niemal w centrum, cieszyła się największą rangą ze względu na powierzchnię — około dwudziestu akrów — i na wyniesienie — prawie sześć stóp powyżej średniego stanu wód Saint Johns.

W dość odległych już czasach na wysepce tej znajdowała się niewielka warownia, raczej rodzaj blokhauzu, obecnie nie używana, przynajmniej dla celów wojskowych. Na wpół przegniłe palisady wznosiły się jeszcze pod wielkimi drzewami: magnoliami, cyprysami, dębami, czarnymi orzechami, sosnami, oplecionymi długimi girlandami pnączy i nie kończących się lian.

Dopiero wewnątrz ogrodzenia wzrok odkrywał pod masywem zieleni geometryczne kształty warowni, zbudowanej z myślą o pomieszczeniu w niej oddziału liczącego najwyżej około dwudziestu ludzi. W drewnianych ścianach budynku przebito kilkanaście strzelnic. Obłożony darnią dach nakrywał go istną skorupą ziemi. Wewnątrz kilka izdebek oddzielonych od świetlicy, głównego pomieszczenia, przylegało do magazynu przeznaczonego na żywność i amunicję. Ażeby się dostać do budynku, należało najpierw przebyć ostrokół przez ukrytą wąską furtkę, następnie wspiąć się po kilkunastu stopniach z ziemi, wspartych na balach. Człowiek natykał się wtedy na jedyne drzwi prowadzące do wnętrza, a i to, prawdę powiedziawszy, była to dawna strzelnica, przystosowana do pełnienia tej funkcji.

Tak wyglądało stałe schronienie Texara, schronienie, którego nikt nie znał. Tam, ukryty przed wszystkimi, wiódł życie z owym Skambem mocno przywiązanym do swego pana, ale nie więcej od niego wartym, i z pięcioma czy sześcioma niewolnikami nie więcej wartymi od Indianina.

Jak widać, daleko było z tej wysepki na Czarnej Zatoce do bogatych posiadłości wzniesionych na obu brzegach rzeki. Texar i jego kompani nie mieliby tam zapewnionego bytu, choć byli przecież ludźmi mało wymagającymi. Parę sztuk bydła, pół tuzina akrów obsadzonych patatami, ignamami i ogórkami, ze dwadzieścia drzew owocowych niemal zupełnie zdziczałych — to było wszystko, nie licząc polowań w okolicznych lasach i połowów w stawach laguny, gdzie o żadnej porze roku nie mogło zabraknąć zdobyczy. Niewątpliwie jednak mieszkańcy Czarnej Zatoki posiadali inne jeszcze źródła dochodów, których tajemnicę pochodzenia znali tylko Texar i Skambo.

Co się tyczy bezpieczeństwa blokhauzu, to czyż nie zapewniało go samo jego położenie na środku niedostępnej zatoki? A zresztą kto i z jakiego powodu miałby go atakować? W każdym razie gdyby zbliżał się ktoś podejrzany, zostałoby to natychmiast zasygnalizowane szczekaniem psów, dwóch dzikich ogarów karaibskich, używanych ongiś przez Hiszpanów do polowań na Murzynów.

Tak wyglądała siedziba Texara, godna swego właściciela. Opowiedzmy jeszcze, co to był za człowiek.

Texar liczył sobie lat trzydzieści pięć. Był średniego wzrostu, dobrze zbudowany, zahartowany pełnym przygód życiem, jakie prowadził. Syn Hiszpanów, nie zadawał kłamu swemu pochodzeniu. Włosy miał czarne i sztywne, brwi szerokie, oczy zielonkawe, szerokie usta o wargach cienkich i zapadniętych, jakby powstały od cięcia mieczem, nos krótki o nozdrzach dzikiej bestii. Cała jego fizjonomia wskazywała na człowieka przebiegłego i porywczego. Kiedyś nosił brodę; ale dwa lata wcześniej, gdy na wpół spłonęła od wystrzału w nie wiadomo jakiej awanturze, zgolił ją, a twardość jego rysów była przez to tylko bardziej widoczna.

Przed dwunastu laty ten awanturnik osiadł na Florydzie w opuszczonym blokhauzie, o który nikt nie miał zamiaru się z nim spierać. Skąd przybywał? Nikt się nie orientował, a on nic o tym nie mówił. Jakie było jego wcześniejsze życie? Niewiele więcej na ten temat wiedziano. Przypuszczano — i tak było rzeczywiście — że trudnił się handlem niewolnikami i sprzedawał Murzynów w portach Georgii i obu Karolin. Czy wzbogacił się na tym niecnym procederze? Nie wyglądał na to. W sumie nie cieszył się żadnym szacunkiem nawet w okolicy, gdzie przecież ludzi jemu podobnych nie brakowało.

Choć Texara dość dobrze znano, zwłaszcza ze złej strony, nie przeszkadzało to, że w hrabstwie, a szczególnie w Jacksonville cieszył się znacznym mirem — co prawda wśród mniej szacownej części społeczeństwa stolicy. Często udawał się tam w sprawach, o których nic nie mówił. Pozyskał sobie wielu przyjaciół pośród „białej nędzy” i najbardziej niegodziwych osobników. Zauważyliśmy to, kiedy wrócił z Saint Augustine w towarzystwie pół tuzina typów o podejrzanym wyglądzie. Jego wpływ rozciągał się też na część osadników znad Saint Johns. Odwiedzał ich niekiedy, a choć nie składano mu rewizyt, bo nikt nie znał kryjówki w Czarnej Zatoce, on bywał na niektórych plantacjach po obu brzegach rzeki. Polowanie było naturalnym pretekstem do tego rodzaju kontaktów, ła two nawiązywanych przez ludzi o podobnych obyczajach i upodobaniach.

Przy tym od kilku lat wpływ jego wzrósł jeszcze dzięki poglądom, których Texar postanowił stać się najżarliwszym obrońcą. Zaledwie problem niewolnictwa doprowadził do niezgody między dwiema częściami Stanów Zjednoczonych, Hiszpan jął się podawać za najbardziej zaciekłego, najbardziej zdecydowanego zwolennika tego procederu. Jeśli mu wierzyć, nie mogły nim kierować żadne osobiste korzyści, posiadał bowiem zaledwie pół tuzina Murzynów. Twierdził, że staje w obronie samej zasady. Jakimi sposobami? Odwołując się do najnikczemniejszych uczuć, podsycając chciwość pospólstwa, podżegając do rabowania, podpalania, nawet mordowania mieszkańców czy osadników podzielających idee Północy. Teraz zaś ten niebezpieczny awanturnik dążył ni mniej, ni więcej tylko do obalenia władz cywilnych Jacksonville, do zastąpienia urzędników o poglądach umiarkowanych, i za to szanowanych, przez swoich najzajadlejszych popleczników. Stawszy się dzięki zamieszkom panem hrabstwa, będzie miał wolną rękę, by dokonać osobistych porachunków.

Rozumie się zatem, że James Burbank i kilku innych właścicieli plantacji nie omieszkali bacznie śledzić machinacji tego człowieka, niebezpiecznego przez same swoje złe instynkty. Stąd nienawiść z jednej strony, podejrzliwość z drugiej, które to uczucia miały się jeszcze pogłębić za sprawą przyszłych wydarzeń.

Niewiele wiedziano o przeszłości Texara, lecz wynikały z tego fakty niezwykle podejrzane. Podczas ostatniego napadu Seminolów wszystko zdawało się świadczyć o tym, że potajemnie z nimi współdziałał. Czy wskazywał im miejsca napadu, plantacje, które warto było atakować? Czy wspomagał ich w podstępach i zasadzkach? W paru okolicznościach nie można było w to powątpiewać, a w następstwie ostatniego napadu Indian prokuratura musiała ścigać Hiszpana, zatrzymać go i pociągnąć do odpowiedzialności karnej. Ale Texar powołał się na alibi — sposób obrony, który miał mu się jeszcze później powieść — i udowodniono, że nie mógł wziąć udziału w napadzie na fermę leżącą w hrabstwie Duval, ponieważ wtedy właśnie znajdował się w Savannah w stanie Georgia, a więc w odległości około czterdziestu mil na północ od Florydy.

W następnych latach popełniono kilkanaście znacznych rabun ków bądź to plantacji, bądź podróżnych napadniętych na drogach Florydy. Czy Texar byt sprawcą lub wspólnikiem tych zbrodni? I tym razem podejrzewano go; jednakże z braku dowodów nie można go było postawić przed sądem.

Nadeszła wszakże chwila, gdy wydawało się, iż nieuchwytnego dotąd złoczyńcę przyłapano na gorącym uczynku. Z tego właśnie powodu został wezwany przez sędziego w Saint Augustine.

Tydzień wcześniej James Burbank, Edward Carrol i Walter Stannard wracali z odwiedzin w sąsiadującej z Camdless Bay plantacji, kiedy około siódmej wieczorem, przy zapadającej już nocy, dobiegły ich rozpaczliwe krzyki. Pobiegli do miejsca, skąd dochodziły, i znaleźli się przed zabudowaniami samotnej farmy.

Budynki stały w ogniu. Farmę wcześniej ograbiło jakieś pół tuzina napastników, którzy zdążyli się już rozpierzchnąć. Sprawcy przestępstwa na pewno nie znajdowali się daleko: dwóch rzezimieszków można było jeszcze dojrzeć, jak uciekają przez las.

James Burbank i jego przyjaciele odważnie rzucili się za nimi w pogoń, i to właśnie w kierunku Camdless Bay. Na próżno jednak. Podpalaczom udało się zbiec do lasu. Jednakże Burbank, Carrol i Stannard byli pewni, że jednego z nich rozpoznali: Texara.

Poza tym — okoliczność o większej wartości dowodowej — w chwili, gdy osobnik ten znikał za zakrętem na skraju Camdless Bay, przechodząca właśnie tamtędy Zerma omal się z nim nie zderzyła. Także jej zdaniem był to uciekający co sił w nogach Hiszpan.

Łatwo sobie wyobrazić, jak wiele hałasu sprawa ta uczyniła w hrabstwie. Podpalenie poprzedzone rabunkiem to zbrodnia, przed którą rozsiani na dużej przestrzeni osadnicy czują największy strach. James Burbank nie zawahał się zatem przed wniesieniem formalnego oskarżenia. W obliczu jego zapewnień władze postanowiły wszcząć dochodzenie przeciwko Texarowi.

Wezwano Hiszpana do Saint Augustine przed głównego sędziego miasta w celu konfrontacji ze świadkami. James Burbank, Walter Stannard i Edward Carrol jednogłośnie stwierdzili, że w uciekającym z podpalonej farmy osobniku rozpoznali Texara. Ich zdaniem pomyłka nie wchodziła w grę. Texar był jednym ze sprawców napadu.

Hiszpan ze swej strony sprowadził do Saint Augustine pewną liczbę świadków. Otóż świadkowie ci złożyli formalne oświadczenie, iż tego wieczoru przebywali z Texarem w Jacksonville, w „tiendzie” Torilla, karczmie cieszącej się nie najlepszą sławą, ale dobrze znanej. Przez cały wieczór Texar ich nie opuścił. Szczegółem jeszcze bardziej potwierdzającym ich słowa był fakt, że dokładnie w chwili, gdy dokonywała się zbrodnia, Hiszpan miał akurat zwadę z jednym z pijaków przebywających w szynku Torilla — zwadę, po której nastąpiła wymiana ciosów i pogróżek, za co niewątpliwie zostanie wniesiona przeciwko niemu skarga.

Wobec tak niepodważalnego oświadczenia — oświadczenia potwierdzonego przez osoby zupełnie obce Texarowi — sędziemu pozostało tylko zamknąć rozpoczęte dochodzenie i oddalić skargę.

Zagadkowy osobnik i tym razem udowodnił więc w zupełności, swoje alibi.

Po tej właśnie sprawie Texar wracał z Saint Augustine wieczorem 7 lutego w towarzystwie swych świadków. Widzieliśmy, jak się zachowywał na pokładzie „Shannona”, gdy parostatek płynął w dół rzeki. Następnie czółnem, którym przypłynął po niego Indianin Skambo, wrócił do opuszczonej warowni, gdzie niełatwo byłoby za nim dotrzeć. Co się tyczy Skamba, Seminola inteligentnego i przebiegłego, zausznika Texara, to Hiszpan przyjął go na służbę właśnie po ostatnim napadzie Indian, kiedy imię jego połączono z tą sprawą.

Uczucia, jakie żywił Hiszpan do Jamesa Burbanka, musiały go pchać do zemsty wszelkimi możliwymi sposobami. I gdyby Texarowi udało się obalić władze Jacksonville, stałby się postrachem dla Camdless Bay. Tak więc pani Burbank aż nazbyt słusznie obawiała się o swego męża i resztę rodziny.

Co więcej, ci szlachetni ludzie z pewnością żyliby w nieustannej trwodze, gdyby choć podejrzewali, że Texar wie, iż Gilbert Burbank wstąpił do armii Północy. Jak się o tym dowiedział, skoro wyjazd odbył się w tajemnicy? Niewątpliwie dzięki szpiegom, a nieraz jeszcze zobaczymy, że donosiciele starali mu się przysłużyć.

Jeżeli zatem Texar miał pewność, że syn Jamesa Burbanka służy w szeregach federalistów pod rozkazami komodora Duponta, to czy nie można by się obawiać, iż będzie próbował zastawić pułapkę na młodego porucznika? Owszem! A gdyby udało mu się go ściągnąć na terytorium Florydy, pojmać i zaskarżyć, łatwo zgadnąć, jaki by był los Gilberta w rękach Południowców rozjątrzonych postępami armii Północy.

Tak się miały sprawy w chwili, gdy zaczyna się ta opowieść. Tak wyglądała sytuacja federalistów stojących niemal u morskich granic Florydy, położenie rodziny Burbanków w hrabstwie Duval, taką pozycję zajmował Texar, nie tylko w Jacksonville, ale na całym terytorium, gdzie jeszcze istniało niewolnictwo. Jeżeli Hiszpanowi uda się dopiąć swego, jeżeli jego poplecznicy obalą władze, bez trudu przyjdzie mu pchnąć na Camdless Bay motłoch, płonący nienawiścią do przeciwników niewolnictwa.

Jakąś godzinę po tym, jak opuścił Texara, Skambo wrócił na główną wysepkę. Wyciągnął czółno na brzeg, przebył ostrokół, wszedł na prowadzące do budynku stopnie.

— Zrobione? — spytał go Texar.

— Zrobione, panie!

— I... nic?

— Nic.

ROZDZIAŁ VI

JACKSONVILLE

— Tak, tak, Zermo, zostałaś poczęta i wydana na świat po to, żeby być niewolnicą! — podjął rządca, dosiadając swego ulubionego konika. — Tak! Niewolnicą, i absolutnie nie po to, żeby być wolną istotą.

— Innego jestem zdania — odparła Zerma spokojnym głosem, ani trochę go nie podnosząc, tak przywykła do dyskusji z rządcą Camdless Bay.

— Możliwe. Tak czy owak w końcu przychylisz się do poglądu, iż nie ma żadnej takiej równości, którą by można zaprowadzić między białymi i Murzynami.

— Ona jest zaprowadzona, proszę pana, i zawsze istniała, gdyż wynika z naturalnego biegu rzeczy.

— Mylisz się, Zermo, a świadczy o tym fakt, że białych jest dziesięć, dwadzieścia, co ja mówię? sto razy więcej na Ziemi niż Murzynów!

— I dlatego właśnie uczynili z nas niewolników — odparła Zer ma. — Mieli siłę i nadużyli jej. Ale gdyby Murzyni mieli na świecie przewagę, to uczyniliby z białych niewolników!... A raczej nie! Na pewno by wykazali więcej sprawiedliwości, a przede wszystkim mniej okrucieństwa!

Nie należy sądzić, że rozmowa ta, całkowicie bezcelowa, przeszkadzała Zermie i rządcy żyć w przykładnej zgodzie. W tej chwili nie mieli zresztą nic innego do roboty, jak gawędzić. Trzeba tylko stwierdzić, iż mogli byli roztrząsać jakiś użyteczniejszy temat, a niewątpliwie tak też by się stało, gdyby nie mania rządcy, polegająca na nieustannym dyskutowaniu problemu niewolnictwa.

Obydwoje siedzieli na rufie łodzi z Camdless Bay, obsługiwanej przez czterech żeglarzy z plantacji. Płynęli ukośnie rzeką w kierunku Jacksonville, korzystając z odpływu morza. Rządca miał załatwić kilka spraw w imieniu Jamesa Burbanka, a Zerma chciała kupić rozmaite drobiazgi dla małej Dy.

Był 10 lutego. Przed trzema dniami, po rozprawie w Saint Augustine, James Burbank wrócił do Castle House, a Texar nad Czarną Zatokę.

Rozumie się samo przez się, że zaraz nazajutrz Walter Stannard i jego córka otrzymali przesłany z Camdless Bay bilecik, pozwalający im w skrócie zapoznać się z treścią ostatniego listu od Gilberta. Wieści te nie nadeszły na tyle wcześnie, by uspokoić Alicję, której życie od początku zażartej walki między Południem i Północą Stanów Zjednoczonych upływało pośród ciągłych obaw.

Łódź z trójkątnym żaglem wciągniętym na maszt szybko płynęła. W niespełna kwadrans znajdzie się na przystani w Jacksonville. Rządca nie miał więc wiele czasu, by dokończyć swą ulubioną kwestię, nie omieszkał zatem tego uczynić.

— Nie, nie, Zermo —podjął. — Przewaga Murzynów niczego by nie zmieniła. Więcej powiem, niezależnie od wyniku wojny, zawsze wrócimy do niewolnictwa, niewolnicy potrzebni są bowiem na plantacjach.

— Doskonale pan wie, że pan Burbank uważa inaczej — odparła Zerma.

— Wiem, ale mimo całego poważania, jakie mam dla niego, ośmielę się twierdzić, że pan Burbank jest w błędzie. Murzyn powinien stanowić część majątku na tej samej zasadzie co zwierzęta czy sprzęt rolniczy. Gdyby koń mógł odejść, kiedy mu się spodoba, gdy by pług miał prawo, jak tylko tego zapragnie, oddać się w ręce inne niż swego właściciela, uprawa ziemi przestałaby być możliwa. Niechże pan Burbank wyzwoli niewolników, a zobaczy, jakie będzie Camdless Bay!

— Wiadomo panu chyba, że już by to zrobił, gdyby okoliczności mu pozwoliły. A chce pan wiedzieć, co by się stało, gdyby w Camdless Bay ogłoszono wyzwolenie niewolników? Ani jeden Murzyn by nie opuścił plantacji i wszystko by pozostało bez zmian, oprócz prawa do traktowania ich jak zwierzęta pociągowe. A ponieważ pan z tego prawa nigdy nie korzystał, plantacja po wyzwoleniu byłaby taka sama jak przedtem.

— Czyżbyś przypadkiem sądziła, Zermo, że przekonałaś mnie co do waszych zapatrywań? — spytał rządca.

— W żadnym wypadku. Byłoby to zresztą zbędne, i to z prostej przyczyny.

— Jakiej to?

— A takiej, że w głębi ducha myśli pan na ten temat dokładnie to samo co pan Burbank, pan Carrol, pan Stannard, jak i wszyscy ci, którzy mają szlachetne serca i poczucie sprawiedliwości.

— Nic podobnego, Zermo! Uważam nawet, że byłaby to katastrofa dla Murzynów! Jeżeli uczyni się ich wyłącznymi panami ich woli, zginą i wkrótce zginie cała rasa.

— Nie wierzę w ani jedno słowo z tego, co pan mówi. W każdym razie lepiej, żeby rasa wymarła, niż żeby skazana była na wieczne poniżenie w niewoli!

Rządca chętnie by i na to odpowiedział, a łatwo się domyślić, że nie brakowało mu argumentów. Ale ściągnięto już żagiel i łódź ustawiła się przy drewnianej estakadzie. Tam miała czekać na powrót Zermy i rządcy. Obydwoje zaraz zeszli na ląd i każde udało się za swoimi sprawami.

Jacksonville leży na lewym brzegu Saint Johns, na skraju rozległej, dość niskiej równiny, otoczonej panoramą wspaniałych lasów stanowiących dla niej wiecznie zielone tło. Część tych ziem, zwłaszcza bliżej rzeki, zajmują pola kukurydzy, trzciny cukrowej i ryżu.

Jakieś dziesięć lat wcześniej Jacksonville było tylko dużym osiedlem, a chaty z gliny lub z trzciny na jego peryferiach służyły za mieszkania jedynie ludności murzyńskiej. W obecnej dobie osiedle zaczynało się stawać miastem, i to zarówno dzięki wygodniejszym domom, lepiej wytyczonym i utrzymanym ulicom, jak i ze względu na liczbę mieszkańców, która wzrosła dwukrotnie. Następnego roku miasto, będące stolicą hrabstwa Duval, miało jeszcze więcej zyskać przez połączenie go linią kolejową z Tallahassee, stolicą Florydy.

Jak zdążyli zauważyć rządca i Zerma, w mieście panowało dość duże ożywienie. Kilkuset mieszkańców, z których jedni byli Południowcami pochodzenia amerykańskiego, inni Mulatami bądź Metysami pochodzenia hiszpańskiego, czekało na przybycie parostatku, zapowiedzianego już przez dym widniejący w dole rzeki. Niektórzy nawet, chcąc się jak najszybciej skontaktować ze statkiem, wsiedli do szalup portowych, inni zajęli miejsca w jednomasztowych żaglówkach, jakie zazwyczaj widuje się w okolicach Jacksonville.

W przeddzień nadeszły bowiem ważne wieści z terenu działań wojennych. Znane były już częściowo plany operacji wspomnianej przez Gilberta w liście. Wiedziano, że flota komodora Duponta wkrótce odcumuje i że zamierza jej towarzyszyć generał Sherman z oddziałami desantowymi. W jakim kierunku uda się wyprawa? Nie wiedziano nic konkretnego, ale wszystko wskazywało na to, że celem jej będzie Saint Johns i wybrzeże Florydy. Po Georgii Floryda była zatem bezpośrednio zagrożona inwazją armii federalnej.

Kiedy płynący z Fernandiny parostatek przybił do nabrzeża w Jacksonville, jego pasażerowie potwierdzili te wieści. Dodali nawet, że najprawdopodobniej komodor Dupont rzuci kotwicę w zatoce Saint Andrews, czekając dogodnej chwili na zdobycie przesmyku koło Wyspy Amelii i estuarium Saint Johns.

Wkrótce ludzie grupkami rozpierzchli się z hałasem po mieście, płosząc niezliczone ścierwniki— ptaki obarczone wyłącznie oczyszczaniem ulic. Wszyscy krzyczeli i miotali się. „Nie wpuszczać Jankesów! Śmierć Jankesom!” Tego rodzaju dzikie okrzyki rzucali podżegacze Texara w tłum już mocno podniecony. Na głównym placu, przed Court House, czyli budynkiem sądu, a nawet przed kościołem odbyły się demonstracje. Władzom trudno będzie uspokoić to wzburzenie, mimo że, jak już zwróciliśmy uwagę, wśród mieszkańców Jacksonville istniał podział, przynajmniej w kwestii niewolnictwa. Jednakże w niespokojnych czasach najhałaśliwsi i najgwałtowniejsi czynią prawo, umiarkowani zaś w końcu zostają przez tamtych zdominowani.

Rozumie się, że w szynkach gardła, pod wpływem mocniejszych trunków, ryknęły jeszcze donośniej. Domorośli dowódcy rozwijali swoje plany stawienia zaciętego oporu najeźdźcom.

— Trzeba wysłać oddziały milicji na Fernandinę! — mówił jeden.

— Trzeba zatopić statki w ujściu Saint Johns! — utrzymywał drugi.

— Trzeba zbudować umocnienia ziemne wokół miasta i uzbroić je w armaty!

— Trzeba poprosić o przysłanie pomocy linią kolejową Fernandina-Keys!

— Trzeba wygasić ogień w latarni morskiej w Pablo, żeby flota nie mogła wpłynąć nocą do ujścia!

— Trzeba rozrzucić torpedy pośrodku rzeki!

O broni tej, będącej niemal zupełną nowością w wojnie secesyjnej, słyszano, i choć nie bardzo wiedziano, jak ona funkcjonuje, należało ją oczywiście wykorzystać.

— Przede wszystkim — odezwał się jeden z najbardziej zawziętych mówców w szynku Torilla — trzeba wsadzić do więzienia wszystkich Jankesów, jacy są w mieście, i wszystkich Południowców, którzy myślą jak oni!

Bardzo dziwne by było, gdyby nikt nie pomyślał o wystąpieniu z taką propozycją, ultima ratio doktrynerów we wszystkich krajach. Toteż nagrodziły ją gromkie okrzyki. Szczęściem dla uczciwych mieszkańców Jacksonville, władze miejskie czas jakiś miały się jeszcze wahać, nim ustąpią wobec tego życzenia ludu.

Przemierzając ulice, Zerma zwracała uwagę na wszystko, co się na nich działo, aby zdać sprawę swemu panu, bezpośrednio zagrożonemu tym wzburzeniem. Gdyby zaczęto się dopuszczać aktów przemocy, dotknęłyby one nie tylko miasto. Objęłyby także plantacje hrabstwa. Do Camdless Bay podążono by niechybnie jako do jednej z pierwszych. Toteż Mulatka, chcąc uzyskać bardziej szczegółowe informacje, udała się do położonego za przedmieściem domu Waltera Stannarda.

Była to urocza i wygodna rezydencja, ślicznie usytuowana jakby w oazie zieleni, którą w tym miejscu równiny oszczędziła siekiera karczownika. Dzięki staraniom panny Alicji, wyglądowi domostwa, tak wewnątrz, jak i na zewnątrz, niczego nie można było zarzu cić. W dziewczynie tej, którą śmierć matki wcześnie zmusiła do kierowania służbą swego ojca, czuło się już mądrą i rzetelną panią domu.

Alicja skwapliwie przyjęła Zermę. Najpierw zagadnęła ją o list Gilberta. Mulatka powtórzyła go niemal słowo w słowo.

— Jest więc już niedaleko! — powiedziała Alicja. — Ale w jakich warunkach wróci na Florydę? I jakie niebezpieczeństwa mogą mu jeszcze grozić, nim skończy się ta wyprawa?

— Niebezpieczeństwa? — odparł Stannard. — Uspokój się, Alicjo. Gilbert większym stawiał czoła podczas patrolowania wybrzeży Georgii, a zwłaszcza w ataku na Port Royal. Przypuszczam, że opór Florydczyków nie będzie ani zażarty, ani nie potrwa długo. Cóż oni mogą zrobić kanonierkom, które dopłyną rzeką aż do samego serca hrabstwa? Jakakolwiek obrona wydaje mi się niełatwa, a nawet niemożliwa.

— Oby tak było rzeczywiście, ojcze — powiedziała Alicja — i daj Boże, aby ta krwawa wojna wreszcie się skończyła!

— Może się skończyć wyłącznie pokonaniem Południa — odrzekł Stannard. — A to bez wątpienia potrwa i obawiam się, że Jefferson Davis i jego generałowie, Lee, Johnston, Beauregard, długo jeszcze będą stawiać opór w stanach centralnych. Nie, nie, wojska federalne nie tak łatwo pokonają konfederatów. Florydę natomiast nie będzie im trudno zająć. Na nieszczęście nie ona zadecyduje o ostatecznym zwycięstwie.

— Żeby tylko Gilbert nie popełnił jakiejś nieostrożności! — powiedziała Alicja składając ręce. — Jeżeli się nie opanuje i choć na parę godzin wyrwie do rodziny, wiedząc, że jest tak blisko...

— Nic się nie martw, Alicjo — powiedział Stannard. — Gilbert jest zbyt rozważny, aby się tak narażać, zwłaszcza że komodorowi Dupontowi wystarczy kilka dni na zajęcie Florydy. Zapuszczanie się w te okolice, dopóki federaliści ich nie opanują, byłoby niewybaczalną lekkomyślnością...

— Szczególnie teraz, kiedy ludzie są bardziej niż kiedykolwiek skłonni do gwałtu! — dodała Zerma.

— W rzeczy samej, w mieście dzisiaj wrze — podjął Stannard. — Widziałem i słyszałem tych podżegaczy! Texar nie odstępuje ich od ośmiu czy dziesięciu dni. Namawia ich, podjudza, i skończy się na tym, że zbuntują pospólstwo nie tylko przeciwko władzom miej skim, ale i przeciw tym spośród mieszkańców, którzy nie podzielają ich poglądów.

— Czy nie uważa pan zatem — powiedziała na to Zerma — że dobrze byłoby, gdyby pan z panienką opuścili Jacksonville, przynajmniej na jakiś czas? Rozważniej by było wrócić tutaj dopiero po wejściu oddziałów federalnych na Florydę. Mój pan polecił mi przekazać, że cieszyłby się mogąc gościć pana i pannę Alicję w Castle House.

— Tak... Wiem... — odparł Stannard. — Nie zapomniałem o propozycji Burbanka. Ale czy rzeczywiście Castle House jest miejscem pewniejszym niż Jacksonville? Jeżeli ci awanturnicy, ludzie bez czci, szaleńcy, opanują miasto, czyż nie rozproszą się po okolicy i czy plantacje unikną spustoszenia?

— Wydaje mi się, proszę pana — zauważyła Zerma — że w razie niebezpieczeństwa korzystniej byłoby znaleźć się razem...

— Ona ma rację, ojcze. Lepiej będzie trzymać się razem w Camdless Bay.

— Bez wątpienia, Alicjo — odparł Stannard. — Nie odrzucam propozycji Burbanka. Tylko nie uważam, żeby niebezpieczeństwo było tak bliskie. Zerma uprzedzi naszych przyjaciół, że potrzebuję kilku dni, aby uporządkować wszystkie sprawy, a potem udamy się do Castle House z prośbą o gościnę...

— A kiedy już pan Gilbert przyjedzie — odezwała się Zerma — znajdzie tam wszystkich, których kocha!

Zerma pożegnała się z Walterem Stannardem i jego córką. Wśród powszechnego wzburzenia, rosnącego bez ustanku, dotarła do dzielnicy portowej i nabrzeża, gdzie czekał na nią rządca. Obydwoje wsiedli do łodzi, by przebyć rzekę, a Perry podjął zwykłą rozmowę dokładnie w tym punkcie, w którym została wcześniej przerwana.

Może Stannard mylił się twierdząc, iż niebezpieczeństwo nie jest bliskie? Już wkrótce wydarzenia potoczą się szybciej, a Jacksonville rychło odczuje ich następstwa.

Tymczasem rząd federalny ciągle postępował ostrożnie, dbając o interesy Południa. Choć minęły już dwa lata od rozpoczęcia zmagań wojennych, rozważny Abraham Lincoln jeszcze nie wydał dekretu znoszącego niewolnictwo na całym terytorium Stanów Zjednoczonych. Miało upłynąć następnych kilka miesięcy, nim prezydent w swym orędziu zaproponuje rozwiązanie problemu przez stopniowe wykupywanie i wyzwalanie Murzynów, nim ukaże się proklamacja znosząca niewolnictwo, nim wreszcie zostanie uchwalony kredyt w wysokości miliona dolarów z zezwoleniem na przyznawanie z tytułu odszkodowań trzystu dolarów za każdego wyzwolonego niewolnika. I chociaż niektórzy generałowie Północy uważali się za upoważnionych do zniesienia niewolnictwa na terenach zajętych przez ich wojska, jak dotąd ich rozkazów nie uznawano. Opinia publiczna nie była bowiem jeszcze zgodna w tej kwestii, a nawet wymieniano pewnych dowódców federalnych, którzy uie uważali takiego posunięcia ani za rozsądne, ani za stosowne w danej chwili.

Tymczasem operacje wojenne nadal się toczyły. Dwunastego lutego generał Price musiał opuścić Arkansas wraz z oddanymi pod jego rozkazy, na mocy umowy, oddziałami milicji ze stanu Missouri. Jak już wiemy, federaliści zdobyli i zajęli Fort Henry. Teraz zaś atakowali Fort Donelson broniony przez silną artylerię i przez ciągnące się na przestrzeni czterech kilometrów zewnętrzne umocnienia, które obejmowały miasteczko Dover. Mimo chłodu i śniegu fort ów, oblegany z dwóch stron: na lądzie przez piętnastotysięczną armię generała Granta i od strony rzeki przez kanonierki komodora Foota, 14 lutego dostał się w ręce federalistów wraz z całą dywizją konfederacką — ludźmi i sprzętem.

Była to poważna strata dla Południa. Wynikły z tej klęski poważne następstwa. Natychmiastowym tego skutkiem miało być wycofanie się generała Johnstona, który musiał zostawić ważne miasto Nashville nad rzeką Cumberland. Ogarnięci paniką mieszkańcy opuścili je zaraz za nim, a kilka dni później taki sam los spotkał Columbus. Cały stan Kentucky znalazł się wtedy pod panowaniem rządu federalnego.

Łatwo można sobie wyobrazić, z jakimi uczuciami gniewu, z jakimi planami zemsty wydarzenia te przyjęto na Florydzie. Władze nie byłyby w stanie uspokoić wrzenia, jakie rozprzestrzeniło się aż do najodleglejszych osad. Z godziny na godzinę, rzec by można, rosło zagrożenie dla każdego, kto nie podzielał poglądów Południa i nie przyłączał się do projektów obrony przeciwko wojskom federalnym. W Tallahassee, w Saint Augustine wybuchły zamieszki, których stłumienie nie przyszło łatwo. Szczególnie w Jacksonville wybryki pospólstwa groziły przerodzeniem się w skandaliczne akty przemocy.

Rozumie się zatem, że w tych okolicznościach położenie Camdless Bay stawało się coraz bardziej niepokojące. Jednakże Burbank z wierną mu służbą zdoła   może stawić opór, przynajmniej pierwszym atakom skierowanym na plantację, chociaż w tym czasie bardzo trudno było zdobyć wystarczającą ilość broni i amunicji. Stannard natomiast, bezpośrednio zagrożony w Jacksonville, miał tym większe powody do obaw o bezpieczeństwo swojej posiadłości, córki, jego samego i wszystkich domowników.

Burbank, zdając sobie sprawę z grozy położenia, słał do niego list za listem. Pchnął też kilku posłańców z prośbą o przybycie do Castle House. Tu będą we względnym bezpieczeństwie, a gdyby przyszło szukać innego schronienia, gdyby przyciśnięci koniecznością musieli zapaść w głębi Florydy aż do nadejścia federalistów, łatwiej będzie to uczynić.

Usilnie nakłaniany Walter Stannard postanowił opuścić Jackson-ville i chwilowo schronić się w Camdless Bay. Wyruszył rankiem 23 lutego, na tyle skrycie, na ile było to możliwe, nie dawszy nikomu poznać swoich zamiarów. W głębi niewielkiej zatoczki na Saint Johns, milę w górę rzeki, czekała nań łódź. Wsiadł do niej z Alicją, szybko przepłynęli rzekę i przybyli na przystań, gdzie zastali Burbanków.

Łatwo sobie wyobrazić, jakie zgotowano im przyjęcie. Czyż panna Alicja nie była już dla pani Burbank córką? Teraz wszyscy zebrali się razem. Wspólnie przeczekają te ciężkie chwile, mając większe poczucie bezpieczeństwa.

Stannard w samą porę opuścił Jacksonville. Nazajutrz jego dom napadła banda ludzi, którzy pod rzekomym patriotyzmem ukrywali brutalne instynkty. Władze z wielkim trudem zapobiegły grabieży, a także uchroniły kilka innych posiadłości należących do obywateli przeciwnych ideom separatystycznym. Zbliżała się oczywiście godzina, kiedy urzędnicy magistraccy zostaną zastąpieni przez przywódców zamieszek. Tym zaś ani przez myśl nie przejdzie, aby powstrzymywać od gwałtów.

Texar bowiem, jak Stannard wcześniej powiedział Zermie, przed kilkoma dniami postanowił opuścić swą tajemniczą kryjówkę i zjawił się w Jacksonville. Tam spotkał swoich kompanów, wywodzących się spośród najgorszej części ludności Florydy, przybyłych z rozmaitych plantacji położonych po obu brzegach rzeki. Ci szaleń cy zamierzali narzucić swoją wolę tak miastom, jak i wsiom. Kontaktowali się z większością swoich popleczników w różnych hrabstwach Florydy. Pod płaszczykiem obrony niewolnictwa zyskiwali sobie coraz większą popularność. Jeszcze trochę, a napływający do Jackson-ville i Saint Augustine tak liczni w tych okolicach włóczędzy, awanturnicy, traperzy opanują miasta, zdobędą wpływy, skupią w swych rękach władzę wojskową i cywilną. Milicja i oddziały regularne nie omieszkają pójść ramię w ramię z tymi nikczemnikami — co zdarza się nieuchronnie w czasach zamieszek, kiedy to przemoc jest na porządku dziennym.

James Burbank był powiadamiany o wszystkim, co się działo poza plantacją. Kilku zaufanych ludzi informowało go na bieżąco o rozruchach, jakie przygotowywano w Jacksonville. Wiedział, że pojawił się tam Texar, że jego niecne wpływy rozciągają się na pospólstwo, jak i on sam pochodzenia hiszpańskiego. Taki człowiek na czele miasta stanowił bezpośrednie zagrożenie dla Camdless Bay. Toteż James Burbank przygotowywał się na każdą ewentualność, czy to do obrony, jeżeli będzie możliwa, czy to do ucieczki, gdyby zaszła konieczność zostawienia Castle House na pastwę ognia i łupieżców. Przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo rodzinie i przyjaciołom — oto jego podstawowa nieustanna troska.

W ciągu tych paru dni Zerma wykazywała bezgraniczne oddanie. Nieustannie nadzorowała okolice plantacji, zwłaszcza od strony rzeki. Kilku niewolników, wybranych przez nią spośród najbystrzejszych, dzień i noc czuwało na posterunkach, które im wyznaczyła. Wszelkie próby ataku na posiadłość zostaną natychmiast zasygnalizowane.

Wszelako na razie Burbankom nie groził bezpośredni atak zbrojny. Jeszcze władzy nie zagarnęli Texar i jego poplecznicy, jeszcze zachowywano pozory. Pod wpływem opinii publicznej władze miejskie podjęły kroki, które miały w pewnej mierze usatysfakcjonować zwolenników niewolnictwa, zajadłych prześladowców federalistów.

James Burbank był najznamienitszym plantatorem na Florydzie, a także najbogatszym spośród tych wszystkich, których liberalne poglądy były powszechnie znane. W niego zatem w pierwszym rzędzie uderzono.

Wieczorem 26 lutego wysłany z Jacksonville kurier przybył do Camdless Bay i wręczył zaadresowane do Jamesa Burbanka pismo.

Oto co ono zawierało:

Nakazuje się Jamesowi Burbankowi osobiście stawić się jutro, 27 lutego, o godzinie jedenastej w sądzie przed władzami Jacksonville.

ROZDZIAŁ VII

A JEDNAK!

Nie był to wprawdzie grom, lecz co najmniej poprzedzająca go błyskawica.

Zdarzenie owo nie wywarło wielkiego wrażenia na Burbanku, ale jakże zaniepokoiło całą jego rodzinę! Dlaczego właściciel Camdless Bay został wezwany do Jacksonville? Otrzymał przecież nakaz, a nie zaproszenie do stawienia się w sądzie. Co mu zarzucano? Czy było to następstwem wniosku o postępowanie, które przeciwko niemu miało zostać wszczęte? Czy zagrażało jego wolności, a może nawet życiu? Jeżeli usłucha, jeżeli opuści Castle House, czy będzie mógł tam wrócić? Jeżeli zaś nie posłucha, to czy będzie zmuszony do tego siłą? A w takim wypadku na jakie niebezpieczeństwa, na jakie cierpienia wystawieni będą jego bliscy?

— Nie pojedziesz tam, James! — odezwała się pani Burbank w imieniu, jak to się dało odczuć, wszystkich.

— Nie, proszę pana — poparła ją Alicja. — Nie ma mowy, żeby pan się stąd ruszył...

— Aby się zdać na łaskę i niełaskę takich ludzi! — dorzucił Edward Carrol.

Burbank nic nie powiedział. W pierwszej chwili, w obliczu tak grubiańskiego wezwania, ogarnął go gniew, który z trudem udało mu się opanować.

Cóż nowego zaszło w mieście, że urzędnicy tak się rozzuchwalili? Czyżby kompani i poplecznicy Texara byli górą? Czy obalili władze, zachowujące jeszcze pewien umiar, i przejęli rządy? Nie! Perry, który po południu wrócił z Jacksonville, nie przywiózł żadnych tego rodzaju wieści.

— A może chodzi — powiedział Stannard — o jakąś nową, ko rzystną dla Południa operację wojenną, która ośmieliła Florydczyków do bezprawnego wystąpienia przeciwko nam?

— Mam poważne obawy, że tak właśnie jest! — odparł Edward Carrol. — Jeżeli Północ poniosła gdzieś porażkę, ci nikczemnicy przestaną czuć się zagrożeni bliskością komodora Duponta i będą zdolni do wszystkiego!

— Słyszałem, że w Teksasie — podjął Stannard — wojska federalne musiały się cofnąć przed oddziałami milicji aż do Rio Grande, poniósłszy przedtem dość dotkliwą porażkę pod Valverde. Tak przynajmniej powiedział mi pewien człowiek z Jacksonville, którego spotkałem zaledwie przed godziną.

— Coś takiego właśnie — dorzucił Carrol — mogłoby uczynić tych ludzi tak pewnymi siebie!

— A więc armia Shermana i flota Duponta nie przybędą! — zawołała pani Burbank.

— Mamy dopiero dwudziesty szósty lutego — odparła Alicja — a z listu Gilberta wynika, że okręty federalne nie wypłyną w morze przed dwudziestym ósmym.

— Poza tym muszą mieć czas na dopłynięcie do ujścia Saint Johns — dodał Stannard — na przebycie torów wodnych, pokonanie mierzei i dotarcie do Jacksonville. Czyli następne dziesięć dni...

— Dziesięć dni? — wyszeptała Alicja.

— Dziesięć dni! — westchnęła pani Burbank. — Ileż nieszczęść może nas dotknąć do tej pory!

Burbank nie brał udziału w rozmowie. Zastanawiał się. W obliczu uczynionej mu zniewagi rozmyślał, jakie powinien zająć stanowisko. Jeżeli odmówi posłuszeństwa, czy nie narazi się tym samym, że cały motłoch z Jacksonville, za jawną czy cichą aprobatą władz, ruszy na Camdless Bay? Na jakież niebezpieczeństwa będzie wtedy wystawiona jego rodzina? Nie! Lepiej już siebie tylko narazić. Nawet gdyby okazało się to zgubne dla jego życia lub wolności, mógł mieć nadzieję, że tylko on jeden ryzykuje.

Pani Burbank spoglądała na męża żywo zaniepokojona. Czuła, że James bije się z myślami. Zastanawiała się, czy go zagadnąć. Ani Alicja, ani Stannard, ani Carrol nie śmieli spytać, jak zamierza odpowiedzieć na rozkaz przysłany z Jacksonville.

Dopiero mała Dy, bez wątpienia nieświadomie, wyraziła myśli całej rodziny. Podeszła do ojca, który posadził ją sobie na kolanach.

— Tatusiu! — powiedziała.

— Co chciałaś, kochanie?

— Pojedziesz do tych niedobrych ludzi, którzy chcą nam tak dokuczyć?

— Tak... Pojadę!...

— James!... — zawołała pani Burbank.

— Muszę!... To mój obowiązek! Pojadę!

Burbank powiedział to tak zdecydowanie, że na nic by się zdało odwodzić go od zamysłu, którego wszelkie konsekwencje oczywiście przemyślał. Żona usiadła obok niego, ucałowała go i uścisnęła, nic nie mówiąc. Bo i cóż mogła powiedzieć?

— Moi drodzy — odezwał się Burbank — możliwe w końcu, że po prostu przeceniamy wagę tego. Co można mi zarzucić? W sumie nic, i wszyscy o tym wiedzą! Można obwiniać mnie o moje poglądy! Nigdy ich nie ukrywałem przed moimi przeciwnikami, a tego, co przez całe życie uważałem za słuszne, nie zawaham się, jeśli będzie trzeba, powiedzieć im prosto w oczy!

— Pojedziemy z tobą, James — powiedział Edward Carrol.

— Tak — poparł go Stannard. — Nie pozwolimy ci jechać samemu do Jacksonville.

— Nie, nie, przyjaciele — odrzekł Burbank. — Tylko ja otrzymałem wezwanie do sądu i pojadę do miasta sam. Możliwe zresztą, że zostanę zatrzymany na kilka dni. Musicie więc obaj zostać w Camdless Bay. Teraz ja zmuszony jestem wam oddać pod opiekę całą rodzinę na czas mojej nieobecności.

— To zostawisz nas, tatusiu? — zawołała mała Dy.

— Tak, córeńko — odparł Burbank wesołym głosem. — Ale jeżeli jutro nie zjem z wami obiadu, to możesz być pewna, że wrócę na kolację i wszyscy razem spędzimy wieczór. Ale, ale, słuchaj! Wprawdzie krótko będę w Jacksonville, na pewno jednak znajdę chwilkę czasu, żeby ci coś kupić!... Co by ci sprawiło przyjemność? Co ci przywieźć?

— Siebie, tatusiu!... Siebie — odpowiedziała dziewczynka.

Po tych słowach, które tak doskonale wyraziły pragnienia wszystkich, kiedy już Burbank polecił przedsięwziąć konieczne w obecnych okolicznościach środki ostrożności, rodzina się rozeszła.

Noc minęła spokojnie. Nazajutrz o świcie Burbank poszedł bambusową aleją prowadzącą do przystani. Tam wydał dyspozycje, aby przygotowano na godzinę ósmą łódź mającą go przewieźć na drugi brzeg rzeki.

Kiedy wracając z nabrzeża szedł w stronę Castle House, zbliżyła się doń Zerma.

— Proszę pana — powiedziała — czy pana decyzja jest nieodwołalna? Pojedzie pan do Jacksonville?

— Na pewno, Zermo, powinienem to uczynić w interesie nas wszystkich. Spodziewam się, że mnie rozumiesz?

— Tak, proszę pana! Gdyby pan odmówił, mogłoby to ściągnąć bandę Texara na Camdless Bay...

— A tego niebezpieczeństwa, najpoważniejszego ze wszystkich, należy uniknąć za wszelką cenę! — dodał Burbank.

— Czy pan chce, żebym panu towarzyszyła?

— Przeciwnie, Zermo, chcę, żebyś została na plantacji. Musisz być tutaj, przy mojej żonie, przy mojej córce w razie, gdyby coś im zagroziło przed moim powrotem.

— Nie opuszczę ich, panie.

— Niczego nowego się nie dowiedziałaś?

— Nie. Na pewno wokół plantacji krążą jacyś podejrzani ludzie. Wygląda, jakby jej pilnowali. Tej nocy znowu na rzece wyminęły się dwie, trzy łodzie. Czyżby wiedziano, że panicz Gilbert wyjechał, aby podjąć służbę w armii federalnej, i podejrzewano, że może ulec pokusie i przybyć potajemnie do Camdless Bay?

— Mój dzielny syn! — odparł Burbank. — Nie! Dość ma rozsądku, by się powstrzymać przed tak nierozważnym krokiem!

— Naprawdę się obawiam, że Texar coś podejrzewa — ciągnęła Zerma. — Mówią, że jego wpływy rosną z każdym dniem. Kiedy pan będzie w Jacksonville, proszę się wystrzegać Texara...

— Tak, Zermo, niczym jadowitego węża! Ale mam się na baczności. Gdyby w czasie mojej nieobecności próbował czegoś przeciwko Castle House...

— Proszę się martwić o siebie, tylko o siebie, proszę pana, i nie żywić żadnych obaw o nas. Pana niewolnicy potrafią obronić plantację, a jeżeli będzie trzeba, dadzą się zabić do ostatniego. Wszyscy są panu oddani. Kochają pana. Wiem, co myślą, co mówią, wiem, co zrobią. Z innych plantacji przyszli namawiać do buntu... Nasi nie chcieli o niczym słyszeć. Wszyscy są jedną wielką rodziną, która należy do rodziny pana. Może pan na nich liczyć.

— Wiem, Zermo, i liczę na nich.

James Burbank wrócił do domu. Gdy nadeszła chwila wyjazdu, uściskał żonę, córkę i pannę Alicję. Obiecał im, że będzie panował nad sobą w obliczu sędziów, którzy wezwali go przed swój trybunał, obojętnie jacy by byli, że nie uczyni niczego, co by mogło doprowadzić do użycia przemocy wobec jego osoby. Najprawdopodobniej wróci zresztą jeszcze tego samego dnia. Wreszcie pożegnał się ze wszystkimi i wyszedł. Niewątpliwie Burbank miał powody do obaw o siebie samego. Wszelako o wiele bardziej niepokoił się o swą narażoną na tyle niebezpieczeństw rodzinę, którą zostawiał w Castle House.

Walter Stannard i Edward Carrol odprowadzili go na przystań, położoną w końcu alei. Tam wydał jeszcze ostatnie polecenia i łódź, pokonując dość mocny południowo-wschodni wietrzyk, oddaliła się szybko od pomostu w Camdless Bay.

Godzinę później, gdy dochodziła dziesiąta, Burbank wysiadł w Jacksonville.

Nabrzeże było akurat niemal zupełnie wyludnione. Znajdowało się tam tylko kilku obcych marynarzy, zajętych przy rozładunku rybackich żaglówek. Nikt nie rozpoznał Burbanka, mógł zatem niepostrzeżenie udać się do jednego ze swoich pełnomocników, niejakiego Harveya, który mieszkał na drugim końcu portu.

Harvey, zobaczywszy go, okazał zaskoczenie i niepokój. Nie sądził, że Burbank posłucha wezwania. W mieście także w to nie wierzono. Harvey nie potrafił powiedzieć, dlaczego plantatorowi wysłano ów lakoniczny nakaz stawienia się w sądzie. Prawdopodobnie chcąc zaspokoić opinię publiczną zażąda się od Burbanka wyjaśnień na temat jego stanowiska w sprawie wojny, jego powszechnie znanych poglądów na niewolnictwo. Może myślano także o zabezpieczeniu się przed nim, o zatrzymaniu go, najbogatszego plantatora Florydy sprzyjającego Północy, jako zakładnika?

Czy nie lepiej by zrobił, gdyby został w Camdless Bay? Tak uważał  Harvey. Czy nie mógłby zawrócić, skoro w mieście nie wiedziano jeszcze, że przybył do Jacksonville?

Burbank wcale jednak nie przypłynął po to, aby zaraz wracać.

Chciał się dowiedzieć, jak przedstawiają się sprawy. I na pewno się dowie.

Zadał swemu pełnomocnikowi kilka interesujących go pytań.

Czy władze miejskie zostały już obalone przez podżegaczy z Jacksonville?

Jeszcze nie, aczkolwiek zagrożone są coraz bardziej. Przypuszczalnie upadną przy pierwszych zamieszkach, jakie zrodzą się pod naporem wydarzeń.

Czy Hiszpan Texar nie macza palców w przygotowywanym powstaniu pospólstwa?

I owszem. Uważa się go nawet za przywódcę postępowej partii zwolenników niewolnictwa na Florydzie. Niewątpliwie on i jemu podobni staną się wkrótce panami miasta.

Czy potwierdziły się obiegające Florydę pogłoski o ostatnich wydarzeniach wojennych?

Jak najbardziej. Konfederaci odnieśli kilka zwycięstw bez większego znaczenia. Mówiono zresztą, że 24 lutego znaczna część armii generała Mac Clellana ruszyła poza górny Potomac, co stało się przyczyną opuszczenia przez Południowców miasta Columbus. Nieunikniona jest zatem wielka bitwa nad Missisipi, w której przeciw armii separatystów staną wojska generała Granta.

A co z eskadrą, którą komodor Dupont miał wprowadzić do ujścia Saint Johns?

Krąży pogłoska, że w ciągu najbliższych dziesięciu dni flota spróbuje sforsować przejścia. Jeżeli Texar i jego poplecznicy chcą dokonać czegoś, co by oddało miasto w ich ręce i pozwoliło im zaspokoić pragnienie zemsty, to nie mogą z tym dłużej zwlekać.

Tak przedstawiała się sytuacja w Jacksonville i kto wie, czy sprawa Burbanka nie doprowadzi do szybszego jej wyjaśnienia?

Kiedy nadeszła wyznaczona godzina stawienia się przed władzami, James Burbank opuścił dom Harveya i skierował się w stronę placu, przy którym wznosił się budynek sądu. Na ulicach panowało niezwykłe ożywienie. Lud tłumnie zdążał w tę stronę. Czuło się, że ta sprawa, mało ważna sama w sobie, może się przerodzić w brzemienne w skutkach rozruchy.

Na placu, oczywiście bardzo gwarnym, tłoczyli się Mulaci, Murzyni, „biała nędza". Wprawdzie liczba tych, co mogli wejść na salę sądową, była dość ograniczona, niemniej wśród nich znajdowało się sporo zwolenników Texara, zmieszanych z ludźmi prawymi, przeciwnymi wszelkiemu gwałceniu prawa. Jednakże trudno im będzie oprzeć się tej części mieszkańców, która podburzała do obalenia władz Jacksonville.

Kiedy Burbank pojawił się na placu, został natychmiast rozpoznany. Wybuchły gromkie okrzyki. Nie były mu bynajmniej przychylne. Otoczyło go kilku dzielnych mieszkańców miasta. Nie chcieli, żeby człowiek tak zacny, tak poważany jak plantator z Camdless Bay, był wystawiony bez możliwości obrony na okrucieństwo tłumu. Stosując się do otrzymanego rozkazu, James Burbank dowodził zarazem swego honoru i zdecydowania. Krokiem tym miał zyskać wdzięczność części Florydczyków.

Burbank utorował sobie drogę przez plac, stanął na progu sądu, wszedł dalej i zatrzymał się przed barierką oddzielającą od publiczności część sali, do której wezwano go wbrew wszelkiemu prawu.

Sędzia główny i jego pomocnicy zajęli już swoje miejsca. Byli to ludzie o poglądach umiarkowanych, cieszący się słusznym poważaniem. Z łatwością można sobie wyobrazić, na jakie protesty, na jakie pogróżki byli narażeni od samego początku wojny secesyjnej. Ileż odwagi musieli mieć, by pozostać na swoich stanowiskach, ileż energii, aby się na nich utrzymać! Jeżeli aż do tej pory przetrwali wszystkie ataki stronnictwa podżegaczy, to dlatego że problem niewolnictwa, roznamiętniający inne stany Południa, nieznacznie tylko, jak wiadomo, poruszał ludność Florydy. Idee separatystyczne powoli rozprzestrzeniały się jednak coraz bardziej. A wraz z nimi rosły z każdym dniem wpływy zbirów, awanturników i włóczęgów rozsianych po całym hrabstwie. I właśnie pod presją zwolenników przemocy władze postanowiły wezwać przed swe oblicze Jamesa Burbanka w związku z oskarżeniem wniesionym przez jednego z przywódców owego stronnictwa, Hiszpana Texara.

Pomruk uznania z jednej strony, a potępienia z drugiej, który powitał wchodzącego na salę właściciela Camdless Bay, wkrótce ucichł. Stojący przy barierce James Burbank, patrząc śmiało, nie czekał nawet, aż sędzia zada mu zwyczajowe pytania.

— Wezwano Jamesa Burbanka — powiedział zdecydowanym głosem — i oto stoi przed wami!

Podczas formalnej części przesłuchania James Burbank odpowiadał bardzo jasno i zwięźle. Następnie zapytał:

— O co jestem oskarżony?

— O sprzeciwianie się słowem, a może i czynem — odparł sędzia — ideom i nadziejom, jakie powinny obowiązywać obecnie na Florydzie!

— A kto mnie oskarża? — spytał Burbank.

— Ja!

Był to Texar. Burbank poznał go po głosie. Nie odwrócił nawet głowy w jego stronę. Wzruszył tylko ramionami na znak pogardy, jaką żywił dla nikczemnego oskarżyciela.

— Przede wszystkim zaś — powiedział Texar — zarzucam Jamesowi Burbankowi jankeskie pochodzenie! Jego obecność w Jackson-ville, w głębi stanu skonfederowanego, jest nieustanną obelgą! Jeżeli sercem i urodzeniem należy do Jankesów, to dlaczego nie wrócił na Północ?

— Jestem na Florydzie, ponieważ to mi odpowiada — odparł Burbank. — Od dwudziestu lat mieszkam w tym hrabstwie. Chociaż nie urodziłem się tutaj, wiadomo przynajmniej, skąd przbyłem. A nie można tego powiedzieć o ludziach, których przeszłość nie jest znana, którzy nie uznają jawnego życia i których życie prywatne słuszniej niż moje zasługuje na potępienie!

Zaatakowany wprost tą odpowiedzią Texar wcale się nie zmieszał.

— I co jeszcze?... — odezwał się James Burbank.

— Co jeszcze?... — rzekł Hiszpan. — W chwili, gdy kraj ma powstać, by utrzymać niewolnictwo, gdy gotów jest przelać krew, żeby odeprzeć oddziały federalne, oskarżam Jamesa Burbanka o to, że jest przeciwnikiem niewolnictwa i że rozpowszechnia wrogie poglądy.

— Jamesie Burbank — powiedział sędzia — rozumie pan, że w okolicznościach, w jakich się znajdujemy, oskarżenie to ma wyjątkową wagę. Proszę więc udzielić na nie odpowiedzi.

— Wysoki sądzie — odrzekł Burbank — odpowiedź jest bardzo prosta. Nigdy niczego nie rozpowszechniałem i nie chcę tego czynić. Zarzut ten jest niezgodny z prawdą. Co się tyczy moich poglądów na temat niewolnictwa, to niech mi będzie wolno przypomnieć je tutaj. Owszem, jestem abolicjonistą! Boleję nad walką, jaką Południe toczy przeciwko Północy! Tak, obawiam się, że Południe zdąża ku klęsce, której mogłoby uniknąć, i właśnie w jego własnym interesie chciałbym ujrzeć, jak wkracza na inną drogę, zamiast wikłać się w wojnę wbrew wszelkiemu rozsądkowi, wbrew powszechnemu przeświadczeniu. Przyznacie kiedyś, że ci, którzy mówili tak, jak ja mówię dzisiaj, nie mylili się. Kiedy wybiła godzina przemiany, godzina postępu moralnego, szaleństwem jest sprzeciwiać się temu!

— Poza tym — mówił dalej — rozdzielenie się Północy i Południa byłoby zbrodnią przeciwko naszej amerykańskiej ojczyźnie. Ani słuszność, ani sprawiedliwość, ani siła nie są po waszej stronie, i zbrodnia ta się nie dokona.

Słowa te zostały najpierw przyjęte kilkoma głosami pochwały, ale natychmiast zagłuszyły je głośne krzyki. Publiczność, w większości złożona z ludzi bez czci i wiary, nie mogła się z nimi zgodzić.

Kiedy sędziemu udało się przywrócić ciszę na sali, James Burbank znów zabrał głos.

— Teraz zaś — powiedział — czekam, żeby wytoczono mi jaśniejsze zarzuty dotyczące czynów, a nie poglądów, i odpowiem na nie, kiedy już je będę znał.

Wobec tak pełnej godności postawy sędziowie musieli się poczuć mocno zakłopotani. Nie znali żadnego czynu, który by można zarzucić Burbankowi. Ich rola miała się sprowadzać do wysłuchiwania przedstawianych zarzutów, wspartych dowodami, jeśli takowe w ogóle istniały.

Texar zrozumiał, że musi mówić bardziej konkretnie, inaczej bowiem nie osiągnie zamierzonego celu.

— Dobrze! — powiedział. — Nie uważam wprawdzie, żeby można się powoływać na wolność przekonań w chwili, gdy cały kraj powstaje, aby bronić swej sprawy. Ale może i James Burbank ma prawo myśleć o niewolnictwie, co mu się podoba, może i faktycznie nic nie robi, żeby pozyskiwać zwolenników dla swoich poglądów. Za to wcale nie unika konszachtów ze stojącym u bram Florydy wrogiem!

Oskarżenie o współpracę z federalistami w obecnych okolicznościach było poważnym zarzutem. Potwierdził to pomruk, jaki przebiegł przez salę. Było ono jednak na razie zbyt mgliste i należało je poprzeć faktami.

— Utrzymuje pan, że porozumiewam się z nieprzyjacielem? — spytał James Burbank.

— Tak — potwierdził Texar.

— Jaśniej proszę!... Żądam!

— Dobrze! — podjął Texar. — Jakieś trzy tygodnie temu wysłany do Jamesa Burbanka emisariusz opuścił szeregi armii federalnej, a w każdym razie flotę komodora Duponta. Człowiek ten przybył do Camdless Bay, a śledzony był od chwili, kiedy odszedł z plantacji aż do samej granicy Florydy. Czy zaprzeczy pan temu?

Chodziło oczywiście o posłańca, który przyniósł list młodego porucznika. Szpiedzy Texara nie pomylili się. Tym razem zarzut był wyraźny i z napięciem czekano, jaka będzie odpowiedź Burbanka.

Ten zaś nie wahał się przed wyznaniem tego, co w sumie było rzetelną prawdą.

— W rzeczy samej — przyznał — w tym czasie przybył do Camdless Bay pewien człowiek. Ale człowiek ten był tylko posłańcem. Wcale nie należał do wojsk federalnych, a przyniósł jedynie list od mojego syna...

—Od pańskiego syna! — zawołał Texar. — Od pańskiego syna, który, o ile nam wiadomo, podjął służbę w armii Unii, od pańskiego syna, który znajduje się może w pierwszym szeregu maszerujących teraz na Florydę najeźdźców!

Zapalczywość, z jaką Texar wymówił te słowa, poruszyła publiczność do żywego. Jeżeli Burbank, wyjawiwszy najpierw, iż otrzymał list od syna, przyzna teraz, że Gilbert jest w szeregach armii federalnej, to jakże się obroni przed zarzutem utrzymywania kontaktów z wrogami Południa?

— Czy zechce pan się wypowiedzieć na temat faktów przedstawionych przeciwko pańskiemu synowi? — zapytał sędzia.

— Nie, wysoki sądzie — odparł Burbank stanowczym głosem — nie mam nic do powiedzenia na ten temat. O ile wiem, mój syn nie jest stroną w procesie. Tylko ja jestem oskarżony o pozostawanie w kontakcie z armią federalną. A temu zaprzeczam i wzywam tego człowieka, który mnie atakuje wyłącznie z powodu osobistej nienawiści, aby dostarczył na to choć jeden dowód!

— Przyznaje się więc, że jego syn walczy teraz przeciwko konfederatom! — zawołał Texar.

— Nie mam się do czego przyznawać... Nie! — odparł Burbank. — To pan ma udowodnić wysunięte przeciwko mnie zarzuty.

— Dobrze!... Udowodnię! — odpowiedział Texar. — Za kilka dni będę miał dowód, którego się ode mnie żąda, a kiedy go będę miał...

— Kiedy będzie pan go miał — odezwał się sędzia — sąd będzie mógł wydać orzeczenie w tej sprawie. Na razie nie rozumiem, jakie są zarzuty, za które James Burbank ma ponieść odpowiedzialność?

Wypowiadając się w ten sposób, sędzia mówił jak człowiek sprawiedliwy. I niewątpliwie miał słuszność. Na nieszczęście popełnił błąd mając rację przed publicznością tak uprzedzoną do plantatora z Camdless Bay. Toteż słowa jego przyjęto pomrukami, protestami nawet, które wyrazili poplecznicy Texara. Hiszpan doskonale to przeczuł i poniechawszy faktów dotyczących Gilberta Burbanka, wrócił do zarzutów wymierzonych bezpośrednio w jego ojca.

— Tak — powtórzył — udowodnię to, z czym wystąpiłem, a mianowicie, że James Burbank utrzymuje kontakty z nieprzyjacielem, który przygotowuje się do ataku na Florydę. A na razie poglądy, jakie wygłasza wszem i wobec, poglądy tak niebezpieczne dla sprawy niewolnictwa, stanowią publiczne zagrożenie. Toteż w imieniu wszystkich właścicieli niewolników, którzy nigdy nie ulegną jarzmu, jakie Północ chce im narzucić, żądam, żeby się przed nim zabezpieczono...

— Tak!... Tak! — zawołali zwolennicy Texara, podczas gdy część zebranych daremnie usiłowała oponować przeciwko tym nieusprawiedliwionym żądaniom.

Sędziemu udało się przywrócić spokój na sali i Burbank mógł znowu zabrać głos:

— Protestuję ze wszystkich sił, całym prawem, jakie posiadam — powiedział — przeciwko samowoli, do jakiej niektórzy chcą zmusić sprawiedliwość! Jestem abolicjonistą, tak! I to już wyznałem... Ale istnieje, jak przypuszczam, wolność przekonań, skoro system rządu naszego kraju opiera się na wolności. Dotąd nie było zbrodnią być przeciwnikiem niewolnictwa, a gdzie nie ma winy, tam prawo nie może karać!

Liczniejsze głosy aprobaty zdawały się przyznawać rację Burbankowi. Texar uznał widocznie, iż nadeszła chwila, by zmienić sposób działania, ponieważ tamten nie dawał wyników. Toteż nie dziwmy się, że rzucił Burbankowi takie oto nieoczekiwane wyzwanie:

— W takim razie, skoro jest pan przeciwnikiem niewolnictwa, niech pan wyzwoli swoich niewolników!

— Uczynię to! — odparł Burbank. — Uczynię, jak tylko nadejdzie odpowiednia chwila!

— Doprawdy? Uczyni to pan, kiedy armia federalna zawładnie Florydą! — odpalił Texar. — Potrzebni są panu żołnierze Shermana i marynarze Duponta, żeby odważył się pan idee wcielić w czyn! Ostrożnie pan postępuje... i tchórzliwie!

— Tchórzliwie?... — zawołał z oburzeniem James Burbank, który nie pojął, że przeciwnik zastawia na niego pułapkę.

— Tak! Tchórzliwie! — powtórzył Texar. —No, proszę! Niechże się pan więc wreszcie ośmieli wprowadzić w życie swoje przekonania! Doprawdy, można by sądzić, że zabiega pan tylko o tanią popularność, aby zjednać sobie Jankesów! Tak, na pozór przeciwnik niewolnictwa, a w głębi ducha i ze względu na korzyści jest pan po prostu zwolennikiem jego zachowania!

Burbank aż się poderwał na taką zniewagę. Mierzył oskarżyciela pogardliwym wzrokiem. Było to więcej, niż mógł znieść. Zarzut hipokryzji wyraźnie stał w niezgodzie z całym jego przykładnym i uczciwym życiem.

. — Mieszkańcy Jacksonville! — zawołał tak, żeby słyszał go cały tłum — od dzisiaj nie mam już ani jednego niewolnika! Z dniem dzisiejszym ogłaszam zniesienie niewolnictwa w posiadłości Camdless Bay!

To zuchwałe oświadczenie przyjęły najpierw tylko entuzjastyczne okrzyki. Trzeba było prawdziwej odwagi, by to uczynić — może nawet więcej odwagi niż rozsądku! James Burbank dał się ponieść oburzeniu.

Jednakże aż nadto oczywiste było, że krok ten narazi na szwank interesy innych plantatorów na Florydzie. Toteż publiczność zaraz stosownie zareagowała. Pierwsze brawa, jakie otrzymał właściciel Camdless Bay, zostały wkrótce zagłuszone krzykami protestu nie tylko tych, co z zasady byli za utrzymaniem niewolnictwa, ale także wszystkich, którzy dotychczas obojętnie się do tego problemu odnosili. I przyjaciele Texara skorzystaliby z tej radykalnej zmiany opinii, by się dopuścić jakiegoś karygodnego czynu, gdyby sam Hiszpan ich nie powstrzymał.

— Dajcie spokój! — powiedział. — Burbank sam sobie wytrącił broń z ręki!... Teraz już go mamy!

Słowa te, których znaczenie niebawem stanie się jasne, wystar czyły, by powstrzymać zwolenników przemocy. Toteż Burbank nie był więcej napastowany, kiedy sędziowie oznajmili mu, że może odejść. Wobec braku jakiegokolwiek dowodu nie było podstaw, by wydać nakaz zatrzymania go, jak domagał się Texar. Później, jeżeli Hiszpan, który upierał się przy tym, co powiedział, dostarczy świadectw mogących wyjawić zmowę Burbanka z wrogiem, sędziowie podejmą dalsze dochodzenie. Do tej pory jednak plantator będzie wolny.

Przy wyjściu z sądu, chociaż za Burbankiem postępował bardzo źle usposobiony do niego tłum, straży udało się zapobiec rękoczynom. Słychać było wrogie okrzyki, pogróżki, ale nie doszło do awantury. Chroniły go oczywiście wpływy Texara. Burbank dotarł zatem do nabrzeża portowego, gdzie czekała na niego łódź. Tam pożegnał się ze swym pełnomocnikiem Harveyem, który nie odstępował go na krok. Wypłynąwszy na rzekę, szybko znalazł się poza zasięgiem krzyków motłochu Jacksonville towarzyszących jego odjazdowi.

Ponieważ był właśnie odpływ, łódź, opóźniana przeciwnym prądem, dopiero po prawie dwóch godzinach wpłynęła do przystani w Camdless Bay, gdzie na Burbanka czekali jego bliscy. Jakaż radość opanowała tę grupkę, gdy go ujrzeli! Wszak tyle było powodów do obaw, że zostanie zatrzymany.

— Ależ nie! — powiedział do ściskającej go małej Dy. — Obiecałem ci przecież, kochanie, że wrócę na obiad, a dobrze wiesz, że zawsze dotrzymuję obietnic!

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZĘŚĆ II

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

DWAJ BRACIA

Sytuacja wyglądała rozpaczliwie. Jak przebyć wodę? Nawet zuchwałemu pływakowi groziłoby, że po wielekroć utraci życie. Tylko sto stóp dzieliło jeden brzeg od drugiego! Cóż, kiedy bez łódki nie można było tej odległości przebyć. Trójkątne głowy wystawały tu i ówdzie z wody, a trawy poruszały się, gdy przepływały między nimi gady.

Dy, bezgranicznie przerażona, tuliła się do Zermy. Ach, gdyby dla uratowania dziecka wystarczyło się rzucić pomiędzy te potwory, które by ją oplotły niczym gigantyczna ośmiornica o tysiącu macek, Mulatka ani chwili by się nie wahała!

Żeby ją jednak uratować, trzeba było cudu. A tego cudu dokonać mógł tylko Bóg. Zerma w Nim jednym pokładała wiarę. Klęcząc na brzegu, błagała Tego, co włada przypadkiem, czyniąc zeń najczęściej wykonawcę Swej woli.

A tu tymczasem lada chwila część kompanów Texara mogła się pojawić na skraju lasu. Jeśli zaś pozostały na wyspie Texar wróci do szałasu i nie znajdzie tam Dy i Zermy, czy nie zacznie ich szukać?...

— Boże, zlituj się!... — zawołała Zerma.

Nagle jej wzrok padł na brzeg kanału po prawej stronie.

Lekki prąd niósł wody jeziora na północ, gdzie toczy swoje fale kilka dopływów Calaooschatches, jednej z rzeczułek wpadających do Zatoki Meksykańskiej, zasilającej jezioro Okeechobee w porze comiesięcznych wielkich przypływów morza.

Do brzegu właśnie przybił niesiony z prądem pień drzewa. Czy konar ów nie wystarczyłby do przebycia kanału, skoro kilka jardów dalej zakole rzeki zmieniało kierunek nurtu, który by doniósł pień na drugą stronę? Ależ tak! A jeśli nawet zrządzeniem losu drzewo wróci do wyspy, uciekinierki nie znajdą się w sytuacji gorszej niż obecna.

Nie zastanawiając się dłużej, instynktownie niemal Zerma rzuciła się w kierunku płynącego pnia. Gdyby się przez chwilę zastanowiła, być może pomyślałaby, że woda roi się od gadów, że trawy mogą unieruchomić drzewo na samym środku kanału. Tyle że wszystko było lepsze od pozostania na wyspie! Toteż Zerma z Dy na ręku, oparłszy się o gałęzie, odepchnęła się od skarpy.

Pień znalazł się wnet w prądzie rzeki, która poniosła go w kierunku drugiego brzegu.

Zerma tymczasem próbowała się ukryć wśród gałęzi częściowo ją zasłaniających. Obydwa brzegi świeciły pustką. Ani z wyspy, ani z lasu nie dochodził żaden dźwięk. Znalazłszy się na drugiej stronie kanału, Mulatka z łatwością potrafi znaleźć jakieś schronienie, gdzie przeczeka do wieczora, aż będzie mogła wejść w las nie ryzykując, że zostanie spostrzeżona. Wstąpiła w nią nowa nadzieja. Prawie się nie przejmowała wężami, które szeroko otwierały pyski po obu stronach pnia i wpełzały na dolne gałęzie. Dy zamknęła oczy. Zerma tuliła ją do siebie jedną ręką, drugą gotowa w każdej chwili zabijać te potwory. Gady jednakże, czy to przestraszone widokiem kordelasu, czy to niegroźne poza środowiskiem wodnym, nie atakowały.

Pień dotarł wreszcie do środka kanału, którego prąd biegł ukośnie w stronę lasu. W ciągu kwadransa, jeśli się nie zaplącze w rośliny wodne, drzewo powinno przybić do tamtego brzegu. A wtedy, choć niebezpieczeństwa będą jeszcze wielkie, Zerma poczuje się poza zasięgiem Texara.

Naraz mocniej przycisnęła do siebie dziecko.

Na wyspie rozległo się wściekłe ujadanie. I zaraz na brzegu pojawił się pies, zbiegając zeń długimi susami.

Zerma poznała ogara, którego Hiszpan nie zabrał ze sobą, zostawiając go na straży szałasu. Ze zjeżoną sierścią, płonącymi ślepiami, gotów był rzucić się między węże kotłujące się w wodzie.

W tejże chwili na skarpie stanął mężczyzna.

Był nim pozostały na wyspie Texar. Nadbiegł, zwabiony ujadaniem psa.

Trudno sobie wyobrazić gniew, jaki nim targnął, gdy na niesionym przez prąd pniu ujrzał Dy z Zermą. Nie mógł ruszyć za nimi w pogoń, gdyż łódka znajdowała się po drugiej stronie kanału. Jeden był tylko sposób, by je zatrzymać: zabić Zermę ryzykując, że wraz z nią zginie też dziecko!

Texar przyłożył karabin do ramienia i wycelował w Mulatkę, starającą się własnym ciałem osłonić dziewczynkę.

Naraz szalenie podniecony pies rzucił się do wody. Texar pomyślał, że najpierw pozwoli działać zwierzęciu.

Pies szybko zbliżał się do pnia. Zerma, mocno trzymając kordelas w ręku, gotowa była zadać cios... Ale okazało się to zbędne.

W jednej chwili węże oplotły zwierzę, które gryzło gady w odpowiedzi na ich jadowite ukąszenia, niebawem jednak znikło wśród wodnych traw.

Texar patrzył na śmierć psa, nie mając czasu, by przyjść mu z pomocą. Jeszcze chwila, a Zerma mu umknie...

Wymierzył i strzelił...

Pień znajdował się właśnie blisko brzegu, kula zaś musnęła tylko ramię Mulatki.

Chwilę później drzewo uderzyło o ziemię. Zerma z dzieckiem na ręku wyskoczyła na ląd i zniknęła wśród trzcin, gdzie następny strzał nie mógł jej dosięgnąć, po czym weszła w las.

Chociaż nie musiała się już niczego obawiać ze strony Texara pozostałego na wyspie, to jednak groziło jej nadal, że wpadnie w ręce jego brata.

Toteż w pierwszym rzędzie powinna była jak najszybciej i możliwie daleko odejść od wyspy Carneral. Gdy zapadnie noc, postara się ruszyć w kierunku Jeziora Waszyngtona. Tymczasem, wytężając wszystkie siły fizyczne i duchowe, biegła raczej, niż szła, prosto przed siebie, niosąc na ręku dziecko, by nie opóźniało ucieczki. Małe nóżki Dy odmówiłyby posłuszeństwa na nierównej ziemi, pośród paproci wystrzelających w górę niczym myśliwskie sidła, między grubymi korzeniami, których plątanina tworzyła nieprzebyte dla niej przeszkody.

Zerma niosła więc drogie brzemię, jakby nie czuła jego ciężaru. Niekiedy zatrzymywała się — nie tyle, żeby nieco odetchnąć, co żeby wsłuchać się w głosy lasu. Czasem zdawało jej się, że słyszy ujadanie drugiego ogara zabranego przez Texara, to znów odległe strzały. Zastanawiała się wtedy, czy Południowcy nie starli się z oddziałem federalnym. Kiedy zaś zorientowała się, że te rozmaite odgłosy to tylko krzyki przedrzeźniacza albo trzask suchej gałęzi, której włókna pękały z hukiem strzału, znów podejmowała przerwany na chwilę marsz. Napełniona teraz nową nadzieją, nie dopuszczała do siebie myśli o czyhających niebezpieczeństwach, zanim dotrą do źródeł Saint Johns.

Przez godzinę szła tak, oddalając się od jeziora Okeechobee, skręcając na wschód, aby się przybliżyć do wybrzeża Atlantyku. Słusznie wywnioskowała, że wzdłuż brzegów Florydy powinny krążyć okręty eskadry czekające na oddział wysłany pod dowództwem kapitana Howicka. A może zdarzy się i tak, że kilka szalup będzie przepatrywało brzeg?...

Naraz stanęła. Tym razem się nie myliła. Pod drzewami rozbrzmiewało wściekłe ujadanie, coraz bliższe. Poznała w nim tak często słyszane naszczekiwanie, kiedy ogary krążyły wokół blokhauzu nad Czarną Zatoką.

„Pies trafił na nasz ślad — pomyślała. — Texar chyba jest blisko!”

Najpierw rozejrzała się za jakimś gąszczem, gdzie by mogła z dzieckiem przycupnąć. Czy zdoła jednak uniknąć kłów zwierzęcia, równie mądrego co dzikiego, wytresowanego niegdyś do tropienia zbiegłych niewolników, do odszukiwania ich śladu?

Ujadanie było coraz bliższe, usłyszała także odległe jeszcze krzyki.

O kilka kroków od niej rósł cyprys spróchniały ze starości, na którym wężowniki i liany splotły się w gęstą zasłonę.

Zerma skuliła się w dziupli wystarczająco dużej, by zmieścić ją i dziecko, a sieć lian zasłoniła je obie.

Ale ogar szedł ich śladem. Chwilę później Zerma ujrzała go przy drzewie. Szczekał ze wzrastającą wściekłością i naraz rzucił się na cyprys.

Cios kordelasem zmusił go do cofnięcia, lecz ujadanie rozbrzmiało gwałtowniej. Zaraz potem rozległy się kroki. Słychać było nawoływania, pokrzykiwania, a wśród nich znajome głosy Texara i Skamba.

Byli to istotnie Hiszpan i jego kompani, którzy zmierzali w stronę jeziora, uchodząc przed oddziałem federalnym. Niespodziewanie natknęli się nań w lesie, a nie dysponując wystarczającymi siłami, spiesznie się wycofywali. Texar chciał dotrzeć do wyspy najkrótszą drogą, ażeby od federalistów oddzielił go pas wody. Żołnierzy zatrzyma przeszkoda w postaci kanału, którego nie będą mogli przebyć. Zyskawszy kilka godzin zwłoki, Południowcy przejdą na drugi kraniec wyspy, a stamtąd nocą spróbują się łodzią przedostać na południowy brzeg jeziora.

Kiedy Texar i Skambo stanęli przed drzewem, pod którym ciągle naszczekiwał pies, ujrzeli ziemię czerwoną od krwi wypływającej z rany w boku zwierzęcia.

— Panie, patrz! — zawołał Indianin.

— Ktoś zranił psa? — odezwał się Texar.

— Tak, panie!... Nożem, dopiero co. Krew jeszcze nie skrzepła!

— Kto?...

W tej chwili pies znowu rzucił się ku zwisającemu listowiu, które Skambo odgarnął lufą karabinu.

— Zerma!...—zawołał.

— I dziecko! — dodał Texar.

— Jak im się udało uciec?

— Zabić ją, zabić!

Rozbrojona przez Skamba w chwili, gdy miała zadać cios Hiszpanowi, Mulatka wyciągnięta została z dziupli tak brutalnie, że dziewczynka wypadła jej z rąk i potoczyła się między owe gigantyczne grzyby, tak licznie rosnące wśród cyprysów.

Uderzony grzyb wybuchł niczym broń palna. Przejrzysty pył rozszedł się w powietrzu. W jednej chwili zaczęły pękać kolejne grzyby. Rozległ się taki huk, jakby las pełen był krzyżujących się sztucznych ogni.

Oślepiony nieprzeliczonymi zarodnikami Texar musiał puścić Zermę, której groził nożem, Skambo również nic nie widział z powodu parzących pyłków. Na szczęście leżące  na ziemi Mulatka i dziecko nie ucierpiały od unoszących się nad nimi zarodników.

Zerma nie zdołałaby jednak ujść Texarowi. Po ostatniej serii wybuchów powietrzem dało się znowu oddychać.

A wtedy zabrzmiały nowe wybuchy — tym razem z broni palnej.

To oddział federalny atakował Południowców. Otoczeni przez marynarzy kapitana Howicka, musieli się poddać. W tej chwili Texar, schwytawszy Zermę, zadał jej nożem cios w pierś.

— Dziecko!... Zabierz dziecko!... — zawołał do Skamba. Indianin porwał dziewczynkę na ręce i uciekał w stronę jeziora,

gdy naraz padł strzał... Skambo padł martwy, trafiony prosto w serce kulą, którą posłał za nim Gilbert.

W miejscu tym znaleźli się wszyscy: James Burbank i Gilbert, Edward Carrol, Perry, Mars, Murzyni z Camdless Bay, marynarze kapitana Howicka trzymający na muszce Południowców, a wśród nich Texar niedaleko od zwłok Skamba. Kilku konfederatom udało się jednak uciec w stronę wyspy.

Czy miało to teraz jakieś znaczenie? Czyż Dy nie znajdowała się w ramionach ojca, który ją tulił tak mocno, jakby się bał, że ktoś mu ją znowu wyrwie? Gilbert i Mars, pochyleni nad Zermą, próbowali ją ocucić. Nieszczęsna kobieta oddychała, nie mogła jednak mówić. Mars podtrzymywał jej głowę, wołał po imieniu, całował.

Zerma otwarła wreszcie oczy. Ujrzała dziecko w ramionach Burbanka, poznała Marsa okrywającego ją pocałunkami, uśmiechnęła się doń. Po czym znów zamknęła powieki...

Mars podniósł się, a spostrzegłszy Texara, skoczył w jego stronę, powtarzając słowa, które tak często wypowiadał:

— Śmierć Texarowi!... Śmierć!

— Mars, zatrzymaj się! — powiedział kapitan Howick. — Pozwól nam osądzić tego nędznika!

A odwracając się do Hiszpana, zapytał:

— Ty jesteś Texar znad Czarnej Zatoki?

— Nie muszę odpowiadać — rzekł Texar.

— James Burbank, porucznik Burbank, Edward Carrol, Mars znają cię i rozpoznają.

— Owszem.

— Zostaniesz rozstrzelany!

— No to dalej!

I wtedy, ku niebotycznemu zdumieniu wszystkich, mała Dy, zwracając się do ojca, rzekła:

— Tatusiu, ich jest dwóch... dwóch braci... brzydkich... którzy są tacy sami...

— Dwóch?...

— Tak. Zerma kazała mi, żebym ci to powiedziała.

Trudno było pojąć, co znaczą te dziwne słowa dziecka. Uzyskano jednak zaraz ich wyjaśnienie, i to w sposób całkowicie nieoczekiwany.

Texar został podprowadzony pod drzewo. Patrząc Jamesowi Burbankowi prosto w twarz, ćmił zapalonego przed chwilą papierosa, gdy naraz, w chwili, gdy ustawiał się pluton egzekucyjny, pojawił się jakiś człowiek i jednym skokiem stanął przy skazanym.

Był to drugi Texar, którego zbiegli na wyspę Południowcy powiadomili o zatrzymaniu brata.

Na widok tych dwu tak podobnych do siebie ludzi wszyscy pojęli, co znaczyły słowa dziewczynki. Wreszcie stało się jasne to życie pełne przestępstw, ciągle chronione przez niewytłumaczalne alibi. I oto cała przeszłość Texarów, odtworzona przez samą ich obecność, objawiła się zebranym.

Wkroczenie brata wywołało wszelako pewne wahanie, jeśli chodzi o wypełnienie rozkazu komodora Duponta.

Rozkaz natychmiastowego wykonania wyroku wydany przezeń dotyczył bowiem tylko sprawcy zasadzki, w której zginęli oficerowie i marynarze federalni. Sprawca zaś napaści na Camdless Bay i porwania powinien być doprowadzony do Saint Augustine i oddany pod sąd, który go tym razem niewątpliwie ukarze.

Czy jednak nie należało obu braci traktować jako jednakowo odpowiedzialnych za długą serię zbrodni, jakie udało im się bezkarnie popełnić?

Ależ oczywiście! Wszelako, przestrzegając prawa, kapitan Howick poczuł się w obowiązku zadać im takie oto pytanie:

— Który z was przyznaje się do winy za masakrę nad Kissimmee?

Nie otrzymał odpowiedzi.

Rzecz jasna, Texarowie postanowili nie odpowiadać na żadne z zadawanych im pytań.

Jedna Zerma mogłaby powiedzieć, jaki był udział każdego w popełnionych przestępstwach. Ten z braci bowiem, który 22 marca przebywał nad Czarną Zatoką, nie mógł być sprawcą masakry popełnionej tego dnia sto mil dalej, na południu Florydy. A prawdziwego sprawcę porwania Zerma z pewnością by wskazała. Czy Mulatka jednak żyła jeszcze?...

Żyła, i oto pojawiła się, wsparta na ramieniu męża. Ledwie słyszalnym głosem rzekła:

— Winnym porwania jest ten, który ma na lewej ręce tatuaż...

Na te słowa po ustach braci przewinął się pełen pogardy uśmieszek i odwinąwszy rękawy, obaj pokazali na lewym ramieniu identyczne tatuaże.

Wobec tej nowej przeszkody w odróżnieniu jednego od drugiego kapitan Howick powiedział tylko:

— Sprawca masakry nad Kissimmee ma być rozstrzelany. Który z was nim jest?

— Ja! — odpowiedzieli jednym głosem bracia.

Na tę odpowiedź pluton egzekucyjny wycelował broń w skazanych, którzy się po raz ostatni uścisnęli.

Rozległa się salwa. Ramię w ramię obaj upadli.

Tak oto skończyli ci ludzie obciążeni tyloma zbrodniami, które od lat pozwalało im popełniać ich niezwykłe podobieństwo. Jedyne ludzkie uczucie, jakiego kiedykolwiek doświadczali, owa dzika przyjaźń braterska, jaką się nawzajem darzyli, przetrwała do samej śmierci.

ZAKOŃCZENIE

Wojna domowa tymczasem toczyła się dalej. W ostatnim czasie miały miejsce wydarzenia, o których James Burbank nie mógł się dowiedzieć przed swoim powrotem do Camdless Bay.

Wydawało się, że przewagę mieli wówczas konfederaci skoncentrowani pod Corinth w chwili, gdy wojska Unii zajmowały pozycje pod Pittsburg Landing. Armią separatystów dowodził Johnston jako naczelny wódz, mający pod swymi rozkazami Beauregarda, Hardee'ego, Braxtona-Bagga, biskupa Polka — byłego wychowanka West Point, i zręcznie wykorzystał nieprzezorność Jankesów. W dniu 5 kwietnia pod Shiloh federaliści zostali zaskoczeni, co spowodowało rozbicie brygady Heabody'ego i odwrót Shermana. Konfederaci wszelako drogo zapłacili za owo zwycięstwo: bohaterski Johnston poległ podczas odpierania wojsk federalnych.

Był to pierwszy dzień kwietniowej batalii. Dwa dni później walki podjęto na całej długości linii i Sherman zdołał odzyskać Shiloh. Z kolei konfederaci musieli uciekać przed żołnierzami Granta. Krwawa to była bitwa! Na osiemdziesiąt tysięcy walczących dwadzieścia tysięcy poległo lub zostało ranionych!

Było to właśnie najświeższe wydarzenie, a James Burbank i jego towarzysze dowiedzieli się o tym nazajutrz po przybyciu do Castle House, gdzie dotarli 7 kwietnia.

Po rozstrzelaniu braci Texarów ruszyli bowiem z kapitanem Howickiem, prowadzącym swój oddział i więźniów w kierunku wybrzeża. Przy przylądku Malabar stał jeden z okrętów flotylii patrolujący wybrzeże. Okręt ów dowiózł ich do Saint Augustine. Następnie kanonierka, która wzięła wyprawę na pokład w Picolacie, wysadziła ich na przystani w Camdless Bay.

Wszyscy zatem wrócili do Castle House — także Zerma, która przeżyła rany. Niesiona przez Marsa i jego towarzyszy aż do okrętu federalnego, znalazła też opiekę na pokładzie. Jakżeby zresztą mogła umrzeć teraz, kiedy promieniała szczęściem, że uratowała małą Dy, że z powrotem jest z tymi, których kocha?

Łatwo pojąć, jak wielka po tylu doświadczeniach była radość całej rodziny, gdy jej członkowie wreszcie się złączyli, by się już nigdy więcej nie rozdzielić. Pani Burbank, mając dziecko przy sobie, po woli wróciła do zdrowia. Czyż u jej boku nie stał mąż i syn, Alicja — niedługo jej córka — Zerma i Mars? I niczego nie musiała się już więcej obawiać strony nędznika, a raczej nędzników, których główni wspólnicy znajdowali się w rękach federalistów.

Jak pamiętamy z rozmowy braci Texarów na wyspie Carneral, po okolicy krążyła pewna plotka. Powiadano, że federaliści opuszczą Jacksonville, że komodor Dupont, ograniczając się do blokady wybrzeża morskiego, gotuje się do wycofania kanonierek, które zapewniały bezpieczeństwo na rzece. Plan ten mógł się rzecz jasna okazać groźny dla kolonistów powszechnie znanych z poglądów antyniewolniczych. a zwłaszcza dla Jamesa Burbanka.

Plotka była uzasadniona. Albowiem 8 kwietnia, następnego dnia po tym, jak w Castle House spotkała się cała rodzina, federaliści przeprowadzili ewakuację Jacksonvilłe. Toteż ta część mieszkańców miasta, która sprzyjała sprawie unionistów, uznała, że należy się schronić w Port Royal bądź w Nowym Jorku.

James Burbank nie poszedł ich śladem. Na plantację wrócili Murzyni, już nie jako niewolnicy, lecz wyzwoleńcy, a ich obecność zapewniała Camdless Bay bezpieczeństwo. W dodatku wojna weszła w korzystną dla Północy fazę, co miało pozwolić Gilbertowi pozostać czas jakiś w Castle House i wziąć ślub z Alicją Stannard.

Prace na plantacji zostały więc znowu podjęte i na powrót zaczęto przetwarzać jej płody. Nie było już oczywiście mowy o nakazaniu Jamesowi Burbankowi wykonania ustawy, która wydalała wyzwoleńców z terytorium Florydy. Nie stało Texara i jego zwolenników, by podżegać do zamieszek. Krążące przy wybrzeżu kanonierki zaprowadziłyby zresztą w Jacksonville porządek.

Co się zaś tyczy stron wojujących, to miały się one jeszcze zmagać przez trzy łata, i nawet Florydzie przeznaczone było doświadczyć pewnych następstw wojny.

Tego samego roku bowiem, we wrześniu, okręty komodora Duponta pojawiły się na wysokości Saint Johns Bluffs przy ujściu rzeki i Jacksonville zostało zajęte po raz wtóry. Trzeci raz zajął miasto generał Seymour w roku 1866, nie spotkawszy się z większym oporem.

W dniu 1 stycznia roku 1863 proklamacja prezydenta Lincolna zniosła niewolnictwo we wszystkich stanach Unii. Wojna jednakże skończyła się dopiero 9 kwietnia 1865 roku. Tego dnia pod Appo matox Court House generał Lee poddał się z całym swoim wojskiem generałowi Grantowi na honorowych warunkach.

Cztery lata trwały zatem zażarte zmagania Północy z Południem. Kosztowały one dwa miliardy siedemset milionów dolarów i życie ponad pół miliona ludzi; wszelako niewolnictwo zniesione zostało w całej Ameryce Północnej.

Tak oto po wsze czasy zapewniono niepodzielność Republiki Stanów Zjednoczonych dzięki wysiłkowi tych Amerykanów, których przodkowie blisko sto lat wcześniej dali wolność swemu krajowi podczas wojny o niepodległość.