Antoni Bukaty

POLSKA W APOSTAZII

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

WSTĘP.

ROZDZlAł I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

SYSTEM ARCHITEKTONICZNY ABSOLUTNY ENCYKLOPEDII WIEDZY LUDZKIEJ.

POLSKA W APOSTAZII

czyli w tak zwanym russo-sławianizmie, i w apoteozie, czyli w tak zwanym gallo-kosmopolityzmie, jako warunkach założenia i rozwiązania problematu etnologicznego w praktyce i wiedzy

Bukaty Antoni

WSTĘP.

Z zadań stworzenia, dla Istoty stworzonej, rozumnej, ostatniem jest: wyjść ze sfery biernej, a wejść w twórczą, czynną; to jest, przestać odbierać cele, choćby z Nieskończoności zewnętrznej, a przyjść do siły wewnętrznej zakładania celów samychże. Na tem polega cały Postęp człowieka. Jakoż, prawo jego rozwijania Dobra i Prawdy, niejest czem innem, tylko zajmowaniem ciągłem stanowiska w godności moralnej i natężeniu intellektualnem, ku dopięciu tej wirtualności twórczej. W zadaniu tem wielkiem, mieszczą się zadania szczegółowe ogromne, między innemi, zadanie narodowości wszelkich, których znaczenie może się wyrazić stosunkiem do jednej z nich, i to stanowi Problem Etnotogiczny.

By tak wielkiemu i absolutnemu odrzec zadaniu, jest władza w człowieku, odpowiednio wielka i absolutna, objawiająca się w Pytajniku czemu: gdyż od czemu, do czemu, wznosząc się stopniami, przychodzim do pojęcia przestępnego słowa, do absolutnego Bo; do Bóstwa w personie. Jasna jest, że władza dopełniająca Aktu czemu, jest władza zakładania celów, władza twórczą, w języku wiedzowiedzy zwącą się władzą działania a priori. Jest to Rozum czysty, nie żaden stosowany; gdyż wszelki rozum stosowany jest nim objęty, przypadkowy, zmysłowością obciążony. Strata tej czystości w człowieku, nie w niej samej, jest wypływem Upadku moralnego człowieczeństwa; odzyskanie Jej, Jego Rehabilitacią. Władza czysta, przez samą czystość wolna od upadku, gruntując rehabilitacią, gruntuje władzę działania a priori w sferach stworzenia. Nią obdarzony rozum zakreśla prawa, w których nieskończoność wypadków bierze znaczenie swoje; do niej dochodząc człowieczeństwo, wznosi się do szczebla cywilizacyi, na którym pojmie przeszłość swoja, zrozumie Historią, przeczuje przeznaczenie i uzna obowiązek stworzenia swojej Przyszłości.

Dalekoż do tego szczebla ludzkości naszej ? sam akt pytania jest dowodem a priori stwierdzającym cel swój. Co do dowodów a posteriori: ktokolwiek stoji na stopniu dzisiejszego natężenia umysłowości człowieka, temu nie obcem poszukiwanie principiow absolutnych w każdej gałęzi wiedzy, ani tajnem dokonanie wielkiego zadania w rozwiązaniu wiedzowiedzy historycznej.* Jeśli przeto człowiek ma dojść do sumienia swojich przeznaczeń na ziemi, jeśli ma pojąć historią i zrozumieć zadanie swej nieskończoności przyszłej: w Życiu jego praktycznem odbył się szereg fenomenow realizujących czynami całą tę sferę pojęć; a w tej tendencii do zuniwersalizowania się człowieczeństwa, rozwiązały się i rozwiązują się zadania szczegółowe, między któremi, Zadanie Narodowości jedno z główniejszych zajmuje miejsce.

Nic się nie rozwiązuje tylko założone z Prawa Najwyższego. Nic się nierozwiązuje tylko przez charaktery, środki i elementa naprzód zakładające a przecież niosące w sobie zaród rozwiązania, a potem wyłączające a przecież wiodące do zadań wzniośłejszych; w sferze moralno-socialnej odbywa się to przez wrogo-przyjacioł, w intellektualnej przez prawdo-fałszowanie: nic się nie rozwiązuje tylko dla Celu ostatecznego. Stąd wypływa, że problem Etnologiczny, to jest zadanie ogólne Narodowości, mające się wyrazić stosunkiem szczegołowym jednej z nich, przedstawia cztery Rozdziały. W pierwszym się mieści ugruntowanie i wypływ Narodowości wszelkiej z Prawa Najwyższego. W drugim charaktery, środki i elementa zakładcze zarówno w moralnej jak intellektualnej sferze narodowości rozbieranej. W trzecim charaktery, środki i elementa odłączające w tej samej sferze realność tęż samą. W czwartym, przez drugi i trzeci osiągnienie Celu ostatecznego stworzenia w Narodowości, i dopełnienie Rozdziału pierwszego.

Ani sobie tego lekce ważyć, ani brać za czczość li spekulacyjną, bez najwyższego grzechu, spodlenia moralnego i odrętwienia umysłowego, w dzisiejszym stanie, nie można. Kiedy tyle narodów w gruzach legło, kiedy tyle nieszczęść przez rywalizacią narodów na człowieczeństwo spłynęło, kiedy przychodzi czas Uniwersalizacyi — a więc Eliminacii i Ewaliiacii Generalnej narodów, możeż być obojętnem znaczenie Intellektualne, a przeto sumienie realności zawartej w Narodowości, dla człowieka wchodzącego do przybytku człowieczeństwa? Ani tak grubo mylić się wolno, aby to zadanie wyrzucać z sfery praktycznej: ogromne najważniejsze fenomena historyczne odbędą się właśnie przy rozwiązaniu jego; nad niem się ród ludzki najwięcej spracuje. Pentarchia Europejska na niem się gruntuje i przez nie się rozwiąże.

Jakoż łatwo zrozumieć, że człowiek w swej realności, do Interesu uniwersalnego nierychlej przyjdzie, aż sobie zdoła zdać sprawę z Interesów szczegółowych wszelkich, aż dojdzie do punktu z którego ogarnie sumienie przeznaczeń swojich na ziemi, i tak, przygotuje się na Życie Nowe. Czyli w tem obojętność jest bezwinną? O mój współrodzie! O Człowieku w tobie, za tobą i z tobą, to tylko było i to jedno upadkiem twojim moralnym; twoją winą przedrodnią. To masz rozwiązać dla dojścia do REHABILITACII.

Polacy! których Ojczyzna wtenczas właśnie do grobu sstąpiła, kiedy Problem Uniwersalny na ziemi zaświtał, Wy, co przy tej zorzy, w tem przymroczu rannego świtania, dla jej wskrzeszenia, prochy wasze uniwersalnie po globie rossypaliście, w Waszej narodowości, jako Differencialnej narodowości ewalujacych się, Problem Etnologiczny założyć, wyrazić, i środki do rozwiązania wskazać à priori, jest rzeczą godną Zadania Polskiego, godna jego ducha produkującego i reflektującego, jeśli się ma ugodnić do zmartwychwstania.

* Dokonał go przy przejściu z  Filozofii chrematycznej do anachrematycznej, twórca Filozofii absolutnej, Hoene Wroński.

ROZDZlAł I.

Najwyższe Prawo Historii, do której Etnologia Należy jako współ-gałąź elementarna, jest — wedle rozwiązania wiedzowiedzy Historycznej — Prawo wielkie, stanowiące POSTĘP, a polegające na absolutnej produkcii Dobra i Prawdy. Już zaś Dobro i Prawda, w absolutnem znaczeniu, jest Jedno; a realizacia tej Jedności, Dokonaniem Prawa. Nieskończoność Twórcza, wywołująca z siebie, przez sama wirlualność wnętrzna, nieskończoność zewnętrzną, stanowi Dobro; zwrócona ku sobie samej, jako określająca i szykująca, stanowi Prawdę. Prawem, jest jedność absolutna tego obojga: i przeto Prawdą, jest Postać Prawa; Dobrem, Istota Jego.

Postać i Istota, przez wirtualność odbite w Postaci, są Indiwidualnością i Uniwersalnością; ważone w Istocie, dają Jestestwo i Lim. — Jestestwo i Um, pod wpływem Indiwidualności i Uniwersalności zharmonizowane, dają Płody nieorganiczne i organiczne, oraz Władze duchowne i cieleśne; zneutralizowane, stanowią Swiat. — Organizm, w miarę tego jak Jestestwo przechodzi do Umu, lub Um do Jestestwa, dzieli się na Roślinność i Zwierzęcość. — Władze Umu w czystości swej, stanowią sferę psychologiczna ducha; wpływane przez cielesność, Człowieczeństwo. — Z Ducha i Ciała jest Człowiek: który z Ducha ucieleśniony, jest Mężem; w Ciele uduchowniony, Niewiastą. — Ich stosunek wirtualny w Postaci, stanowi Towarzystwo; w Istocie, daje Generacią, Ród i Naród. — Narodowość w Umie ceniona, w charakterze elementarnym zadania, jest Etnologią; w charakterze systematycznym tegoż zadania, Historią.

Ale Dobro i Prawda, stojąc pod Prawem, w niem tylko biorą znaczenie swoje: i Wirtualuość Twórcza stałaby się, w prostem działaniu bez idei Prawa, Rosprysłością, Pychą; w działaniu zwrotnem, Przecisłością, Łakomstwem. Sama idea Prawa, jest ideą absolutną, gruntująca idee wszelkie; więc ideę Prawa w Prawie. Stąd Dobro i Prawda, odbierając swoje właściwe Prawa, znajdują się w niezależności własnej, absolutnej, to jest w zneutralizowaniu Prawa, a nawet w wirtualności. sprzecznej: i ten jest początek Złego i fałszu. Prawo modifikowane wpływem absolutnej niezależności Dobra i Prawdy, staje się Koniecznością, Fatalnością; które odziane istota pod wpływem złego i fałszu, stanowią Śmierć. Idee te ugruntowane, przeszły koleją aż do człowieka; a dokonane w czynie, stanowią jego grzech przedrodni. Jakoż Nieskończoność Twórcza, przez samą siebie i dla samej siebie, będąc nieokreśloną i nieokreślnie określająca, się, moralność i wolność stanowiącą, a razem prawdziwy, — wraz z Ideą absolutna Dobra, zostawiła Ideę Złego. Ta to idea wchodząca w istotę nasza, stanowi nasz upadek moralny i jest warunkiem istotnym (conditio sine qua non) moralności samej: przez nią człowiek pozbawił się władzy czystej działania a priori i stał się i totą bierna, śmiertelna., mającą tylko za zadanie, przez niewyczerpalność Idei Dobra, pracować na własną rehabilitacią. Otoż, prawo szeregu w podnoszeniu się z Upadku do Rehabilitacii, jest Wielkiem Prawem Historii, stanowiacem postęp; a dokonanie jego, jest Problematem Historycznym, a zarazem Etnologicznym jako współ-gałęzi Elementarnej.

Dzielność Twórcza, w idei Dobra zjawiona, w swem absolutnem znaczeniu brana, jest zrzodłem absolutnego Dobra; ale tylko w czystości swojej, to jest nieuchybiając Prawu, ani wykraczając za obręby Prawdy: gdyż ta sama dzielność bezwzględna, jest zrzódłem absolutnego Złego, które ideami Rospryśliwości i Pychy przecząc jej samej, rozwiewa się w bczokreślność Czczoci i Zguby. Już zaś Dobro, pod wpływem Prawa i ze względem harmonijnym Prawdy, jest naturą.

Dzielność Twórcza, w idei Prawdy zjawiona, w swem absolutnem znaczeniu brana, jest momentem i punktem absolutnej kreacii, przez nią stanęły krańce stworzenia; ale tylko w czystości swej brana, to jest, nieuchybiając Prawu, ani wkraczając za obręby Dobra: gdyż ta sama dzielność bezwzględna, jest absolutna formacia Fałszu, który, ideami Przecisłości i Błędu przecząc jej samej, wnika w Nicestwo i Głupstwo. Już zaś Prawda, ze względem Prawa, za wpływem harmonijnym Dobra, jest WOLNOŚCIĄ.

Dzielność Twórcza, absolutnie w idei Prawa istniejąca, stanowi wirtualność, zrzódło stworzenia, to jest Słowo jako Prawo dla czynu; ale tylko w czystości swej brana, to jest, jako uprawniająca Dobro i Prawdę: gdyż, na odwrót, przez nie modifikowana, a więc ze względem na Złe i Fałsz, jest Przykazaniem, Koniecznością, Potrzebą i Śmiercią. Już zaś Prawo, uprawniające Dobro i Prawdę, jest absolutna Ideą samego siebie, Słowem Twórczem.

Upadek przeto moralny człowieka, wyszedł z Pysznej i błędnej Dzielności Twórczej; przez Wolność wszedł w Naturę, dokonany czynem złamania Przykazania. To jest ze sfery Transcendentnej, ze świata Nieskończoności i Duchów biorąc natchnienie, Mąż przez Niewiastę dopełnił Grzechu. Że zaś Prawda jest określeniem stanu, postacią pierwotnej dzielności Twórczej; dokonanie grzechu jest w zaworze Wiadomości Dobrego i Złego.

Istotę jego jest strata wirtualności Twórczej w Czlowieczeństwie, to jest strata Słowa; a cała wiadomością, Sumienie tej straty, które, odniesione do Prawa absolutnego, jest ideą Śmierci absolutnej.

Atoli Prawo Absolutne, więc absolutnie utwierdzające Ideę Dobra i Prawdy, niemogło ponieść uszczerbku przez pogwałcenie nawet; i przeto, podnosząc stworzenie dzielnością Twórczą, uprawniło zadanie Rehabilitacii. Już zaś, Prawo w tym względzie, odniesione do Dobra, jest łaską. W samem sobie, jest Rozumem absolutnym, Władzą działania a priori.

Dobro, mimo skonstytuowania się Złego nie wyczerpane bynajmniej w swej wirtuamości, działało dalej w stworzeniu jako dzielność pierwotna. Taka dzielność pierwotna po upadku człowieczeństwa w niem działająca, jest Rewelacią, objawieniem: którego Polem, Religia; a Władzą, Uczucie.

Prawda, mimo skonstytuowania się Fałszu nie wyczerpana bynajmniej w swej wirtualności, działała dalej w stworzeniu jako dzielność określająca. Ta to dzielność określająca, po upadku człowieczeństwa w nim działająca, jest Władzą Poznawania; a jej Polem, Doświadczenie.

Władzami, przeto, Czucia i Poznawania, ugruntowanemi po upadku na Łasce, mamy mierzyć do Rehabilicii, która, jest Odzyskaniem Wirtualności Twórczej, Władzy Działania absolutnej, na Polu względnem Potrzeb naszycih, dziedzictwa Upadku.

Prawo złamane stało się Koniecznością, Konieczność jest Matka Potrzeby. Cały przeto upadek składa się z nieskończoności potrzeb, z których każda wołając o zadosyćuczynienie, znaleść ma: siły, w dzielności twórczej Dobra; środki, w tejże dzielności Prawdy; a cel ostatni, w samem Prawie, w jego Dokonaniu.

Po złamaniu Prawa, cała natura, rospasana w besprawiu, ściskać się i rozdzierać najkrzywiej i w brew porządkowi poczęła. Cielesność, jako sfera wypadkowa, nalegać jęła na świat duchowny, jako sferę przyczyn wolnych, całą wymagalnością. Wymagalność ta właśnie stanowi najogólniejsze Pojęcie Potrzeby. Duch wolny, przez Prawo tylko obowiązany, a przez zgwałcenie go z ciałem związany, na głos tegoż odpowiada tylko wskazaniem celu, obudzeniem sił na łonie Dobra, które, dosięgając celu w sferze Prawdy, rozwiązują Potrzebę. Tyle wiec Celów, ile Potrzeb; a cel ostatni, zniesienie Potrzeby w sobie, ugruntowanie Wolności, i odzyskanie straconej Dzielności Twórczej.

Wszelka Potrzeba pochodzi z Natury, jako wyrazu Prawdy zakreślającego Wolność; wszelki cel, zatem, musi być także z natury brany: tylko cel ostateczny, jest Cel Wolny. Człowiek przeto jest naprzód Istotą bierną, powtore czynną: ten jest wypadek konieczny, ze złamania Prawa, z przewrotu Prawdy, i zepsucia Dobra, płynący. W bierności samej, zarówno w momentach wielkości, jak w punktach jakości ograniczony szeregiem zbiegającym się, aż do zwrócenia szeregu, do obudzenia w sobie siły czynnej; skąd wnet z biernego przechodzi w oddziałalność czynną: -potrzeba tego przejścia, jest potrzeba jadła, pierwszą potrzeba jego wewnętrznego stanu cielesnego. Toż samo przejście jest zrzódłem wszystkich jego potrzeb zewnętrznych, którym zadosyć czyniąc, ochrania się przed gwałtem nalegającej nań z wszech stron natury, kosztem jej samej.*

Atoli ta sama czynność, przez gwałt prawa pierwotny staje się czynnością o sobie, absolutny, jadłem dla jadła, stawiającem czynność pierwotną, nieśmiertelną, względem siebie na nowo w stanie biernym. Tym sposobem, za każdem ponowieniem czynu, w miarę i mimo wzrastających sit duchownych i cielesnych, wzmaga się oddziałanie; moment i punkt równowagi, jest punktem Dojrzenia. Następne działanie jest sstępujące, którego wyraz ostatni: smierć.

Wszakże w tym akcie cielesnym, czynność i bierność dokonywając jadła i wzrostu, mimo ich zupełnej równości i niezależności w ich prawach absolutnych, w obliczu prawa absolutnego zależne od siebie, dają produkt pochodny, przeznaczony na odżywienie pierwotnej dzielności po dojrzeniu Istot; produkcia ta, jest zewnętrzna, i zastępną: jej potrzeba, jest potrzebą Prokreacii, Generacii. Prokreacia i Generacia idzie z Męża przez Niewiastę: jej Produktem jest potomstwo, koniecznie rozliczne, jako idące z równości stosunku działaczy przeciwnych; wchodzące, przez absolutne prawo swoje, w zupełną równość z prokreatorami przestrzennie, czasowie ich zastępujące i przez nich wychowywane. — Potomstwo pod prawem absolutnem, związane z wyrazami całego szeregu prokreacyjnego, jest Towarzystwem, które, w początkach ograniczone, stanowi Familia. Familia, przez wzgląd na prawo absolutne, ma swoją głowę, to jest Rząd; taki Rząd pierwszy jest Patriarchalny. Czasy Rządów Patriarchalnych są czasami Tradycij. W nich ludzkość małoliczna, a przeto w samych potrzebach swoich ograniczona, nie miała celów innych nad indiwidualne, interesami odrębnych pokoleń przedstawiające się. Wnet siła prokreacyjna ścisnęła i zbliżyła odrębne pokolenia, a rosszerzalnością swoję pokryła znaczne przestrzenie Ziemi w różnych położeniach i stanach fizycznych i geognostycznych. W miarę tego mnożyły się potrzeby i cele, między któremi zachowany stosunek przez Prawo Twórcze, wyerygował się w Cel Uniwersalny Pierwszy. Tenże stosunek, zachowany w wyzewnętrznianiu siły prokreacyjnej w swej Uniwersalizacii, przedstawia się w formie Narodowości. Czasy Narodów formujących się, są zaczęciem Czasów Historii. Naturalna jest, że Celem Pierwszym Uniwersalnym jest, Zadosyć-uczynienie potrzebom, mnożącym się w nieskończoność przez uniwersalizacią sił człowieczeństwa, ku temu rosnących. Już, zaś, to Zadosyć-uczynienie jest DOBROBYTEM CIELESNYM, czyli CZUCIA. Epoka dopinania tego pierwszego uniwersalnego celu przez ludy, będącego w niej jedynym, jawnym i panującym, stanowi Pierwszy Period Człowieczeństwa.

Otrzymanie tego Dobrobytu wywołało naturalnie, naprzód, kulturę ekonomiczną, to jest rozwinięcie rolnictwa, sztuk przemysłowych i handlu; a następnie, kulturę moralną, to jest uzacnienie Dobrobytu cielesnego przez rozwinięcie Uczucia Moralnego, realizującego ten dobrobyt w stosunkach płci, familii i w końcu społeczeństwa. Tak więc, to pierwsze zespolenie człowieka, ugruntowane tylko na uczuciu moralnem, mające na celu dobrobyt cielesny czyli ziemski, nic było i nie mogło być czem innem tylko stowarzyszeniem czuciowem ludzi, w którem miłość, ta sympatia czysto-fizyczna, zakraczajaca jeszcze w zwicrzęcość człowieka, lecz już uzdolniająca go do przyjęcia praw moralnych, była, jeśli nie nadająca ruch, to konieczną jako środek pociągalny (vehiculum) dla moralności. Jakoż, rozwinięcie uczucia moralnego w Człowieku, objawiało mu koniecznie, już w tym pierwszym periodzie, przykazanie moralne, w sprzeczności z Jego skłonnościami fizycznemi, mogące w nim skutkować tylko łącznie z miłością innych ludzi, a przeto uważane jako Przykazanie Boskie. Tym sposobem, urzeczywistnienie praw moralnych, to jest realizacia czynności moralnych, musiała w tym periodzie pierwszym, historycznym, dokonywać się przez Rząd Teokratyczny, a więc przez rozdział hierarchiczny społeczeństwa na różne kasty.**

Inaczej i bliżej zadania narodowego rzecz określając, to samo tak się pojmuje: ród ludzki, po przestrzeni globu sita generacyjną, familiami, zaledwo od siebie zależnemi, rozrzucony; a jednak, przez Prawo absolutne, charakterem konieczności w samych potrzebach fizycznych objawiające się, do uniwersalizowania się zniewalany; i znowu, w tem samem prawie swą niepodległość indiwidualną czerpając: już to, uczuwał w sobie Roskaz Moralny, mieszając go z Miłością, Bliźniego; już to, niemogąc go zgodzić z swojemi indiwidualno-fizycznemi potrzeby i popędy, uważać go musiał za wyraz nad naturą jego panujący, a więc jako przykazanie Istoty Nieskończonej, Nadnaturalnej, jako Przykazanie Boskie. Jasna jest, iż w takim stanie uczucia i rzeczywistości, członkowie rodu ludzkiego silniej czujący Roskaz Moralny w sobie, a Prawo za sobą, pierwsi zuniwersalizowali ród własny, konstytując się w potęgę Teokratyczną i rozdzielając społeczność, wedle jej poczuwania się ku ugodnieniu się i poznawaniu, na rozmaite kasty.

Dopinanie tego pierwszego Uniwersalnego Celu Człowieczeństwa, musiało się odbywać przez odpowiednio rozwijającą się Uniwersalizacia sił jego materialnych, sił prokreacyjnych. Ta Uniwersalizacia stanowi formacią Narodów pierwszych, Narodów starożytnych. Ich byt nie ma znaczenia tylko o tyle, o tako i o tylorako, — o ile, o jako, i o ilorako dopinały pierwszego celu Uniwersalnego.

Gdziekolwiek i jakkolwiek odbył się przestępny akt stworzenia rodzaju ludzkiego, to pewna, iż się odbył nie tylko w odpowiednich, ale najmocniej sprzyjających naturze jego warunkach fizycznych. Pierwsze jego rosplemienie się w pokolenia liczniejsze w okolicy kolebczej, wedle prawa absolutnego objawić się musiało tendenciami szczegółowemi, które to tendencie stanowię jego rozgałęzienia główne. Najżywszych jego członków, pierwotna dzielność twórcza, w popędzie dopinania Dobra, li tylko indiwidualnego interessu szukająca, popchnęła na stanowiska najwygodniejsze. Mniej żywi, pośledniejsi czy w czasach, czy w okolicznościach, musieli zająć stanowiska nie wyborem, lecz koniecznością: między temi dwoma częściami rodu ludzkiego, środkowała naturalnie trzecia, najbespośredniej z wyrazami szeregu poprzedzającemi złączona, po prokreatorach swych stanowiska dziedzicząca. Wszakże, ponieważ dobro absolutne stracone, nieprzedstawiało się na ziemi, tylko w wyrazach względnych, pozornych; ci sami co za niem gonili, nieznajdując miary jego zwiększania się, lub pozorem zwiększania się złudzeni, w złudzeniach zanurzyli się i rychło w zadaniu stanęli. Na odwrót, ci co koniecznością pędzeni, na gorsze ważyć się musieli, niewidząc pogorszenia, tem samem w duchu siły nabrali, i śmielsi, coraz dalej szerzyli potęgę człowieka czynnością ducha. Środek trzymający, bespośrednio dziedzicząc siłę prokreacyjną, zasilali świat cnotami dornowemi, i przygotowywaniem, z dwóch przeciwnych sił skrajnych, — wpływając na ich absolutną niepodległość, własną niepodległością, — wyrazu czwartego, charakterem pochodnym z pierwotnych, ale koniecznym, nacechowanego. Jasna jest, iż najwyższem dobrem dla Człowieka wydało się światło dzienne, jako środek fizyczny, nie przez który, tylko w którym, jedynie mógł dopełniać swojego celu głównego, — Dobrobytu cielesnego. Źe, zaś, Wschód światło przynosił, wydawać się koniecznie musiało na wschodzie światło przeciąglejsze i milsze: strony przeto wschodnie, od kolebki samej rodu ludzkiego, przez jego część skwapliwiej dobrobytu indiwidualnego szukająca, zaludnione zostały. Gonić za uchodzącem światłem, było rzeczą musu, siła reflexyjna nie pierwotnie wyrywająca się naprzód, a stąd silniejsza w sobie i duchu. Starożytność przedstawia nam, też, dwie te różnodażne narodowości, dopinające Dobrobytu cielesnego i charakterami wywiedzionemi; są to, Chiny i Egipt; a środkująca między niemi trzecia, są Indie. Rządy tych narodów pierwotnych wszystkich, były Rządy Teokratyczne, z charakterami wiaściwemi: u wszystkich, znajduje się podział człowieczeństwa na kasty; niejest to jeszcze niewolą, tylko oddzielaniem się absolutnem od części, których kierunek dążenia był różnym. Niewola, w narodach Elementarnych, istnąć nie mogła: nadto-wolną była powierzchnia Ziemi, by się przed nią nie usunąć. Niewola, wszakże, i Rząd Despotyczny, były płodem, następstwem tego stanu, bespośredniem.

Skoro tylko ludy elementarne, pokryły dostatecznie ziemię, tak, iż sformowały narody, wedle ich dążeń moralnych i warunków fizycznych, między któremi, formacia globu najgłówniejsza zajmuje miejsce; w samych celach swoich szczegółowych znalazły oddziałanie, przez fałsz istotny celu głównego, ze zgwałcenia Absolutnego

Prawa pochodzący. Stąd, niemożność i sprzeczność dopięcia ich celów, rosnące wraz z ich dopinaniem; stąd, ograniczenie samego Dobrobytu Cieleśnego. Jakoż, każdy członek własnego Dobrobytu szukając, określał sferę drugiego; ten oddziaływając, określał pierwszego; oba, określali bliźniego swego: i ścisnęły się narody na ziemi, mocą sił własnych, biernych i czynnych, szukających Dobrobytu. Tym sposobem, z ludów elementarnych powstać musiały ludy konieczno-pochodne: ich siedlisko jest ku Północy, jako stronie ściskającej wszystkiemi warunkami. Ludy te pochodne, i hartem natury i niesprawiedliwością umocowane, wywarły się na ludy pierwotne całą reakcią. Te to ludy są pierwotno-zdobywcze, one rozniosły Niewolą po ziemi. To jest znaczenie Assybian, Babilonu, Medów i Persów.

Tym też sposobem pojmuje się, jak, ten Period pierwszy rozwijania się człowieczeństwa, — zanim dopiął całkowicie swojego celu głównego, Dobrobytu cieleśnego czyli czysto-fizycznego, do którego ludzie doszli rzeczywiście, a nawet we wszystkich odcieniach roskoszy, pożądliwości i miękkości wschodniej, o tyle przynajmniej o ile to być mogło wtedy, w braku środków przemysłowych wyższych, — sprowadził nieodbicie, w nieistnieniu zabespieczeń publicznych Prawami, Najwyższą Niesprawiedliwość, i następnie, największy Bezład polityczny czyli towarzyski. Pojmuje się wnet: iż zarazem, ten sam nieład musiał obudzić ideę celu uniwersalnego dla człowieczeństwa, wyższego nad Dobrobyt Cieleśny czyli czysto-fizyczny; i wreszcie, że ten cel wyższy musiał mu się przedstawiać, naturalnie, jako ugruntowanie Sprawiedliwości na ziemi. Tak to rospoczął się Drugi Period Historyczny, z czasami które zowią heroicznem!. — A jako człowiek nie mógł jeszcze pojąć sprawiedliwości tylko w jej skutkach materialnych i zewnętrznych; ustalenie tej sprawiedliwości doczesnej, czyli, prosta realizacia moralnych działań człowieka, to jest wolność polityczna, wyerygowała się w cel uniwersalny i panujący w tym drugim periodzie Rozwijania się Człowieczeństwa; w którym, rzeczywiście, stowarzyszenie ludzkie prawo-względne, układ Starów, dokonał się ostatecznie. Wszakże, to spełnienie wolności politycznej, mogło się zrobić li tylko określeniem rozumowem idei OBOWIĄSKU, które dając rozwiązanie Przykazu moralnego tak, jak się ustalił w periodzie pierwszym, rozwinęło w człowieku jego rozum praktyczny, a z nim ideę Moralności, i tak przeświadczyło go odtąd o samo-woli praktycznej jego rozumu.

Rozwijając to samo w momentach i punktach wyzewnętrzniania się siłą prokreacyjną rodu ludzkiego, to jest w stosunkach jego etnologicznych, łatwo się znajdują wszystkie wyrazy szeregu tem prawem rządzonego. A nasamprzód, Niesprawiedliwość wewnątrz narodów grassująca i srożąca się, z powszechnego szukania dobrobytu fizycznego naturalnie płynąca, pochłonęła całą produkcią, jakkolwiek wielką, w idei ogólnej czynności narodu zawartą; i tak, zakończyła jego samego zadanie, niekończąc bynajmniej zadania Narodowości. Do tego doszły wszystkie narody elementarne starożytne: wszelkie ich siły, z niewyczerpanej siły produkcyjnej płynące, wpływały i nikły w konsumpcji wewnętrznej; i tak się ustaliła stagnacia, ta pierwsza śmierć każdego narodu. I powtóre, te same siły, za każdem natężeniem, wypierały też narody na zewnątrz. Tak sparty naród z narodem, realizując tylko spór principiów dających cel, dały naród dopinający tego celu. Jasna jest, iż uczucie niesprawiedliwości, wyrzucającej z łona prokreacyjnego własne swe płody, głęboko przejmować musiało członków człowieczeństwa na zewnątrz jego wyrzucanych; a że ten akt wyrzucania, odbywał się w stosunku między narodami: wyrzuconym stąd płodem musiał być Naród, naród czujący całą niesprawiedliwość swego stworzenia. Aby principium siebie tworzącego, z staremi, niezmieszał; aby, w kształceniu się własnem, niezadawał mu fałszu: musiał się kształcić w położeniu na ziemi oddzielonem od świata pierwiastkowego, gdzie, wszelki gwałt osobie jego zadany, łatwiejszy był do dostrzeżenia, trudniejszy do dokonania, łatwy do uniknienia, lub odparcia. Był to, przeto, naród niczem niezwiązany, czyli wiązany przeciwnościami, naród negacyjny, naród emigracyjny, naród liberalny, osiadły na przestrzeniach nierozległych i mało przystępnych; był to więc świat wyspowy, posuniony na Zachód i Północ; byt to świat grecki. — Jego celem, już nie byt Dobrobyt fizyczny, — przez dopinających go wyrzuconym został, — ale Interes moralny, w idei obowiąsku zawarty, to jest: iż, ze spolenia sprawiedliwego sił i interesów, powstaje rzeczywistość nowa, Dobrobyt ogólny; zaręczeniem swem, dobrobyt fizyczny, pojedyńczy, przez dobrobyt moralny, gruntujący. Rzeczywistość taka, jest rzeczywistością stanu w narodzie. Potęga stąd wypływająca jest równoważną, a nawet przeważającą, fizycznie, całą potęgę świata pierwotnego: jakoż, o Grecią nierozległą, rozbił się cały świat Wschodni.

Świat Grecki jest realizacią pierwszego z principiów tworzących Świat Wolności Politycznej: to jest, principium stanowiącego równość stosunku między członkami Stanu. Oddziaływanie jego przeciw samemu sobie widoczne: jakoż, ta równość, za każdem przybyciem nowego członka rozdzielana, mimo podniesienia siły zespolonej, więcej ich określiła niżeli wzmocniła, dla tego właśnie, że pierwiastek określający był głównym. Skoro ten pierwiastek określający, przemógł: nastała słabość Grecii, łatwość fakcii; mimo zdolności i wielkiej cnoty jej wodzów, trudność ratunku; osłabienie moralne, i jarzmo, ale tylko zewnętrzne, przez sąsiadów co zebrali plony kultury Greckiej, wolni od jej błędów: i oto, Monarchia Macedońska.

Drugie z principiów tworzących Świat Wolności Poli tycznej, jest: iż, przy równości elementarnej między Członkami Stanu, potęga jego rośnie stopniowo z mnożeniem się wyrazów; jej roskład ma być stopniowany i wrócić z zupełną sprawiedliwością na członków składających: panującą wszakże tu jest graduacia za równo wewnętrzna, jako też w użyciu tej samej potęgi na wyzewnętrznienie się. Oto jest Znaczenie Rzymu, jego Senatu Centralizującego, Kapitolium jako Stolicy Świata, i Orężnej Propagandy Wolności Politycznej krótkim mieczem Rzymianina, rosszerzonej po owoczesnym świecie całym. Rzym, w czystości swego pierwiastku, obdarzał obywatelstwem swojem prowincie podbite: jego są tworem, municipia. Oddziaływanie tego principium przeciwko sobie samemu, widoczne: jakoż, ta sama propaganda orężna, za każdem zdobyciem nowego wyrazu pomnożona, mimo podniesienia potęgi zespolonej, więcej centralizowała niżeli szerzyła, dla tego właśnie, że pierwiastek centralizujący był głównym. Skoro ten pierwiastek centralizujący, przemógł: nastała słabość Rzeczypospolitej Rzymskiej, znikczemnienie Senatu, który już za roscieńczong był Instytucią dla tak szerokich interesów, kiedy wódz jeden musiał centralizować siły tak ogromne. Stąd, naprzód Triumviraty jeden po drugim, Sylla, Cezar i Imperatory; a z nimi, niewola powszechna Świata Rzymskiego, ale tylko wewnętrzna, przez własnych obywateli, tych co niewierząc w cnotę drugich i z własnej się wyzuwając, przy sterze tak wielkiej potęgi scentralizowanej stojąc, dopuścili się zabójstwa tej drugiej funkcii Dobrobytu politycznego: i to jest Cesarstwo Rzymu.

Trzecie z principiów tworzących Świat Wolności Politycznej, wypada naturalnie z oppozycii koniecznej dwóch principiów pierwszych, przez którą każde z nich, odniesione do prawdy absolutnej, jest fałszywe, w sobie, nie tylko w następstwach, wiodących za sobą upadek narodów je reprezentujących. Jakoż, z jednej strony, principium równości stosunku między członkami Stanu, za pomnożeniem ich bezokreślnem, dzieląc raz wraz świat fizyczny, jakkolwiek wielki; przez nieskończoność propagacyjną, rozdzieliłoby go do małości bez znaczenia, do śmierci rzeczywistej człowieczeństwa, jeśliby każdy członek nieprzynosił w sobie wirtualności twórczej; czego właśnie nieobejmuje to principium. Z drugiej, principium graduacii między członkami Stanu, za pomnożeniem ich bezokreślnem, mnożąc stopniowo natężenie wszystkich stopni; przy zupełnej sprawiedliwości, zabrałoby świat fizyczny jakkolwiek wielki, i wyrazy szeregu od strony malejącej doszłyby do małości bez znaczenia, kiedyby od strony rosnącej przyszły do tego, iż wyraz pierwszy ważyłby więcej niż summa całego szeregu; i nastąpiłaby stagnacia, śmierć rzeczywista przez określenie człowieczeństwa: wyraz pierwszy pochłonąłby szereg cały w Zgubie i Niewoli, jeśliby niedochodził do scentralizowania w sobie wirtualności twórszej, a przez nią, do objęcia i wymiaru Sprawiedliwości absolutnej. Już, zaś, wirtualność twórcza jest, przez samo swe pojęcie, przyczyną natury, więc nieobjęta naturą, to jest: słowem twórczem, które samo siebie w człowieczeństwie stanowiąc, daje ów wyraz graduacyjny pierwszy, rozlewający sprawiedliwością swoją siebie samego na człowieczeństwo, daje Zbawcę Narodów, Naród mający zrealizować na łonie swojem to zadanie wielkie, oczywiście zadanie odrodzenia się Człowieczeństwa, ma być narodem niezmięszanym, narodem wybranym. To jest znaczenie Hebraizmu, Proroków i Messiasza. Jakoż, jeśli narodowością zwać mamy sumienie materialnej jedności w szeregu propagacyjnym członków, Hebrajski tylko naród z nią byłby — dobry Hebrajczyk, dziś jeszcze, po tylu kolejach, wskaże z pewnością od którego idzie Patriarchy: jego prawodawstwo zabespiecza zupełną równość członkom narodu, jego oczekiwanie Messiasza jest oczekiwaniem rozwiązania człowieczeństwa, stopniowaniem, przez wyraz szeregu stopniowanego najwyższy. Oddziaływanie tego principium przeciwko sobie samemu, widoczne: z nadnaturalności schodząc w naturę dla jej odtworzenia, tem samem niepoznane, gruntuje tylko Wiarę: dopełniając wyrazu najwyższego przez podniesienie najniższych, dodowodząc samej swej siły twórczej, ucieleśnione jest na stopniu najniższym, rodzi się w żłobie: Król, lecz nie z tego świata zewnętrznie branego, gdyż wewnętrznie dla niego przyszedł: wirtualność twórcza, mająca w sobie wszystko, aż do stworzenia siebie samej we wszystkich członkach Człowieczeństwa; to jest, co stanowi ŚWIAT nowy, królestwo niebieskie, świat odrodzony. — Ponieważ ona sama tylko zwalcza śmierć, umrzeć należało, aby zmartwychwstać; ponieważ ona tylko wewnętrznie jest twórczą, potrzeba było wstąpić do niebios, zesłać ją na świat, aby sam się przez nią, a więc przez własną siłę moralną, odrodził. Oto znaczenie krzyża, Kalwarii, apostolstwa, i upadku Judaizmu. Tu się poczyna świat nowy; jego znaczeniem wyłącznem, jest: iż żadna tendencia ku Dobrobytowi fizycznemu i moralnemu, zasadzonemu na równości, tak w rostężeniu jak w natężeniu branej, niewybawia od śmierci; sama tylko wirtualność twórcza sstępująca, i w człowieczeństwie operująca, dopina tego celu.

Oto jest ssumowane, wedle filozofii Historii, przejście z Periodu Drugiego Człowieczeństwa.

Wedle wywodu różnych odrębnych stopni praw moralnych, niepodobnem jest pojąć realizacyą Moralności, a przeto i Sprawiedliwości będącej Jej celem, przez samo stowarzyszenie prawowzględne ludzi, czyli przez samo istnienie Stanu: ponieważ nic wtedy niezaręcza za moralność principiów wnętrznych działań człowieka, to jest niezabespiecza przeciwko nieczystości maxym moralnych. Tak więc, jakkolwiek dokonane było w drugim periodzie historycznym stowarzyszenie prawowzględne ludzi czyli ustanowienie Stanu, i jakkolwiek energiczną naówczas być mogła wola ludzi dla zdobycia wolności politycznej, jak tego dowodzą i ich poświęcenia się heroiczne, i ich okropna nienawiść Królów; o podal od dokonania, tego nabycia, i przeto od ustalenia sprawiedliwości, nigdy może większy nieład moralny nieustalił się powszechniej. Więc, jak na końcu pierwszego periodu, w którym nieład prawowzględny, jaki się wówczas rozwinął, wskazał był ludziom cel wznioslejszy, to jest cel wolności politycznej; tak samo, nieład ethiczny, to jest nieczystość maxym moralnych, jaka się rozwinęła przy końcu drugiego periodu, musiała im wskazać, zarówno, potrzebę nowego celu uniwersalnego, wznioslejszego nad wolność polityczną, niemogącą się jeszcze zrealizować o sobie samą na ziemi. Łatwo pojąć, iż realizacja maxym moralnych w człowieku, to jest zatwierdzenie stanowcze principiów sumiennych Moralności, a mianowicie zaręczenie wyższe niżeli ludzkie, którego niemoc uznano w końcu, musiało, w tej epoce, przedstawić ludom ten nowy cel uniwersalny, którego potrzebę uczuły. — Tym sposobem, przez przyjście Chrystusa, ustaliło się stowarzyszenie ethiczne ludzi, stanowiące kościół, gdzie pod opieką najwyższego Sędziego, Boga, który czyta w sumieniach wszystkich, dokonaną została na ziemi moralność principiów sumiennych czyli wnętrznych sprawiedliwości, to jest czystość maxym moralnych w człowieku. Przez tę to rewolucią, roskazującą wnetrznie, taką jaka się wykonała przez Chrystianizm, otworzył się i dopełnił Period Trzeci historyczny Człowieczeństwa.

Charakterem wyłącznym tej nowej epoki Cywilizacij, w tem rozwijaniu się postępnem władz człowieka, było objawienie słowa, to jest wirtualności twórczej, albo samo-woli w produkcii realności. Lecz przez to samo, że to światło nowe było jeszcze prostem objawieniem, niemogło, w tym trzecim periodzie, rościągnać się za granice Uczucia, w którem rozwiło się uczucie Religijne odnoszące Słowo do Boga Samego, i do Jego Syna Chrystusa, o tyle ile przez obecność w nim Słowa, ten Zbawiciel ludzkości, rodząc się człowiekiem, wolnym był od zwiasku z czartem czyli od naszej wewnętrznej skłonności do złego: skłonności, która uważana wtedy jako grzech pierworodny, poświadcza stanowczo o naszym upadku moralnym, pojętym i zrozumianym w periodzie pierwszym.

Go do momentów i punktów etnologicznych, realizujących materialnie w przestrzeni i czasie, tę eliminacią Celu drugiego Człowieczeństwa przez Cel trzeci. Jasna jest, iż w całym przeciągu drugiego periodu, siła prokreacyjna posuwała się w swej dzielności, tworząc mnogie narody na Północy, Azii i Europy. Dopóki Rzym miał do dopinania Cel swój, podbijał je i odpierał coraz to wyżej; lecz, skoro doszedł do równowagi z oddziałaniem w sobie samym, zniżać się zaczął i psować, zabity: naprzód, moralnie, przez Cel świata nowy; po tem, fizycznie, przez spadające nań ludy całą siłą hartu Północnego i wirtualności pierwotno-twórczej, która ich, pomimo ich samych, w ruch wprawiła, i z całym gwałtem na roskładający się świat Rzymski rzuciła. — W tym ruchu przetwarzającym świat dawny, jasny jest roskład Człowieczeństwa. Pierwszą jego odnogą jest ta, która najżywsza, wypadłszy ze swych stanowisk, zniszczyła Rzym Dawny i sama się na jego ruinie osiedliła; są to ludy Romańskie. Drugą jest ta, co idąc za pierwszą, znalazła już miejsca zajęte, i w tłoku samym wstrzymana, zajęła stanowiska między dawnym światem Rzymskim a kolebką surową narodów pierwotnych silnej Północy: są to ludy Germańskie. Trzecią, są ludy idące czysto, niezmieszanie, z pierwotnej siły stopniowo wznoszącej się aż do granic Północnych globu i stamtąd, w rosparciu się naturalnem życia swego, dotykającej, odnogi drugiej; i lak, rozwijaniem się, dającej sumienie Uniwersalności Człowieczeństwa na Ziemi: są to ludy Sławiańskie.

Od tej chwili, ludzkość materialnie, siłą prokreacyjna, osiągła Ziemie, Narodowość zadeterminowaną została; powstało tylko zadanie nowe, stworzenia się wirtualnością twórczą, zakładającą fundamenta świata nowego. Wirtualność twórcza, jest samo-wola w produkcii realności: to jest, ten attrybut, przez który Człowiek ma w sobie władzę twórczą, a przeto, więcej może produkować niż potrzebuje, i w końcu sam siebie ma stworzyć: wszystko, zatem, wymierzytelne i skończone, jest dla niego marnością; może być dobroczynnym i wszystko rozdać na Ubogie; stąd płyną wszystkie Cnoty pierwotnego świata Chrześciańskiego, pogarda doczesności, życie pustelnicze i duchowne. Naturalnie, cała ta sfera, stykając się z dawnym światem, na świecie Rzymskim, w ludach Romańskich, pierwszą swą funkcią odbyła; w niej się wiodły wojny Krzyżowe, rozwinęło się Rycerstwo i Zakonność.

Abnegacia, wyrzeczenie się siebie samego, pogarda rzeczy ziemskich, rosszerzane jako principium do powszechności, wyniosły ogromną potęgę duchowną na Ziemi. Potęga ta była przy sterujących Kościołem, z którego wyszła idea świętego Kościoła Powszechnego, z całą potęgą świecką, w jego Głowie, w Papieżu. Wszakże, sama wirtualność twórcza, o ile zwraca się do stworzenia i skończoności, o tyle ją wznosi ku sobie, nadając jej zupełne prawo działania przez się w swej sferze. Stąd walka zacięta Władzy Duchownej ze Świecką, Cesarzów tak zwanych Rzymskich z Papieżami, Prawa Kanonicznego z Cywilnym. Miejsce jego i Naród działający, musiały być oddalone od Rzymu dla tego samego, iż na to potrzeba było mocniejszego już rozwinięcia rzeczy: jakoż, odbyło się to na łonie ludów Germańskich.

Wszakże, spór ten nie mógł przejść za punkt równowagi, ani odebrać charakteru powszechnego rozwiązania, bez przeważnego wpływu — zarówno na jego rozległość jak natężenie — wpływu ludów dopełniających całkowitości ziemskiej: a przeto, ludów Sławiańskich.

W ustroni, w pokoju, przy całej potędze ducha, i w rychle przy potędze świeckiej, życie reflesyjne, duchowne, poczęte i ugruntowane przez Ojców Kościoła, tych fundatorów sumienia spekulacyjnego w Człowieczeństwie i jego wirtualności twórczej, szerzyło swoją sferę wnętrzną i zewnętrzną w mnogich zakonach. W nich się utworzyła Filozofia Scholastyczna, która, samem ćwiczeniem, podniosła siły umysłowe Człowieka na stopień zdania sprawy jawnego z sumienia swej wirtualności wnętrznej: tak się poczęła Wolność Myśli, z niej wyszła wiedza, z której wypłynęły mnogie odkrycia; ich plonem, u ludów Romańskich, było odkrycie Ameryki i formy Ziemi; u ludów Sławiańskich, systemu świata słonecznego. Germańskie, wydały krytyczne principium, charakteryzujące Nowy CZWARTY PERIOD CZŁOWIECZEŃSTWA.

Jasna jest, iż wolność religijna to jest, w principium,

Wolność Myśli, była Celem panującym i Uniwersalnym tego periodu historycznego. Szło w tym nowym periodzie, o zdobycie dla rozumu spekulacyjnego Człowieka, praw jego, jak w drugim periodzie zdobyto prawa rozumu praktycznego.

Jakoż, za rozwinięciem tego rozumu spekulacyjnego, przychodzi Człowiek do sumienia swej wysokiej własnowoli absolutnej, to jest, chociaż jeszcze słabo tylko, do przytomności słowa w nim samym. Nie trzeba, przeto, mięszać, starożytnej wolności politycznej, która jest tylko wolnością praktyczną, taką, jaka była przedmiotem drugiego periodu, z niniejszą wolnością myślenia, która jest wolnością spekulacyjną, taką, jaka służyła za przedmiot dla czwartego periodu historycznego.

Wszakże, w tem pierwszem obudzeniu się rozumu spekulacyjnego i jego własnowoli absolutnej twórczej, jakie miało miejsce w czwartym periodzie historycznym, Człowiek, nie mógł pojąć tego rozumu absolutnego, inaczej, jak w jego zastosowaniu doczesnem do władzy poznawania fizycznego, uwikłanej w organizacii jego istnienia ziemskiego. Przeto, Dobrobyt Duchowny czyli poznania, stał się prawdziwym Celem panującym i Uniwersalnym tego czwartego periodu. I następnie, Umiejętność, ogarniając wszelkie krainy spekulacyjne i praktyczne, ustanowiła się panującą w tym periodzie, tak, iż utworzyło się wówczas, lubo tylko w pociszy, prawdziwe stowarzyszenie umiejętnicze pomiędzy ludźmi, zapowiadające panowanie rozumu na ziemi: to jest, Zjednoczenie absolutne ludzi, nic mogące się wtedy pojąć dokładniej. Tym sposobem, przemysł ekonomiczny, ten główny przedmiot periodu pierwszego, odebrał, przez związek umiejętniczy, czyli przez jedność wprowadzoną we wszystkie gałęzie ekonomiczne, oznaczenie systematyczne. WOLNOŚĆ POLITYCZNA, ten główny przedmiot periodu drugiego, przez ustawy polityczne, w których obwołane zostały prawa rozumu ludzkiego do wpływu na prawodastwo prawowzględne, otrzymała nowe zaręczenie, płynące z udziału ludu we Władzy Wszechwładztwa. Theologia, ten główny przedmiot trzeciego periodu, ze symbolicznej i historycznej jaką dotąd była, przez zastosowanie filologii i filozofii przeszła w kierunek exegetyczny i dogmatyczny. Nareszcie, UMIEJĘTNOŚĆ sama, ten główny przedmiot czwartego periodu, przez wprowadzenie Pewności w miejsce Mniemania, przyjęła posłannictwo ustalenia ważności rozumu ludzkiego, i obudzenia, w len sposób, przeczucia wszechmocności rozumu absolutnego: to jest, przebywania SŁOWA w Człowieku.

Jakoż, rzeczywiście, zdobycie tej wszechmocności rozumu absolutnego, Sumienia Słowa w Człowieku, jakie powstać ma z wyzwolenia się jego z zapor fizycznych czyli ziemskich, objętych organizmem jego doczesnym, będzie Celem panującym i Uniwersalnym PIĄTEGO PERIODU HISTORYCZNEGO, do którego wchodzimy.

Co do momentów i punktów etnologicznych Periodu Czwartego, są one rozwinięciem dalszem założonych w Periodzie Trzecim, z tą różnicą, iż rozgałęzienie konieczne trzech głównych części, Romańskiej, Germańskiej i Sławiańskiej, przez wpływ ich wzajemny na siebie, zmodyfikować się musiało. Jakoż, dostrzegamy, że położenie środkowe ludów Germańskich, obok powołania ich przez to samo krytycznego w duchu, pociagnać musiało ku sobie wypadkową materialną sił narodowych u ludów Romańskich; zatem, nigdy trzecia gałąź, mimo najbardziej sprzyjających okoliczności i położeń, utworzyć się nic mogła, ani weszła do życia Uniwersalnego: dwie tylko główne, z charakterem czynnym, zostały, Francia i Anglia. Ludy Sławiańskie, przez to samo działanie środkowe Germanizmu, straciły, sformowane nawet dość silnie, znakomite swe części na południu; pochłonione zostały ta siłą środkującą, w rozwijaniu się sił postępnych umysłowych w duchu, i sił materialnie go ozmysławiajacych, w narodach: dwie tylko gałęzie, z charakterem czynnym, u nich zostały, Polska i Moskwa. Same Ludy Germańskie, przez oddziaływanie Romańskich i Sławiańskich, nie mogły odznaczyć się inaczej, mimo najsilniej operującego principium krytyczno-roskładowego, tylko w dwóch gałęziach, Południowej i Północnej, w tym dopiero periodzie oznaczonych charakterem czynnym, Austrii i Pruss. — Taki był konieczny wypadek, już objawiającej się wyraźnie, Uniwersalizacii zewnętrznej Świata Towarzyskiego w Cadowieczeństwie, i, gwałtownie następujących, dwóch jej głównych biegunowych operacij, Eliminacji i Ewaluacii Narodów.

Krytyczne Zadanie Ducha, to jest Wolność Religijna, lub oderwaniej, Wolność Myśli, po długiem i srogiem szarpaniu Niemiec, rozdzieliła Stowarzyszenie Etniczne, zarazem jak Polityczne, Kościoła i Stanu: Austria, została Katolicką; Prussy, Protestanckie. Płodem tego realnym i ostatecznym, jest zdeterminowanie Uniwersalizacii Wiedzy: i to stanowi Filozofią Niemiecką, przez którą, wielki problemat samo-istoty (absolu), wszechstronne otrzymał określenie.

Toż samo krytyczne zadanie Ducha, przechodząc w sferę Ludów Romańskich, uderzyło nasamprzód na ich stronę styczniejszą z Gerroanizmem, na Anglią, która chwyciła się Protestantyzmu; Francia, została Katolicką. Wnet charakter krytyczny, zmieniony w dogmatyczny, oznaczył nowe dążenie gruntujące Kościół Anglikański i Ustawę Prawodawczą, Państwo Konstytucyjne; co przechodząc do Francii, w reakcii wirtualności twórczej przeciw samemu Słowu, zaprzeczyło samemu sobie, i spłodziło Skeptycyzm nowoczesny filozofii XVIII-o wieku, a następnie, rozłożyło wszystkie posady Społeczeństwa w Rewolucii Francuskiej. Płodem tego realnym i ostatecznym, było uznanie Prawa i Udziału samo-woli Człowieka w Wszechwładztwie uniwersalnych dążeń Człowieczeństwa, to jest, wyniesienie go na stopień godności stworzenia się społecznego przez się. Toż w końcu Zadanie, przechodząc do ludów Sławiańskich, rozdzieliło Kościół i Stan, na Polskę Katolicką i Rossią Schizmatycką. Płodem tego realnym i ostatecznym, wedle Prawa absolutnego, oczywiście być musi wprowadzenie w Prawa i Udział zupełny i całkowity,

Samo-woli Człowieka, w dopinaniu Celu Uniwersalnego. Dopięcie tego Celu, rozwiązuje Narodowość i Problem Etnologiczny, przez Eliminacią Narodów pomiędzy sobą.

* Mylił by się, ktoby mniemał, że tu i tak się zrodziły potrzeby, ale tu i lak się one przerodziły.

** Wszystkie momentu z Wiedzowiedzy Historycznej, brane są literalnie z jej absolutnego rozwinionego rozwiązania: momenta etnologiczne o tyle są z niemi w zwiąsku, o ile wypływają razem z absolutnego Uniwersalnego Prawa.

ROZDZIAŁ II.

Wychodząc z Prawa Najwyższego dla Historii, a przeto, i dla Etnologii, z Prawa Postępu, doszło się i wyniosło do założenia wielkiego Problematu Etnologicznego. Jakoż, wywiodło się: jak ród ludzki, z kolebki swojej, siłą prokreacyjną, rozległ się po ziemi; jak, warunkami geognostycznemi kierowany, szerzył się na Zachód, podnosząc się ku Północy, dla nabrania sił fizycznych, i dojścia do sumienia swej Uniwersalnej fizycznej extensii na globie; jak, wreszcie, mocą wirtualności twórczej wnętrznej, przez absolutna Nieskończoność pociągany, zajmował różne stopnie w życiu duchowem, stanowiacem Świat Cywilizacij, aż do sumienia tej samej wirtualności wnętrznej, stanowiącej uniwersalną intensią jego. Zanim doszło Człowieczeństwo do tego sumienia swej uniwersalnej intensii i extensii, mogły się tworzyć i powstawać narody; ale, skoro rosszerzeniem się swojem i natężeniem ruchu, objęło całkowitość globu, przyszedł punkt równowagi, i przezeń, moment zwrotu, dla nadania sumienia Indiwidualnego Uniwersalizmowi Człowieczeństwa: to jest, nastała potrzeba Eliminacii w zadaniu Etnologicznem. Taka nowa operacia, odbywa się w Świecie starym Cywilizacji Europejskiej: ani do niej liczyć można znikania Ludów starożytnych, gdziekolwiek bąć na globie; przyczyny ich byty względne i uchronne: Eliminacia w Zadaniu Narodów Europejskich, jest absolutną i konieczną.

Przede wszystkiem wiedzieć potrzeba, iż, w założeniu każdego Zadania, istotnem i gruntujacem są warunki zatwierdne, samą swą warunkowością wymagające warunków zaprzecznych; i jeszcze, też same warunki już z góry określają i wskazują, najłatwiejszą, najpierwszą, a nawet, w Eliminacii absolutnej, mającą koniecznie rospoczynać i przeto wyrażać ją, ilość. Z tego warunku warunkowości samej, wynika konieczna filozoficzna potrzeba, w Zadaniu Narodowości z narodów złożonem, okazania znamion Narodu, pierwotnie i koniecznie. w Eliminacii, za ilość ewaluacyjną przeznaczonego. Jakkolwiek znamiona te, bez trudności z góry dostrzedz by się dały; atoli, że zadanie, rozwijając się czynem w czasie, dotknęło dni naszych: można śmiało, przez wzgląd na jasność rzeczy i skłonność umysłu do przeświadczeń się z doświadczenia czerpanych, wskazać á posteriori ogół tych znamion, objawiających się w zupełności istoty, w Polszcze.

Już zaś, znamieniem racionalnem i absolutnem, zatwierdzającem w zadaniu narodowości, Narodu, z narodów do wyeliminowania się przeznaczonego, jest: Apostazia pretensyjno-racionalna, to jest, niby-wyrozumowana, jego znaczenia umysłowego i stanowiska w godności moralnej pomiędzy narodami, przez własnych swych Członków, przez własne Dzieci. Jest to Zbrodnia Ojczyznobójstwa, różniąca się tylko zrzódłokierunkowością od Narodobójstwa; z reszta, polarnie z sobą złączone. Jedna daje cechy wewnętrzne, druga zewnętrzne eliminowanego Narodu; a ponieważ obiedwie dokonane: nic łatwiejszego, jak, przez ich inkwizycia, ogarnąć całość warunków gruntujących Eliminacia samą.

Apostazia, aby była konieczną, ma być wyrozumowaną, więc ze strony rozumującej narodu wychodzącą; niby Filozof miał jej dokonać. Aby była zupełną, ma być z miłości człowieczeństwa płynącą, więc ze strony żyjącej, postępnej narodu; niby Przyjaciel Ludzkości miał jej dopełnić. Aby była szatańską, ma być pracującą na zniweczenie przeznaczeń nieśmiertelnych Człowieczeństwa, do których Naród każdy i Narodowość jest tylko środkiem. — Szukajcie na łonie Polonizmu, wy co zgorszenie w jego przerażających oglądać znamionach śmiecie; znajdziecie tam, iż w pierwszem znamieniu Eliminacji narodu, pierwszym wyrazem jest, jego członek ten, co chciał rozumowo gruntować, z pogwizdem szatańskiego przekąsu, Zgubę jego, — fizycznie, umysłowo i moralnie, jednooki Apostata.

Apostata ten w ojczyznobójstwie, szydzący z niego, istny łotr po lewicy Zbawcy narodów zawieszony, bezecny wyrodek najnieszczęśliwszego z ludów, expiacią upadku człowieczeństwa docierpiajacych, bękarto-Hrabia, nieczysty wymiot pseudo-liberalizmu, wyrzucił nieczystszy jeszcze z swojego, przeznaczeniem i zła wola zwichnionego i zaślepionego umysłu, wymiot, pod tytułem: Prawda co no Rossii i Rewolucii Prowincij Polskich. Wymiot ten, zarówno złej woli jak skręconego umysłu, właściwie jest Prawdo-fałszowaniem, które, jak się wykazało we wstępie samym, jest charakterem i środkiem rozwiązywania się narodowego. Jasna jest, przeto, iż wszystkie warunki zatwierdne Eliminacii Polonizmu z pomiędzy narodów, o ile umysł skręcony i wichrowaty zgromadzić zdołał, w nim się znajdują; co większa, jest tam pretensia nadania im charakteru matematycznej ścisłości i konieczności, obok znikczemniałego wyznania swej słaboty intellektualnej, a silnej piekielnej wiary i nadziei, oczekujących wyższej potęgi umysłowej dla usprawiedliwienia jego bezeceństwa. Mimo tedy dzikiej rapsodii w chwytaniu, nagromadzaniu i ściskaniu fałszów pod formę Prawdy, wypada je uporządkować wedle zupełnego, ścisłego, logiczno-matematycznego Prawa, od którego, zdolny pojąć rozdział poprzedzający, dostrzeże, iż nie odstąpiono na punkt, ani na chwilę.

Więc, nasamprzód, należy usprawiedliwić Eliminacią samą, aby niedać pochopu, przez jej charakter absolutny, do usprawiedliwiania się samej złej woli; aby nie pomieszać prawdy z fałszem: to jest, aby niedać pochopu przewrotności, silnej przekręcaniem, do wykrętnego zarzutu, nastręczającego się koniecznie w szeregu dialektycznym, a silnego pożycia logiczną: —

Jakże Eliminacia między narodami jest absolutną, konieczną; złemiż być mają, jej racionalne gruntowanie, usprawiedliwianie, uprawnianie, a nawet moralny w niej współudział? Oto jest twierdza niezdobyta Apostazii wszelkiej, tron ugruntowany na mężobójstwie i kłamstwie Ojca Ciemności, miecz obosieczny bojujący usty fałszerzów i ramiony gwałtowników. Słuchajcie co Apostata Polski z nim dokazuje, jak silny głos podnosi, głos wołający po pustyni Człowieczeństwa, na który gotowe powstać zastępy wszelkiego rodzaju Zdrajców; z jaką niesłychaną besczelnością powołuje się na Opatrzność, prorok prawa opieranego na gwałtownictwie, na sile wprost mechanicznej socialności wypadków, więc czysto-ślepego trafu; przeciwnik ślepy, potępiający traf ślepy.

"Nie przez igraszkę to tylko ani przez traf, opiekuńcze potęgi globu zrzucają i formują państwa pośród ziemi. Mie przypadkowo dają tym państwom ludzi służących za pośredników między Przeznaczeniem a Światem, tych ludzi co pojmując owe, kształcą kraje wedle natchnień i widoków wznioślejszych nad umysłowość gminu, które zaledwie wieki ocenić potrafią.

Więc to nie prosty traf, w epokach danych, dostarczył Państwom Karola W-o, Burbonów, Henryków, Fryderyków* Ta sama Opatrzność czuwa nad losami Sławian i Wschodu, swym palcem ona im naznaczyła Rossią, jej położenie, jej potęgę. Ona to jej przepisała jak ma zaprawiać siły dla dopełnienia najwyższych wyroków." (str. 86).

I dalej, jak w tym samym sensie, we własnem sumieniu, sam siebie usprawiedliwia:

"Nie ma nic wsteczniejszego nad te nienawistne idee, co wzbraniają człowiekowi rospoznać czyny i wypadki w ich prawdziwych znaczeniach i skutkach. Rozum to i doświadczenie kierować winny naszemi uczuciami i czyny; badanie to historii i czynów dokonanych pod memi oczami, wyjaśniły mi obłąkanie, w jakie osobiście wciągniony byłem. Nie odrzucam nauki odebranej: nie sadzę iżby się godziło zżymać przeciwko wolom (chciał powiedzieć, wyrokom) wyższym.

Czas musi koniecznie przesposobić idee, które po większej części odbiera się zewnątrz w chwilach, kiedy się nie jest usposobionym ani do porównania, ani do sądzenia. W każdej nauce, w medycynie, w filozofii, w ekonomii politycznej, we wszystkich umiejętnościach, przychodzi się z wątpienia do wiedzy, z ciemności do światła; przez zastosowanie poznaje się najrychlej, najłatwiej, nie tylko dobroć, ale i możność udania się takiej lub owakiej teorii. Praca nad umiejętnością towarzyska i polityczną, ulegająca tym samym prawom co drugie w ich zastosowaniach, przekonała mię który jest mój prawdziwy kraj, i co dla niego stanowi prawdziwe dobro. Widziałem dużo rzeczy zbliska (drugi mędrzec), a nadewszystko niemoc tych ideij, które, w ich oderwaniach chwiejących się, niezdolne są oprzeć się na realności czynu. Jeśli patriotizm ma być cnotą, rozum powinien kierować jego zastosowaniem a nie namiętności złośliwe.

Dla mnie, niepodobieństwo absolutne istnienia politycznego Polski dla przyczyn wyżej wyrażonych, jest ostatecznie dowiedzione. Wierny mojemu pochodzeniu, mieszkaniec prowincii, chciałbym zostać poddanym obszernego Sławiańskiego Państwa. Dziś się zapatruję na zadanie Polski względem Rossii, jako na jednej prowincii względem Państwa, a czuję najwyższa zgrozę dla wszelkiego federalizmu, dla wszelkiego rosczłonkowania Ziemi, dla narodowości, ( jest to skupienie względem niekojarzenia się.) Niewierzac w możność existencii części oderwanej jaka byłaby Polska, wierzyć zawsze będę, że należę i znajduję Ojczyznę w wielkim zbiorze Sławiańszczyzny, w tej Rossii, która dla mnie obejmuje odtąd wszelkie idee dobrobytu dla moich braci: tych, z którymi mam wspólne pochodzenie, i tamtych, z prowincii która mi dała życie.

Jestem głęboko przeświadczony, że niepodobna mieć sumienia siebie samego, jeżeli Państwo do którego się należy go nie ma. Poddany potężnego państwa, używa poważania jakiego mu potęga udzielić jest w stanie: lepiej ci mieszkać w przestronnym pałacu niżeli w nędznej lepiance. Przez Polskę należę do Sławiańszczyzny: Rossia ja przedstawia, uosobiszcza; jest to jej serce, jej dusza. Nieuznając tej prawdy, wyznaję, błądziłem cała ma przeszłość. Najgorszem wedle mnie, zatwardziałość, ta wada przekazana. Niemogę zostać obywatelem świata bez ojczystego ogniska, ale zarazem niechce być poddanym bezrządu, niewiadomości i nienawiści, ani się przywiązywać do trupa. Po wsze dni, rychło jest do poprawienia się jako i do rosprzestrzenienia sfery swych wiadomości, a zbliżenia się do prawdy. Otrząsając się ze zbutwiałego i trupiastego pyłu, można rosprzestrzenić lub przynajmniej naprostować swe przekonanie i wyznanie, każdemu się godzi uznać

"Ojczyznę obejmująca w sobie wszystkich członków pierwotnej familii."  (str. 79 i następne.)

I jeszcze dalej, z jaka besczelnością, szatańskiego w sobie przeświadczenia się, z jakim dzikim przekąsem piekielnej roskoszy, ten racjonalny Ojczyzno-bójca, potępia polonizm, bluźni przeciw rozumowi i Opatrzności, erigujac tron i powszechne panowanie racionalnego Gwattownictwa i Fatalizmu.

"Europa, a tem mniej ludzkość, niemogą interesować się, jedna mniej lub więcej narodowością, jeżeli ta niepotrafi utronizować się odwaga i przebiegłością. Pierwsza, udział czysto zwierzęcy, jest mniej więcej rozdzieloną między twory żyjące: okoliczności pomagają lub przeszkadzają jej rozwinięciu. Przebiegłość polityczna, przeciwnie, jest szczególnym darem nieba, zachowanym dla dopełniających jego widoków." (str. 5.)

"A przecież, pokąd świat znany przez historią, podbój dotychczas jest pierwszem i prawie jedynem prawem formacii państw. Jakaż przyczyna niedozwoliła Polszcze wywierać się z nim na krainy postronne? Zabić lub być zabitym, oto wielka formuła polityczna. Jeżeli Polska nieumiała jej używać ani zastosowywać, czyjazwina?" (str. 38.)

"Ta missia Rossii, wznosząca się co moment, która Bóg jej zakreślił i nic w świecie niezdoła z nią o nią się spierać, zawiesza nad jej głowa najwyższy interes rodu ludzkiego. (to prawda, miecz archanioła).

Opatrzność, zawsze mądra(nowe odkrycie) w jej zamiarach wybiera swych siepaczy aktem Wszechmocv, i daje im środki dopełnienia swych widoków.

Możnaż obok tej bezmierności dziel do dokonania, przywiązywać wielka wagę do interesów niedostrzegalnych, tych co się nazywają interesami Polski." (Str. 64.)

"Ani się Polakom godzi żalić, bo znając historia (tak jak ją rozwiązuje na ich tonie racionalny Apostata) sami siebie oskarżać winni jedynie. Nieumieli nigdy iść w zgodzie z wymagalnością chwili, nieumieli być, nie są zdolni do tego, sami się rozłożyli przeciągłą pracą rąk własnych. Europaż to, Rossiaż to, pozbawiły ich ducha zachowawczego w Państwie, co się wymykał na wskroś z ich życia politycznego. Rossia do razu zgadła prawo zasadnicze i wywarła się na Polskę w zbojectwie i oszustwie." (Str. 44.)

— Więc tedy, nasamprzód aby usprawiedliwić Eliminacią samą w jej charakterze konieczności, — wypadadać wywód racionalny, z rozumu przez rozum, tego co stanowi wpływ Opatrzności na ludzkość.

W założeniu wszelkiego zadania, charaktery zakładające czyli zatwierdne, zatwierdzają zarazem charaktery wyłączające czyli zaprzeczne, przeto, iż żadne założenie niemoże, ani powinno, wyczerpnąć nieskończoności wydawanej wirtualnością twórczą, która li sama, twór swój ostatni aż w sobie samej, czyniąc go twórczym, realizuje. Stad jasna jest, iż ten wpływ absolutny Nieskończoności w stworzeniu skończonem, nie objęty względnością prostą, objawia się charakterem Konieczności; ale, w samym sobie brany, jest Opatrznością, nic w żaden sposób dla nikogo nieniszcząca, tylko dopełniający dzieła stworzenia do doskonałości niewymierzytelnej i nie-z-miertelnej. Tylko duch Złego, Zniszczenia, Potępienia i Zguby jest Opatrznością formulizujcącą się przez zabić i być zabitym, li tylko aby zabić lub być zabitym. Wpływ Złego, zrzódło jego znamy, jest wszakże absolutnym przez sama absolutność Wirtualności twórczej; i, przezeń to, Eliminacia, charakter swój konieczny przestraja w charakter Zguby, obarczona wszystkiemi klęski Śmierci i Zniszczenia: w ówczas, Prorocy jej, i hymno-śpiewcy, i racjonalni uprawniacze, od kogo, skąd, i dokąd idą, rzecz jasna.

To samo, ze sfery pojęć oderwanych, jako ze świata praw dla stworzenia, w zupełności swojej przechodzi w stworzenie, w świat indiwidualny, w sferę wnętrzna osobistej nieskończoności. Na tem to się opiera Apostazia wszelka, legitymując się uznaniem, przez poznanie, prawd wyższych.

Więc, powtóre, aby oczyścić świat osobisty wnętrzny, z wyrzyganego nań plugastwa, wypada dać wywód racionalny, z rozumu przez rozum, tego co stanowi Moralność i sam Rozum w człowieku.

W jakimbać akcie człowieka, i w jakiejbać sferze dokonywanym, charaktery zakładające czyli zatwierdne, zatwierdzają zarazem charaktery wyłączające czyli zaprzeczne, przeto, iż żaden akt niemoże, ani powinien, wyczerpnął nieskończoności wnętrznej działającej przez wirtualność twórczą, która li sama, aktem swym ostatnim, aż w sobie samej, czyniąc go godnym, czyni człowiekiem. Jasna jest, iżten wpływ absolutny nieskończoności wnętrznej w sumieniu, nieobjęty względnością prostą, objawia się charakterem koniecznym Roskazywania wnętrznego (IMPERATIVUS CATEGORICUS) praw moralnych, to jest koniecznością praktyczną i absolutną tych praw, jak tego, postępy filozoficzne dowiodły racionalnie, naprzód w Niemczech, przez Kanta, najpierwszego racionalno-moralnego obrońcę Polski. Wpływ ten, w samym sobie brany, jest Własnowola. wnętrzną, w niczem nigdy i dla nikogo niespadlającą się, i przeto niedozwalającą, rospasanej swawoli i znikczemniałości bezecnej, zapierać własną godność. Tenże wpływ, w sferze spekulacyjnej czyli umysłowej, stanowi Rozum Człowieka Praktyczny.

Już zaś, ten Roskaz wnętrzny, grunt Własnowoli, i charakter wyłączny Rozumu praktycznego, stanowiąc godność naszą, ma za charakter zewnętrzny absolutny, świętość i nietykalność w niczem bliźniego, a nawet bezwzględnie wszelkiego drugiego, aż do czynów naszych własnych, które, momentami przeszłości, przywdziały charakter drugości. Stąd, jeśli błądzi bliźni, Imperat kategoryczny, potępiając błąd, niezabija błędnego, ani gwałci charakteru Nietykalności, zaprzeczając mu Własnowoli i Rozumu: stąd, nasze własne błędy, poznane, upoważniają nas tylko do własnej poprawy z godnością, to jest, bez ścigania tych z któremiśmy błądzili; choćbyś miał nadzieję ich poprawy, niegwałć ich Własnowoli, ich Świętości, bez której niema ni twego ni ich zbawienia. Dla odkrycia nawet prawdy absolutnej, niewolno skrzywdzić o najmniej, bliźniego twego, ani tknąć Świętości jego, bo, przez to właśnie, prawda twoja staje się kłamstwem absolutnem. Jakoż, bez tego charakteru, cóż Świat i Ciebie samego renegacie zaręcza, że nowa droga po której idziesz, lepszą jest od tej z którejś się zwrócił, że się na inną niezwrócisz, dokąd pójdziesz i gdzie się zatrzymasz? Poznajesz prawdę, wyznajesz że byłeś nikczemnikiem i w pośród nikczemników, cofasz się sam i łączysz z roskoszą z ich wytępcami; a coż to za charakter wnętrzny tej prawdy poznanej, której zewnętrznoś jest absolutną defekcią? Nędzniku! niewolno przestać być sobą samym dla siebie samego; błędy twe własne poznajesz dla poprawienia się z nich, nie dla ich potępienia: wszakże to one, jeśliś ciągle przez Imperat kategoryczny szukał prawdy, to jest, jeśliś nie był łotrem absolutnym bez sumienia, one, jako wyrazy twej własnowoli, były szczeblami do uznania prawdy, która niemoże być i nie jest działaniem zguby; ani tu wolno przestąpić granicy, za którą jest kraina własnowoli i indiwidualna każdego świętość. Z Polaka przeszedłeś na Moskala. Czemu? Poznałeś że w Polaku niema, ani Własnowoli, ani Rozumu; a Imperat kategoryczny, jeśliś go zgłębił, co ci powiada — nie tykaj świętości drugich i własnej — ma je, tak jak ty, i niebędziesz dowodził Polakowi jako Polakowi, że czas jest przestać być Polakiem, już stanowić cząstkę Moskala. Z tą reguła, jakżeby Moskal doszedł do sumienia Moskala, twego ideału? gwałcąc to wszystko, nowa moralność i rozum nowy odkryłeś. W ten sposob, prawda mająca zbawić człowieczeństwo, duży tylko za środek uprawniający odstępstwo po odstępstwie, zdradę po zdradzie; i nic niezaręcza, że się raz stawszy Moskalem, nim pozostaniesz.

Jeżeli Polak, błędami swemi, gwałcąc Imperat kategoryczny, wywołał sprawiedliwość konieczną, ona sama nawet niesięga ciosami swemi za sferę jego błędów; choć się może posunąć aż do zabicia go na łonie narodów, nigdy do zabicia Polaka w Polaku, jak Apostazia w swojem niby-sumieniu i niby-rozumie pretenduje. Tylko duch Złego, Zniszczenia, Potępienia i Zguby, ma w sobie Imperat wnętrzny formulizujący się przez Samobójstwo. Wpływ Złego, zrzódło jego znamy, jest wszakże absolutnym przez samą absolutność Wirtualności twórczej; przezeń to, Eliminacia samego siebie z siebie, charakter swój konieczny przestraja w charakter Apostazii wyrozumowanej, obarczonej wszystkiemi znamiany Obrzydliwości, Zgorszenia, znikczemniałością zapierającą się własnej godności, plwociny na ród własny i swoją przeszłość: wówczas, Wyznawcy jej, jawnospowiedni i radonami uprawniacze, od kogo, skąd, i dokąd idą, rzecz jasna.

To samo, ze sfery pojęć oderwanych, ze świata praw dla stworzenia, w zupełności swej przeszedłszy w stworzenie, w świat indiwidualny jedności, w sferę wnętrzną osobistej nieskończoności, przechodzi w świat uniwersalny, w sferę wyzewnętrzniającą się człowieczeństwa w społeczności: i to stanowi konieczność eliminacji narodowej i jej racionalnych znamion, dla dopięcia Celu, w Narodowości samej zawartego.

Więc, potrzecie i ostatecznie, wypada nam przystąpić do warunków Narodowością samą objętych, które, utwierdzając ją, utwierdziły potrzebę w niej absolutną, dla zewnętrznego zuniwersalizowania się na globie, aby przyjść do wnętrznego jego sumienia, potrzebę mającego się naprzód wyłączyć Narodu z Narodów.

W poprzednim rozdziale, widzieliśmy jak ród ludzki, poczynając period swój trzeci pracz przyjście Zbawcy Narodów, obudziwszy w sobie Wirtualność Twórczą, sumienie choć tylko na Wierze ugruntowane obecności w sobie Słowa, rospoczął wielką budowę świata odrodzonego na ruinach dawnych; albo raczej, jak z materialnego uniwersalizmu, ograniczonego Państwem Rzymskiem, wystawił, jednością Wiary, uniwersalność silniejszą i rosciąglejszą, duchownĄ. Świat ten nowy, i przez stosunek sił w ruchu, i przez extensią naprzód uniwersalizującą się, wypadł troisty: Romański, Germański i SławiańskI. Pierwszy, niszczyciel bespośre-dni i dziedzic Rzymu, w jego zadanie dokonane wlawszy życie nowe, posuwać miał go naprzód i najpierwiej; drugi, aby je, jako środek, rosszerzywszy i dopełniwszy, zbliżył do Celu; trzeci, miał Celu dosięgnąć. Źaden z nich niemógł się rozwinąć ostatecznie, na więcej jak dwie główne gałęzie, a to, dla ich wpływu nawzajem oddziaływajacego i koniecznego, dla sumienia samej już zewnętrznej uniwersalności człowieczeństwa.

W tym ruchu powszechnym, świat Romański i Germański, powstały z pierwiastków różnorodnych, to jest, z narodów na narody pozakładanych; świat Sławiański, musiał być jednorodny, przeto, iż od krańców globu zachodził i do nich przypierał: Germański, zatem, jako środkujący, mieszaninę ludów zakończył, — i odparł, pochłaniając nawet część świata Sławiańskiego, dalsze nachody. Wszakże, w świecie Sławiańskim, acz odgraniczonym, nic nieprzeszkadzało ruchowi wnętrznemu; i rzeczywiście, część jego postępna, posunąć się musiała, ile było podobna, na Zachód i Południe, ujarzmiając, osiadłe już, własnego szczepu plemiona. Ten był ruch ostatni generalny przy uniwersalizowaniu się extensyjnem ludzkości na Ziemi; a przeto, naród tak sformowany, był narodem w sprzeczności z własnym swym rodem, narodem antinomialnym, i pierwszym wyrazem mającym rospoczynać działanie najbliższe w Postępach Człowieka. Już zaś, tem działaniem, po zajęciu globu siłą generacyjną, w funkcii narodowości, musiała być Elminacia, w absolutnem znaczeniu brana, gdyż naród o który idzie, ma swe znaczenie absolutne. Znaczeniem tem, jest reprezentowanie, w całkowitej MASSIE narodu, Wirtualności twórczej czyli Słowa, w periodzie trzecim ludzkości udzielonego; nie działającego li Z INDIWIDUUM NA INDIWIDUUM, jak to być musiało w Romanizmie i Germanizmie. I przeto, nie ma w nim ani śladu feudalizmu, tego tworu, wydanego wpływem prawodawstwa Rzymskiego, ożywianego nową nauką Crześciańską, na prawodawstwo barbarzyńskie. Natomiast: jest Naród urodzony, szlachta-bracia, w sporze koniecznym, z drugą swą własną połową rodu, ujarzmiona, zostający; ani jej, w żaden sposób, do swego klejnotu przypuścić chcący; dla tego, iż sam determinując absolutnie własne osobiste prawa, niemógł z nich robić nikomu udziału. Takie znaczenie Polski, wśród ludów. Znaczenie to, rozwija się, całą jej historią wszystkiemi stosunkami wewnętrznemi i zewnętrznemi. Jest ono ogromne, i większe niż którykolwiek wyraz historyczny: gdyż, objawienie Wirtualności Twórczej, całkowitą massą Narodu, i, przez jej świętość, Majestyzowanie Obywatela, choć tylko na wierze jeszcze, tak, jak samo principium gruntowane i połowę rodu swego potępiające, — sposobi już naród, do największej z ofiar, do męczeństwa eliminacyjnego, spłacając dług ziemskości za ugodnienie się do świętości.

Słuchajmy jakże go ceni apostazia: "Nie pierwszy to przykład przedstawia nam historia, narodowości   zniszczonej jako ciała politycznego, przez ciągły wpływ ludu pogranicznego. Jej karty pełne tych narodowości, albo raczej tych existencij polity cznych, mijających się w czasie, i ustępujących mięj sca nowym pokoleniom. Rzucały one w swym czasie ogromny ciężar na wagę interesów historycznych. Nie z Chaldeąto, Egiptem lub Grecią, Narodowość Polska pojdzie w porównanie, i. t. d." Podobne rozumienie historii, ślepego zupełnie renegata, popierane brednia mi, absurdami logicznemi, wzajem się popierającemi i znoszącemi, ciągną się, bez przerwy, kart osiemnaście, i, w reszcie dzieła, wracają za każdą kartą. Twierdzą jego logiczną jest, niby Universum; a celem, do którego niby zmierzone ciosy, Indwiduum — jak gdyby Uniwersum miało znaczenie jakie bez Indiwiduum. Jednakże, to było warunkiem koniecznym, gruntującym Eliminacią Polski, a więc, i rozumowanie jej Apostaty.

Jakoż, w  życiu tego narodu wewnętrznem: a nasamprzód, w życiu jego politycznem czyli społecznem, dostrzega się, jako główny warunek utwierdzający narodowość jego, w sporze zupełnym z całym biegiem historycznym czasów starożytnych i współ z nim bieżących, ciągłe i coraz silniejsze rozwijanie praw indiwidualnych; nigdy, wszakże, w odrębności osobistej, tylko w spółeczności, stanowiącej naród prawny, szlachtę. Takowego rozwinięcia się następstwem koniecznem, był drugi warunek gruntujący tęż narodowość, rzadko napotykany w dziejach świata, a w swej właściwości jedyny, to jest, elekcia wolna czyli wybor naczelnika rządu, przez tych Absolutów równości, w Stanie Chześcijanskim, zabijających jednym wyrazem niewolę, a w drugiej połowie, wolność, własnego rodu. Wyrazem tym, jest trzeci warunek utwierdzający tęż narodowość, w jej absolutnem oznaczeniu; wyraz straszny i zgrozą przerażający złe serca i głowy ograniczone; wszakże, wyraz jedyny, wielki, imponujący, majestatyczny, to jest: Liberum Veto. Wyraz ten jeden, już przypuszcza Obywatela świętym. Daremnie zżymać się będziesz: Państwo, w którym Liberum Veto było konstytującem, już mieć było winno Roskaz wnętrzny Moralny, w zupełnem zachowaniu, i Prawdę rozwiązana u siebie; a Wszakci, ten Cel państwa wszelkiego, jeżeli wierzysz w Cnotę i Nieśmiertelność. Co tem więcej podziwiać winnyś, że było Państwo, i stało z Liberum Veto, im  więcej, zanosząc się w niepodobieństwo, zaprzeczasz własnej i Człowieczeństwa godności. Był to wyraz, gruntujący Narodowość Polską i eliminujacy ją nieskończenie, wyraz absolutny, aby nauczył świat i ją samą, co to jest Dobro i Prawda

Słuchajcie panegiriku Rządu bydlęcego: "Przemoc   obejmuje w sobie tę jedność z jaką Rossia posiada Sławiańszczyznę; przemoc ta postępuje i postępować będzie na czele narodu, któremu wydziela cywiliza cią (szczególniejszą) jaką ma sama na składzie; ona pochłania cały naród, ona jest jego życiem, du szą wyzewnętrzniającą się (to prawda) (str. 68) Rossia jest scentralizowaną, wtłoczoną w pewny spo sób w swój Rząd; żyje tylko przezeń; jest to jej (żo łądek i głowa) i t. d." (str. 69). Jak trzoda, co żyje dla żołądka swojego Pana, sterowana na pastwisku kijem i knutem.

"Rossia posiada wszystko czego tylko kiedykolwiek brakowało Polszcze: ludzi Stanu, władzę, dążenie, cel. Od siedemnastego wieku, Polska traciła kraje na wszystkich punktach, a Rossia zabierała wszędzie i t. d." (str. 58). To jasna, bo zabrała Polskę całą.

Jasna jest, iż, w zasadach gruntujących Polonizm, przemysł, rękodzieła, i handel, cierpiane być nie mogły; gdyż, w ostatnich i koniecznych następstwach swoich, muszą plamić świętość Obywatela. Szeroka, płaska, otworem stojąca ziemia, na niej gościnność tak przestronna jak jej pola niezmierzone, bez żadnej zawady robiącej z policii rzecz starszą nad godność Człowieka; oto jest Polska słynna tolerancią, uchrona dla tułacza i bieguna po ziemi. — I, w rzeczy samej: Człowiek nie ma być machiną, tylko Direktorem sił natury; ani ma być handlarzem, służebnikiem materii, Człowiek wolny. Chociaż taka jest konieczność, nie takie przeznaczenie jego: jednem zapomnieniem się w tym punkcie, utraca charakter Człowieczeństwa; i możnaby go stworzyć, jako machinę, przez machinę, choć może mu niebrakować przebiegłości na drodze handlowej, gdzie bez pochyby steruje się złodziejstwem; — ani brak takich narodów, co okradają Ziemię. Naturalna jest, że naród ugodniający się do eliminacii koniecznej, musiał to wszystko mieć w obrzydzeniu. Wyrzut, jaki w tym względzie robi mu jego Apostata, (na karcie 70) jest w absolutnej sprzeczności logicznej z jego principium, erygującem przemoc i siłę w jedyny środek prawny życia narodowego; wedle tego, naród szlachecki, panujący, najsłuszniej zostawiał drugim pracę i zabiegi; sam konstytując moc i władzę, mógł i, podług niego, byt powinien, wtłaczać wszystko w siebie.

Powtóre, w życiu jego umysłowem, wyraźnie dostrzegać się daje, REPREZENTOWANIE WIRTUALNOŚCI twórczej objawiającej się w sferze Prawdy, massą narodu; nieznajdziesz w nim wyskoków nagłych, krzywdzących Prawo narodowego rozumu. Równość umysłowości, stanowiąca charakter jedynie praktyczny rozumu w życiu ogólnem narodu, jest jednem z najtrudniejszych zadań do rozwiązania; gdyż, spekulacji nadać praktyczną potęgę, jest to Prawdy dokonać w Dobrem. Znana jest nadzwyczajna Polaka zdolność do intellektualnych natężeń, oraz, z jaką łatwością ogarnia prawdę: ale, zarazem, znana jego w tym względzie obojętność i opieszałość. Niegań jej zaspiesznie, niegań, bo w priucipium, gruntującem Naród, absolutnie Eliminacią narodów rospoczynać mający, jest ona czysta i tylko oczekiwaniem na rozwinięcie się sił intellektualnych w drugim, by dojść do ogólnej wypadkowej narodowego rozumu. Jakoż, kiedy nikt, w Europie, najmniejszego niemiał sumienia swej narodowości, Narodowość Polska była wyraźną, objawiającą realność narodowego rozumu. Trudniejsze to jest, niżeli wiele i ważnych odkryć.

Język, jako wyraz uniwersalności w reprezentacjach, wyraźnie objawia przenoszenie wirtualności twórczej Słowa w massę narodową: jakoż, dość mówić po polsku aby ten język umieć. Nie tak się ma rzecz, z innemi językami; a przecież, to tylko jest cechą języka ogólnego, języka człowieczeństwa. Co większa: język ten da się wywieść z jednego słowa, i wrócić do niego, z całą ścisłością matematyczną; język, nad którym prawie niepracowano spekulacyjnie; wykształcony tylko rozumem praktyczno-narodowym; który, każdemu wyrazowi równość prawa nadając, każdego znaczenie, wirtualnością Słowa ożywione, pod jej znamieniem, jednoczył w zupełność mowy, przez się wirtualno-twórczej. Ktokolwiek ma najmniej uczucia Mowy Polskiej, wnet, jeśli niezda sobie sprawy logicznej, przeczuciem odpowie, iż tym wyrazem jest Ja, które to, znaczenie swe absolutne przenosząc na każdy drugi wyraz, gruntuje absolutność jego, mocą własnej wirtualności; oba, gruntują absolutność wspólną; i tak, zupełność mowy ludzkiej narodu w którym człowiek jest człowiekiem. Takie ja, nietylko że niewiedzie do Egoizmu, owszem, rozlewając swą wirtualność na całą mowy rozległość, czyni ją mową wolną. — Jest drugi język w Sławiańszczyznie, zupełnie mu przeciwny, a gruntujący się na absolutnem znaczeniu słowa ty. Takie ty, jest wyrazem wywierającego się ja na drugość, nie dla jej ożywienia własną wirtualnością, tylko do zmaterializowania, do podeptania. Jest to język absolutnego Despotyzmu, i nowożytnego, w świecie chrześciańskim, Barbaryzmu, — język Rossyjski. Kto tylko zna jego ducha, ten wie, że tam Ja prawie nieznane, a Ty jest w ciągłem użyciu, n. p. Kak Ty smieł, — sam akcent jest wiecznem uderzaniem, przyciskiem wywierania się na drugość, despotycznym rozwścieklonym hukiem, jak pięść ustopniowanego żołdaka policzkująca besprzestannie, prawie do zbryzgania szczęk, zbydlonego żołnierza. Na akcent ruski drży mimowolnie ludzkość, jak na ryk tygrysa drży ród bydlęcy; i to stanowi sławne słowo, Moskwie przez Polskiego Apostatę z Pisma przyznane: "Ego sum qui sum."

Ula tego samego charakteru, cechującego Narodowość Polską, w narodowości absolutnej; naród ten, najpierwszy w odrodzeniu się oświaty, wstrzymał się, niemogąc postępować, dla warunku gruntującego jego właściwy cywilizacij, bez cywilizacii ogólnej. Wszakże, to trascendentne przelewanie wirtualności twórczej na drugość; i następnie, na mnogość, tąż wirtualnością w równości ożywioną: musiało wydać owoc umysłowy, na polu Wiedzy Człowieka, dla Człowieczeństwa przestępny, to jest, podnieść go, z niskich i ograniczonych stosunków ziemskich, do stosunku ze Światem. To stanowi drugi charakter tej Narodowości, przez wirtualność wnętrzną uniwersalizujacej się w swej umysłowości zewnętrznej, jako Wiedzy. Rzeczywiście, należało przenosić prawa intellektualne na drugość; i, tak sformowany stosunek, temi samemi prawami, wynosić znowu potęgowaniem, daleko, w świat oderwania: by, tym sposobem, w nieskończoności, tworzył się intellekt absolutny, który, jako prawo dla zewnętrzności, wskazywał system świata materialnego. Tym sposobem, od Ziemi, najbliższej nas, przeniesione prawo do innych planet; naprzód, w zupełnej równości; potem, w oderwaniu systematyzującym tęż równość: dały system świata słonecznego, tego odkrycia kardynalnego nowszych postępów Wiedzy Człowieka, i zasługi Polonizmu w wiedzy zewnętrznej, choć tylko foremnej jeszcze, albowiem, ze stosunku ruchu planet, nic jeszcze niewypada dla znajomości sił im właściwych. Przyznawanie tego odkrycia Pitagorze, nie nieumniejsza tu jego znaczenia; gdyż, sumienie w tym względzie Pitagory, musiało być nader wątpliwe i niewyraźne, kiedy, z niego, geniusz grecki nic a nic nie wywiódł. — Z reszta, nie idzie tu jak? i przez jakie głowy ? myśl ta przechodzić mogła; tylko jak z nieskończoności prawdy, weszła w rzeczywistość dla człowieka.

Trzecim, wreszcie, i ostatecznym charakterem, gruntującym absolutnie też narodowość w sferze intellektualnej, jest, iż jej, na jej własnem łonie wypielęgnowany, płód intellektualny wspak przewróconego mózgu, miał zaprzeczyć wszelkiego intellektualnego znaczenia i zasługi. Słuchajmy dalej:

"Nigdy prawdziwy przemysł niewzniosł się w Polszcze. Charakter jej mieszkańców, niedbalszy i uprzedzony więcej jeszcze jak Chińczyków, robi ich niezdolnemi do wszelkiego wynalazku (str. 60). Lud rossyjski wynalaszczy i przeto przemyślny, przynosi na targ świata płody przez nikogo niedorównane etc." (str. 61). Ale wyzywam Moskwę jeśli dorówna Polszcze, w wydaniu nikczemniejszego i bezecniejszego płodu, jakim jest Apostata i jego dzieło.

"Wyższość Rossii nad Polską jest stałą, pod jakimbąć względem ją uważając, historycznym, politycznym, intellektualnym (str. 62). Język Polski, kształcony na wzorach cudzoziemskich wedle łaciny, włoszczyzny i francuszczyzny (to prawda, ale nie wedle tatarszczyzny) nabył przeto suchości i pewnej sztywności, i staje się coraz to więcej obcym uszom sławiańskim; a język ruski, język ich powszechny, daje Władzy, i. t. d."(str. 35).

"Wszystkie warunki śmierci i rosprzężenia się wypadają z historii życia politycznego i kierunku władz intelektualnych Polskich." (str. 45). Równajcież, to widzenie rzeczy polskich przez Polaka, ze względem na Sprawiedliwość wieczną, godność człowieczeństwa i jego przeznaczenie nieśmiertelne; a uznacie, iż to, właśnie, jest ostatnią cechą absolutnej eliminacii tego Narodu z narodów, intellektualnie ugruntowaną.

"Nigdy Apostoł niepowstał pośród Polaków"(str. 23). Więc tedy, przejdźmy z Apostatą do Życia Religijnego tego Narodu, a przeto:

Potrzecie, Wirtualność twórcza, to jest, samowola (spontaneitas) w produkcii rzeczywistości przez Człowieka, to principium Christianizmu, Nieskończoność łączące z Skończonością, ustalone w periodzie trzecim ludzkości, a, w swem rozwinięciu powszechnem, służące za zadanie periodu czwartego; w tym przechodzie od Człowieka do Człowieczeństwa, przejść musiało przez funkcią pośrednią, Narodowości. Oczywista, iż tym Narodem, nie inny był tylko ten, w którym, wirtualność wnętrzna, przenosząc się z osób na Stan, prowadziła do sumienia siebie samej w massie ludu: więc tedy był to christianizm narodowy. Charakterem jego, było: stowarzyszeniem wnętrznem, bo religijnem, więc Kościołem w Państwie, a nie państwem w kościele, osłaniać rozwijające się Słowo Boże, zarówno sita zewnętrzną, przeciw nieprzyjaciołom zewnętrznym; jak wewnętrzną, — i w pewnym względzie uwiecznioną przez narodowość religijną. — zabespieczać nieskończoność jego przeciwko zeszpeceniu i pokalaniu namiętnościami, i wpływom doczesności. Byt to, więc, Naród, stanowiący RYCERSTWO chrześciańskie, choć do kruciat nienależał, a sumieniem religijności narodowej, postawił nieprzełomną moralną zaporę fałszywym widokom Reformacii, która, samo-wolę wnętrzną czyli Słowo, uprawniając powszechnie w każdym człowieku, rospuścić zarazem musiała wszystkie namiętności; i, w tym bezładzie niezależności duchownej, niepojmując jeszcze jej absolutnego znaczenia, powołała Władzę Świecką za arbitra rzeczy duchownych: tak dalece, ie ta, rzeczywista wolność Ducha, w pretensiach swych sfałszowana, wiodła koniecznie do najwyższej Niewoli, stanowiąc Naczelnika Państwa, Głową Hierarchii Kościelnej. Taki przewrot, wiedzie prosto do zabicia sumienia nieskończoności w człowieku, jego moralnej woli i przeznaczeń; do zupełnego zniszczenia religii. Jakież być może prawo naczelnika doczesności, do interesów wiecznych, które mają na celu odzyskanie wirtualności twórczej w człowieku, a przeto, są rzeczą jego sumienia, i, siłą swą twórczą nieśmiertelną, zniszczyć mają wszelkie zapory gwałtu i doczesności? Niemogło to być w Chrześciaństwie Narodowem w Polszcze, gdzie Kościół był z Państwa, dopełniającego tylko warunków konieczności, dla celów wolnych nieśmiertelnych. Takie znaczenie Narodu w Kościele, jest najużyteczniejsze; bo, już realizuje jeden z artykułów Wiary, świętych obcowanie. — Tego to pierwszego charakteru, gruntującego religijność narodową, następstwem koniecznem, był drugi charakter w tym Narodzie, tolerancia religijna za principium uważana, w tedy, kiedy Europa Chrześciańska nurzała się w potokach krwi, w wyrzynaniu się za Wiarę, a reszta Sławiańszczyzny, Ruś cała, pogrążona była w ciemnocie napół pogańskiej Popizmu, deifikujacego, w końcu, Caryzm, z jego tiarą, Knutem.

Z religijności narodowej i tolerancii Chrześciańskiej, wypadł trzeci charakter religijny tego narodu, unii kościoła, gruntowanej na samowoli wnętrznej, mającej sprodukować Interes Nieśmiertelny, w powszechnem Człowieczeństwa zespoleniu na Ziemi. Słuchajcie, jak pod tym względem myśli Apostata:

"Rossia, przeciwnie, obok tylu innych wyższości zaręczajacych jej jedność nierozdzielną Władzy, posiada jeszcze silniejszą nad wszystko, bo jest razem poddana pod jedną Wolę duchowną i doczesną: to znosi wszelką sporność, zabrania zakładania państwa w państwie, i dobywa ją z pod wpływu obcego.

Władza polityczna i Patriarchat religijny w jednej osobie złączone, stanowią siłę Państwa i urzeczywistniają ideę jedności politycznej. Rossia posiada jeszcze jeden z najprzestrzenniejszych środków wpływania na mnogie pokolenia Sławian w supremacii danej jej przez związek religijny. Polska jak we wszystkiem, tak i wtem, wiecznie im była nieprzyjazną. "(str. 34).

Co za bezecne i bezrozumne pojęcie Wolności Sumienia i Myśli, gruntu Moralności i Religii!

Tak samo, w życiu tego Narodu zewnętrznem, w stosunkach jego z drugiemi ludami; te same principia gruntowały jego odrębność właściwa, i w podobnychże rozwijały się następstwach i skutkach: a nasamprzód, co do stosunków jego ze szczepami własnego plemienia, co do wpływu jego na Sławiańszczyznę. Sumienie nieskończonej godności wnętrznej narodu, przenoszone do całego rodu, a szczegółowie, do szczepów, niedozwoliło mu nigdy w żadnym stosunku, targnąć się na zniszczenie samo-woli narodu równego sobie, w braterstwie rodu i wiary chrześciańskiej, w braterstwie nieśmiertelnem. Czy to miał do czynienia ze Sławiańszczyzną południową, przypieraną przez oddziałanie Germanizmu, i wołającą ratunku od własnego współrodu; albo tez, ze Sławiańszczyzną Północną, co parta prawem nieprzełomnej konieczności pierwotnej, waliła się nań z całą surowością; dziczyzny, zarówno szukającej styczności duchownej, jak materialnego rozlewu: — nigdy się nieposunął za prawo oddziałania absolutnej równości, do zgwałcenia w drugim i, przeto, w sobie, charakteru narodu, do nieskończonych przeznaczeń mierzącego, ani mogącego się kalać brudotą miłości własnej skończonej; nigdy niemierzył do rosszerzenia się; niemógł być podbojczym, najezdniczym i w principium chrześcijańskiem łotrującym. Wedle tego, mnogie berła, pokilkakroć, dobrowolną narodów bratnich zgodą, zespolone, przez oddziałanie świętości praw każdego, niemogąc przyjść do absolutnej zupełności, rozdzielały się na odwrót; w ten sposob, osłabione Południowe Szczepy Sławiańskie, pochłonąć musiał Germanizm

Inaczej rzecz się miała ze Sławiańszczyzną Północną. Pierwotną koniecznością, w charakterze surowej dzikości, parta, wywierała się nań cały zwierzęcością; tylekroć odpierana, pognębiona, nigdy przecież podbitą niebyła, ani być była winna, choć tego szukała i pragnęła, właśnie, dla tego samego principium nieśmiertelnej godności narodów chrześciańskich i interesów ich wiecznych, niecierpiących szwanku od swych wyznawców duszą i sercem. Wszakże, to szanowanie, dla braku absolutnego charakteru w doczesności rzeczom ziemskim, przechodzi w obojętność i słabość ducha; a przeto, mimo całego swojego znaczenia, gruntującego naród, staje na stronie ujmującej; tak dalece, że Naród, mający nieść światło samo-wolą swą twórczą, niesie ją zmuszony przez konieczność; i z ducha cywilizującego, przechodzi na materią cywilizacij. Ten warunek konieczny Eliminowanego w Chrystianizmie Narodu z narodów, jest dziś oczywisty, w stosunku Polski z Rossią; tak, że żaden krok, w oświacie intellektualnej ani w godności moralnej, niemoże przejść do zdobywców, tylko przez sferę złupionego narodu: i, kto tylko zgłębił ten stosunek, a nawet, jeśli go po wierzchu pilnie obejrzał, ten wie, iż niema oświaty rodzimej w Rossii, tylko na gruncie lub z łupieży polskiej; tak, jak niemożna przejść geograficznie z krain cywilizacij, do właściwej Rossii, nietknąwszy ziemi Polskiej. Wedle tego, jasna jest, kto czyją, i dla jakich powodów racionalnych, powinien być prowincią.

Powtóre, co do stosunków jego ze Światem Germańskim. Principium chrześciańskie, wynosząc prawa ludzkości aż do nieśmiertelności, poczynać musiało od Indiwiduum, jako elementu, by dojść do Uniwersum, jako systematu. Więc, na Osobistości oparte wyłącznie, w Romanizmie; przychodziło do równoważenia Osobistości ze Społecznością, w Germanizmie; przeważało Społecznością wyłącznie, w Sławianizmie. Jakoż, przyjęcie Wiary w Polszcze, stało się Narodem Całym; i wyrażało ja, w życiu swem, całkowitą swą narodowością. Potęga stąd rosnąca, niemiała ani mieć mogła równej, mimo istotnego, przez własne principium, neutralizowania się. Jakoż, Niemcy, ze wszystkiemi środkami, jakie, rozwijana wirtualność wnętrzna w osobie, centralizując się w egoistyczne cząstkowe spółeczeństwa, takie jak zakony w średnich wiekach, nastręczała, — z zamkami swemi, temi gniazdy łotrochrześciańskiemi, jakiemi najeżyli Europę; nigdy nieprzyszli do mierzenia się na polu otwartem dzielności polskiej; nigdy, w liczbie, z połową jej. Dlatego, imię Polaka było postrachem dla Niemca, chociaż w nim cienia napaści nikt nigdy niedostrzegł. W tem, nastąpiła Reformacia, mająca wynieść sumienie wirtualności wnętrznej w człowieku, do sfery powszechnej, nie uniwersalnej jeszcze; i, z konieczności, wypadło, że miała miejsce na łonie Niemiec. — Wszakże, mimo całej siły osobistej, niemiała i mieć niemogła, społecznej; szukać iej w Polonizmie, przez naturalną opozycią, niemogła. W rzeczy samej, o niego rozbijająca się Reformacia, w pierwiastkach swych, niesięgając powszechności, namiętnościami gorejąc, wybuchu szukająca, ze swej strony, na łonie Polonizmu, zaszczepiła gangrenę i sfundowała Prussy, za słabe do jakiejkolwiek walki z Polską. Szukała, przeto, dalej; i znalazła, w Sławianizmie, silny już fizycznością samą, pierwiastek, wiecznie walący się na nią Kościoł Grecko-Ruski, dziedzictwo zepsute w Chrześciaństwie znikczemniałego Cesarstwa Wschodniego; za słaby, by uchronił od zguby społeczność wlekącą się Rzymską; silny, do ożywienia, grubem życiem, pierwotnej dzikiej surowizny: wieczną był i żyjącą opozycią Katolicyzmu i Polski, a przeto, naturalną sprzymierzoną Reformacii i Niemców. Więc, egoizm Germański rospasany, owładnął brutalstwo Ruskie; i, oto racia tego fenomenu historycznego w Rossii, i łotrowskiego ich przymierza w morderstwie Polski.

Potrzecie, co do stosunków jego ze Światem Romańskim. Reformacia, podnosząc się z osobistości do powszechności, wyprowadziła ogromną potęgę, naprzód w Anglii; wnet, nabierając nowego natężenia, ogarniając już powszechność, piorunem wolności myśli ożywiającej wolność polityczną, uderzyła walący się Feudalizm, tę niewolę i zakałę Chrystianizmu, uderzyła przez Rewolucją Francuską, co, wirem szału pierwotnego porywana, zaprzeczyła nawet principium samo, gruntujące nieskończoność wnętrzną i zewnętrzną. Duch Krytyczny Niemców, przetworzył w rychłe, pierwiastek reformacyjny, w pierwiastek myśli filozoficznej; zadeterminował, pojęciowo, Wolność; i tak, stanął w opozycii, z rospasaną swawolą, z rewolucią dla rewolucii; a szukając siły materialno-społecznej, znalazł się w koniecznem przymierzu z Rossią despotyczną, koniecznie i absolutnie, — i, przez swe pochodzenie czysto-Aziatyckie sił prokreacyjnych Człowieka, wywierających się stopniami aż do granic globu, a przeto, dziedziczących niewolę pierwotną, — i, przez położenie biegunowo-równoleżnikowe, — i, przez rygor klimatu polarnego, — i, przez ów pierwiastek zepsuty swego kościoła, dziedzictwo konającej tyranii Rzymskiej nad światem; — a nade wszystko, przeto, że samo principium chrześciańskie, przeszedłszy równość osobistą ssystematyzowana w stanie, jak była w Polszcze; centralizując dalej, bez zrealizowanej wirtualności wnętrznej: jest Absolutnym Religijnym Despotyzmem. Polska, jakkolwiek najliberalniejsza dotąd, znalazła się poniekąd w opozycii z Francią, tem bardziej, iż Polacy, przez natężenie reakcii i grożącej tuż eliminacii, poczęli odstępować jawnie swych principiów. W tem, tedy, wywieraniu się i sparciu sił rewolucyjnych z filozoficzno-despotycznemi, Polska, stojąc nad przepaścią rozdzielającą je antinomialnie, musiała dokonać absolutnego warunku, gruntującego jej narodowość w ostatecznych następstwach: to jest, rospoczęła ELIMINACJĄ NARODÓW CHRZEŚCIJAŃSKICH.**

* Obok tego Polska ma swoje sławne Sejmy, które, jak sławna puszka "Pandory, zawierały złe wszelkie." Nie, Nędzniku, były one funkcionowaniem własno-woli w Człowieczeństwie, a więc posadą Moralności Publicznej, zrzodłem dobrego i złego w Państwie. Slepyś., kiedy to równasz z jednym kuglarzem.

** Czytaj w tym względzie całe dzieło Apostaty jej racjonalnego, i porównaj z principiami, tu, z matematyczną ścisłością, ugruntowanemi; a ocenisz ich wartość zupełną.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SYSTEM ARCHITEKTONICZNY ABSOLUTNY ENCYKLOPEDII WIEDZY LUDZKIEJ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej