Stanisław Wyspiański

PROTESILAS I LAODAMIA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

PROTESILAS I LAODAMIA

Tragedia

Stanisław Wyspiański

OSOBY:

LAODAMIA

AOJDES

STARZEC

SZAFARKA

SŁUŻEBNA

CHÓR

Rzecz dzieje się we Phylace

Dekoracja:

Portyk kolumnowy; w głębi za kolumnami widać gaj cyprysów, w którymże pośrodku białą stelę grobowcową; tłem skały nadmorskie i złote niebo zachodu. Z prawej i lewej z komnat występuje chór dziewek; idą poza kolumnadą i stają po obu stronach steli.

O trzon słupa ramieniem wsparty, czeka Aojdes.

CHÓR

Pókiż nam co dnia podle grobu

żałobnie stać; —

paniej powolne my służebnice;

królowej żal nieprzejednany

znać-że wieczyście będzie trwać. —

Oto żałobna idzie z łożnice;

wodzą nią serca złe tęsknice,

co nieustawnej łez krynice

strzegą i sycą wspominaniem; —

i oto żywa, oto młodzieńcza

żywot powolnym gnie konaniem,

ustawnym żalem i płakaniem.

LAODAMIA

(wychodzi z łożnicy; przyodziana w strój pąsowy, płócienny, bezpośrednio dotykający ciała, podobny wąskiej sukni, sięgającej pod ramiona, długiej po kostki, a spinanej z boku prawego od góry do dołu dwunastoma agrafami; w pół ujęta pasem ze srebrnych ogniw rzeźbionych; piersi i plecy osłonione dwoma wolno opadającymi kawałkami płótna (tegoż koloru, co «heanos»), przykrojonego w kwadraty, które są z przodu na ramionach spięte dwiema dużymi śpilkami; włosy długie, kruczo-czarne, trefione, zaplecione we czworo warkoczów, strojnie blaszkami złotymi i dużymi śpilkami i przewiązkami pospinane na tyle głowy; na ramionach kilkoro bransolet watowych, spiralnie skręconych; stopy ujęte w sandały, od których zawiązki opasywane sięgają ponad kolana; pod sandałami wysokie drewniane koturny).

Na zawsze dla mnie Szczęście zmarło,

na zawsze —

nad mym kochaniem wrota zwarło

spiżowe. —

Kochanie moje, wy pieszczoty,

tęsknią się do was ręce moje.

Kochanku, usta twe miodowe;

tęsknią się do nich ust rozwoje; —

za cóż mi Orkus cię porywa;

żale to duszy mej najłzawsze,

tęsknotą żyję nieszczęśliwa:

dusza twej duszy wciąż przyzywa; —

tyś mnie stracony na zawsze.

Byłeś mi jak ten dzień i płomień,

ja w twych ramionach byłam róża;

czemuż się wprędce dzień zachmurza,

czemuż  Amorów zgasa płomień.

Precz cię ode mnie żenie burza,

a róża twoja zwiędła zsycha; —

za cóż mi Orkus cię porywa;

rany to duszy mej najkrwawsze,

dusza ku twojej tęskna wzdycha —

tyś mnie stracony na zawsze.

Płomienne ramion twych uściski

w mych snach mię dzierżą, gonią;

namiętne w oczach żary, błyski

w mych snach me lica płonią; —

wróć do mnie, wróć — choć jedną chwilę

niech będę z tobą zespolona;

wróć do mnie, wróć — choć jedną chwilę

niech nieszczęśliwa, zszczęśliwiona

rozkoszy zaznam, ja wzgardzona,

która samotna legam w łożu —

za cóż mi Orkus cię porywa,

nie będąż bogi mnie łaskawsze,

dusza ku twojej gna w przestworzu:

na puszcz piekielnych gna bezdroże ...

Lecz żywa więżę moją duszę,

że łzawa wraca w puste łoże;

Acheronowych wód nie zbrodzę;

podziemnych stróży żyw nie zmoże —

za cóżem tak nękana srodze,

rany to, skargi me najłzawsze:

tęsknocie wiecznej ślubiąc duszę,

wiem — żeś stracony na zawsze.

(Przystaje chwilą u grobowca i głową opiera o kamienie ciosane steli; trwa tak czas niejaki nieporuszona).

CHÓR

Smutna pani nasza, smutna bez małżonka i bez

pieszczot kojących smutek, pieszczot małżonka

i kochanka.

Smutny twój dom, z budową wpółporzuconą; nie

kryte dachem spiżowym te alkowy, gdzie piesz-

czoty miały was tulić i wiązać węzłami lubości.

LAODAMIA (wraca na komnatą spokojna).

CHÓR

Co dzień odprawiasz precz zawiedzionych kupców; precz odprawiasz złotem dziergane kobierce i złotem okute dzbany na wonności, i misy z ziełonego kamienia gładzone; — precz płyną skarby w odwrót na czarnych łodziach

-a ty sama.

(Dziewki zesuwają zasłoną, przez co komnata staje
się zamknięta; widać tylko przeświecający dzień błę-
kitnawy).

Ty już z tych stron zamorskich nikogo nie możesz

oczekiwać —

a smutnaś i tęskna, jak te, które oczekują.

LAODAMIA (usiada na łożu).

CHÓR

Rzewny twój wzrok patrzy po marmurowych płytach komnaty, jak wzrok zamglony tych, co widzą nadziei odbłysk słaby.

Ręce się twoje, pieszczot spragnione, same plączą około smukłej szyi i tulą twarzy płonące policzki; — jak róże twoja twarz...

LAODAMIA (daje ręką znak zniecierpliwienia).

CHÓR (milknie).

(Spoza zasłony pokazuje się głowa Aojdesa. Dziewczyna, która go postrzegła, podchodzi ku Laodamii).

SŁUŻEBNA

Oto, jako co dnia, o umówionej porze, gdy

zmierzch pada... pieśniarz przychodzi;

zbliża się, przystając natrętny u pierwszych progów.

Otóż opowiadacza słynny wymową, goreje chęcią

wygłoszenia znanej ci opowieści o twym małżonku,

jak był bohaterski i jak zginął.

Pieśniarz co dnia strofę uwitą dorzuca —

a zda się, i dzisiaj strofy przyniósł nowe.

AOJDES (wszedł był tymczasem).

SŁUŻEBNA

Oto już przy mnie służebnej stawa,

a proszalnymi oczyma na cię patrzy,

czy pozwolisz mu na wieczorną strawę

zasłużyć.

On mowny...

LAODAMIA (nie patrząc na Aojdesa)

Przychodzisz co dnia —

śpiewaj mi dziś powieść długą, jako co dnia czy-

nisz,

gdy dzień się chyli —

a przy dźwiękach twej mowy mrok pada. —

Jeno się dzisiaj we mnie pieśń ozywainsza niż co

dnia.-------------

Ty mów.

(Zasiadają; Chór siada szerokim półkolem na ziemi; Aojdes w środku na osobnym krześle. Twarz jego jest brązowa; opalona, zarost czarny, trefiony i u brody w klin przystrzyżony; na włosach gałązka lauru świeżego, założona półkolisto, od której na kark opadają pąsowe zawiązki; krótki ubiorek brązowy i biały płaszcz, przewiązany rzemieniami i udrapowany; w ręku piszczałek kilkoro spojonych razem; maska jego śmiejąca uśmiechem Aeginetów).

LAODAMIA (słucha bystro; to unosi się tryumfująca — to naraz posępna, niespokojna).

AOJDES

Parys, Priamów syn,

z Argos, z pałacu Argiwów

Helenę, królewską żoną,

uwiózł porwaną Atrydzie;

w murach Ilionu więził,

niewoląc niewiastę miłością.

Atryda skarżył się bratu,

królowi władyce w Mykenach:

«Sromota dla nas obu,

jeśliby nie pomścić zniewagi;

podstępny przybysz obcy

prawa gościny podeptał».

Mnogie spławiono statki

czarne na wodę lazurów;

białe rozpięto żagle;

mórz wały ster porze czerwony.

(Tu, na zasłonie, widać płynące korabie).

Krzyków powietrze pełne,

jak w czasie ptaków odlotu;

wrzaskliwe zebrane stado

u brzegów długo kołuje:

przystań Aulidy je więzi,

nim w wiórze odpłyną szerokie.

W Delfach jest w gaju

wróżbitów Apolla chram święty;

każe Achajom wyrocznia,

słów boga słuchają pokorni:

«W gruzach Ilijon zgorze;

wam sława, laur nieśmiertelny;

pierwszy, kto w chybkim skoku

przez pomost u czoła statku

Dardanów gleby sięże,

stopami w piasek się wryje —

......polęże».

«Dana mu sława najwiętsza

śmiercią i grobem dobyta»

Protesilas to słyszy...

(Aojdes pomięszany przerywa, bo od chwili słychać Laodamię, która szepce, jakby rozmawiała z kimś, co jest tuż przy niej).

LAODAMIA

Chocia zabawiasz mię pieszczotą,

zgadłam, myśl tajną w sercu skrywasz —

śmiejący tulisz, nagle oto

zamilkasz, śmiechy zrywasz.

Dopiero życia się zaczęła

snować nić;

jeszcze jej Kloto nie ujęła

z krążla wić.

AOJDES

Protesilas małżonki

słuchać nie skory żalów;

chluba mu piersi rozpala

żądzą gorętszą niż miłość.

«Sława to, Sława mnie czeka,

kraj muszę ostawić za sobą,

ciebie porzucić kochankę,

żonę nad wszystkie najmilszą.

Pierwszy zginę — nie czekaj».

LAODAMIA

Jutrznio różana,

któraś zstąpiła

na dno topieli mórz,

nie zrywaj się niespokojna

z objęć Starca.

Chcesz wybiec na skłony

dalekich fal,

zapalić ognie zórz;

— nasze przybliżysz rozstanie

AOJDES

Dolę, los skarżąc,

noc spędził u boku kochanki,

rojąc rozgłos męstwu,

laury nieśmiertelne,

jego jedyną odwagą

wielom rycerstwu wydarte,

wobec Achajów mnogich,

spiżowe noszących zbrojenia.

Prędka ubiegła noc;

nadeszła godzina rozstania.

LAODAMIA

Ty Jutrznio różana,

bieżysz już chyża,

nie słuchasz moich słów,

w ulotne przyodziana

szaty mgieł barwnych,

bieżysz chyża

ostrzegać czarną Noc,

że Słońce wstało,

że spod fal

ciężkie rumaki już wloką

rydwan złocisty

Phoebus, ty młody!

ty nas młodych rozdzielasz.

AOJDES

Pierwszy wybiega na czele —

łódź jego pierwsza brzeg trąca —

rycerz się zrywa do lotu;

pomost rzucony na piaski.

Orłu podobny postawą;

w górę wzniósł kopię i tarczę. —

Krzyczy, wrogom straszny,

zapalon ogniami Aresa,

wojen boga.

Świst grotów słychać;

chmura go grotów przesłania. —

Padł. — Na pawęży martwego

wodze druhowie unieśli.

Czarne korabie dążą,

w piaski się ryją nadbrzeżne:

złowieszczych kruków stado,

Trojej zaguba niechybna.-------

Podal od piasków brzeżnych

mogilnik tobie zbudował

władyk Atryda;

złożono w nim zbroję Herosa.

Wiązy, rękami Nimf

mogile dane za stróże,

wczesno rozwite,

gałązki stroją zielenią.

Koniec wersji demonstracyjnej.