Edward Lubowski

SĄD HONOROWY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena I.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

Scena 10.

Scena 11.

Scena 12.

Scena 13.

AKT II.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

AKT III

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

AKT IV.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

Scena 10.

AKT V.

Scena 1.

Scena 2.

Scena 3.

Scena 4.

Scena 5.

Scena 6.

Scena 7.

Scena 8.

Scena 9.

SĄD HONOROWY

komedya w pięciu aktach

Lubowski Edward

Władysławowi hr. Koziebrodzkiemu,
przyjacielowi i koledze,
poświęca

autor.

OSOBY.

Zółkowski. Wincenty Marchołt, właściciel ziemski.

Leszczyński. Michał, jego synowiec.

Niewiarowska. Jenerałowa, jego kuzynka.

Marczello. Henryka, jej wnuczka.

Rapacki. Wrzaniewicz.

Tałarkiewicz. Anielewski.

Ostrowski. Owczyński.

Pani Lebrun. Żona jego.

Grubiński. Pełzowicz.

Wolski. Poziomkowski.

Chomiński. Dr Kryspin Molecki.

Szymanowski. Dr Trębaczewski.

Czaki. Joasia.

Krogulski. Antek.

Rzecz dzieje się w wielkiem mieście.

AKT I.

Scena I.

W domu Marchołta.

( Salon przyswoicie umeblowany, kanapa po prawej ( od aktorów ) i krzeszła z tejże, a tuż przed kanapą okno, drzwi z obydwóch stron, trzecie w głębi. )

OWCZYŃSKI i WRZANIEWICZ, później ANTEK.

WRZANIEWICZ  

( nadsłuchując przy drzwiach z lewej, mówi odwracając się ).

Jęczy!

OWCZYŃSKI.

Na prawdę?

WRZANIEWICZ.

Musi bardzo cierpieć.

OWCZYŃSKI. 

Musi — jeszcze jęczy?

WRZANIEWICZ.

Ale jak!.,

( na stronie )

Ślicznie jęczy, tak mi daj Boże zdrowia!

( Owczyński się przybliża i także nadsłuchuje, nagle oba odskakują i siadają poważnie przy stole ).

WRZANIEWICZ.

Ktoś idzie!

( Wschodzi Antek, ma czerwony jeden policzek, wchodząc zapłakany ):

WRZANIEWICZ

( wstaje ).

Co ci to, chłopcze?

OWCZYŃSKI.

Czegoż ty beczysz?

ANTEK

( ocierając nos, głośno ).

Jakże nie mam beczyć, kiedy mój pan taki chory.

WRZANIEWICZ.

Chory mówisz?

OWCZYŃSKI.

Bardzo?

( biorą go w środek ).

ANTEK.

A juścić — tak krzyczy, że aż się dusza kraje.

WRZANIEWICZ.

Poczciwy chłopcze, masz tu na piwo, — więc twój pan taki dobry?

ANTEK.

Dobry nie dobry, ale wziął mnie ze wsi, a jak zamrze, to gdzież się podzieje sierota

( płacze głośniej ).

OWCZYŃSKI.

Zamrze mówisz? — masz i odemnie na piwo, — a zkądże wiesz, że zamrze?

ANTEK.

Sam pan ciągle mówi i tak stęka, tak stęka... że się już na niego nie gniewam, choć mnie zamalował siarczyście.

OBYDWA,

(ciekawie ).

Zamalował?

ANTEK.

A ino.

WRZANIEWICZ.

Co to niby znaczy?

ANTEK.

A no trzasnął mnie na odlew, o! jeszcze mnie pali.

OBYDWA

( macając mu policzek ).

WRZANIEWICZ.

To cię tęgo machnął!

OWCZYŃSKI.

Jedną ręką?

ANTEK.

Jeszczeby dwiema!

WRZANIEWICZ

( półgłosem do Owczyńskiego ).

Hm, dowód siły.

OWCZYŃSKI.

I energii — rzecz podejrzana.

ANTEK.

Oj! lecę po wodę!

( wybiega ).

Scena 2.

OWCZYŃSKI i WRZANIEWICZ.

WRZANIEWICZ.

Zamalował go, — cóż przyjaciel na to?

OWCZYŃSKI.

Widocznie chory, więc rozdrażniony.

WRZANIEWICZ.

Rozdrażnienie zaś może sprowadzić nagły atak i...

OWCZYŃSKI.

I w jednej sekundzie ani śladu z człowieka. O! ciężkie to życie i niepewne!

WRZANIEWICZ.

Życie to jak wiatr.

OWCZYŃSKI.

Dla czego jak wiatr?

WRZANIEWICZ.

Bo... wieje, wieje z całą siłą, a potem nagle sza, cicho i nic nie ma.

OWCZYŃSKI. 

Więc nie czekać?

WRZANIEWICZ.

I akt podpisać?

OWCZYŃSKI.

Naturalnie, bo nuż się rozmyśli, nuż ten przeklęty jego synowczyk oczaruje go znowu.

WRZANIEWICZ.

A zręczny, — i ma szczęście do kobiet.

OWCZYŃSKI

( z gniewem ).

Cóż to za alluzye?

WRZANIEWICZ.

Mówię, że ma szczęście do kobiet.

OWCZYŃSKI.

Przecież stary Marchołt nie jest kobietą.

WRZANIEWICZ

( na stronie ).

Ale twoja żona...

( głośno ):

zatem podpiszemy, notarjusz reszty formalności dopełni.

OWCZYŃSKI.

Dziś nawet przyniosłem ostatni argument, który starego stanowczo przekona.

( wyjmuje list ).

WRZANIEWICZ.

Cóż to takiego?

OWCZYŃSKI.

List Michała Marchołta własnoręczny pisany do Znarzelskiego i śpiewający o jego śmierci.

WRZANIEWICZ.

Dajże buzi, niech cię uściskam... Nie, nie, to byłby czyn niemoralny z twojej strony, nie, pfe! podstęp.

OWCZYŃSKI.

Niemoralność biorę na siebie.

WRZANIEWICZ.

Nie, nie, mój drogi, to już oddaj mu ten list, ale tak, żebym ja tego nie widział.

OWCZYŃSKI.

Zamkniesz chyba oczy.

WRZANIEWICZ,

Zamknę... to jest: trzymać się będę całkiem na boku uważasz, całkiem na boku.

OWCZYŃSKI.

Ja przeciwnie wcale się tego wypierać nie myślę.

ANTEK

( wraca z karafką wody ). 

Tak mnie gęba pali.

WRZANIEWICZ.

Powiedzże panu, że tu już dawno czekamy.

OWCZYŃSKI.

Czy możemy wejść do niego?

( Antek wchodzi na lewo ).

WRZANIEWICZ.

Niech jednak po nas nie pozna, że się śpieszymy z podpisaniem.

OWCZYŃSKI.

Wmawiajmy w niego, że doskonale wygląda, chociaż ostatni raz, jakem go widział, przypominał Piotrowina.

WRZANIEWICZ.

Narzekajmy na straszne ryzyko.

OWCZYŃSKI.

Zanim człowiek co zarobi, musi się napracować! O ciężkie to życie i niepewne!

Pst — słyszę jego kaszel.

WRZANIEWICZ.

Paskudny kaszel — biedny człowiek!

OWCZYŃSKI.

Ładny kaszel daję słowo

( siadają prędko przy stole ).

Scena 3.

CIŻ I MARCHOŁT.

( Marchołt wychodzi, prowadzony przez Antka. Twarz podwiązana, żółty, oczy podkute, ledwo się wlecze, idąc stęka — w szlafroka. Przy drzwiach bocznych zatrzymuje się, jakby wysilony, i głęboko oddycha, — udaje, że nie widzi obydwóch ).

....Duszno mi.... daj piżmo powąchać....

WRZANIEWICZ

( na stronie ).

Brawo, już piżmo!

( Antek trzyma mu piżmo pod nosem ).

MARCHOŁT.

Czegoś mnie puścił?., chwieję się...

( Owczyński i Wrzaniewicz przyskakują z pośpiechem i biorą go z obydwóch stron pod ramię ).

MARCHOŁT.

A!., to panowie... dzięki... ten gamoń nie ma serca za trzy grosze... a chowałem go jak syna, póki było zdrowie...

( postępuje kilka kroków )

tu na kanapę..... byle prędzej, takie mam zawroty ...

( sadzają go na kanapie, Antek chce się wymknąć ).

Gdzie uciekasz?.. pilnuj jak doktór przyjdzie... bo mnie zaraz przeprowadzisz do Józka... niechże panowie siadają... darujcie, że się wami nie mogę zająć jak należy.

WRZANIEWICZ.

Szanowny panie, nic na nas nie uważaj, nie bylibyśmy nawet przyszli, gdybyśmy mogli przewidzieć, żeś dzisiaj

( z naciskiem )

chwilowo słabszy...

MARCHOŁT.

Chwilowo! o gdyby! ale nie, nie, to nie chwilowo, ja bardzo słaby, coraz słabszy, życie liczę już na tygodnie, na dnie nawet...

WRZANIEWICZ.

Powiedz pan na lata całe.

OWCZYŃSKI.

Cóżbym ja miał powiedzieć, ja, co od niepamiętnych lat nie mogę sobie na ten zbytek pozwolić, żeby mówić głośno.

WRZANIEWICZ.

A ja, który rok rocznie jeżdżę na 4-y miesiące do wód, i kwękam, kwękam, a przecie się jakoś trzymam.

OWCZYŃSKI.

Nie trzeba, się tylko poddawać...

MARCHOŁT 

( jęcząc ).

Dobrze panom mówić, ale spojrzyjcie tylko na mnie... jaka cera!... Antek, Antek... przepraszam panów...

(Antek wchodzi )

podaj tu zwierciadło...

WRZANIEWICZ.

Cera, choćby żółta, niczego nie dowodzi... Ojciec mój miał 97 lat gdy umarł, a był całe życie żółty jak cytryna...

OWCZYNSKI.

Żółtość jest nawet dowodem jędrności, bo człowiek żółty jest zawiędły, a zawiedli żyją bezmiłosierdzia... to jest: żyją bardzo długo.

( Antek wchodzi i podaje zwierciadło, Wrzaniewicz je odbiera i nie chce Marchołtowi dać ).

WRZANIEWICZ.

Po co się rozpatrywać w sobie i dręczyć niepotrzebnie?

MARCHOŁT.

Dziękuję wam za tę troskliwość... o! gdyby tak wszyscy byli dla mnie życzliwi, ale niestety! najbliżsi krwią....

WRZANIEWICZ.

Na cóż się znowu rozdrażniać tak bolesnemi przypomnieniami....

MARCHOŁT.

Alboż tak łatwo zapomnieć o wyrodnym synowcu, którego się kochało jak syna.... swego brata.

OWCZYŃSKI.

To też przyjaciół szukać trzeba nie w rodzinie, ale po za nią; bo stojący po za rodziną nie czyhają na naszą śmierć, ażeby spadek po nas zagrabić.

WRZANIEWICZ.

Przyjacielu, nie zakrwawiaj ran, jeszcze niezabliźnionych.

WRZANIEWICZ.

Niemówmy już o tem.

MARCHOŁT.

Oddechu, oddechu mi brak...

MARCHOŁT.

Niestety, mówić muszę, bo.... ściska mnie ciągle za serce, bo... przy tym stanie zdrowia kontraktu robić nie pozwala mi sumienie.

OWCZYŃSKI.

Jeżeli my się nie boimy, szanowny panie!

WRZANIEWICZ.

Jeżeli my panu za złe tego nie bierzemy?

MARCHOŁT.

Ale nie pozwala i... o! jakże mnie dusi!

OWCZYŃSKI

( impetycznie ).

Kto nie pozwala, kto?

MARCHOŁT.

Prawo. Brzmi wyraźnie. Gdy robiący kontrakt a fonds perdus był już tak chory, że w 20 dni potem śmierć nastąpiła, akt staje się nieważnym.

WRZANIEWICZ.

Ależ śmierć tu nie nastąpi.

OWCZYŃSKI.

We dwadzieścia dni.

WRZANIEWICZ.

Nadskubiesz nam, szanowny panie, porządnie kieszeni, zanim powołany zostaniesz przed sąd Przedwiecznego.

OWCZYŃSKI.

Nas przeżyjesz!

MARCHOŁT

( na stronie ).

Mam nadzieję.

WRZANIEWICZ I OWCZYŃSKI.

Co?

MARCHOŁT.

Chcę wam podziękować za wasze dobre serca, mimo wszelkich praw, jakie macie do tego, ażeby mi życzyć jak najrychlejszej śmierci...

OWCZYŃSKI

( na stronie ).

Ale nie za dwadzieścia dni.

WRZANIEWICZ.

Mylisz się, szanowny panie, co do mnie przynajmniej; nigdy żaden interes nie pochłania mojej duszy w taki sposób, iżbym przezto uwłaczał prawom wyższej moralności i uczuć religijnych...

MARCHOŁT

( wrzasnąwszy głośno ).

OWCZYŃSKI

( przelękniony, pocichu do Wrzaniewicza ).

On nam tu umrze na rękach.

MARCHOŁT.

Powietrza, powietrza!... cały majątek oddam za swobodny oddech!... Dla tego to, kochani panowie, mój synowiec, czy ja chcę, czy nie chcę, zabierze cały majątek.

OWCZYŃSKI

(głośno).

Nigdy, panie, nigdy nie pozwolę...

WRZANIEWICZ.

Pozwól, przyjacielu, wszak przedewszystkiem wolno panu Marchołtowi rozrządzać swoją fortuną jak mu się podoba.

OWCZYŃSKI.

Wiem o tem, ale gdy go przekonamy, że synowiec jego spadku tego niegodny, że dawno już czyha na śmierć jego i drwi sobie z niego niegodnie...

MARCHOŁT.

Co słyszę?... nowe pchnięcie sztyletem!

WRZANIEWICZ.

Pohamuj się, przyjacielu, może potwarcze pogłoski.

OWCZYŃSKI.

Więcej jak pogłoski, mam w ręku dokument...

MARCHOŁT.

Co? może ten hultaj na weksel mnie wystawił.

OWCZYŃSKI.

To byłoby nic jeszcze, ale czytaj pan ten list oto... Antek nie wraca z lekarstwem, a mnie coraz gorzej... czytaj pan, jeśli łaska...

OWCZYŃSKI.

Nie mogę tak dużo mówić głośno;

(do Wrzaniewicza):

przeczytaj ty.

WRZANIEWICZ

(odchodząc rut bok).

Ja zamykam oczy.

OWCZYŃSKI.

A więc dobrze, ja przeczytam. Wiedz pan, że pan Michał w liście tym, pisanym do swego przyjaciela Anielewskiego, prosi go ażeby powstrzymał jednego z natrętnych lichwiarzy, którego każe pocieszyć obietnicą, że kiedyś przecie... —... o! zaraz przeczytam co do słowa:, jeżeli mnie będzie męczył, nic nie zabierze, bo konie moje dawno już zajęte, a jeżeli poczeka, wypłacę mu kiedyś wszystko, nieodliczając niemiłosiernej lichwy. Wie on przecież dobrze, że kiedyś kochany stryjaszek zostawi mi wszystkie kapitaliki, których mi teraz tak skąpi, i wszystkie swoje dobra, w których teraz nie pozwala mi nawet zapolować z przyjaciołmi, a chociaż mu śmierci jako żywo nie... "

(składa szybko list)

dalsze słowa do rzeczy nie należą...

MARCHOŁT.

Czytaj pan jednak do końca.

OWCZYŃSKI.

Nie mogę nadużywać sekretu powierzonego mi listu.

MARCHOŁT.

Bardzo delikatnie z pańskiej strony, to mi już wystarcza zupełnie.

WRZANIEWICZ

( przybiegając ) .

Skończyliście już panowie, — co do mnie, wolałem nie słyszeć i nie widzieć.

MARCHOŁT.

Teraz tracę, resztę skrupułów.

OWCZYŃSKI.

Zatem kończmy, — według punktów przedugodnych.

WRZANIEWICZ.

Któż je może spamiętać!

OWCZYŃSKI.

Mam je spisane.

MARCHOŁT.

Co za sumienność!... czytaj więc, kochany panie;

( do Antka )

pilnuj jak doktór przyjdzie.

( Antek idzie do przedpokoju ) .

OWCZYŃSKI

( wyjmując papier ) .

Odstępujesz nam pan cały klucz Berwinowa z folwarkami: Wólka...

MARCHOŁT

( jęcząc ) .

Moja złota Wólka!

OWCZYŃSKI

( czyta ) .

Przełaj.

MARCHOŁT. 

Tam się urodziłem.

OWCZYŃSKI.

Jazłowce...

MARCHOŁT.

Tam mi gospodyni umarła...

OWCZYŃSKI.

Zapłocie...

MARCHOŁT.

Ol.. Zapłocie, Zapłocie!.. już cię nigdy nie ujrzę:.. jakże to bolesne!

Wrzaniewicz

( mitigując ) .

Czegoż człowiek nie przeboleje.

OWCZYŃSKI.

Czyli wraz z inwentarzem żywym i martwym, za rentę roczną 80000, wypłaconych co rok około ś-go Jana z góry.

Czy tak?

MARCHOŁT.

Zdaje mi się... ale, kochani panowie, pomyślcie, a nuż ja umrę, to zaledwo otrzymam pierwszą ratę.

OWCZYŃSKI.

Ale jeżeli pan żyć będziesz długo, my może przepłacimy w trójnasób wartość dóbr...

MARCHOŁT.

Ja żyć długo?.. żartujeszl

OWCZYŃSKI.

No, co prawda, nie liczy się na to i dla tego dajemy tak bogatą rentę. Jest tu tak zwana commutatio periculi!..

MARCHOŁT

( na stronie ) .

Łotr nachlipał się kodeksu...

( głośno ) :

jakto więc mamy podpisać bez żadnej klauzuli?

OWCZYŃSKI.

My, panie, nie mamy prawa do klauzuli odkupu, gdybyśmy się chcieli naprzykład zwolnić z kontraktu, bo duch prawa brzmi, że sors sentit mortem.

MARCHOŁT.

Mortem? to znowu o śmierci mowa?

WRZANIEWICZ.

Poco się panowie zatrzymujecie przy pustych wyrazach, przystąpmy do samej rzeczy.

MARCHOŁT.

Dobrze... ale stawiam warunek, że jeżeli mi nie zapłacicie jednej renty, ugodę zrywam... Gwałtu jakże mnie dusi!

OWCZYŃSKI

( z ironią ) .

Dusi pana, a zastrzegasz się żyć długo i zrywać.

WRZANIEWICZ.

Pfe, pfe, sprzeczać się o bagatele, podpiszmy i basta.

MARCHOŁT.

Niech i tak będzie — wszak to czysta loterya, albo ja wygram, albo wy...

WRZANIEWICZ.

Ja miałbym wygrać, — ja, który nie mam za grosz szczęścia!

Marchołt.

Zatem... u mnie na biurku leży kontrakt, sporządzony przez rejenta, chcecie go podpisać, chodźcie ze mną... resztę formalności jutro wobec rejenta...

OWCZYŃSKI

( zatrzymując się ) .

Hm... hm... pan go już przygotował? Proszę, tegom się nie spodziewał.

WRZANIEWICZ.

Pan Marchołt dziś słaby, przyjdziemy jutro...

MARCHOŁT.

Jak chcecie... a teraz darujcie, że wrócę do łóżka.

(Otwierają się drzwi, wchodzi doktor Trębaczewski, Za nim Antek ) .

Scena 4.

CIŻ, doktor TRĘBACZEWSKI, ANTEK.

MARCHOŁT.

Kochany konsyljarzu, jesteś nareszcie, przybywaj... ratuj... bo zginę... Antek, poprowadź mnie;

(do Owczyńskiego i Wrzaniewicza ) :

przepraszam panów, zatem do jutra, macie czas namysłu.

WRZANIEWIEZ

( po cichu do Owczyńskiego ) .

Do jutra?

OWCZYŃSKI.

Diabli wiedzą...

( głośno ) :

zaczekajmy aż się konsultacya skończy.

MARCHOŁT.

Jak chcecie, moi drodzy... konsyljarzu, bądź łaskaw do mego gabinetu...

( Trębaczewski, włosy rozrzucone, ponury, niedbale ubrany, nic nie mówiąc, przypatruje się bacznie od stóp do głowy Marchołtowi. Marchołt wychodzi zwolna, prowadzony przez Antka, za nim postępuje krok, uroczyście doktor. Gdy jui ma wyjść, przywołuja go: Owczyński z jednej, Wrzaniewicz z drugięj strony ) .

Scena 5.

DOKTOR, OWCZYŃSKI, WRZANIEWICZ.

OWCZYŃSKI

( sciskając go za rękę ) .

I cóż?

WRZANIEWICZ.

Jak myślisz, szanowny konsyljarzu?

( Doktor przypatruje się obydwóm długo, nareszcie odwraca się, chcąc odejść ) .

OWCZYŃSKI

( zatrzymując go ) .

Jak ci się wydaje ten człowiek?

Doktor. Mnie się nic wydawać nie może.

WRZANIEWICZ.

Tak, ale przecie, konsyljarz, znasz jego organizm, leczysz go stale?

DOKTOR.

Właśnie że nie, — trzy lata temu byłem tu raz i wtedy już przepowiedziałem mu.... ale tego się nie mówi (chce odejść ) .

WRZANIEWICZ.

My ludzie dyskretni, chcemy tylko wiedzieć dla siebie.

OWCZYŃSKI.

Co przypuszczasz, konsyljarzu?

DOKTOR

( surowo ) .

Ja nic nie przypuszczam, — nauka jest wiedzą, jest pewnikiem matematycznym.

WRZANIEWICZ.

Zatem?

DOKTOR,

em... ten człowiek ma trzy kroki do śmierci.

OWCZYŃSKI.

Co to znaczy trzy kroki?

DOKTOR.

Musi umrzeć.

OWCZYŃSKI.

Rychło?

DOKTOR.

Lada dzień, godzinę, minutę...

OWCZYŃSKI.

Ratuj go na Boga!

WRZANIEWICZ.

Ratuj bliźniego!..

DOKTOR.

Cudem chyba.

WRZANIEWICZ.

Nauką,której jesteś mistrzem.

OWCZYŃSKI.

Jak długo ta nauka dać mu zdoła życie?

DOKTOR.

Miesąc może.

OWCZYŃSKI.

To mało.

DOKTOR.

Dwa...

OWCZYŃSKI.

To dobrze.

DOKTOR.

Trzy...

WRZANIEWICZ.

Bardzo dobrze.

DOKTOR.

Albo rok...

OWCZYŃSKI.

To dosyć.

DOKTOR.

Sam jeszcze nie wiem... dwa, trzy....

OWCZYŃSKI.

To zanadto!

DOKTOR.

Diagnoza pokaże, ale już trzy lata temu przepowiedziałem mu....

WRZANIEWICZ.

Że umrze?

DOKTOR.

Tak.

OWCZYŃSKI

( skrzywiwszy się ) .

Ba! nie tęga przepowiednia.

DOKTOR.

Wtedy już tkwił w nim zarodek choroby, która teraz rozwinęła się jak robak w bujnym kwiecie... Żegnam!

{Wchodzi na lewo do Marchołta ) .

Scena 6.

OWCZYŃSKI i WRZANIEWICZ.

OWCZYŃSKI.

Hm... sam nie wiem czy lękać się, czy cieszyć.

WRZANIEWICZ

( klepiąc go po ramieniu ) .

Wiesz co, przyjacielu, gdyby to nie była obraza boska, poradziłbym ci, żebyś się śmiał z całego gardła... ot tak jak ja....

OWCZYŃSKI.

Niby dla tego, że...

WRZANIEWICZ.

Naturalnie...

(wybucha śmiechem ) .

Pomyśl, za jedną zapłaconą ratę staniemy się panami ogromnych dóbr ziemskich.

OWCZYŃSKI.

Bez grosza długu, zagospodarowanych, nie ma co mówić, cudownie, bo jużto nieboszczyk rządzić się umiał...

WRZANIEWICZ.

A jaki tam pałac i park angielski!

OWCZYŃSKI.

Nie będę potrzebował żony wysyłać za granicę.

WRZANIEWICZ.

A ja będę pił kozie mleko.

OWCZYŃSKI.

I ja — przyjaciół sprosimy, i wypadnie nam tanio i rozkosznie...

(śmieje się).

(śmieje się coraz głośniej).

Daj buzi, przyjacielu!

(ściska go. w tem niepostrzeżony wchodzi Michał, — widząc uścisk, przystaje zdumiony).

Scena 7.

CIŻ i MICHAŁ.

MICHAŁ

(na stronie).

Co oni tu knują?...

(głośno):

przysięgliście sobie już panowie wzajemną miłość?

WRZANIEWICZ.

A! pan Michał dobrodziej.

MICHAŁ.

We własnej osobie, zachwycony do najwyższego stopnia tą czułością w mieszkaniu mego stryja.

WRZANIEWICZ.

Pan zawsze lubisz żarty.

MICHAŁ.

Lokal doskonale wybrany, ale dobrze, że panów tu spotykam, mam do obydwóch interes...

OWCZYŃSKI

(ciągle gniewnie).

Znamy, znamy te pańskie interesa.

MICHAŁ.

Nie wszystkie... Przedewszystkiem melduję szanownemu panu, że odwiozłem pańską żonę na wystawę.

OWCZYŃSKI.

Dla czegoż mi pan to "meldujesz".

MICHAŁ.

Prosta forma grzeczności.

OWCZYŃSKI.

Otóż ja panu raz pragnę jasno wyłożyć, że...

WRZANIEWICZ

(podchodząc do niego).

Hamujże się!

MICHAŁ.

Że?

WRZANIEWICZ.

Stryj pański bardzo chory.

MICHAŁ.

Nie wierzę.

OWCZYŃSKI.

Powiedz pan raczej, że to pana nic nie obchodzi, boś człowiek pozbawiony wszelkich uczuć...

MICHAŁ.

ho, ho!

WRZANIEWICZ

(stojąc przed Owczyńskim).

Nie zwracaj pan uwagi, przyjaciel mój dziś rozdrażniony.

Michał. Jaka szkoda, a miałem mu zaproponować wyborny interes.

WRZANIEWICZ. Jedno drugiemu nie przeszkadza. Cóż takiego?

MICHAŁ.

Pożyczka.

0WCZYŃSKI.

Znów przegrało się w karty!

MICHAŁ.

Albo wygrało.

OWCZYŃSKI.

To ma być ten wyborny interes! Daruj pan, ale choć mam ten zaszczyt widywania go czasami u siebie, pożyczyć jednak nie myślę.

MICHAŁ.

Na 8 procent.

OWCZYŃSKI.

8 czy 100 — wszystko jedno, gdy dłużnikiem jest...

Michał. Dokończę za pana... taki hulaka jak ja, czy tak?

OWCZYŃSKI.

I taki, daruj pan... golec.

WRZANIEWICZ.

Nieparlamentarnie się wyrażasz.

MICHAŁ.

Ale szczerze... A pan, panie Wrzaniewicz, nie ułakomisz się na wyborny interes?

WRZANIEWICZ.

Zkądże te przypuszczenia, iżbym ja w ogóle miał kapitały, a w szczególe trudnił się... pożyczaniem?

MICHAŁ.

Żałuję panów w ogóle, a w szczególe żałuję pana, panie Wrzaniewicz.

WRZANIEWICZ.

Dla czego?

MICHAŁ.

Bo tym razem chcącym zaciągnąć znaczną pożyczkę — nie jestem ja, człowiek pozbawionym wszelkich pieniędzy i uczuć, ale hr. Lemiesz.

WRZANIEWICZ I OWCZYŃSKI.

Hr. Lemiesz?

OWCZYŃSKI.

To rzecz zmienia.

WRZANIEWICZ.

Zmienia nie zmienia, bo co do mnie, wierzę w szlachetność pana Michała, co tyle warto, ile najlepsza hipoteka, i jakkolwiek ja nie mam kapitałów, ale mam przyjaciela, który, kto wie, czy się nie zdecyduje.

MICHAŁ

(ściskając go silnie za rękę).

Pozwól pan sobie przedewszystkiem podziękować za uznanie mojej szlachetności, a co do reszty — zgłoś się pan wprost do hrabiego, codzień o 5-ej po południu.

WRZANIEWICZ.

Wątpię, czy się tem zajmę, ale w każdym razie za pamięć dziękuję.

OWCZYŃSKI

(na stronie).

Ja tam dziś jeszcze polecę.

MICHAŁ

(rozsiadając się na kanapie).

Ot widzicie, panowie, co to są uprzedzenia ludzkie. Wy mnie macie za hulakę lekkomyślnego, pomiatającego wszelkiemi uczuciami, a ja o was przy każdej okazyi pamiętam. Skoro mi tylko hr. Lemiesz bąknął, czy nie znam jakich stosunkowo uczciwych lichwiarzy, zaraz pomyślałem o...

OWCZYŃSKI

(przyklękając, groźnie).

Panie!

MICHAŁ.

Co takiego? Pomyślałem o Weinbaumie, ale potem zastanowiłem się nad tem: dla czego zawsze zarabiać mają na nas tylko starozakonni, dla czego kapitał chrześcijański nie ma procentować po chrześcijańsku; że zaś wiedziałem, iż panowie nie bierzecie wyżej nad 8 procent.

OWCZYŃSKI

(z oburzeniem).

Co? na rok?

MICHAŁ.

Nie, na miesiąc, — więc dla tego was zaproponowałem.

OWCZYŃSKI.

Pan chcesz nam ubliżyć, wiedz pan jednak, że się hamuję przez wzgląd na to, że jestem w domu pańskiego stryja, ale bądź pan przekonany, że mu się odpłacę...

Michał. Także z lichwą, wiem o tem.

WRZANIEWICZ

(z ironią).

Pan szydzisz z nas, ale na szczęście opinja ludzka polega na zdaniu... daruj pan... poważniejszych cokolwiek osób, i dla tego my, obywatele szanowani i ze stanowiskiem, lękać się nie potrzebujemy wykrzyków ostrego języka pańskiego.

OWCZYŃSKI

(zaperzony).

Lepiej pożyczać pieniądze innym, aniżeli je trwonić na... nie powiem co, aniżeli marnować czas i czyhać na spadek stryjowski!

WRZANIEWICZ.

Nie unoś się, przyjacielu, są ludzie i stanowiska, których tak łatwo szyderstwo, ani potwarz nie obalą. Mnie naprzykład znają zanadto dobrze wszędzie, gdzie trzeba stanąć w usłudze dobra publicznego...

MICHAŁ

(spokojnie).

Naprzykład w resursie lub przy koncertach dobroczynnych z gwiazdą na piersiach.

WRZANIEWICZ

(słodko).

I tam potrzeba uznanych zdolności i wypróbowanego charakteru; bo każdy akt publiczny, z którego się winno zdać sprawę...

MICHAŁ

(wtrącając).

Naprzykład kwesta przy pięknych paniach.

WRZANIEWICZ.

Widzę, że pan nie dajesz mi nawet skończyć, mniejsza z tem, ja panu, a raczej pańskiej młodości, najserdeczniej przebaczam.

OWCZYŃSKI.

Ja nie.

MICHAŁ.

Szanowni współbliźni, jeden z was obiecuje mi odpłacić z lichwą, drugi przebacza, cóż ja biedny pocznę z tym fantem?

OWCZYŃSKI

{biorąc kapelusz, do Wrzaniewicza).

Ja dłużej nie czekam.

WRZANIEWICZ.

Obiecaliśmy zaczekać, więc zaczekamy, wszak o ile mi wiadomo: znajdujemy się w mieszkaniu pana Wincentego

Marchołta.

MICHAŁ.

A że mnie na imię Michał, więc radzę panom ochłodzić się i spocząć — tu oto na tej kanapie, — którą, panom, szanując prawa gościnności, ustępuję

(wstaje i kłania się z ironią).

(W tym momencie z lewej wchodzi Antek).

ANTEK.

Pan prosi panów do siebie.

OWCZYŃSKI.

Nareszcie!

(wychodzi umyślnie tyłem do Michała).

(kłaniając się zdaleka Michałowi).

Żegnam!

MICHAŁ

(kłaniając się bardzo nizko).

Uniżony sługa panów moich dobrodziejów!

(Obaj wchodzą do gabinetu Marcholta, za nimi Antek).

Scena 8.

MICHAŁ sam, później DOKTOR.

Teraz mam obydwóch zdeklarowanych jasno przeciw sobie. Dotąd kopali podemną cichaczem dołki, a ja musiałem ściskać ich za rękę, udając, że nic nie wiem... Będąż mi kuli reputacyę... jak gdybym jej już nie miał ustalonej! Hulaka, szuler, birbant, etcetera, etcetera oto czem mnie darzy kochane miasteczko, dla tego tylko, że nie całuję rąk starym babom, że drwię z powag ustalonych w zamierzchłej pomroce; że się śmieję, z czego się smiać warto, a ziewam jawnie, gdy się nudzę, nudząc się zaś — wydaję ojcowską schedę trochę za prędko... Ba! Owczyński, rozżarty, zamknie mi próg swego domu. Przewybornie! tym przynajmniej sposobem uwolnię się od jego romantycznej połowicy, o której, gdyby się dowiedziała Henryka......brr... aż mnie dreszcz przeszywa... Henryka! moja śliczna kobiecina, mój złoty dzieciak, czegożbym nie uczynił, ażeby pozyskać jej wzajemność. Dalibóg zacząłbym żyć regularnie, jak najpospolitszy kołtun małomiejski.

(Spostrzegłszy wychodzącego z lewej doktora Trębaczewskiego):

Co widzę — ten tutaj, to już chyba źle musi być ze stryjaszkiem!

(W chwili, gdy doktor zmierza ku drzwiom, Michał zastępuje mu drogę).

Czcigodny konsyljarzu, jeżeli sobie raczysz przypomnieć kto stoi przed tobą, to się zaraz dorozumiesz, o co zapytać pragnę. Dopomogę twojej pamięci, jestem Michał Marchołt...

DOKTOR

(przystając, mówi pogardliwie).

Znam, znam, któżby o panu nie słyszał, nawet my ludzie pracy...

MICHAŁ.

I zasługi.

DOKTOR.

Wiemy o rozgłośnych pańskich zakładach, konnych wyścigach, grze hazardownej...

MICHAŁ.

Prawdziwy to dla mnie zaszczyt, gdy tacy mężowie, jak pan, znajdują jeszcze chwilkę czasu dla mnie...

DOKTOR.

Nie możesz się pan temu dziwić, gdyż zapewne sam się starasz o tę herostratową sławę...

MICHAŁ. 

Panie dobrodzieju, każdy z nas w swoim zawodzie.

DOKTOR.

Bardzo mi miło

{chce odejść, Michał zatrzymuje go).

MICHAŁ.

Odeszliśmy jednak od przedmiotu, — chciałem bowiem zapytać czcigodnego konsyljarza, czy prawdą jest, iż stryj mój tak mocno chory?

DOKTOR

(szydząc).

A pan nic o tem dotąd nie wiedziałeś?

MICHAŁ.

Nic a nic.

DOKTOR.

Rozumiem pana, — dowiedziałbyś się pan później, a skutek pana i tak nie minie.

MICHAŁ

(na stronie).

Czego ten bałwan chce odemnie?

(głośno):

Uczony rnęża, . dla ciebie łatwą rzeczą zagadka, ale dla mnie prostaka...

DOKTOR.

Jakto? alboż pan nie wiesz, że stryj pański bez nadziei!

MICHAŁ.

Żartujesz pan.

DOKTOR.

Ja ze śmiercią nie żartuję.

MICHAŁ.

Mamy tego codzień dowody... Jednak, czyż to podobna, wczoraj jeszcze, o ile wiem, zdrów był jak ryba.

DOKTOR.

A dziś chory jak człowiek, — w tej chwili auskutowałem go, i powiem panu otwarcie, — bo wiem, że pana to nie przerazi, owszem...

MICHAŁ.

Jakto owszem? czy owszem tak, czy owszem nie?

DOKTOR.

Jakto? czy owszem tak, czy owszem nie?

MICHAŁ.

No, czy owszem nie, czy owszem tak?

DOKTOR.

Przyznam się, że pana nie rozumiem.

MICHAŁ.

Ani ja, — zatem jest tak źle?

DOKTOR.

Trzy lata już temu przepowiedziałem mu, że...

MICHAŁ.

Że będzie żył? a on usłuchał pana.

DOKTOR.

Ależ nie... przepowiedziałem mu, że, jeśli rad moich najściślej nie posłucha, choroba rozwinie się w galopujący sposób.

MICHAŁ.

Galop w ciągu trzech lat — pojmuję, — a on nie radził się dalej pana?

DOKTOR.

Nie — i dopiero w ostatniej chwili, gdy już dnie jego policzone, posyła po mnie.

MICHAŁ.

A konsyljarz przychodzisz i uratujesz go.

DOKTOR.

Cudem chyba.

MICHAŁ.

Czyli pańską nauką.

DOKTOR.

Zkąd pan wiesz o tem?

MICHAŁ.

Domyślam się, a zarazem wnioskuję z pańskiej ustalonej już sławy.

DOKTOR.

Hm... hm... przyznać muszę, że pan zyskujesz na bliższej rozmowie.

MICHAŁ.

Na dalszej kolosalnie tracę.

DOKTOR.

Iż tego widzę, że nie można ślepo wierzyć ludzkim pogłoskom.

MICHAŁ.

Nigdy, panie konsyljarzu, ja sprawdzam je zawsze, to też, gdy pozwalano sobie żartów z pańskiej metody chodzenia pod drzewami podczas skwarnego słońca, ja jej broniłem gorąco, chciałem powiedzieć energicznie, i dowiodłem im jak na dłoni, że pańska metoda jest znakomitą, i jedyną, gdyż pod gałęziami drzew daleko jest więcej cienia, aniżeli na otwartem polu.

DOKTOR.

Dobrze, panie Michale, lubo niezupełnie objąłeś moją metodę, gdyż zasadza się ona... ale pozwól, że ci dam egzemplarz najświeższej mojej broszury, którą jutro właśnie wyślę towarzystwu lekarskiemu w Paryżu

( wyciąga broszurę ).

MICHAŁ.

Dziękuję z całej duszy i mogę zaręczyć, że spać z nią będę.

DOKTOR.

Jakto?

MICHAŁ.

To jest: czytać we dnie i w nocy, dopóki nie zrozumiem.

DOKTOR.

Do widzenia, kochany panie, — gdy panu zbędzie co wolnego czasu od... pańskich rozrywek, odwiedź mnie w mojem Tusculum, — zastaniesz mnie zawsze nad pisaniem

( idzie ku drzwiom, ściskając Michała za rękę ).

MICHAŁ.

Jakże pana żałuję!

DOKTOR.

Darmo! Dla nauki ofiar szczędzić nie trzeba.

MICHAŁ.

Ależ, konsyljarzu, twych ofiar za dużo!

DOKTOR.

Do widzenia, młodzieńcze, cieszę się, cieszę z bliższego poznania

( wychodzi ).

Scena 9.

MICHAŁ sam, później MARCHOŁT.

( Kłaniając się za nim ):

Morituri te salutant! Ale żart żartem, strach mnie bierze o stryjaszka. Przecież, gdy naprawdę jest chory, woła zaraz d-ra Kryspina, a nie tego poczciwinę... Pójdę zaraz i przekonam się...

( Idzie na lewo i spotyka we drzwiach wychodzących Owczyńskiego i Wrzaniewicza. Pierwszy odwraca się ostentacyjnie od niego tyłem, drugi Kłania mu się lekko; Michał, ustępując im miejsca, kłania się z przesadą, mówiąc: "do stóp ścielę się panom moim dobrodziejom". Czeka aż wyszli, a gdy chce wejść na lewo, we drzwiach ukazuje się Marchołt, który przytyka palec do ust i biegnie do okna na prawej, przez które ciekawie patrzy. — Michał, nie wiedząc co to znaczy, przybliża się i patrzy nań zdumiony. Marchołt jest już bez przepaski na twarzy, ale to szlafroku, tak, juk w pierwszej scenie ).

Michał. Stryju, stryju, co to wszystko znaczy?

MARCHOŁT  

( nie odwracając się od okna ).

Pst... pst... jeszcze bądź minutkę cicho.... chodź no tu, stań za mną i patrz tam... na ulicę...

( Michał nię przybliża do okna ).

Kogo widzisz?

MICHAŁ.

Owczyńskiego i Wrzaniewicza.

MARCHOŁT.

Uważasz jak biegną szybko, wiesz dla czego?

MICHAŁ.

Zkądże mam wiedzieć?

MARCHOŁT.

Bo są uradowani i tryumfujący.

MICHAŁ.

A stryja to tak cieszy?

MARCHOŁT.

Ogromnie.

MICHAŁ.

Mnie wcale nie.

MARCHOŁT.

Bardzo wierzę... o patrzaj! co teraz robią?

MICHAŁ.

Rozwijają jakieś pismo i oglądają je...

MARCHOŁT

( cofając się nagle ).

Schowajmy się, bo gotowi tu spojrzeć. Ha, ha, ha! to mi się udało!., ha, ha, ha!

MICHAŁ.

Co się tu dziś dzieje? Przecież stryj masz być śmiertelnie chory.

MARCHOŁT.

Miałem być, ale już nie jestem.

MICHAŁ.

Mój stryju, nie żartuj że!

MARCHOŁT.

Daję ci słowo, że nie żartuję.

MICHAŁ.

Dopiero wyszedł ztąd Trębaczewski, przysięgając, że stryj jesteś chory bez nadziei.

MARCHOŁT.

Powinienem był być bez nadziei.

MICHAŁ.

Ależ on przecież stryja auskultował.

MARCHOŁT

( śmiejąc się ciągle, siada na kanapie ).

A naturalnie, gdzie mnie dotknął i spytał czy boli, tam ja krzyczałem gwałtu, — bo też znalazł we mnie więcej chorób, niż jest grzechów śmiertelnych i powszednich.

MICHAŁ. 

A ja się bałem naprawdę o zdrowie stryja.

MARCHOŁT.

Bałeś się, ty, figlarzu! no, no, wiem ja coś o tobie, ale ci za złe nie biorę.

MICHAŁ.

Czego?

MARCHOŁT.

Młodość ma swoje prawa — i daję słowo, teraz, kiedy się już wszystko skończyło, żal mi cię, żal naprawdę.

MICHAŁ.

Żal?

MARCHOŁT.

Możem postąpił za pośpiesznie, za nierozważnie ze względu na nasze blizkie pokrewieństwo, ale interes tak się świetnie przedstawiał, że niepodobna mi było nie łapać go, jak to mówią, obiema rękami.

MICHAŁ

( na stronie ).

Czy ten stryjaszek nie ma przypadkiem maligny?

MARCHOŁT.

Siadaj no tu przy mnie...

( Michał siada ).

Powiem ci wszystko, przecież ty syn mego brata... i chłopiec... koniec końców dobry... a będziesz się śmiał tak, jak ja...

( zastanawiając się ).

Nie, co prawda, bardzo śmiać ci się nie zechce... ale co tam, zawsze ci coś kapnie i tak — z gotówki, którą naturalnie po najdłuższem Życiu... zostawię...

( Michał, odwracając się twarzą, robi znak, jakby się lękał o rozum stryja ).

MARCHOŁT.

Czegóż się odwracasz odemnie? myślisz, żem nie przy zdrowych zmysłach? Przy najzdrowszych, kochanku, a co więcej — rozwinąłem talent, któregom się sam po sobie nie spodziewał. Jak ci wiadomo, od dwóch lat mieszkam stale w mieście, a w dobrach moich gospodaruje Rębaczewski, który lubo mi przysięga na wszystkie świętości, że jest uczciwy, ale dochody co rok mi zmniejsza. A przytem ciągle jakieś szkody: to się stodoła zwaliła, to owce wyzdychały, to konie na nosaciznę padły, — jednem słowem spotykały mnie przygody, których nie było, gdym sam siedział na wsi.

MICHAŁ.

A czemużeś mnie, stryju, nie oddał zarządu, — wszak skończyłem Prószków i rządziłbym ci uczciwie.

MARCHOŁT.

Uczciwie wiem, ale nieusiedziałbyś dnia jednego na wsi spokojnie.

MICHAŁ.

Dla tego, że tu, nie mając co robić, zabijam czas jak mogę?

MARCHOŁT.

Dla tego, żeś już taki, mój Michałku.

MICHAŁ.

Fe! wstydź się, stryjaszku, nie ufać mi do tego stopnia, iż mi nawet zapolować w swoich lasach nie pozwalasz! — Dotknąłeś boleśnie syna swego brata.

MARCHOŁT.

Dajżeż mi skończyć, synu mego brata! Otóż przed półrokiem, będąc razem na obiedzie z Owczyńskim i Wrzaniewiczem, nie wiele jadłem, bom nie miał apetytu. Pytają mię się oni, dlaczego nie mam apetytu, — odpowiadam im, że troski, kłopoty z powodu właśnie dóbr moich odbierają mi sen i apetyt, a pewnie wkrótce odbiorą i zdrowie. Powiedziałem to ot tak, bez żadnej myśli, a na to Owczyński z zaiskrzonemi oczami przysiada się do mnie i proponuje sprzedaż. Zbyłem go byle czem, ale mi propozycya utkwiła w głowie, i ilekroć odtąd spotykałem jego i Wrzaniewicza, który się zaraz do spółki przyłączył, zawszem kwękał i utyskiwał na zdrowie.

MICHAŁ.

Poco?

MARCHOŁT.

Bo w głowie mojej zrodziła się myśl jenjalna, co do której dopomógł mi, co prawda, adwokat Kiksiewicz. Oto chciałem zbyć majątek na przepadek za gróbą roczną rentę. Gdym jednak im to zaproponował, rozśmieli się szyderczo, mówiąc, że z takiem zdrowiem, jakie ja posiadam, musieliby płacić, co najmniej, ćwierć wieku. Otóż odtąd trzeba mi było zachorować. Nuże więc rozgłaszać o swej chorobie, okładać się. materacykami, trochę się podmalowywać na zielono.

MICHAŁ.

Prawda wyglądasz, stryjaszek, jak zgniła cytryna.

MARCHOŁT.

Uczyłem się specyalnie charakteryzacyi, a oni też trop w trop za mną i nie odstępują mnie ani na chwilę. Opierałem się, zwlekałem, dziś jeszcze wezwawszy Trębaczewskiego, radziłem im namysł, —nic nie pomogło, uwzięli się skończyć kontrakt na ryzyko. Ta i skończyłem z nimi, —ha, ha, ha! zrozumiałeś?

MICHAŁ.

Aż nadto!

MARCHOŁT.

Chcesz przez to powiedzieć, że zostałeś tak, jakby wydziedziczony?

MICHAŁ.

Nie, —chcę przez to powiedzieć, że mi przykro i boleśnie, iż brat mojego ojca do takich ucieka się środków, ażeby innych podejść.

MARCHOŁT.

Co? co? dzieciak jesteś! czy sądzisz, że oni byliby się zdecydowali, gdyby nie ta pewność, iż ja prędko wyciągnę nogi? Czyż oni lepsi, czyż to nie egoiści, którzy cieszą się poważaniem dla tego, że umieją liczyć się ze światem, choć w rzeczywistości gorsi są od znanych brodatych lichwiarzy?

MICHAŁ

( wstając ).

Choćby i tak było, chociaż i tak jest, bo znam ich dobrze, to cię, mój stryju, nie usprawiedliwia bynajmniej.

MARCHOŁT.

Powiedz szczerzej, że ci żal przepadłej w ten sposób fortuny.

MICHAŁ.

Albo wierzysz w prawdę słów moich, albo nie, zaklinać się nie będę, teraz jednak, gdy już klamka zapadła, wierzyć mi powinieneś, że mi tylko chodzi o twój charakter, o cześć twoją. Nie, stryju, ojciec mój takby nie postąpił.

MARCHOŁT.

Patrzaj go... dzieciak jaki morały mi prawi!

MICHAŁ.

To nie morały, — byłeś dotąd całe życie uczciwy, nikt nie śmiał zarzucić ci najmniejszej plamki, dla czego teraz, gdyś bliżej grobu, aniżeli dalej, zaparłeś jednym złym czynem całej swojej przeszłości!

MARCHOŁT.

Tra la la... bliżej grobu, niż dalej... dajże tymi pokój z temi skrupułami... no i ktoby się tego spodziewał po tym warchole! Myślałem, że ty właśnie, wygniewawszy się za stratę, jaką ponosisz, pierwszy śmiać się będziesz, — ty, który przecie lubisz się bawić od rana do nocy...

MICHAŁ.

Ale nie krzywdą ludzką!

( Chwila milczenia, Marchołt przechadza się po pokoju zamyślony, nareszcie staje przed Michałem ).

MARCHOŁT.

A choćbym i chciał, ale uprzedzam cię, że nie chcę wrócić do statu quo, jakimże zdołam sposobem? Czy myślisz wreszcie, że oniby się zgodzili?

MICHAŁ.

Natychmiast się zgodzą, skoro im powiem, żeś udawał chorego.

MARCHOŁT.

Niechże cię Bóg broni, — a tobyś mnie pięknie odmalował.

( Michał bierze kapelusz i chce wyjść ).

Gdzież się śpieszysz?

MICHAŁ. 

Wszak nic już ciekawego nie masz mi do powiedzenia.

MARCHOŁT.

Gorączka, gorączka, poczekaj...

( zamyśla się ): 

co prawda, nie zastanowiłem się, że to jakoś nie wypada, ale gdybyś ich widział, jak czyhali na mnie, jak djabeł na dobrą duszę, toby i tobie chętka przyszła spłatać im figla... zresztą! a!.. kochana kuzyneczka!

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 11.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 12.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 13.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 6.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 7.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 8.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej