Zygmunt Niedźwiecki

SPOSÓB NA DYABŁA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

SPOSÓB NA DYABŁA.

MARYNATA.

POGRZEB.

KURA

PROPAGANDA CZYSTOŚCI.

OPIEKUN.

WDOWIEC.

ROZŻALONY.

ANIOŁ I MAŁPA.

KUBUŚ.

DIANA.

KARYERA.

DEBIUT.

OSTATNIA WOLA.

SPOSÓB NA DYABŁA

szkice

Zygmunt Niedźwiecki

SPOSÓB NA DYABŁA.

Chwilę już trwała ta gonitwa rozindyczonej wdowy z kijem w ręku za córką po podwórku, zalanem spieką lipca.

Wśród klątw matki, symulowanych ataków i wpędzania na przeszkody, uciekała Zosia z całych sił przed widmem matczynego kija, przeskakując jak koza podwórzowe graty. W tym samym czasie drób domowy z wrzaskiem i rozpostartemi skrzydły biegał na wsze strony w popłochu i wzlatywał wśród tumanów kurzu na wyniosłejsze przedmioty, a burek, pies-stróż, któremu łańcuch nie pozwalał brać upragnionego udziału w tej hecy, targając z niecierpliwości pęta, szczekał zajadle na fruwające dokoła spódnice obu kobiet, dla tem większego efektu podwórzowej wojny, co powtarzała się tu parę razy na tydzień ku uciesze całego sąsiedztwa.

Nagle starej udało się dosięgnąć Zośkę końcem kija w plecy.

Podniecona bólem, nie mając gdzie uciec, puściła się dziewczyna prosto ku wysokiej, trochę koszlawej gruszy, rosnącej w środku podwórza, i wdarła się po pochyłym pniu szybko jak wiewiórka pomiędzy konary. Matka, znalazłszy się u stóp drzewa, ujrzała już tylko gole pięty zbiega, znikające w górze pośród gałęzi, a wymierzony laską raz uderzył z tępym łoskotem w korę gruszy. Przez chwilę stała pod drzewem bezradnie, jak pies, ścigający kota, — zasypując Zośkę groźbami i wymachując wściekle kijem. Nakoniec zrozumiała bezcelowość szturmu i postanowiła wziąć ją oblężeniem.

W tym celu przywlokła sobie pod drzewo zydel z pod proga domu. Ustawiwszy go w cieniu, rzuconym przez gruszę, usiadła, pociągnęła nieznacznie z małej półkwaterkowej flaszeczki, ukrytej zawsze w kieszeni spódnicy, i z kijem u boku, łypiąc niekiedy oczyma między liście, poczęła flegmatycznie robić pończochę. Burek tymczasem, zasmucony tak rychłym końcem zabawy, popatrzył chwilę wyczekująco na czerwoną twarz swej pani, potem spuścił głowę posępnie, wlazł w budkę wśród brzęku łańcucha i zdrzemnął się, mrucząc pod nosem. Drób również pozeskakiwał z płotów, z parkanu, wyłaził z pod łopuchów i począł na nowo skrzętne szukanie żeru wśród trawy, kurzu i śmieci. Brojące w słońcu wróble napełniały dalej radosną wrzawą swego hulaszczego świergotu podwórze, dokoła którego pachły w upale liście i kwiaty, otoczone rojami brzęczących much. Upalne słońce posuwało się nieznacznie na niebie, przenosząc jednocześnie cień gruszy. Ile razy zaś gorący jego promień wspiął się po kaftaniku starej i spiekł ją w szyję, posuwała się natychmiast z zydlem o pół kroku dalej w uciekający cień, nie zapominając zabrać z sobą kija i pociągnąć z flaszeczki.

W zagrodzie wdowiej wiodło się żywot sielankowy, Nieboszczyk mąż jej Śp. Wawrzyniec Koreczek, handlujący końmi w tym jedynym celu, aby mieć za co pić na umór, zapił się był na śmierć, ona zaś, wierna wspomnieniu zmarłego, odchowywała sobie rok rocznie po kilka świń, także nie na co innego, jak na pokrycie kosztów opilstwa. Zresztą wszystko w tym domu było dziełem przypadku lub konieczności. Jedyne dziecko z sześciorga, zabranych przez choroby, pieściło się w porywach dobrego humoru, a poniewierało w gniewie. Wstawało się na pianie koguta, a szło spać o zmroku. Głód zmuszał do niedbałych czynności gospodarskich, a wstyd przed sąsiadami do posługiwania się od czasu do czasu miotłą i mydłem. Resztę robiło słońce. Ono mnożyło drób na podwórku, króliki w stajni, ono pokrywało łąkę trawą, a ogród warzywami i owocem, które potem zabierał za bezcen pierwszy lepszy handlarz, dostarczający na lichwę pieniędzy dla egzekutora podatkowego i drobnych wierzycieli w miasteczku. Jeżeli zaś czasem los nie dopisał lub ludzie dali się we znaki, klęło się ludziom i losowi zjadliwie i posyłało nabożne westchnienia tam, w górę, ku niebu, gdzie kara niechybna czeka każdy występek, a sowita nagroda cnotę.

... Kiedy po upływie pewnego czasu nieruchomość, upał i monotonne śpiewanie ciszy letniego południa poczęło starą snem morzyć, odezwał się nagle z wysokości gruszy głos płaczliwy i pełen skruchy:

— Mamo!... Daruj mi mama... Ja już nie będę...

Zosi było niewygodnie siedzieć na twardej gałęzi.

— Zleź z drzewa! — zabrzmiał krótko głos matki, która otrząsła się z drzemki i wyprostowała, wprawiając automatycznie w ruch druty pończochy.

— A daruje mi mama?!...

— Zleź z drzewa! — powtórzyła stara twardo. Oschły ton głosu przypominał, do kogo należy dyktowanie warunków.

Dziewczyna zaskomliła żałośnie, poprawiła się na gałęzi i znów nastała cisza, utkana z brzęku much, gdakania i pisku drobiu i ech miasteczka, splecionych w ciche, usypiające nucenia.

Naraz przebudził starą krzepki okrzyk:

— Pani Koreczkowa?!... A co pani tak pod tą gruszką wysiaduje jak na warcie?!...

Była to właścicielka domku obok, przyjaciółka Koreczkowej, wdowa po Janie Śledziu, powroźniku, co się przed laty obwiesił na własnoręcznie ukręconym sznurze, przekładając tragiczny zgon samobójcy nad dłuższe pożycie z kobietą niezdolną pogodzić się z tym faktem smutnym lecz codziennym, że po latach gorącej miłości prędzej czy później w każdem małżeństwie nadejść muszą lata wzajemnego chłodu.

Koreczkowa przetarła oczy i wskazując głową na drzewo, wyrzekła dla objaśnienia:

— Nie widzi to tam pani tej szelmy?

— Kogo?

— Zośki.

— Gdzie?

— Na gruszce.

— I onej pani tak pilnuje pod drzewem?! Ha! ha! ha!...

Odjąwszy od kołków gołe po łokieć, zbielałe od prania, silne ręce, któremi wspierała się na płocie granicznym, wzięła się niemi pod boki i wybuchnęła na cale gardło tak potężnym śmiechem, aż burek wypadł z budy i począł gwałtownie szczekać.

Nieprędko ukoiły się rozochocone fale bujnego biustu, porzuconego przez nieboszczyka Śledzia tak przedwcześnie. Nakoniec sąsiadka Koreczkowej opanowała śmiech i wydusiła przez łzy z trudem:

— Ady Zośki tam dawno nie ma!... Wieszałam bieliznę na stryszku temu ze dwa pacierze, jak zeskakiwała z gałęzi. Jeszcze mi na myśl przyszło: W imię ojca i syna!... a ta dziewucha za czem po drzewach łazi ?!.

— Uciekła przed kijem na gruszę. Chciałam jej kości połamać.

— O Pawła?...

— Juści o tego hycla Pawła.

— Wciągle za nim goni?!... Gałgan dziewka.

— Już mi też i ręce naprawdę ustają... Pierę i pierę, a ta nic. Co powinna być lepsza, to jest gorsza.

— Bo tu kij nie poradzi, moja pani!... Tu z dyabłem sprawa... Paweł ją musiał urzec. Na takie rzeczy jest inkszy sposób i żebyś pani tylko chciała...

— A która by też matka nie chciała, moja pani!...

Zamieniły kilka głębokich uwag o świętości uczuć i praw rodzicielskich, oraz o wieczystej niewdzięczności dzieci, Koreczkowa z praktyki, sąsiadka, jako bezdzietna, z teoryi, — poczem wdowa po Śledziu przyzwała tamtę kiwnięciem palca do siebie, pod płot, w obrastające go pokrzywy, z których w tej samej chwili czarno-żółto-biały kot pstrokaty, podobny do pęku różnokolorowych szmat, dał susa. Cicho i uroczyście, jak się wygłasza niebezpieczne formułki czarnej magii, poczęła stroskanej matce wykładąc sposób ratowania od zguby zbłąkanego dziecka.

—... Rozbierz ją pani do gołego ciała, żeby na niej nie było ani niteczki... Potem trzeba ją zapędzić z wieczora, nim spać pójdzie, święconą rózga" do chlewa i zaniknąć na całą noc ze świniami. Jeżeli do rana nie wywietrzeją dziewusze z głowy na zawsze wszystkie głupstwa, to ja nie jestem warta tyle, co o! to czarne za paznokciem.

Koreczkowa pogrążyła się w zadumie. Miny i giesta mówiącej podziałały na jej imaginacyę. Sposób sam w sobie podobał się jej także. Miał woń czarów, a czary przecież skutkują na wszystko. Czyż nie dlatego właśnie są czarami?..

Tymczasem wdowa po Śledziu, nie poprzestając na wzbudzonej wierze, objaśniała rzecz rozumowo.

Do grzechu, jak wiadomo, kusi dyabeł. Zamieszkuje on w tym celu dusze zepsute, gdyż jemu tylko tam dobrze, gdzie paskudnie. Lecz paskudniejszem od najgrzeszniejszej duszy ludzkiej jest ciało świni. Więc tedy dyabeł, mając do wyboru pomiędzy zbłąkanym człowiekiem a jeszcze gorszą od tegoż świnią — przenosi zawsze tę ostatnią. Są to rzeczy znane od dawna i wielokrotnie stwierdzone. Należy więc tylko podsunąć złemu ulubione mieszkanie. Grzesznicę zaś rozebrać trzeba do naga dlatego, gdyż szaty przeszkadzają wyjść dyabłu, który jako zły, jest tem samem uparty i leniwy. Po takiej transfuzyi sił nieczystych bies pozostanie nazajutrz w chlewie, Zośka zaś opuści go wyleczona gruntownie z wszelkich zachceń, jakie jej matka i tejże przyjaciółki przechodzić miały przyjemność lat temu dwadzieścia.

I teorya trafiła do przekonania Koreczkowej. Było to proste, łatwe i zupełnie prawdopodobne. Niepokoił ją jednak nieco los nowego medyum dyabła.

— A nie zdechnie świnia od tego broń Boże?... — spytała niespokojnie.

— Coby miała zdychać!... Czy Zośce się to co stało?!

Prawda, że nie. Zdrowiem cieszyła się wyśmienitem, choć miała dyabła w sobie. Dlaczegóżby świnia niżej stać miała od Zośki pod tym względem?...

— Zresztą — co pani szkodzi spróbować, moja pani złociutka?!... Za to ręczę, że świni nic nie będzie. Przecieżbym pani nie narażała na szkodę.

Zapewnienie to zdecydowało Koreczkowę. Znała ona sąsiadkę nie od wczoraj i na jej inteligencyi i przychylności polegała zupełnie. Ponieważ Zośka nie pokazywała się z powrotem, — stara, po obiedzie, samotnie spożytym, skupiwszy się w sobie, przetrawiała i przygotowywała rzecz całe popołudnie.

Skoro przyszedł wieczór, z dojrzałym planem działania w głowie, posprzątała kuchenkę, zamknęła na kłódkę wrota w parkanie, spuściła psa z uwięzi, a drzwi domostwa pozostawiwszy niezaparte, przeniosła około godziny dziewiątej ostentacyjnie płonącą lampę z kuchni do sypialni i tutaj zgasiła ją na znak, że udaje się na spoczynek. ' Zaledwie jednak dom zaległa ciemność, powróciła na palcach boso do sionki i z święconą, rózgą w dłoni usiadłszy na beczce z kapustą — czekała.

Po upływie kwadransa odezwało się na podwórku radosne szczeknięcie burka, który natychmiast umilkł, i w drzwiach do sieni, ostrożną ręką rozwartych, na tle małego prostokąta bladogranatowych niebios, migocących złocistemi punkcikami gwiazd, ukazała się Zośka, na palcach stąpając.

Stara, zaczajona w kącie, nic ruszyła się. Aby sobie oszczędzić pracy, pozwoliła córce wejść do kuchni, rozebrać się, wieść do łóżka, które tam stało. Dopiero, gdy łóżko skrzypnęło, zasunąwszy rygiel w drzwiach od sieni wpadła do kuchni, zapaliła lampę i zwróciła się do przelękłej dziewczyny, która wytrzeszczyła na matkę powiększone strachem źrenice.

— Chodź tu! — zawołała rozkazująco.

— Gdzie?

— Tu! do umie!... Nie bierz spódnicy... no ruszaj siej!

Zośka wyskoczyła bosemi stopami na deski podłogi i szła ku starej, wlepiając w nią badawcze spojrzenie i podnosząc na ramie, opadły rękawek koszuli.

— Zdejm koszulę. Dziewczyna stanęła jak wryta.

— Na co ?.... — szepnęła płaczliwie, drżąc z przerażenia.

— Zdejmuj zaraz! — wrzasnęła stara i podniosła w górę rózgę.

Zośka poczęła błagalnie skomlić, wijąc się naprzód na myśl o czekających ją plagach. Lecz widok wzniesionej rózgi pozbawił ją sił do oporu.

Zdjęła więc koszulę na pół nieprzytomnie, a białe, krągłe ciało zabłysło w świetle lampy.

Wtedy matka postąpiła ku niej i chwytając ją z nienacka za nasadę warkocza, prowadziła ku drzwiom jak konia za grzywę, wołając:

— Ruszaj do chlewa.... Będziesz spać ze świniami... ty świnio przebrzydła!

Dziewczyna postawiła się w pierwszej chwili, wrzeszcząc: — "Co się mamy znowu chwyta?!"... Lecz rózga jak pęk cienkich nożyków poczęła ją kąsać raz za razem po ramieniu, boku i biodrze. Syknąwszy z bólu zwinęła się pod tym piekącym deszczem struchlała, oniemiała, i pozwoliła się pchać matce za włosy z uległością, pewna, że stara zwaryowała.

Na dworze panowało łagodne ciepło letniej nocy i nagość niczem nie dała się jej uczuć, tylko oczy jej uderzył odrysowany na ziemi księżycowem światłem profil jej piersi i ręka matki, wlokąca ją jak bydlę.

Naraz znalazła się przed nizkie-mi drzwiczkami chlewa, poczuła smród gnoju i usłyszała twarde chrząkanie świń i chrzęst słomy pod ich ciężkiemi, opasłemi cielskami.

Przerażona myślą spędzenia tu nocy, złożyła ręce i uklęknąwszy, poczęła błagać z łkaniem:

— Marno!... zlituj się mama!...

Ale matka, wyrwawszy tymczasem kołek, otwarła drzwiczki i wepchnęła ją przemocą, poczem drzwi się zatrzasły a Zośka znalazła się w ciasnocie i zaduchu chlewa. Zanim zdołała odezwać się, trzask drzwi od domu odebrał jej wszelką, nadzieję. Matka nie mogła już nawet słyszeć jej wołania.

Dziewczynę ogarnęła rozpacz, zmieszana z trwogą, i wstrętem. Przepędzenie nocy w gnoju, wśród tych obrzydłych, pokwikujących i sapiących zwierząt, wydało się jej czemś bez granic strasznem i obrzydliwem. Sądziła, że w żaden sposób nie zdoła tutaj żywa do rana wytrzymać, że się udusi. Potem jednak przyszło jej na myśl coś straszniejszego, coś daleko straszniejszego: że ją świnie zjedzą.

W nagłym porywie buntu poczęła wrzeszczeć na cały głos i bić pięściami w drzwiczki. Wnet jednak zrozumiała swą bezsilność. Zwyciężona wcisnęła się w kącik, i łamiąc ręce, poczęła szlochać żałośnie, pewna, że ostatnia jej godzina nadejdzie lada chwilę.

Naraz załaskotało ją coś w łydkę poniżej kolana, coś ciepłego i wilgotnego. Był to ryj świni, znęconej wonią jej ciała. Wzdrygnąwszy się, odskoczyła w bok i nadeptała na drugą świnię, rozwaloną na barłogu, która, przebudzona, gniewnym kwikiem zaprotestowała przeciwko zakłócaniu swego spoczynku. Wówczas macając w ciemnościach rękoma na chybił trafił, napotkała w kącie utkwioną pomiędzy belkowaniem obu ścianek żerdkę, na której kury siadały, gdy chlewik stał próżno. Wskoczyła na nią i usiadła, Uspokojona cokolwiek, czując się tu bezpieczniejszą, poczęła myśleć.

Z pierwszego, nierozumującego przerażenia, jakiem ją przejął postępek matki, wydobywało się coraz jaśniej poczucie doznanej krzywdy. Coraz silniej jątrzyła ją zniewaga, której nie była zdolną całkowicie pojąć, lecz której okrucieństwo i ohydę odczuwała tem żywiej. Cóż uczyniła tak złego?... Że się schodziła z Pawłem, z tyra dobrym i ślicznym chłopcem, który całował ją i pieścił, nazywając najczulej, podczas kiedy matka w domu poszturkiwała ją tylko, przeklinała od rana do nocy i lżyła?.. To przecież nie jest nic złego. Wszystkie dziewczęta mają narzeczonych i kochanków. Mają ich nawet mężatki. Te ostatnie źle robią, powinny pilnować mężów. Ale dziewczyna? Czyż ma uciekać od tego, który do niej wyciąga ręce z słonecznym uśmiechem miłości i do którego rwie się jej serce?...

Wspomniała teraz całą rozkosz, całą bezgraniczną słodycz schadzek z Pawłem w gąszczach krzewów nad rzeką, wśród bujnych traw, ubarwionych polnemi kwiatami, gdzie pachły zioła, kołysały się złociste badyle, woda szeleściła połyskując jak srebro, ptak skrzydłem łopotał, gdzie tylko motyl ukazywał się czasem nad ich głowami, zjadającemi sobie wzajem rozkochane usta, albo brodaty łebek kozy, żującej w wąskim pyszczku młode liście, zajrzał ciekawemi oczyma, co robią, od strony ścieżki i cofał się dyskretnie. Dlaczego uciekała tam z domu tak chętnie?... Bo jej w nim było źle, a tam było tak dobrze!...

Pragnęła teraz uciec gdzieś na zawsze. Żałowała, że nie uczyniła tego dawno. Znienawidziła matkę za jej srogość, za jej zupełny, niepojęty brak serca, za to nieustanne piekło, kłótni i bójek, jakiem było od dawna jej pożycie z matką.

Wtem usłyszała dziwny głos — pisk, robiący wrażenie muzyki.

Była to w rzeczy samej muzyka. Sąsiad' z drugiej strony domu, organista Kukułka, wygrywał księżycowi wieczorną serenadę na klarnecie. Stary hulaka co wieczór, skoro zwierzęta i ludzie pośpili się, obrażał uroczystość nocy bulgotem swego instrumentu, na którym z niesłabnącem zamiłowaniem kaleczył zawsze tę samą po tysiąc razy melodye jakiejś sentymentalnej piosnki, na której odgłos, jak na dany sygnał, złaziły się do jego domu błądzące za zarobkiem hultajki.

Zosia teraz dopiero przypomniała sobie, że chlewik ma okienko, otwór wielkości dłoni w ścianie vis-a-vis Kukułki. Zbliżyła twarz do otworu i wyjrzała. Rozwarte okno organisty oblane było pełnem światłem księżyca, na oknie siedział w spodniach i w kamizelce, z nogami wywieszonemi na zewnątrz, Kukułka i nadymając potwornie policzki, dręczył i ranił bez litości czarodziejską ciszę, zalegającą powietrze, fałszywie wyciąganemi wysokiemi nutami refrenu.

Kukułka umizgał się do niej od dawna, jak zresztą do każdej kobiety. Mrugał na nią i zaczepiał ją wypróbowanemi dwuznacznikami, strojąc przy tem miny zakochanego satyra. Wiedział wprawdzie, że Zośka jest kąskiem nie na jego stare zęby, ale rachował na sposobność! Dlatego też protegował potroszę jej miłostkę z Pawłem, wiedząc z doświadczenia, że pierwszy kochanek toruje drogę następnym.

A gdyby go zawołać — pomyślała — wypuściłby ją!

Lecz była naga.

Brrr... zaczynała to czuć coraz żywiej. Robiło się chłodno. Lekkie i zimne skrzydło dreszczu musnęło parę razy jej ciało niemile.

Mimo obawy i wstydu, które ją wstrzymywały — lękając się, aby

Kukułka nie przestał wreszcie grac i nie zniknął — zawołała nań po nazwisku.

Wyjął koniec klarnetu z. pod wąsów i obejrzał się zdziwiony. Powtórzyła wołanie.

— Kto tam? — odezwał się, nie mogąc się zoryentować, skąd i czyj głos go dochodzi.

— To ja, Zośka...

Poruszył się i zsunął w trawę z okna.

— Panna Zosia?... a gdzie paniusia jest?

— Tutaj... w chlewku...

— W chlewku?... o tym czasie? A co tam panna Zosia robi?

— Marna mię tu zanikła.

— Mama?!.... Wiecie ludzie!.... A to na co ?...

— Za karę.

— Pewnie za Pawła?

— A za Pawła.

— Wiecie ludzie!....

— Wypuści mnie pan stąd ?... Mój panie Kukułka!..

Płot zatrzeszczał, dał się słyszeć chrobot spiesznie wyjmowanego kołka i drzwi się uchyliły, rozwarte ręką, kochliwego organisty.

— Czemuż panna Zosia nie wychodzi ? — szepnął po chwilce czekania.

— Nie mogę przy panie.. Niech pan odejdzie....

— Dlaczego?

— Nie jestem ubrana.

— Phi! Wielkie rzeczy — Noc! to nie będzie widać....

— Właśnie że będzie.

— Cóż panna Zosia ma na sobie?

— Nic.

— Jakto: "nic"?

— Ano nic.

— Całkiem nic?

— Całkiem.

— Nie może być!!

— Jak bozię kocham.

— Wiecie ludzie!.... A to jakim sposobem?

— Mama mnie tak zagnała.

— Nie może być!

— Jak bozie kocham.

— Wiecie ludzie!!...

Umilkł na pół zdumiony, na pół uradowany przygodą dziewczyny, a nadewszystko jej negliżem, który w wysokim stopniu pobudzał jego imaginacyę artysty i Donżuana.

— Kiedy tak — rzekł po chwili — to ja.... to ja.... odejdę.... pójdę, do siebie, nie będę patrzał, jak panna Zosia do domu wróci....

Równocześnie szukał naokół oczyma ukrycia, z którego by ją mógł ile możności jak najdokładniej widzieć, niezmiernie ucieszony czekająca, go ucztą.

Lecz Zosia odrzekła:

— Ja tak nie chcę.

— A jak paniusia chce?

— Ja nie mogę, nie pójdę do naszego domu...

— Tylko gdzie?

— Gdziebądź, aby nie tam.

— Nie mająca na sobie niteczki?!... A dokądże panna Zosia po nocy pójdzie w takiem ubraniu?....

Miała na ustach propozycyę, wahała się jednak wyrzec ja" niepewna, co usłyszy.

Po chwilce dopiero zdołała wybełkotać:

— Musi mnie pan Kukułka wziąć do siebie.

— Do siebie ?!.... — wyrzekł osłupiały wobec żądania, przechodzącego najśmielsze jego sny.

— Nie żartuje panna Zosia?

— Cobym miała żartować.

— Wiecie ludzie...

— Przysięgłam sobie, że więcej do domu nie wrócę. Ciągłe kije i wyzwiska.... Już mam tego za dużo. Nigdzie mi gorzej nie będzie... Ucieknę. Jak mnie pan Kukułka do siebie nie weźmie, to polecę, jak jestem, do rzeki i utopię się.

— Ależ wezmę! wezmę!... Jeszczebym też nie miał wziąć, ja, co pannę Zosię tak lubię....

— Idźże pan, tylko prędko, i przynieś mi swój płaszcz, ten długi....

— Zaraz przyniosę — zapewniał ochoczo, w drgawkach lekkiej, rozkosznej febry, jaką stwarza wielka, bojąca się zawodu, radość.

— Ale panna Zosia zostanie u mnie do jutra? bo gdyby tak ludzie ujrzeli...

— Rozumie się, że zostanę.... Musi mi pan przecie dać jakie ubranie ?....

— Dam.... dam... postaram się....

— I najmie mi pan okazyę, żebym mogła dojechać do kolei ?...

— Dobrze, najmę....

— I na kolej mi pan pożyczy?...

— Pożyczę, czemu nie.

— No to pan idź już, bo mi zimno.

— Lecę...

— Cicho! żeby burek nie zaszczekał.

Burek był daleko w polach, od czego dziury w płocie.

Kukułka porwał się ku domowi co prędzej — ale wrócił. — Przezorność nakazywała zamknąć Zosię napowrót. A nużby się rozmyśliła i zamiast czekać wyślizgnęła się do siebie?... Takiej rybki nie należy wypuszczać z sieci!...

Lecz zapodział mu się gdzieś kołek. W braku jego, porwany sprawą, przetknął skubel u dzwiczek śpiczastym munsztukiem klarnetu i znikł.

W pół minuty przelazł płot powtórnie, z płaszczem na ręce, otworzył chlewek, podał płaszcz do wnętrza, skąd prawie zaraz wysunęła się otulona weń szczelnie postać. Podpierając ją troskliwie, pomógł jej przebyć płot, nad którym błysnęła biała toczona łydka dziewczyny i znikli w cieniach domu, ścigani melancholijnym uśmiechem tłustej rozlanej twarzy księżyca.

W drzwiach chlewka, zostawionych otworem w pośpiechu, ukazał się różowy ryj i zarechotał, węsząc. Po chwili wysunął się łeb o małych ślepkach i uszach obwisłych, dalej brzuch pękaty jak fasa, zanim drugi i obie świnie wytoczyły się zwolna na podwórko, przebyły je wolnym krokiem i utonęły w ogrodzie warzywnym. Jakże tam pachło na grządkach !....

MARYNATA.

Młodzi małżonkowie leżeli jeszcze w łóżkach, kiedy rozległo się pukanie w drzwi numeru a potem piskliwy głos hotelowej:

— Proszę państwa., jakaś przesyłka...

Mąż, z usposobienia i z tuszy zbyt leniwy, aby ni stąd ni zowąd wyłazić o 9-tej rano z pod ciepłej kołdry, mruknął do żony:

— Odbierz, moja droga. Usłuchała natychmiast, przez wzgląd na jego zdrowie. Zdrowie śpiewaka to jego złotodajny głos — bańka mydlana, gotowa prysnąć każdej chwili od lada niewinnej chrypki. Wyskoczywszy z swego łóżka, zarzuciła przez głowę spódnicę i boso podreptała do drzwi, które uchyliła i schowana za nie, wzięła z rąk pokojówki sporą, lekką skrzynkę.

— "Monsieur Rosołowski", adresowane po francuzku — rzekła.

— Z zagranicy — odparł mąż. — A marki?

— Ruskie.

— To pewno ktoś z Odessy.

W Odessie święcił tenor "tryumfy" ostatniej zimy i już był stamtąd otrzymał pocztą, po wyjeździe, kilka upominków od wielbicielek.

— Rzeczywiście z Odessy, poznaję stemple. Co to może być?..

— Mietek rozpakuje jak przyjdzie. Mietek był bratem Rosołowskiej, ubogim i głodnym pisarczykiem magistrackim, pyszniącym się szwagrostwem znakomitego artysty i asystującym pilnie w godzinach jedzenia siostrze i jej mężowi za każdym razem, gdy po trudach całorocznej włóczęgi z sceny na scenę, z estrady na estradę, zjeżdżali spędzić ferye w rodzinnem miasteczku, zlać na nie blask swej chwały, zachwycić melomanów sztuką śpiewaka a kobiety ekstrawaganckiemu toaletami jej, na widok których konie prowincyonalne, przywykłe do skromnych mód małomiasteczkowych, zdumione stawały dęba, a publiczność odwracała się i z otwartemi usty patrzyła za parą znakomitych gości.

Kobieca ciekawość nie pozwoliła jej czekać na brata. Dlaczego aż Mietek ma otwierać paczkę, kiedy ona to samo potrafi. Rozcięła sznurki, podważyła wieko i wydobyła z wnętrza, pełnego zżynków papieru, fajansową, ważkę z marynata, z jakiejś ryby. Przesyłała ją z kilkoma słodkiemi wyrazami hołdu jako przysmak szczególny jedna z admiratorek boskiego tenora.

Rosołowski żył krtanią i brzuchem. Był smakoszem — żona też. Ślinka napełniła im usta na sam widok apetycznego mięsiwa, roztaczającego woń przedziwną.

— Będzie zdaje się coś doskonałego — szepnęła, powąchawszy.

Nie mogąc wytrzymać w łóżku zdala od stołu, spuścił tłuste, kosmate nogi na ziemię, wsunął je w pantofle i obrzucając lekkim szlafrokiem swoją brzuchaty, maią, czupurny figurkę, bardzo zabawną w niezgrabnym i niesmacznym negliżu mężczyzny, pospieszył do stołu.

Przysunąwszy do siebie naczynie, nachylił ku niemu nos i węszył przez chwilę z całem skupieniem, poczem wyrzekł gardlanym, wysokim, śpiewnym głosem człowieka, który dwa razy tyle śpiewa co mówi:

— Bardzo być może. Jednocześnie wykonał wargami ruch podobny do oblizywania się, ruch zbudzonego łakomstwa i rzucił mimowoli okiem w stronę, gdzie leżały noże i widelce jeszcze od wczorajszej kolacyi.

Pochwyciwszy to spojrzenie, spytała:

— Spróbujesz?

— Czy ja wiem... Niepodobna tego chować. Mogłoby się zepsuć. Wyłóż na talerz.

Uczyniła to skwapliwie, byli bowiem zaledwie po herbacie, wypitej w łóżkach pół godziny temu.

Wzięła czysty talerz i przy pomocy widelca poczęła go nakładać kawałami różowego mięsiwa, ciasno upakowanego w ważce, a potem oblała je sosem, który na dnie pozostał. Towarzyszył każdemu jej ruchowi wzrokiem, wyrażającym coraz szybsze postępy apetytu. Nagle, gdy oblawszy sobie przypadkowo palec, oblizała go, zapytał, łykając ślinkę, z oczyma pożądliwie badającemi jej minę:

— I cóż'?...

Potrząsnęła głową na znak wysokiej pochwały i odparła z uśmiechem, który jej z obu stron ust dołki wyżłobił w policzkach:

— Pyszności!...

Przysunął się nerwowo z krzesłem, aby się zabrać natychmiast do jedzenia. Wstrzymało go jej pytanie:

— Nie zaczekamy na Mietka ? Prawda, poczciwy Mietek, ich nieodstępny towarzysz, ich współbiesiadnik pełen apetytu i wdzięczności, dostawca plotek, załatwiacz sprawunków, przyboczny admirator sukcesów tenora, kolporter jego sławy, jego dwór! — przychodził co rano o tej porze karmić ich próżność i nudy w zamian za nakarmienie swego nienasyconego żołądka. Trzeba na niego zaczekać. Takiej ryby — ryby z Rosyi, ryby będącej materyalnym symbolem tryumfów tenora na dalekiej obczyźnie, Mietek jak żyje nie miał w ustach. Należy go nią uraczyć. Niech chociaż raz w życiu spróbuje biedaczysko czegoś nadzwyczajnego. Uśmiechali się w swojej miłości własnej na myśl, jak mu zaimponują.

— Ale wiesz ty ? — ważąc talerz w ręce i obracając go na wszystkie strony, zauważył mąż — ja w pierwszej chwili myślałem, że tego więcej będzie...

— I ja także. Wązka jest z bardzo grubego fajansu.

— Więcej fajansu niż ryby — co? — zażartował.

— Zwłaszcza na trzy osoby — odparła śmiejąc się.

— Jakto: na trzy ?

— Ja, ty, Mietek.

— A prawda, Mietek... Ale czemu go dotąd nie widać?

Z tonu znać było. że radby go dzisiaj nie widzieć wcale. Żona odgadła to.

— Nie myśl, żebym chciała koniecznie na niego czekać — rzekła. — Ja nawet nie wiem, czy mu to będzie smakowało.

Kontent z tych słów, dogadzających jego łakomstwu, odparł niby obojętnie:

— Tak myślisz ? — i mierzył żarłocznemi oczyma wielkość porcyj w razie podziału między dwie tylko osoby.

— Pewnie. Nie jada nigdy czegoś podobnego, nie pozna się nawet...

— To prawda. Do potraw wykwintnych trzeba mieć wyrobiony smak i przyzwyczajony żołądek. Pomyśl tylko: gdyby mu zaszkodziło?

Postanowili więc spożyć marynatę sami. Nie przez egoizm, broń Boże !... przeciwnie, z najlepszego serca. Bo po co w ubogim chłopcu budzić zazdrość, po co dawać mu kosztować rzeczy, których nigdy może więcej widzieć nawet nie będzie, po co go upokarzać swem szczęściem. To nieci niechęć w łonie rodziny. Pomyśli z żalem:. "Ci sobie dopiero żyją!... Takie przysmaki!... A ja nie mam nieraz czem chleba omaścić!... "

— Dawaj talerz, tylko się spiesz.

— Zaraz, zamknę wpierw drzwi na zakrętkę.

— I powieś co na klamce, żeby nie było widać przez dziurkę od klucza.

Szybko, nic nie mówiąc, aby nie tracić czasu, łakomie i cicho, jak rzecz kradzioną, zmiatali rybę do dna talerzy. Urywane wykrzykniki zadowolenia objawiały tylko czasem szczerą rozkosz napychających się żarłoków.

Skończywszy, popili winem, którego reszta była w jakiejś butelce, i poczęli unosić się nad doskonałością marynaty, porównując ją z wszystkiemi przysmakami, jakie spożyli kiedykolwiek.

— Ależ paradne!...

— Pochowaj zawczasu talerze. Skoro naczynia, paczka i wypadłe z niej zżynki ukryte zostały pod łóżkiem, mąż zauważył miłą, fletową intonacyą dobroci, zrodzonej przez sytość:

— Wiesz jednak co?... Bogiem a prawdą, można było śmiało kawałek dla Mietka zostawić. Ja nawet chciałem...

— I ja chciałam, ale jak potrawa smakuje, to się nawet nie zauważy, kiedy się zjadło.

— Uf! ledwo dyszę, takem się objadł.

— A ja?! Ale bo też pędziliśmy, jakby nas kto gonił.

Rozparta na krześle, uchwyciwszy się w boki, jakby ją uciskało ubranie, oddechała ciężko, podczas kiedy mąż, wyławiając w ustach językiem ostatnie cząsteczki smakowitej potrawy w skrytkach pomiędzy zębami, rozpuszczał sobie na brzuchu zbyt ciasno związany sznur szlafroka.

* 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Kiedy w południe ukazał się na progu chudy, łykowaty dryblas z ogromnemi szczękami i krótko ostrzyżoną, jeżącą się jak szczotka do butów czarną czupryną — przyjęli go wybuchem nadzwyczajnej czułości.

— A! Mietuś!... Jak się masz?... Gdzież ty bywasz?!... Czekamy i czekamy a tego ani widać. Siadaj no!

Był dla nich wybawcą — przed minutą bowiem przyniesiono z restauracyi hotelowej do numeru obiad, na który żadne z obojga nie czuło najmniejszej ochoty.

Zasadzili go czemprędzej do stołu, nie pozwalając mu się tłómaczyć z spóźnienia, napełniając mu kopiato talerze, wtłaczając niemal wzrokiem kęsy w gardło zgłodniałego, aby mu nie dać czasu spostrzedz, jak mało sami jedzą, domyśleć się, że się czemś pod jego nieobecność ukradkiem raczyli.

Dla zupełnego zażegnania podejrzeli śpiewak blagował:

— Szczególna rzecz!... Przed samym obiadem miałem wyśmienity apetyt, a teraz mi po prostu nic w usta nie idzie.

— To tak czasem bywa, prawda Mieciu? — zwróciła się do brata żona. Poruszył dwuznacznie ramionami.

U niego tak nigdy nie bywało.

— Dobrze, że choć tobie apetyt służy.

Złapany na uczynku, zaczerwienił się, połykał bowiem potrawy, nie gryząc ich prawie, tak go zapaliła ich obfitość. Nakoniec zjadłszy wszystko, otarł usta i ujęty niebywałą gościnnością, siostry i szwagra, począł im świecić w oczy swoją uśmiechniętą, pełną bezbrzeżnej wdzięczności gębą i była między nimi chwila wielkiego ciepła, jakiem promienieje tylko szczery płomień rodzinnego znicza.

Około trzeciej z południa wszakże tenor, którego mina w toku sennej nieco pogawędki stawała się coraz kwaśniejszą a policzki raz po raz wydymały się tłumionem odbijaniem, z niepokojem zauważył, utkwiwszy w żonę wzrok znaczący:

— Nie!... przecież to nie jest bez ale, że ja nic jeść nie mogłem...

— Cóż ci jest?

— Mam jakieś dziwne uczucie — zapiszczał cienko jak dzieciąteczko, skrzywieniem twarzy bolesnem starając się oddać rodzaj tego uczucia.

— Przecieżeś nie jadł nic niezdrowego...

— Zastanawiam się właśnie nad tem....

Mówiąc to, obmacywał sobie brzuch poprzez ubranie i przeciągał się z wylękłą i skupioną miną samobadania. jak hypochondryk, którego lada drobnostka napełnia szaloną trwogą o życie.

Ponieważ talerze były już puste a w minach było coś pożegnalnego, Mietuś, zapytawszy, czyby nie "skoczyć" po co do apteki, oddalił się dyskretnie.

Rosołówski. czekający tylko na jego wyjście, zerwał się i zaklął wysokim falsetem:

— Ależ do stu tysięcy dyabłów! ja jestem chory!!., czy słyszysz?... Żona trzymała się także za brzuch teraz, po wyjściu brata, i wijąc się na krześle, stękała przez zaciśnięte zęby:

— Ach!... ja także!... ja także!...

— Co myśmy zjedli za truciznę ?...

— Żadnej trucizny... — zawodziła boleśnie — ale za dużośmy zjedli tej marynaty... Za dużo i za prędko... Ja prawie nie gryzłam...

— Ja też...

— A widzisz?... Nie ma nic zdradliwszego nad rybo...

Zgodzili się, na to wkrótce i przeklinali ją,.

Skutki obżarstwa objawiały się coraz jaskrawiej a pokój, obok jęków, napełniać poczęły wzajemne utyskiwania i wyrzuty, kto winien nierozważnemu wybrykowi, kto kogo powinien był ostrzedz. Minorowy duet jęków przerywały gwałtowne wybuchy gniewu tenora, który w formie tragicznych recitatiwów trwonił lekkomyślnie najpiękniejsze nuty swego wysokiego regestru, stanowiące jego chleb i wielkość.

Cała jednak wściekłość obojga zwróciła się na Mietka.

Bo to on winien był wszystkiemu! Nie mogła była bestya przyjść o zwykłej godzinie, zanim zasiedli do tej nieszczęsnej marynaty?... Byliby się z nim podzielili, byliby zjedli mniej a przedewszystkiem lepiej żuli i nie pochorowaliby się... Ale ten pieczeniarz zawsze im depce po piętach, tylko wtenczas go nie ma, kiedy najbardziej potrzebny. I dlatego to kryli się przed nim z tą rybą, dlatego że jest natrętnym głodomorem i wyjadaczem. Bydlę.

Dolegliwości stawały się coraz przykrzejsze. Za boleściami brzucha przyszedł ból głowy, członków, gorączka, ucisk, dusząca pełność, dławienie, niesmak, bezsilność, wstręt do życia i do całego świata, pessymistyczne poglądy na znikomość człowieka i jego zabiegów.

Kiedy Mietek o zmierzchu wsunął się do kwatery szwagrostwa, znalazł w niej szpital. Przyćmiona abażurem lampa rzucała niepewne światło na pokój, w którym na miednicy mokły kompresy a gotujące się na spirytusie ziółka szerzyły w powietrzu smutną woń choroby. Rosołowscy leżeli oboje w łóżkach z obwiązanemi skroniami, twarze do ściany, zwróceni do przybyłego drugą stroną ciała — stroną oziębłości i gorzkich wyrzutów.

Koniec wersji demonstracyjnej.

POGRZEB.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KURA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PROPAGANDA CZYSTOŚCI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OPIEKUN.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WDOWIEC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZŻALONY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ANIOŁ I MAŁPA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KUBUŚ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DIANA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KARYERA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DEBIUT.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OSTATNIA WOLA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej