Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

I

II

STWORZENIE ASPERA

Grin Aleksander S.

I

W ponurej dolinie Engry, w pobliżu kamieniołomów, sędzia Hacker przyznał mi się do wielu niezwykłych spraw.

— Przyjacielu — rzekł Hacker — najwyższym przeznaczeniem człowieka jest twórczość. Twórczość, której poświęciłem życie, wymaga za życia twórcy głębokiej tajemnicy. Nazwisko artysty nie może być znane nikomu, więcej, ludzie nie powinni podejrzewać, że zjawiska, które ich zadziwiają, są wyłącznie dziełami sztuki.

Malarstwo, muzyka, poezja tworzą wewnętrzny świat wyobraźni artystycznej. Jest to godne szacunku, ale mniej interesujące niż moje twory. Ja tworzę żywych ludzi. Więcej z tym ambarasu niż z kolorową fotografią. Staranne wypracowanie drobnych elementów, dopasowywanie ich, oczyszczanie, obmyślanie zdolności umysłowych nowo stworzonej postaci, a także konieczność śledzenia, aby postępowała ona zgodnie ze swoją sytuacją — zabierają niemało czasu.

— Nie, nie — ciągnął, dostrzegłszy na mojej twarzy niedowierzanie i przymus — mówię poważnie i wkrótce pan to zobaczy. Jak każdy artysta jestem ambitny i chcę mieć następców; dlatego też, ponieważ wiem, że jutro skończę życie, postanowiłem zawierzyć panu metodę, przy pomocy której osiągnąłem pewne rezultaty.

Ziemia skąpo tworzy nowe odmiany roślin, zwierząt i owadów. Przyszło mi na myśl, aby we wspaniałą rozmaitość natury wnieść nieco więcej urozmaicenia przez stworzenie nowych form życia. Odkrycie nowej odmiany kokuja albo orchidei uwiecznia nazwisko szczęśliwego profesora, tym bardziej mogłem być dumny, skoro udało mi się — nie drogą krzyżowania, jest to bowiem droga natury, ale sztucznie — zmienić cechy gatunkowe poszczególnych osobników z zachowaniem tych zmian w potomstwie. Znalazłem pewną drogę, tak dziwną, choć nieskończenie prostą, że niewątpliwie zdumieje się pan, gdy pana wtajemniczę w swoje odkrycie. Jednakże milczę, aby nieszczęsnych zwierząt nie uczynić pasierbami świata nauki, zabawnymi unikatami: teraz bowiem są one przedmiotem pełnych pietyzmu studiów, zdobywcami sławy dla swoich badaczy.

Stworzyłem pływającego ślimaka z nowymi organami oddechowymi, sześć odmian chrabąszczy, z których jedna wyróżnia się szczególnie, wydziela bowiem wonny płyn; białego wróbla, gołębia-dziobaka, czubatego bekasa, czerwonego łabędzia i wiele innych odmian. Jak zdołał pan zauważyć, wybierałem powszechnie znane, często spotykane gatunki, ażeby jak najszybciej wskazać je uczonym. Dzieła moje zrobiły furorę, za ich autora uważano naturę, a ja czytałem o narządach pływania nowego ślimaka z uśmiechem i czułością do maleńkich stworzonek, których byłem ojcem. W tym czasie, chcąc rozeznać się w zakresie moich możliwości, zacząłem zajmować się tworzeniem ludzi. Umyśliłem ich troje, wprowadzając w życie: „Damę z woalką", znanego panu „poetę Teklina" i „rozbójnika Aspera", co do którego w całym kraju panuje zgodne zdanie: jest to postrach całej okolicy.

Byłoby bezcelową zabawą tworzenie zwyczajnych ludzi, których jest dosyć. Moi powinni byli stać się ośrodkiem powszechnego zainteresowania i wywołać silne wrażenie w tym samym stopniu, co słynne dzieła sztuki; szlak, który zamyśliłem i utorowałem, powinien był głęboko wryć się w serca ludzi.

Dla doświadczenia zacząłem od „Damy z woalką". Pewnego razu u prokuratora sądu najwyższego w D. zjawiła się smukła, młoda kobieta, twarz jej osłaniała czarna woalka. Wyjaśniła, że chce widzieć się z prokuratorem, aby wyjawić mu w tajemnicy okoliczności związane z sensacyjnym procesem pana X, oskarżonego o zdradę stanu. Służący, który poszedł ją zameldować, powrócił, ale dama znikła. Jak się okazało, o tej samej godzinie, tego samego dnia tajemnicza interesantka przyszła z analogicznym oświadczeniem do senatora G., do ministra sprawiedliwości, do ministra spraw wojskowych i do inspektora policji i zewsząd znikała nie czekając na rezultaty swej informacji.

Domysły, jakie powstały w prasie i w społeczeństwie na tle tego niepojętego wydarzenia, przyniosły mi wiele miłych godzin. Gazety brukowe wykrzykiwały o madame K., kochance generała, członka sztabu, który był zainteresowany w skazaniu podsądnego; inni z pianą na ustach głosili, że dama jest chytrym wymysłem konserwatystów przekupionych przez usiłującą zatuszować skandal policję. Trzeci, wymyśliwszy sobie intrygę obcych państw, oskarżali o zdradę rząd i twierdzili, że dama z woalką jest morganatyczną żoną księcia B., piękną kobietą, niebezpieczną dla mężczyzn, niezależnie od pozycji, jaką zajmowali.

Plotka salonowa rozciągnęła oszczerstwo na kobiety światowe i osoby z półświatka; tajemniczej damie zarzucano przekupstwo, rozpustę, intrygi, knowania partii, tchórzostwo i zdradę. Wreszcie opinia powszechna obwołała ją Marianną Czen, na wpółobłąkaną siostrą kapitana Czena, kobietą, której wydawało się, że zawsze i wszędzie zna prawdę.

Przez trzy lata pojawiała się w czterech miastach — unikając wyznaczonych przez nią samą spotkań — pod pozorem różnych, ale zawsze poważnych spraw o znaczeniu światowym. Nikt nie widział jej twarzy, chyba tylko na portrecie zamieszczonym przez nią wraz z własnoręcznym listem w „Heroldzie Paryskim". Oto jej portret.

Opowiadanie Hackera wzburzyło mnie, zacząłem mu wierzyć; było w tym coś podobnego do echa w wąwozie, gdy powracający dźwięk wskazuje głębokość urwiska; takim echem ludzkiej potęgi brzmiała opowieść Hackera.

Podał mi fotografię; trudno byłoby dobrać lepiej twarz wyrażającą tajemnicę: bielała ona twardym owalem, na wpółprzymknięte, prosto patrzące oczy pod wysokim i dumnym czołem; wydawało się, jak gdyby dopiero przed chwilą odsunął się palec od jej zaciśniętych warg.

— Marianna Czen to symbol wszystkiego co ciemne, co kryje się w każdej zawiłej i groźnej dla mnóstwa ludzi sprawie.

— Stworzenie poety Teklina, którego tłumaczem byłem aż do samej jego śmierci, było sprawą trudniejszą. Jak panu wiadomo, jest to pisarz z ludu, a wymagania artystyczne stawiane samorodnym pisarzom nie przewyższają powszechnie tolerowanego poziomu; ich produktywność i sympatie demokratyczne nader często gwarantują im dającą profit popularność.

W redakcjach zaczął pojawiać się nieśmiały wiejski olbrzym proponując wiersze na przyzwoitym jak na człowieka niewykształconego poziomie, zwrócono na niego uwagę, a po roku pisał już znacznie lepiej. Następnie, po kilku imponujących felietonach i artykułach krytycznych o nim Teklin znikł, z rzadka zawiadamiając, że jest w Indiach albo w Sucharze, albo w Australii, z szybkością błyskawicy przerzucając się z jednego krańca świata na drugi. Teklin w dalszym ciągu pisał nader ideowe w społecznym sensie wiersze, jego zdrowa poezja zadowalała szerokie warstwy społeczeństwa, a sława rosła. Zacząłem go tłumaczyć na przeróżne języki i mogę pana zapewnić, że również stałem się znany jako nie najgorszy tłumacz.

Teklin umarł niedawno w Palestro na żółtą febrę. Poeta nawet kiedy się wzbogacił, obchodził się bez służby, był jaroszem i lubił pracę fizyczną.

— Pan żartuje! — zawołałem. — Przecież to niemożliwe!

— Dlaczego? — Hacker zdziwił się szczerze. — Czyżbym nie mógł pisać złych wierszy?

Zamilkł.

Koniec wersji demonstracyjnej.

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej