Kazimierz Laskowski

Szopka nad Szopkami

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY

ZAMIAST PROLOGU.

OSOBY DZIAŁAJĄCE:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

EPILOG

Szopka nad Szopkami

satyra sceniczna

Laskowski Kazimierz

OSOBY

DZIAŁAJĄCE.

AFISZ — transformista muzyczno-społeczny.

TUBA — jego sekretarz

OPINIA WARSZO-SYREŃSKA obywatelka.

SENSACYA jej córka.

BARON SKANDAL-utrzymujący się z własnych funduszów

WIEC, BOJKOTOWICZ - publicyści

PODFILIPSKI - obywatel

PARAGWAJSKI - konsul

HALKA, SALOME - spiewaczki

ASZANTKA — przyszła gwiazda sceniczna.

DULSKA — obywatelka ze Lwowa

FELICYAN — jej mąż

TOSSELLI — muzyk

KSIĘŻNA TOSSELLI - jego żona

DRZYMAŁA — włościanin z Poznańskiego.

POETA

MARYNKA

GOŚCIE- — SŁUŻBA — ORKIESTRA.

Rzecz się dzieje w Warszawie, w salonach Afisza za czasów III Dumy.\

ZAMIAST PROLOGU.

Sztuce noc całą poświęciłem długą.

O świcie dzieło już gotowe... kropka!

"Pawiem narodów byłaś i papugą" —

Motto. A tytuł staropolski: "Szopka. "

Treść: Rzecz się dzieje nad Wisełki strugą...

Akt drugi — salon: ot! taka Europka

W karykaturze... W pierwszym zaś (prologu)

Niziny życia; wiedzy głód na progu!

Mała izdebka. Zmierzch wieczorny. Matka.

Ojciec. W izdebce wieje chłód i nędza...

Za stołem dzieci wybladła gromadka —

Na stole książki, myśli ludzkiej przędza.

Na lewej ścianie zawieszona klatka

Z uczonym kosem. Ptak weselej spędza

Chwile, niżeli obdarte dzieciny —

Gwiżdżąc mazurka z podjęciem kurtyny.

A dziatwa ślęczy.. Abece... Wierszyki...

Katechizm... Dzieje... Rachunki... Przyroda..

Kawałek chemii... Kawałek logiki...

Z azotem, tlenem, "Do młodości oda"...

Podarowane stare podręczniki!

A obok kontrast — pierś gorąca, młoda

Dzieci — chłonąca płonącemi usty

Wiedzę podaną... z grochu i kapusty!

To scena pierwsza. W drugiej jedno z dzieci,

Marynka — idzie po chleb do sklepiku.

I kiedy matka na kuchence świeci —

Wbiega z powrotem za próg pokoiku,

Jak w zachwyceniu do braciszków leci

I obejmuje w radosnym okrzyku: —

— Mamusiu! tato! — woła, klaszcząc w ręce -

Widziałam szopkę! z Chrystusem w stajence!

Tam, naprzeciwko, gdzie to państwo chodzi...

Taka prześliczna! widziałam... jak żywa!

Jak w tej książeczce, co nam dał dobrodziej!

Mamusiu złota! mamusiu poczciwa!

Sprowadź ją tutaj! przecież to nie szkodzi,

Że u nas biedno... Pan Bóg się nie zgniewa!

Własne Dzieciątko chował w domu cieśli!

Każ, każ! mamusiu! żeby tu przynieśli!

Rzecz oczywista, że nie do spełnienia

Prośby dziecięce. Matka im tłómaczy,

Że od tej pierwszej Doby Narodzenia

Na świecie dzisiaj jest nieco inaczej...

Po małej przerwie — żałosne westchnienia,

Iż żadne ślicznej szopki nie obaczy —

Cichną... Mrok gęstszy... Ludzkich piskląt stadko

Pacierz przednocny odmawia za matką.

Scena następna. Noc. Lampki promyki

Nikłe, jak duchy po izdebce łażą...

Ojczysko na noc poszedł do fabryki...

Dziatwa w łóżeczkach śni pod marzeń strażą...

Wiedza... podarte stare podręczniki...

Prześliczna szopka — po główkach się marzą. •

Wtem... kiedy matka i wszyscy zasnęli,

Rojoną szopkę wnosi anioł w bieli!

Słychać, jak gdyby kolendne śpiewanie,

Jak gdyby jakieś rozmodlone echa

Bieżały witać Jezusa na ścianie

Pieśnią, co polska urodziła strzecha...

W izdebce jasność. Na dzieci posłanie

Padła i świeci... Stadko się uśmiecha,

Podnosi główki i patrzy przed siebie,

Ciałko na ziemi mając, duszę w niebie!

Nagle... (tak efekt sceniczny wymaga)

W jasnej izdebce znowu noc głęboka...

Jakiś duch czarny z Aniołem się zmaga...

Kos w klatce gwizdać zaczyna "kekwoka"..

Widzenie znika... Jawy prawda naga

Spędza zachwyty z dziecięcego oka...

Akt drugi... Ten już ocenić potrafisz

Sam czytelniku! Salon pana Afisz!

OSOBY DZIAŁAJĄCE:

AFISZ — transformista muzyczno-społeczny.

TUBA — jego sekretarz.

OPINIA WARSZO-SYREŃSKA — obywatelka.

SENSACYA — jej córka.

BARON SKANDAL — utrzymujący się z własnych funduszów

WIEC, BOJKOTOWICZ — publicyści

PODFILIPSKI — obywatel.

PARAGWAJSKI — konsul.

HALKA, SALOME — śpiewaczki

ASZANTKA — przyszła gwiazda sceniczna.

DULSKA — obywatelka ze Lwowa.

FELICYAN — jej mąż.

HESIA — jej córka.

TOSSELLI — muzyk.

KSIĘŻNA TOSSELLI — jego żona.

DRZYMAŁA — włościanin z Poznańskiego.

POETA.

MARYNKA.

GOŚCIE — SŁUŻBA — ORKIESTRA.

Rzecz się dzieje w Warszawie, w salonach Afisza, za czasów III Dumy.

Scena I.

(Obszerny salon. Na ścianach wieńce, fotografie, portrety,Na lewej stronie na podwyższeniu fortepian. Wprost drzwi salon podobnie umeblowany. Na prawo przedpokój oświetlony. Nad drzwiami wejściowemi zawieszona symboliczna Szopka. Przy podniesieniu kurtyny przez scenę przebiega dyabeł staje przed dwoma figurkami z gipsu "Sztuki" i "Artyzmu" uderza je, chichocząc:

"Sztuka — w pysk!

Artyzm — w pysk

Byle handel

Byle zysk!.

Wszystko na targ;

Sława... ból...

Blaga — pani,

Głupstwo — król!

Byle handel,

Byle zysk —

Sztuka w pysk!

Artyzm w pysk!

Znika w przedsionku. Z drugiego pokoju wychodzi ubrany we frak Afisz z sekretarzem Tubą).

AFISZ (do Tuby ukazując na fortepian).

Panie Tuba! przynieśno klucz... (po namyśle) wiolinowy...

I przyszykuj instrument... Niech będzie gotowy!

(spogląda na zegarek)

Dziewiąta już! Doprawdy, że cierpliwość tracę!

Wszystko na mojej głowie! Za co ja wam płacę?

Śpiesz się pan! bo niewiele pozostało czasu

TUBA (kłaniając się nizko).

Możeby, dyrektorze... przynieść klucz od basu?

Będzie głośniej...

AFISZ (gniewnie).

Co?

TUBA (nieśmiało).

Rada życzliwego sługi.

By uniknąć omyłki...

AFISZ (po namyśle).

Weź jeden i drugi

Tylko prędko!

(Tuba wychodzi. Po chwili wraca i otwiera fortepian. Przez

ten czas Afisz rozgląda się po salonie, poprawiając wiszące

na ścianie wieńce i fotografie).

Hej woźny! Co to jest bałwanie?

Czemu portret Moniuszki na frontowej ścianie?

Mówiłem tyle razy! Nie masz miejsca w kącie?

Zdejm! Portret pana Griega zawiesić na froncie...

(wożny wypełnia rozkaz)

A wieńce? ośle jeden! Szarfy poplątane

Rozepnij, żeby całą osłoniły ścianę...

Nie tak! Powtarzać muszę każdego wieczora

Najprzód ten... co go dała pani Izadora...

Obok... tu... z białą szarfą od pana Mascagni...

Tu portret (żegna się) "nieboszczyka!" Cymbały! bałwani!

Ileż razy was będę musiał uczyć tego?...

(wskazując)

Pana Anzelmi przybliż do Battistiniego...

Teraz wieniec z "Jadwigi" obok pana Griega...

Nie ten... nie ten... idyoto! nie wiesz, co, "Jadwiga"?

(Podbiega i pokazuje palcem na napis)

(z gniewem)

Czytajże!

{wybuchając)

Tacy ludzie za woźnych się godzą!

TUBA (wstając od fortepianu i pokazując dwa klucze)

Już panie dyrektorze! oba dobrze wchodzą...

AFISZ (do Tuby)

Chodź-no pan tu dopomódz...

(do woźnego)

Wynoś się cymbale!

(woźny wychodzi)

No? jakże? co?

(wodzi okiem po salonie)

TUBA (zacierając ręce)

Bajecznie! przepysznie! wspaniale!

Już to, po prawdzie mówiąc; panie dyrektorze,

W kronikach można pisać o takim wieczorze...

AFISZ (z zadowoleniem)

Robię wszystko, co mogę! Popraw pan firanki...

(Tuba poprawia)

Ale... ale... a propos... Czyś pan posłał wzmianki

O dzisiejszem przyjęciu?...

TUBA (lękliwie)

Jeszcze nie zdążyłem...

AFISZ (chwytając się za głowę)

Wszystko na mojej głowie! A co? nie mówiłem...

Nie napisał...

(przedrzeźniając)

Nie zdążył... przeciążony pracą..

Na co ja pana trzymam?! Za co płacę? za co?

TUBA (nieśmiało)

Przepraszam dyrektora... taka bagatela...

AFISZ (w uniesieniu)

Ba-ga-te-la! Pan mi to mówić się ośmiela?

Pan do mnie? Pan mnie będzie udzielał nauki:

Co? jak? gdzie zrobić trzeba dla rozwoju sztuki?

Pan to mówi? Pan do mnie? Panu to nieznane?

Pan nie wie, co kosztują rocznie "nadesłane"?

A "passe-partout?" a loże udzielane gratis?

Siadaj pan i bierz pióro!. Dosyć tego... satis!

(Tuba wykonuje rozkaz)

Siadaj pan! Jeszcze złożą... Ja sam podyktuję...

(do siebie)

Wszystko na mojej głowie... a... już nóg nie czuję!

(dyktuje)

"Sursum corda! Chociaż cisza

Polityczna wszystko gnębi —

 Wczoraj salon p. Afisza

Zapełniony był do głębi!

Cały wielki świat Warszawy

Od Nalewek po Aleje!

Nasza Wiedza, nasze Sławy,

Nasze Piękno, nasze Dzieje!

Wszystko — co na wysokości,

To co było, lub jest gwiazdą!...

Zgromadziło z gościnności

Staropolskiej znane gniazdo!"

(po chwili pytająco)

Masz pan "gniazdo"?... To teraz wymień kilka osób,

Co ważniejszych, gdyż wszystkich wyliczać nie sposób.

(dyktuje)

Państwo Dulscy... Aszantka...

Nie zapomnij "Księztwa"...

TUBA.

Jakich?

AFISZ (gniewnie)

Jakich? doprawdy, to szczyt niedołęztwa!

Księztwa... Tosseli!

(ukazuje na stojący w pośrodku salonu fotel, ozdobiony

mitrą książęcą).

Patrz pan!

(łagodniej)

Co? Piękna korona?

Mój pomysł! Na tem krześle będzie siedzieć "ona"!

Pisz pan: "Księztwo Tosseli"...

Teraz kończąc wzmiankęDodaj:

(dyktuje)

"miłą Warszawa miała niespodziankę,

Kiedy nagle orkiestra mazura zagrała

I do salonu wkroczył chłop polski... Drzymała!

TUBA (przerywając pisanie)

Drzymała?

AFISZ.

Tak! Drzymała!

TUBA.

Panie dyrektorze!

Odpisał, że przyjechać nie chce i nie może...

Właśnie przed chwilą z poczty...

AFISZ (wybuchając)

Nie chce... Co to znaczy?

Cham jakiś! niech mi się pan jaśniej wytłomaczy...

Znowu jakaś intryga! Przyrzekłem sto marek,

Koszta i pamiątkowy "od Polek" zegarek...

(z pasją)

Nie przyjmuję tłomaczeń... Ma tu być i kwita!

TUBA (podaje list)

To niechże pan dyrektor z łaski swej przeczyta...

AFISZ (wyrywając list)

Nie chce... To mistrz Tosseli nie odmówił Księżnej,

A on nie chce! Patrzcie go... bohater siermiężny!

(czyta urywkami zżymając się)

"Jo nie na to zrobił wóz,

zebym go na pokoz wióz...

jo nie na to zrobił wóz!

jo no pokoz, jo na targ

nimom naszych bólów, skarg,

jo swą bidą nie handluję...

a kto ciekaw onej biedzie,

to niech do nas na gront zjedzie!

niech tu z nami powaruje.!

(oddycha ciężko)

Jo nie cygon, ani żyd.

a zwyczajny chłop od roli.

mnieby było żywnie wstyd

pokazywać to, co boli!

Ni mi wola, ni mi mus...

"Jo nie na to zrobił wóz,żebym go po świecie wióz.

(po chwili pytająco)

Masz pan "gniazdo"?... To teraz wymień kilka osób,

Co ważniejszych, gdyż wszystkich wyliczać nie sposób.

(dyktuje)

Państwo Dulscy... Aszantka...

Nie zapomnij "Księztwa"...

TUBA.

Jakich?

AFISZ (gniewnie)

Jakich? doprawdy, to szczyt niedołęztwa!

Księztwa... Tosseli!

(ukazuje na stojący w pośrodku salonu fotel, ozdobiony

mitrą książęcą).

Patrz pan!

(łagodniej)

Co? Piękna korona?

Mój pomysł! Na tem krześle będzie siedzieć "ona"!

Pisz pan: "Księztwo Tosseli"...

Teraz kończąc wzmiankęDodaj:

(dyktuje)

"miłą Warszawa miała niespodziankę,

Kiedy nagle orkiestra mazura zagrała

I do salonu wkroczył chłop polski... Drzymała!

TUBA (przerywając pisanie)

Drzymała?

AFISZ.

Tak! Drzymała!

TUBA.

Panie dyrektorze!

Odpisał, że przyjechać nie chce i nie może...

Właśnie przed chwilą z poczty...

AFISZ (wybuchając)

Nie chce... Co to znaczy?

Cham jakiś! niech mi się pan jaśniej wytłomaczy...

Znowu jakaś intryga! Przyrzekłem sto marek,

Koszta i pamiątkowy od Polek zegarek...

(z pasją)

Nie przyjmuję tłomaczeń... Ma tu być i kwita!

TUBA (podaje list)

To niechże pan dyrektor z łaski swej przeczyta...

AFISZ (wyrywając list)

Nie chce... To mistrz Tosseli nie odmówił Księżnej,

A on nie chce! Patrzcie go... bohater siermiężny!

(czyta urywkami zżymając się)

"Jo nie na to zrobił wóz,

zebym go na pokoz wióz...

jo nie na to zrobił wóz!

jo no pokoz, jo na targ

nimom naszych bólów, skarg,

jo swą bidą nie handluję...

a kto ciekaw onej biedzie,

to niech do nas na gront zjedzie!

niech tu z nami powaruje..!

(oddycha ciężko)

Jo nie cygon, ani żyd.

a zwyczajny chłop od roli.

mnieby było żywnie wstyd

pokazywać to, co boli!

Ni mi wola, ni mi mus...

"Jo nie na to zrobił wóz,

zebym go po świecie wióz.

Jo na handel, jako wy,

nimom szczerej chłopskiej łzy.

(odsapnąwszy)

Powiadacie — polityka...

U mnie jedna: brona, pług,

kosy, cepy, a motyka...

U mnie moja polityka:

ostać, gdzie nas posiał Bóg!...

Choćby przyszło sprzedać duse.

jo się z grontu nie poruse!

(pada na fotel, podaje list Tubie, aby dokończył czytania)

Jo gospodarz z gospodarzy...

Tu mi przewóz, tu mi wóz!

"My od Piasta tu na straży...

Tu mi wola, tu mi mus!

Niechta, komu chęć, wędruje...

ja swym bólem nie handluje!

Jo nie na to zrobił wóz,

zebym go na pokaz wióz!"

AFISZ (chwytając się za głowę)

Słabo mi!

(Tuba nalewa szklankę wody i podaje Afiszowi)

Mniejsza zresztą o jednego chama,

Ale taka wyborna, na dobie, reklama!

Pół Warszawy-by przyszło... Znowu ta migrena...

TUBA (podając flakonik do wąchania)

Gdyby wcześniej... możnaby wypisać... Hardena...

Także bardzo na czasie...

AFISZ (z zadowoleniem)

Wiesz... nie zła myśl wcale...

Wiesz... zrobim sobie taki koncert w karnawale...

TUBA (poddając)

Z mistyką?...

AFISZ.

Oczywista! ze względu na panie

Wieczór mistyczny... te tam sprawy na ekranie;

Będzie pełno! co? prawda?

(zapalając się)

Zaciemni się salę...

Wypiszemy Hardena choćby w karnawale...

Ale teraz co począć? Radź, proszę, mój Tuba...

A to kompromitacja! chyba zalał czuba.. -!

Już się o tem pisało... Co opinja powie,

Że byle chłop odmówił mnie... mnie Afiszowi?

A to kompromitacja!

(wstaje z westchnieniem)

Wpadliśmy w kabałę...

(Namyśla się, pociera czoło. Po chwili spoglądając na Tubę)

Wiesz co? Tyś z Poznańskiego... Zrób się na Drzymałę!

Co ci to szkodzi? Zrób się...

(klapie go po ramieniu)

Grywałeś na scenie...

Ratujże sytuacją! a ja to ocenię!

(przyglądając się)

Nawet jesteś podobny... dam ci fotografię..

(Idzie do biurka. Daje fotografie

Ja ci się ze swej strony odwdzięczyć potrafię...

TUBA (nieśmiało)

Trzebaby zgolić brodę...

AFISZ (sięgając do kieszeni)

Przyjmij na golarza...

(patrząc na niego)

Masz nawet coś z wiejskiego w sobie gospodarza...

TUBA (kłaniając się)

Kiedy nie wiem, choćbym snę do tej roli nadał,

Co mam mówić?

AFISZ

Co? Zgoła nic nie będziesz gadał!

Kiedy cię zameldują...

(bierze go pod rękę )

Ja sam cię wprowadzę,

Przedstawię... potem tutaj na krześlę usadzę...

I będziesz siedział... potem... Wiesz co? mam myśl nową!

Możebyś co zaśpiewał na nutę ludową?...

Kujawiaka... oberka... albo kuplet jaki

Na niemców... chociaż lepsze będą kujawiaki!

A na końcu — bo u nas zawsze tańce wolą —

Zatańczysz obertasa... Zgoda?

TUBA

Solo?

AFISZ

Solo.

Byłeś tylko podrygał...

TUBA

Już wyszedłem z wprawy...

AFISZ

Mój drogi! nie oponuj! poświęć się dla sprawy...

(całuje go)

No! no! jakoś to będzie! Spiesz się! Siadaj w sanki.

Ogól się, a po drodze daj w redakcjach wzmianki...

Spiesz się! wracaj...

(patrzy na zegar)

Już późno już ktoś z gości idzie!

(popycha go z lekka)

Nie zapomnę w jak wielkiej pomogłeś mi biedzie...

(Tuba wychodzi bocznemi drzwiami)

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EPILOG

Niedostępny w wersji demonstracyjnej