Bolesław Londyński

WYBÓR DEKLAMACYJ I MONOLOGÓW II

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PRZEZ SZPARY

KOMEDYANCI.

JAWNOGRZESZNICA.

POTĘPIONY.

BODAJ TO U NAS...

JA I ONA

POEZYA CZYNU.

NARESZCIE SAMI!

ACH, TE PANNY!

NIE! NIE MOGĘ DEKLAMOWAĆ.

DO PEPY.

MIŁOŚĆ.

ŚMIECH.

BEZ APELACYI.

REGATY

NIEOMYLNY ŚRODEK.

KOŁYSANKA

KARNAWAŁ.

KRÓLEWNA Z ZA MORZA

CYRANO DE BERGERAC.

ŻYD.

W OBRONIE GRECY

WIĘC POWIEM...

FLIRT.

PIEŚŃ PIERWSZA.

PIEŚŃ DRUGA.

PIEŚŃ TRZECIA.

NOWA INTRYGA I MIŁOŚĆ

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

SCENA VI.

Scena VII.

SCENA VIII.

Scena IX.

Scena  X.

Scena XI.

Scena XII i ostatnia.

WYBÓR DEKLAMACYJ I MONOLOGÓW

Zeszyt 2-gi.

Londyński Bolesław

PRZEZ SZPARY

Widziałem — ukradł. Milczeć mi każe

Interes własny, strach i rozwaga!

zgłoszę winę — toć go obrażę,

Wszak go piętnować każdy się wzdraga!

Mam-że być śmiałkiem i zerwać maskę

Z tego wpływowca? Mamże ofiary

Rolę grać pierwszy? Dzięki za łaskę!

Ja wolę patrzeć przez szpary!...

Cóż, że szafuje czcią i honorem!...

Fakt ten ja muszę trzymać w sekrecie,

On ma powagę w pieniężnym świecie,

Stronnictwo własne — jest dyrektorem!...

Ma wpływ na giełdzie, ma dom wspaniały,

Ma żonę młodą, ma i metresę...

To zacny człowiek! woła świat cały:

Świat wie: on pełną ma kiesę!...

A jednak — ukradł... Sam byłem świadkiem

Jako podwładny... Widziałem wczora,

Jak się do księgi zbliżył ukradkiem,

Cyfry podskrobał, i dyrektora

Lica występkiem srodze oszpecił.

Ha! dreszcz mnie przejął! Chciałem oszusta

Stropić!... Okrutny gniew we mnie wzniecił!!

Lecz wkrótce zamknął mi usta!..

Zląkłem się! Bowiem arogant dumny,

Widząc, że patrzę nań niezbyt skromnie,

Wnet przystąpiwszy wraz z księga do mnie,

Kazał zsumować szereg cyfr tłumny.

Zmilkłem jak trusia; porwałem pióro,

Gniew i szyderstwo, jakby przez czary

Znikły mi z twarzy — i choć ponuro

Patrzę nań dotąd przez szpary!

Przez szpary!... Stara maksyma życia!

Mnie ona dzisiaj od nędzy zbawia

Mnie, co grom radbym dobyć z ukrycia

Na tolerancję bezprawia!

Ale..... dyrektor... Szef biura mego,

Ale... świat... kiesa... Licho nadało!

Niech od pokusy bogi mnie strzegą,

Ukradł — mieć musiał za mało!

Tak! Tolerujmy złe, gdy nie szkodzi

Naszym widokom, korzyści naszej,

Niech cudza krzywda nas nie obchodzi,

Niechaj nas nędza cudza nie straszy!

Dyrektor ukradł!... Oblekam w rymy

Ten dyrektorski czyn nie do wiary,

Lecz się trzymając starej maksymy,

Patrzę nań dotąd — przez szpary.

KOMEDYANCI.

Dziad siedział przed kościołem, a Jan szed ku niemu

Jan, słynny bogacz w mieście, znany nic jednemu

Pałaców ma aż cztery i grosza nie mało,

Dorobkiewicz!... Dziadostwo dobrze Jana znało

Sknerą był, ale bogacz — możeć brzęknie trzosem..

— Wielmożny!... Jaśnie!... pomóż — ryknął dziad z patosem,

Litościwa osobo — spójrz na moje rany,

Chromy jestem i ślepy i wiekiem sterany

Daj grosik — toć dla ciebie grosik nic nie znaczy!

Lecz Jana nie poruszył ten wybuch rozpaczy

Szedł precz, jak głuchoniemy. Wtem, z za węgła dama

W powozie zajechała, a z nią stara mama,

Jan zbladł, ktoby spojrzał, dostrzegł by w nim drżączkę

Wszak Jancio konkurował o damy tej rączkę

A raczej o miljonik, co w posagu miała!...

Matka, stara bigotka, ryk dziada słyszała,

A nuż dziewkę, zbuntuje! Hola mościa pani!

Jan wraca i dziadowi dukat składa w dani!

Dziad zgłupiał, lecz gdy państwo cedzili "bonżury" —

W jedną rękę wziął torbę, a w drugą kostury

I umknął do szyneczku, rzeźki i zdrowiutki,

By zalać ogłupienie całym garncem wódki.

Gdy dwie damy, po chwili, znalazły się same,

Rzecze córka z uśmiechem, patrząc się na mamę:

— Jan głupi dał dziadowi całego dukata!

Nie wie, że zbankrutował twój mąż, a mój tata.

Natomiast, gdy Jan został również sam, tarł dłonie:

Dukata swego znajdzie w posagu miljonie....

* * *

O ludzie, komedyanci!... Chcąc żywot mieć znośny,

Przyjęliście za zwyczaj — system nader sprośny:

Piotr kadzi Ignacemu, gdy ma wtem interes,

Z żydem szlachcic zapija szampana lub cheres

I w brodę go całuje, gdy mu rubli trzeba

A wszyscy szydzą wzajem, dla szczęścia lub chleba.

Stara baba pociesznie resztki sił wytęża,

Byle złapać na wdzięki młodziutkiego męża

Ksiądz udaje bigota, żołnierz — bohatera,

A każdy się sumienia i serca wypiera,

Byle tylko przez czelność, obłudę i blagę.

Utrzymać jaką taką w życiu równowagę...

Gdybyż w walce tej wiecznej o spokój i złoto

Jacek nie brnął w nonsensy, a Protazy w błoto.

Gdyby droga wzajemnych ustępstw i obłudy

Nie wiodła nad otchłanie przesytu i nudy,

Gdyby Gaweł dla siebie nie stawał się katem,

A Pawła komedyanctwo — okropnym dramatem —

Wtedy drwijcie ze siebie, szydźcie, co się zmieści,

Ty, fałszu wyuzdany, ty, wdzięku niewieści.

Ty, cnoto i ty, grzechu — brnijcie w przepaść blagi.

Mości Janie bogaczu i ty, Procie nagi...

Lecz gdy licha komedya zdradza podłość tylko,

Gdy jesteś ladacznicą, figlarna Emilko,

A łotrem ty świętoszku, Lolu, mamy synku, —

Gdy każde z was pochwycić da się na uczynku,

Gdyście słabi i wątli i nędzni aktorzy,

Niech satyra was zeprze z życiowych bezdroży!

JAWNOGRZESZNICA.

Jawnogrzesznicą jesteś, panno Seweryno.

Twe nadobne siostrzyczki w szale uciech giną.

Filuteryą kaptując tłum złotej młodzieży:

Ta oczęta przewraca, owa ząbki szczerzy,

Tamta, choć w wacie cała, choć o kształtach szczapy..

Wymową zmniejszać umie trzos ślepca — Satrapy,

A ty, piękna i młoda i kształtna jak Juno.

Ty, cobyś mogła sięgać po cesarskie runo,

Po mitry i korony, w aureoli cnoty,

Ty wyszydzasz pokusę, drwisz z blasku pozłoty,

I wybladła biedaczka dla marnego życia,

Mordujesz dniem i nocą maszynę do szycia!...

Naiwna. Wierzysz w przyszłość, w losów zmiłowanie,

Myślisz, że przed twą chatką na koniku stanic

Rycerz, z czarnym wąsikiem i sercem na dłoni,

Że powie: Sewciu, kochaj. Szabelką zadzwon.

I porwie ukochaną het — het na kraj świata!...

O grzeszy... jawnie grzeszy twoja myśl skrzydlata!

W pomroku zapomnienia, brniesz, biedna dziewczyno,

Dziś cnota nie popłaca, w cnocie ludzie giną,

Za złudnym dziś nie warto gonić ideałem:

Kupcz, póki możesz kupczyć pięknem młodem ciałem,

Sercu nakaż milczenie, póki drga krew żywa!

A znajdą się rycerze i będziesz szczęśliwa!!

* * *

Jawnogrzesznicą jesteś i ty, pani matko,

Co choć ci Jaś się kłania znacząco i gładko,

Jaś- — ten student przystojny, chłopak co się zowie,

Z rumieńcem, który zdradza w nim siły i zdrowie,

Z piersią, iście stalową, Jaś szeroki w barach —

Ty siedzisz zamyślona o życia ciężarach,

O dziatkach swych i mężu, uczonym tyranie,

Chłodem zbywając Jasia czułe oczkowanie!

Wstydź się pani, zaprawdę! Wszak twoja sąsiadka,

Ta wzorowa napozór i żona i matka,

Ta cna obywatelka, kraj swój miłująca,

Toż, jak mi tajemnice, zdradziła służąca,

Trzech chłopców potajemnie przyjmuje u siebie!!

Boć to i dobrodziejstwo. Trza ulżyć potrzebie

Młodych ludzi, co siłę zdradzają rumieńcem!..

Więc dalej, pani matko! Zrob Jasia swym ieńcem,

I ogrzej pierś zmartwiałą przy boku kochanka...

A choć męża przerazi taka niespodzianka,

Choć dziatki pójdą w życie chropowatym torem,

Rychło zwalczysz opinię sprytem i pozorem!

O! Ludzie dzisiaj bardzo są wyrozumiali,

Zwłaszcza, gdy Jaś jest silny i pierś ma zestali,

A mąż twój całe życie spędza w bibliotece...

Więc pani, nie grzesz jawnie i rozpocznij hece.

Dziwię się wam, zaprawdę, panienki i panie,

Co uczciwość stawiacie na najpierwszym planie,

Coście nawet gotowe odstąpić od mody,

Od zwyczajów wszechświata, od szałów swobody,

Od pokątnych miłostek- niewierne naturze —

Dziwię się, że w kajdanach, w wstrętnej klauzurze,

Przy pracy, przy ognisku domowem, wśród nudy,

Pijąc wodę miast wina, jedząc rosół chudy,

Zamiast smacznych frykasów z chłopcem w gabinecie;

Dziwię się, że w tej cnocie długo trwać możecie!...

Spójrz na męża, Hortensjo, — toż to safandułą!...

Swemu panu się przyjrzyj i ty, Zofjo czuła —

Wszak on ci wkrótce z nędzy myć każe podłogi!!

Hola! Czas już w ruch puścić pantofle i rogi,

A usteczka umoczyć w kielichu rozkoszy!

Mrzonkę zmień w rzeczywistość, niech ci snów nie płoszy

Bojaźń, albo zasada, kwiaciareczko Maniu!

Pośpieszaj w otchłań uciech, wierna powołaniu,

Pogardź nędzą, co czelnie cnotą poniewiera,

Zagnij parol na starca, byle milionera,

I z poddasza się przenieś na jego salony.

Ukorzy się przed tobą świat, lubo zgorszony,

A śmiejąc się serdecznie z milionera fryca,

I ja wołać nie będę, żeś... jawnogrzesznica!...

POTĘPIONY.

SATYRA OBYCZAJOWA.

Jan sobie życie odebrał. — At, dudek!

Wydano wyrok bez żadnych ogródek,

Nosy, krwią trupa, jak wonią kamfory

Łechtane chwilkę, podszczuły ozory,

A młyn poswarek, zdań, szykan bez celu,

Na proch starł ciało pod ostrzem skalpelu.

Kumoszki próżno swe mózgi siliły,

Czy miał Jan rację tak zejść do mogiły,

Westchnąwszy tylko — bądź zdrów, głupi świecie!

Ho głupim zwał go napewno. Tak! — Przecie.

Szewcy zaś, którym ubyła nóg para,

Jęli wyrzekać, że poszła w kąt wiara,

Że niemasz sensu w tym całym postępie,

Lichwiarze dzioby garbate, jak sępie,

Pod lisie chwosty ukryli cożywo,

Tak rezygnacja im zda się straszliwą!

Ha! śmierć ma w sobie, szatańskie zwierciadło!

Niejedno może sumienia odgadło

Swój własny koniec w podszepcie tym Jana..

Cóż że tam rzesza zeń drwi kawiarniana,

Że ktoś, polityk, udając Bismarka,

Na niedołęztwo, na hartu brak sarka!

Cóż, że ktoś inny dorzuca z humorem,

Że świat powinien być restauratorem

I dla biedaków mieć wyszynk swój gratis.

Całe consilium tych zdań facultatis,

Wybranych z księgi życiowych kodeksów,

Na świeżej trumnie złożyło krzyż z kleksów.

Nikt nie rozwiązał pytania, czy Zbrodzień

Miał możność patrzyć na słońca blask codzień,

Gdy wzrok mu ćmiła złowroga moc duszy,

Jęk utrapienia, katusza katuszy!

Nikt się nie spytał go wczoraj, za życia,

Czy jest okrętem w przededniu rozbicia...

Nikt z nas nie przeczuł, że tu, między sobą

Mamy szaleńca, co jutro żałobą

Mgły pookrywa, a cichy szept brzozy

Zmieni swym zgonem w okrutny płacz zgrozy!

Ot, uciekł dudek!... Mógł żyć! Ha, zapewne.

Nędzarz, chciał znaleźć tę z bajki królewnę. —

Miłość współbraci, a znalazł cóż — głazy!

Mógł tłuc. Ha, prawda!... Tak, prawda, sto razy...

BODAJ TO U NAS...

Bodaj to u nas, na Parnasie!...

Miłość, jak potok, płynąć zda się.

W tobie i we mnie,

Nurt jej wzajemnie

Po sercu krąży i po głowie:

Kochamy się, jak kochankowie.

Raz - wprawdzie, bratnie czcząc zasługi,

jednemu... buty uszył drugi, —

I cóż, że piewca

Zeszedł na szewca?

Godności orła czyż ubliża.

Gdy nieraz się w padoły zniża?

Nie, nie!... to wyraz wszak miłości!...

Wierzajcie, — ten, co dzisiaj pości,

Z kolei swojej,

Kurtę mu skroi,

I obaj w równym staną rzędzie!

Ów szewcem jest, ten — krawcem będzie!

Bo serce wieszcza... Ale co tam!

Jednego wciela... hipopotam...

Ów w wielkiej wenie,

Dorówna... hyenie!

I cóż — tem ich się Muza pasie!...

Bodaj to u nas, na Parnasie!...

JA I ONA

SEPTYMY.

I.

Była dziewczyna raz!... gdy powiem,

Że ładna... śliczna!... I cóż z tego?..

Takich pełniutką sieć wyłowim

Z odmętu wielkoświeckiego.

Ba!... Zaciężyła mi ołowiem,

Aż utraciłem własne ego!...

Przetom ją wspomniał i — opowiem.

II.

Słuchajcie! Bez kapeczki blagi,

Nieomal zwać ją mogłem świętą...

Powiewną heroiną Sagi,

Na mlecznej drodze gwiazd poczętą..

Dobroci takiej szczerej, nagiej

Nie masz! Śpiewajmy jej memento !

Ot, i ja szukam... równowagi.

III.

Znacie wy serce, gdy bezwiednie

Wypełznie z tajemniczej norki,

I... "tik-tak" zacznie - ciszej we dnie,

Głośniej, gdy przyjdą te wieczorki,

Te księżycowe, — gdy myśl rzednie,

A napęczniałe niby korki —

Rosną... pragnienia — niepowszednie?

IV.

Te ciche, lube rozhowory?...

Uprzytomnijcie... wspomnieniami!

Był gaj, był strumień, zdala bory,

Których fiolet rozbój mami...

I był — zachęta mrzonki chorej —

Złocisto-szary mrok. My — sami!...

Ja student — student do tej pory!

V.

Kiedy się złączą dwa "tik-taki"

W jedną melodyę słów dobroci.

Słowik wzlatuje wnet na krzaki;

Lecz cudnych jego trylów kroci,

Różnorodności wielorakiej

Nie słyszą serca! Każde psoci,

Głusząc melodye zawadyaki.

VI.

— Kochasz mnie? — "Kocham" — O aniele!

O ty wybranko mojej duszy! —

Znacie te słowa, przyjaciele?

Szept, szepcik: "Kocham!" Głazy skruszy!

I rozśpiewały się minstrele...

Pieśń mi spłynęła, bez katuszy,

Chwalbą!... Jak słowika trele!

VII.

Owóż sielanka! Poźniej — Janek,

Braciszek — typ przeszkody wiecznej...

Na ganku ruch, brzęczenie szklanek,

Z tem biciem serc w muzyce sprzecznej,

Potem — w przedsmaku niespodzianek,

Jak raz zaprasza Janek grzeczny,

By z gaju — z gaju przejść na ganek!

VIII.

Idę, ach, za nią! Za mną troski,

Takie natrętne, uporczywe!

Pod samym gankiem, pan Wistowski

Sąsiad, poprawia szkapie grzywę,

By sprezentować ją mej boskiej

Wybrance ducha!... Rany żywe!...

Poślubił ją, a z nią — dwie wioski!!

IX.

No i uwierzcie w dobroć, w "kocham" ciche,

Z pobudek serca wytlenione!

Wykreślcie z niej interes, pychę,

I czcijcie piękno jak mamonę,

A potem — wydarzenie liche —

Sąsiad porywa ją za żonę,

I smokcze w dziób, jak... Piast Rzepichę!

X.

Casus fatalny — nie ma sprzeczki.

Zostałem... przyjacielem domu?

Fi donc Jam polak! — Cztery beczki

Starego miodu pokryjomu

Wypił mój robak!.. Panieneczki,

Kłamczuchyście, bez szczypty sromu!..

. . . . . . . . . . . . . . .

Taką historya mej dzieweczki.

Koniec wersji demonstracyjnej.

POEZYA CZYNU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NARESZCIE SAMI!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ACH, TE PANNY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIE! NIE MOGĘ DEKLAMOWAĆ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO PEPY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MIŁOŚĆ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚMIECH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BEZ APELACYI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

REGATY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIEOMYLNY ŚRODEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOŁYSANKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KARNAWAŁ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRÓLEWNA Z ZA MORZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CYRANO DE BERGERAC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻYD.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W OBRONIE GRECY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIĘC POWIEM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FLIRT.

PIEŚŃ PIERWSZA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ DRUGA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ TRZECIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOWA INTRYGA I MIŁOŚĆ

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena  X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII i ostatnia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej