Syrokomla Władysław

WYBÓR POEZYI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

HYMN DO NAJŚWIĘTSZEJ PANNY W OSTREJ-BRAMIE*).

HYMN DO P. JEZUSA NA ŚNIPISZKACH W WILNIE.

DOLA.

LIRNIK WIOSKOWY.

I.

II.

III.

IV.

ŚMIERĆ SŁOWIKA.

NIEPIŚMIENNY.

I.

II.

III.

GARŚĆ PSZENNA.

I.

II.

III.

IV.

V.

MIŁOŚĆ OJCZYZNY.

LALKA.

POCZTYLJON.

SOSNA.

KRADZIONE.

KAPRAL TEREFERA I KAPITAN SZERPENTYNA.

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

XVIII.

XIX.

XX.

XXI.

XXII.

XXIII.

XXIV.

XXV.

XXVI.

XXVII.

XXVIII.

XXIX.

XXX.

XXXI.

NAPOLEONISTA.

STARY KAPRAL.

KRUK.

KORALE.

GAWĘDA O BOCIANIE.

I.

II.

III.

IV.

KSIĘGARZ ULICZNY.

ZA WCZEŚNIE.

DUMANIE POETY.

WYBÓR POEZYI

Syrokomla Władysław

HYMN DO NAJŚWIĘTSZEJ PANNY W OSTREJ-BRAMIE*).

Marjo, Bogarodzico,

Matko cierpiących nędzarzy,

Co nad Jagiełłów stolicą

W bramie stanęłaś na straży!

Spojrzyj na tłumy skruszone,

Co klęczą u stóp tej bramy:

Matko! pod Twoją obronę

Ż pokorą się uciekamy.

Niebiosów wysokich Pani!

Spojrzyj na rodzaj człowieczy:

Oto na sercu znękani,

A któż ich boleść uleczy?

Tyś miała serce zranione,

I żal Twój też nie miał tamy.

Matko! pod Twoją obronę

Z pokorą się uciekamy.

Oto kalecy i chorzy

Żebrają litości Twojej.

A któż im siły pomnoży?

A któż im rany zagoi?

W Twej łasce cudem natchnione,

Uzdrawiające balsamy.

Matko! pod Twoją obronę

Z pokorą się uciekamy.

Oto grzesznicy skalani,

Co się rozstali z nadzieją,

Na święte oblicze Pani

I oczu podnieść nie śmieją.

Rozpal ich serca zziębione,

Niech grzechu oczyszczą plamy!

Matko! pod Twoją obronę

Z pokorą się uciekamy.

Kiedy nas klęska dotyka,

Wstaw się do Syna życzliwie,

Błogosław pracy rolnika,

Błogosław plonom na niwie,

Błogosław litewską stronę

Z wysokiej baszty Twej bramy!

Matko! pod Twoją obronę

Z pokorą się uciekamy.

*) Ludwik Kondratowicz ur. w r. 1823, na Litwie, umarł w Wilnie w r. 1862. Pisał pod pseudonimem (przybranem nazwiskiem) Władysława Syrokomli.

HYMN DO P. JEZUSA NA ŚNIPISZKACH W WILNIE.

Z Ojcem Przedwiecznym stolicę dzieli,

Na twarz padają przed Nim anieli,

Na Jego imię piekło się trwoży:

Oto Syn Boży.

Obarczon krzyżem, w koronie z cierni,

Dręczą go ludzie niemiłosierni,

Krew płynie z czoła, łza tryska z powiek:

Oto jest człowiek I

Ty, który ludzkość wziąłeś w Twą pieczę,

Na krzyż przybity, Boże-Człowiecze!

Wnijdź nam do serca, niech się w niem zbudzi

Miłość dla ludzi.

A gdy w naszego życia zawodzie

Krzyż nas obarczy, a cierń ubodzie —

Godnie przebywać drogi cierniste

Pomóż nam, Chryste!

DOLA.

W oczach ciemno, serce boli,

I zapłakać chce się!

Pójdę hukać lepszej doli,

Wywoływać w lesie.

Przyjmiem chlebem, przyjmiem solą

W szczerej uprzejmości:

Odezwij się, lepsza dolo,

I przyjdź do nas w gości!

Między wzgórki, między drzewa

Wołam w leśnej ciszy,

Ale słowa wiatr odwiewa,

Dola nie posłyszyl

Piosnko moja, ej, nie fobie

Przebić wicher burzy!

Wracaj jęczeć sama w sobie,

Kędy serce wtórzy.

LIRNIK WIOSKOWY.

I.

Liro ty moja śpiewna! z czarodziejskiego drewna

Snadź ciebie wyrobiono!

Skoro wezmę cię w ręce, gdy twą rączkę zakręcę,

Zaraz mi kipi łono.

Czuję radość nieznaną, jakby na sercu grano,

I smutno i wesoło;

Jam szczęśliwy, bogaty, gdy od chaty do chaty

Przechodzę całe sioło!

Z tobą się nie napieszczę: i dzień, i noc, i jeszcze...

Jeszcze grałbym bez końca;

Aż mi się w piersiach warzy, aż mi do bladej twarzy

Uderza krew gorąca.

Niech sobie boli ręka, niech sobie serce pęka,

Przecie tonów nie zniżę;

Nie żałuję mej głowy, wszak ja, lirnik wioskowy,

Skonam, grając na lirze!

II.

Liro ty moja śpiewna, z czarodziejskiego drewna,

Niebezpieczneś narzędzie!

Jakby w piekle, jak w niebie, kto się dotknął do ciebie,

Wiecznie pamiętać będzie!

Wnet go dumka uniesie, wnet sercu kochać chce się,

I tęsknota ogarnie.

Tyś pokaraniem Bożem! z tobą, jak z ostrym nożem,

Nie żartować bezkarnie.

Bo noże ciało bodą, a piosnka duszę młodą

Jakby ostrzem przenika;

A gorsza jeszcze bieda, że świat i wiary nie da,

Co tam w duszy lirnika!

Co oni wiedzieć mogą, że mi tak w piersiach błogo,

Że mnie tak chętka bodzie:

Grać od serca, grać wiele, Panu Bogu w kościele,

Dobrym ludziom w gospodzie;

Grać przed moją jedyną, niech ją piosnki owiną,

Niech ją dźwiękiem otoczą,

Czy pracuje we żniwa, czy po pracy spoczywa,

Czy się bawi ochoczo.

Patrzcie na dziewę moją! przy niej chłopcy się roją..

Śmieszne, śmieszne ludziska!

Jeden wąsem się chwali, drugi mieczem ze stali,

Trzeci srebrem połyska.

Mnie Bóg więcej przeznacza: znam, co hardość śpiewacza!

Ja przed nikim nie zniżę

Ani pieśni, ni głowy, — hardy lirnik wioskowy,

Skonam, grając na lirze!

III.

Liro ty moja śpiewna, z czarodziejskiego drewna,

Wątłe z tobą nadzieje!

Snadź twe piosnki niepiękne: czy przed Bogiem uklęknę,

Czy dla ludzi zapieję,

Tylko rozgwar twój znudzi Pana Boga i ludzi,

Serc braterskich nie zjedna;

Bo każdy z towarzyszy słyszy, jakby nie słyszy,

O dolo moja biedna!

Kiedy czasem się zdarza, że u stopni ołtarza

Ku Bogu głos wytężę,

Ksiądz na mnie patrzy gniewno, że muzykę cerkiewną

Smutnym tonem mitręźę.

Kiedy pójdę we święta, gdzie się bawią dziewczęta,

Młodzież i starcy w domu,

Klnę, że w piersi mi wrosło pieśnio-twórcze rzemiosło,

Lub zapłaczę kryjomu.

Dziewczę słucha lirnika, ale duszę zamyka,

Mnie się serce rozpada!

Ja pieśnią serca proszę, ona rzuci trzy grosze

I z innym pląsa rada.

Starzec westchnie i powie: »Za mych czasów grajkowie

»Toć to grali dla duszy!

»Dzisiaj idzie w zawody jakiś młodzik bezbrody;

»Trąbić mu w róg pastuszy!«

I tak wszyscy zebrani, jeden chwali, ten gani, —

Kłaniam, kłaniam uprzejmie;

Otóż wielka mi łaska, że ktoś w dłonie zaklaska,

Ale serce odejmie! Liro!

próźnaś przynęty, strzaskaćby cię na szczęty,

Z ciebie ciernie i krzyże I Lecz tyś promień mej głowy, wszak ja lirnik wioskowy

Skonam, grając na lirze!

IV.

Liro ty moja śpiewna, z czarodziejskiego drewna!

Ludzie łzami mię poją!

Tyś dla mnie ulgą Bożą, a gdy mnie w grób położą,

Ty będziesz chlubą moją.

Ej, rozgłośnie, rozgłośnie twoje echo urośnie!

Zolbrzymieją me słowa,

Pójdą z kraju do kraju, do samego Dunaju,

Do samego Kijowa.

Kiedyś w okno sąsiada cudzych ludzi gromada

Ciekawie zakolata:

»Przyszliśmy patrzeć dziwa, gdzie wasz lirnik spoczywa,

»Lirnik głośny u świata«.

Wtedy z całego sioła ciekawość lud wywoła,

I będą czynić wnioski,

Szeptać, ściskając plecy: »Skąd ci ludzie dalecy

»Znają pieśni tej wioski?«

Wiosce chluba urasta; młodzian, dziewczę, niewiasta,

Przed ludźmi cudzej ziemi

Westchnieniem i gawędą sławić lirnika będą,

Co śpiewał i żył z niemi.

I powiodą przybyszy do cmentarnej zaciszy,

Gdzie przy sośnie trzy krzyże;

I rzekną, wznosząc głowy: »Tu nasz lirnik wioskowy,

»Skonał, grając na lirze«.

ŚMIERĆ SŁOWIKA.

W drucianem więzieniu, gdzie kipi gwar miasta,

Zamknęli słowika;

Lecz chętka śpiewania tak wzrasta, tak wziasta,

Że pierś mu przenika.

Och! niemasz tu cieniu w olszniaku, w leszczynie,

Co głowę osłoni!

Och! niemasz tu wtóru, bo strumyk nie płynie

Ze szmerem po błoni!

Och! niemasz tu lubej, dla którejby warto

Choć skonać wśród pieśni!

Nie można wylecieć na przestrzeń otwartą,

Bo klatka lot cieśni.

Tu zamiast wietrzyka o bruk koła grzmocą,

Aż trzęsą się ściany;

Tu kurzem osypie jadący karocą

Pan, w złoto przybrany.

Tu zamiast strumyka tłum, płynąc jak woda,

I tętni, i wrzeszczy;

Gdzie tutaj zacisze? gdzie tutaj swoboda,

By wydać głos wieszczy?

Aż chwieje się główka, aż pęka mu łono,

Kurzawa aż dusi;

Lecz kogo na świecie słowikiem stworzono,

Ten śpiewać już musi.

Poczyna piosenkę, w tonach się rozpada,

Wygłasza swe żądze,

Gdy głuszy go ciągle przechodniów gromada,

Co liczy pieniądze.

Lecz silne, strzeliste śpiewanie słowicze

Przemagać poczyna.

Wóz tętni po bruku... »O, ja go przekrzyczę!«

Tak myśli ptaszyna.

I nutą wciąż wyżej a wyżej wystrzela,

Góra je głos młody!

Przypomniał swe chwile dawniejsze wesela,

Swe chwile swobody.

Przypomniał swój gaik i lube wieczory

Pod gęstą kaliną;

Przypomniał serdeczne, długie rozhowory

Ze swoją jedyną, —

Jak, budząc się ze snu, przed jutrznią, przed słońcem,

W mgle rannej lał trele,

I głosem królując nad ptactwa tysiącem,

Był zawsze na czele!

»Przekrzyczę, prześpiewam niesforne te gwary,

»Pomimo hałasu I

»Do wyższej, do wyższej nastroję się miary!«

Tak myślał syn lasu.

Lecz bardziej a bardziej łoskotów grzmią krocie,

Bruk miejski wciąż dudni;

A jakby naprzekór, w ulicznej ciasnocie

I ludniej, i ludniej.

Ów, drugi przechodzień swe kroki zatrzyma

I słucha pieśniarza;

Pochwała tembardziej pierś jego rozdyma

I zapał rozżarza.

Niebacznyl twój tryumf opłacasz zbyt drogo, —

Cóż ciżby brukowe?

Zdobędziesz ich oklask, lecz płakać nie mogą

Ich oczy matowe.

Słuchaczów, co płaczą łezkami rozkoszy,

Potrzeba ci właśnie;

Tyś nie znał oklasków, bywało, cię spłoszy,

Kto w dłonie zaklaśnie.

Już ból wysilenia rwie piersi ptaszęce,

Skrzydełka omdlały...

On tego nie czuje, bo w swojej piosence

Utopił się cały.

Całego słowika ogarnął szał pieśni,

Aż echem drga klatka;

Tem śpiewa donośniej, im cierpi boleśniej,

Z sił swoich ostatka.

A wozy wciąż huczą, a ciżba wciąż krzyczy,

Ci sobie, on sobie;

Aż pęknął od pienia gardziołek słowiczy

W ostatniej swej próbie.

Daremnie w drobniuchne skrzydełka szeleszczę,

Chwieje się i słania, —

Gorące serduszko zadrgało raz jeszcze,

Lecz taktem skonania.

ten, co pieśniami górował nad knieją,

Tu zerwał swe siły;

A koła po bruku szyderczo się śmieją,

Że ptaszka zabiły!

NIEPIŚMIENNY.

Gawęda ludowa.

Urywek.

I.

Ja nie zazdroszczę, chowaj mię, Boże,

Nic i nikomu na Bożym świecie;

Jednego tylko zazdroszczę może,

Że wy, panowie, pisać umiecie.

Dajcie mi pióro i kartę białą,

Nauczcie piórem wodzić w potrzebie!

Tożby latało, tożby latało,

Jak błyskawica po ciemnem niebie I

Wszystko, co boli, co cieszy szczerze,

Co sam obaczę, co mi kto powie,

Wszystkobym wiernie kładł na papierze,

Dumkę po dumce, słowo po słowie.

Spisałbym widok Bożego świata,

Każdy tak piękny, każdy odmienny;

A teraz wszystko marnie ulata:

Bom nieuczony, bom niepiśmienny!

II.

Spisałbym najprzód piękne sny moje,

Bo czasem cudnie przyśnić się zdarzy:

Kiedy zobaczę śliczną dziewoję,

Albo aniołów o jasnej twarzy.

Spisałbym potem ptasząt słóweczka,

Ranne skowronka Zdrowaś Maryja;

Wydałbym pismem, co mówi rzeczka,

Gdy się w kamykach pianą rozbija?

Co mówi z wiatrem kłosista niwa?

Co ryczą woły, jak beczą stada?

Jak dzwon kościelny ludzi przyzywa,

A potem, mrucząc, sam z sobą gada?

Jak kowal młotem bije w kowadło?

Jak młynarz grzmoce w rozszczep kamienny?

Wszystkoby wiernie spisać wypadło —

Pożal się, Boże! jam niepiśmienny!

III.

Jakie rozkosze, jakie rozkosze!

Umieć wypisać słowo po słowie,

Co marzę w myślach, co w sercu noszę,

Karta zrozumie, piórko wypowie!

Ludzie gotowi wyśmiać biedaka,

Nie zrozumieją, serce ci zranią,

A czasem dumka przychodzi taka,

Że i słów żadnych nie znaleźć na nią.

Jabym po prostu, jak serce puka,

Takbym i pisał na białej karcie:

Pukania serca złowić nie sztuka,

Ludziom nie można mówić otwarcie.

Pióro wyskrzypi z pod serca mowę,

A papier milczy, jakby mur ścienny...

Dumki-gołąbki, bywajcie zdrowe!

Ja was nie schwycę — jam niepiśmienny!

GARŚĆ PSZENNA.

Gawęda ludowa.

I.

Stary Szczepan, wójt od wieka,

Był jedynym wójtem w świecie,

A takiego jak on człeka

I ze świecą nie znajdziecie.

Głowa tęga, dusza prawa,

Tak za swoją stał gromadę,

Że najkrętsza przyjdzie sprawa,

On najlepszą dawał radę;

I co w świecie rzecz nieznana,

Lub należy do rzadkości:

Ze lubiony był od pana

I lubiony w całej włości.

Tak wszystkiemu czyniąc zadość,

Był jak ojcem swojej wioski;

Ale starość to nie radość:

Przyszedł wkońcu wiek dziadowski.

Już ó kiju suwa kroki,

Oko blaskiem już nie pała,

W plecach urósł garb szeroki,

Mądra broda pobielała.

Więc przed swymi tak się, biedzi:

— »Czas odpocząć mi nareszcie!

Rada w radę — i sąsiedzi,

Już innego wójta weźcie!

Moja głowa trzech nie zliczy,

Bo zwyczajnie — stara, siwa«.

A gromada jak zakrzyczy:

— »Dolaż nasza nieszczęśliwa!

Cóżto waści, panie bracie!

Przykro ojczyć w swej chudobie?

Czy nam zguby pożądacie?

Z taką mową idźcie sobie!

A dopóki ręka Boska

Trzyma waści w równej mierze,

Póty cała nasza wioska

Wójta sobie nie wybierze«.

W prośby, w groźby on i oni;

Rzeczy wzięły rzewną postać —

I dowiedli jak na dłoni,

Że on wójtem musi zostać.

Lecz starości gdy dogonim,

Życie ludzkie jak na włosku:

Więc im radził po ojcowsku,

By następcę wybrać po nim, —

Bo się potem swar obudzi,

Walka pocznie się złowroga,

I zgorszenie dobrych ludzi,

I obraza Pana Boga.

— »Na to zgoda! — zawołali, —

Szczepan mówi święte słowa!

Ale naco szukać dalej?

Jest tu dziatwa Szczepanowa.

Ma trzech synów — dzielne chłopcy,

Każdy wart być na urzędzie,

Im wioskowy ład nieobcy,

Niech z nich jeden wójtem będzie.

Ale który?« — Ot i spory,

Już się teraz powaśnili:

Jeden mówi, że Hrehory,

Drugi mówi, że Wasyli,

Insi znowu z włości grona

Piszą karby na Szymona.

Ojciec widzi, że mozoła,

Że do gwarnej przyjdzie zwady;

Siwe włosy zgarnął z czoła

I tak mówi do gromady:

— »Jest tu lepszych gospodarzy

I w wyborze ciężka bieda, —

Lecz jeżeli wam się marzy,

Że się który syn mój przyda,

Wasza łaska w tem widocznie.

Lecz do wójta droga długa!

Nim gromadzie służyć pocznie,

Niech pokaże, co za sługa.

Ot widzicie, właśnie pora

Poznać, jakie w którym czyny: —

Pan na wiosnę śle Hrehora

Do Królewca na wiciny*);

Wasyl rusza w pańskiej sprawie

Aż w Krakowskie, panie bracie

I Szymon został przy mnie w chacie:

W Ukrainę ślę Szymona,

Niechaj soli nam przystawi,

Bo w miasteczku nazbyt droga.

Wiem, że każdy z nich się sprawi,

W tem już łaska Pana Boga,

Ale który z cudzej strony

Większą korzyść nam przyniesie,

Będzie wójtem postawiony,

Będzie ojczyć w naszej strzesie.

Za rok może o tej porze

Bóg mi życia nie odbierze,

Wszystkich trzech zbadamy szczerze,

Nie omylim się w wyborze!

I gromada w serce bierze

Pana wójta złote słowa.

Nie wiesz, dziatwo Szymonowa,

Zeć gromadzkie oko strzeżel

Koniec wersji demonstracyjnej.

II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MIŁOŚĆ OJCZYZNY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LALKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POCZTYLJON.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SOSNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRADZIONE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KAPRAL TEREFERA I KAPITAN SZERPENTYNA.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXXI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAPOLEONISTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARY KAPRAL.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRUK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KORALE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GAWĘDA O BOCIANIE.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGARZ ULICZNY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZA WCZEŚNIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DUMANIE POETY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej