Andrzej Niemojewski

WYBÓR WIERSZY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

POD KRZYŻEM.

NIE PORA!

HEJ W POLE!

ODPRAWINY.

WYCHODŹCY.

STAROWINA.

UPIORY KOPALNI.

LUDZKIE KRETOWISKO.

RZEKA PODZIEMNA.

KATAKUMBA.

DOM ZBORNY.

NOWY CHODNIK.

ZBYTECZNI.

SEN.

ORKA.

WYBÓR WIERSZY

z cyklu "Polonia irredenta"

Niemojewski Andrzej

POD KRZYŻEM.

Dzień blady na niebie i szumi ulewa.

Pójdź, wyjrzym na drogę, mój bracie!

Tam jakaś gromada w dal idzie i śpiewa.

Przystaje u krzyża. Wiatr głucho powiewa,

Lud wyległ, nie słychać nic w chacie!

Tu stańmy, na wzgórku. Coś ciągnie tam człeka —

Czy widzisz? Tłum bosy, kij w dłoni,

Na plecach tobołki, znać droga daleka!

Przyklękli pod krzyżem, po twarzach deszcz ścieka.

Idź, bracie, zapytaj, kto oni?

Lub czekaj, śpiewają, przerywać nie trzeba,

Patrz, zwolna rozchodzą się chmury,

Deszcz ustał i wiatr już odsłonił pół nieba.

To może kompanja? Leć, przynieś im chleba!

Ach, może do Jasnej szli Góry?

Nie!.. Wszystkie kompanje od dawna wróciły,

Ksiądz po nie wychodzi o staję,

Dziś księdza nie widać!.. Trud łamie im siły,

Pójdź, trzeba ich spytać, bo, jak mi Bóg miły,

Aż serce w człowieku się kraje!

Już śpiewać przestali, przysiedli u krzyża,

Posępnie wzrok wodzą w około.

Idź teraz! Patrz, zewsząd lud do nich się zbliża!

Cóż? Byłeś?.. Tak chmurny powracasz od krzyża

I smutno pochylasz w dół czoło?..

Czyż prawda?.. To naród nieszczęsnych pielgrzymów!

Gdzież spieszą?.. Żegnają swą ziemię!

Nie ujrzą już więcej swych wiosek, swych dymów,

Nie zwróci ich z drogi sto armji, sto Rzymów,

Żyć pragną, tu ginie ich plemię!

Tu wieków dziesiątek siłami wspólnemi

Walczyli o dolę swą ciemną,

Z rozpaczą rośliny trzymali się ziemi...

Przez wieków dziesiątek rękami czarnemi

Daremno walczyli, daremno!

Po tylu stuleciach znów dalej iść muszą.

Za rzeki, za kraje, za morza!

Choć w sercu żal wzbiera, choć targa ból duszą,

Jak chmury za wiatrem iść muszą, iść muszą

Na obce, nieznane przestworza!

Patrz, lud nasz otacza ich kołem i pyta,

Jak gdyby sam jutro chciał ruszyć!

Wieś cała wyległa! Patrz, droga zabita!

O Jezu Maryja!... aż piersi płacz chwyta,

Choć radbyś go w sobie zagłuszyć!

Patrz, z dworu pan wyszedł i patrzy po tłumie,

Twarz jego latami zorana,

Na kiju się oparł, spogląda w zadumie,

On chciałby ich zwrócić, lecz zwrócić nie umie...

Widzicie? Łzy w oku u pana...

Bieleje na drodze samotnie skroń siwa,

Tłum zwolna w dal mglistą odchodzi,

Polami mknie tuman i pochód zakrywa,

Deszcz znowu zacina, wiatr znowu się zrywa

I głucho pod krzyżem zawodzi.

Ten Chrystus zczernialy nad ludzkich głów rzeką

Rękami zwisłemi nad światy

Wskazuje tłumowi po drodze daleko

Za kraje, za morza... Pójdź, bracie, łzy cielca...

Już znikli... Wracajmy do chaty!

NIE PORA!

Zatrzaśnij na rygle podwoje kościoła,

Klucz oddaj do ręki plebana,

Nie pora na modły! — Dzień widny dokoła

I słońce przez błękit szybuje nad sioła,

Do pracy! Na ramię sukmana!

A jeśli z cmentarza doleci piosenka

Ponura jak życie człowieka,

Gdy serce zakrwawi, gdy duszę ci znęka.

Gdy w pracy mozolnej opadnie ci ręka

I zajdzie łzą twoja powieka:

Wiedz bracie, że w chwili tej samej na świecie

Miljonów ból duszę twą targa!

Wiedz, chłopie nieszczęsny, żeś nie sam jest przecie!

Ból złączy was wszystkich!.. Och, idzie stulecie...

Ni jedna nie zginie tam skarga!

Ptak chyży tych krain oblecieć nie zdoła,

Gdzie bracia czekają na ciebie!

Tyś nie sani! Otucha już błyska ci z czoła,

Kto z tobą? Ach spojrzyj, kto cierpi dokoła!

A ilu? Zlicz gwiazdy na niebie!

Gdzie prawda? Och złote nie kryją jej szaty,

Przywdziewa sukmany ubogie!

Mieszkaniem nie pałac, nie dworzec bogaty,

Lecz jako żebraczka od chaty do chaty

Iść musi, wypchnięta na drogę!

Idź za nią a przejdziesz świat z końca do końca

I do swej powrócisz znów wioski

A z tobą ta światłość maluczkich krzepiąca

I sercom cierpiących łagodnie mówiąca:

"Idź za nią a pierzchną twe troski".

HEJ W POLE!

Drży w słońcu i błyska smug pola zroszony,

Rżą konie w podwórku. Szczęść Boże!

Okiełzać tam siwki! Za pługi, za brony!

Hej w pole! Przęorzem, zbronujem zagony —

A cicho!... Śpią jeszcze we dworze.

Ach, zbudź się panienko! Prześliczny poranek,

Ach, rosa wymyje ci oczy,

Świat lepiej zobaczysz!... Ach, narzuć falbanek,

Drzwi otwórz cichutko, wyjdź tylko na ganek

A serce ci z piersi wyskoczy!

Ach, zbudź się, paniczu! Patrz, ludzie już w polu

A ciebie sen cichy kołysze!

Kto prześni czas pracy, obudzi się w bolu!

Gdy cała wieś w znoju i trudzie na polu,

Nie pluniesz na swoje zacisze?!...

Hej, zbudź się, dziedziczko! Dzień w okna zagląda

I wszystkim swój nakaz ogłasza!

A jeśli od ciebie twych dziedzictw zażąda?

Zadrżałaś... wzrok trwożnie z za kotar spogląda..

Myśl sama z poduszek wystrasza!..

Śpisz jeszcze, szlachcicu? Ach, ile lat spłynie,

Nim czasy cię zbudzą w twym dworze?

Śpij dalej! Lecz pomnij, gdy w dziejów godzinie

Świat nowy z pogardą twe progi ominie,

Lud orał, zalegał tyś łoże!

ODPRAWINY.

Dziad śmieje się, przycichł... Popatrzcie, chłopacy!

Jak róże jagody mu płoną!

Skąd wziął się on tutaj? Gdzie rodzą się tacy?

Stój, dziadku, nie odchodź! Zmyliłeś nas w pracy

Więc czekaj, spoczniemy wnet pono!

Odpinać postronki, za uzdy brać konie,

Już dzwonek się ozwał z podwórka.

Południe, południe! Tam bliżej przez błonie!

Dym idzie z kominów, człek nieco ochłonie,

Do domów! Zejdź, dziadku, z pagórka!

Weź chłopca rękę i ruszaj ścieżyną,

Pożywić na drogę cię trzeba!

Jak w duszy dziś lekko! Szczęśliwa godzino!..

Twe słowa, twe piosnki po sercu tak płyną,

Jak gdyby zesłały cię nieba!

Patrz, dziadku, tu wioska, tu żony, tu dzieci!

Siądź w progu, znużyły cię trudy!

Hej, ruszcie się baby! Niech która przyleci!

Powoli, powoli! Nie pchajcie się, dzieci:

Siądź, dziadku... Pst, burek, do budy!

Odpoczniesz tu, dziadku, skosztujesz tej strawy

A potem... niech Pan Bóg prowadzi!

Idź z wioski do wioski, Bóg przecie łaskawy

I wejrzy na ludzi, ich życie, ich sprawy!

Idź, dziadku, choć tak my ci radzi!

Do każdej chałupy, do każdej zagrody

Zapukaj, otworem drzwi staną!

Powieje od ciebie po ludziach duch młody,

Powieje tęsknota, miłości, swobody

I dźwignie chłop głowę stroskaną!

Obejdziesz tę Polskę ogromną dokoła,

Gdzie tyle zgryzoty, niedoli,

Zahuczą ci bory, zaszumią ci sioła,

Zawtórzą ci serca znękane dokoła

I ocknie się lud twój na roli!

Koniec wersji demonstracyjnej.

WYCHODŹCY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STAROWINA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

UPIORY KOPALNI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUDZKIE KRETOWISKO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RZEKA PODZIEMNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KATAKUMBA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DOM ZBORNY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOWY CHODNIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZBYTECZNI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SEN.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ORKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej