Jan Brożek

Z DZIENNIKA OSOBISTEGO KORESPONDENCJA NAUKOWA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

NA WOŁYNIU

Z URYWKÓW PAMIĘTNIKARSKICH

KILKA EPIZODÓW Z WALKI Z JEZUITAMI

AKCJA BROŻKA W OBRONIE AKADEMII NA DWORZE KRÓLEWSKIM W R. 1629

SUPLIKA DO KRÓLA ZYGMUNTA III ODDANA DNIA 16 LUTEGO 1629, O GODZINIE 9.30 PRZED POŁUDNIEM

SUPLIKA DO KRÓLOWEJ KONSTANCJI PRZEDŁOŻONA DNIA 18 LUTEGO ROKU 1629

SUPLIKA DO KRÓLEWICZA WŁADYSŁAWA W DNIU 7 LUTEGO [...]

ZEMSTA JEZUITÓW

KORESPONDENCJA NAUKOWA OD WALENTEGO FONTANY, PROFESORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

OD PIOTRA CRÜGERA Z GDAŃSKA

DO BAZYLEGO GOLINIUSA, REKTORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

DO AKADEMII KRAKOWSKIEJ

OD FRANCISZKA ZAJERSKIEGO

DO GALILEUSZA WE FLORENCJI

DO JANA GEMBICKIEGO

DO WAWRZYŃCA GEMBICKIEGO, ARCYBISKUPA GNIEŹNIEŃSKIEGO

DO WAWRZYŃCA GEMBICKIEGO, ARCYBISKUPA GNIEŹNIEŃSKIEGO

DO JAKUBA NAJMANOWICA, REKTORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

DO ADRIANA SPIGELA, PROFESORA UNIWERSYTETU PADEWSKIEGO

OD JANA HENRYKA NOTHAFFTA Z WERNBERG

DO MIKOŁAJA PACA [113], BISKUPA ŻMUDZKIEGO

DO WAWRZYŃCA ŚMIESZKOWICA

DO JAKUBA NAJMANOWICA

DO MARCINA SZYSZKOWSKIEGO BISKUPA

DO KUŹMY DE TORRES, KARDYNAŁA

DO ANDRZEJA HERMANA, MINISTRA ZBORU EWANGELICKIEGO W WIELKANOCY I KRAKOWIE

OD ABRAHAMA BZOWSKIEGO

DO N.N.

OD BAZYLEGO ZÖLLNERA

DO PAPIEŻA URBANA VIII

DO TEGOŻ

DO JÓZEFA SALOMONA DELMEDIGO WE FRANKFURCIE N. M.

DO KASPRA DZIAŁYŃSKIEGO, WOJEWODZICA BRZESKO-KUJAWSKIEGO

OD JÓZEFA SALOMONA DELMEDIGO, DOKTORA MEDYCYNY

DO N. N.

DO STANISŁAWA PUDLOWSKIEGO

OD ŁUKASZA OPALIŃSKIEGO

DO STANISŁAWA PUDLOWSKIEGO, PROFESORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

DO TEGOŻ

DO JAKUBA Z UŚCIA, PROFESORA AKADEMII KRAKOWSKIEJ

DO N. N.

DO N. N.

DO N. N.

DO N. N.

DO N. N.

Z DZIENNIKA OSOBISTEGO KORESPONDENCJA NAUKOWA

Z DZIENNIKA OSOBISTEGO (1605—1645)

Jan Brożek

1605

III Wuj mój, Jerzy drukarz, który pozostawał u pana Andrzeja Piotrkowczyka, zmarł.

30 III Otrzymałem bakalaureat sztuk wyzwolonych.

13 VII Wykładałem publicznie arytmetykę Jerzego Peurbacha.

1606

20 II Komput przez rachunek palcowy Krzysztofa Claviusa pierwszy w Akademii Krakowskiej czytałem, albowiem przedtem nie był dawany. I ukończyłem go chociaż inaczej zapisano w księdze dziekańskiej, ponieważ nie kupiłem wina dziekanowi, jak to zwykli inni czynić.

13 VII Wykładałem zasady astronomii, czyli Sferę Jana de Sacro Bosco.

1 IX Wyjechałem z Krakowa.

22 IX Przybyłem do Kalisza.

29 X Przybyłem do Włocławka: uczyłem w szkole [katedralnej] pod p. magistrem Janem Zyngą.

1607

13 VII Wróciłem do Krakowa.

10 VIII Zacząłem uczyć w szkole św. Jana pod Stanisławem Wysockim, bakałarzem sztuk wyzwolonych, seniorem tejże szkoły oraz proboszczem tegoż kościoła.

1608

21 II Podjąłem się wykładów elementów geometrii.

15 VII Wykładałem publicznie Arytmetykę Gemmy Fryzjusza.

7 X Byłem u p. Zborowskiego

9 X Zacząłem mu służyć.

21 X Ojciec mój rozstał się z życiem. Niech żyje w Bogu.

1609

5 1 Przybyłem do Kurzelowa.

2 II Wróciłem do Krakowa.

1610

12 I Przedstawienie na stopień magistra.

22 III Otrzymałem stopień magistra.

23 IV Wykładałem publicznie teorię planet.

1611

19 III Mniejsze święcenia otrzymałem.

12 VI Król zdobył Smoleńsk.

28 VI Uroczystość triumfalna w Krakowie w kościele katedralnym.

11 VII Sebastian Miczyński udał się do Włocławka.

24.VIII Przesławny pan Adrian Romanus (Roomen) został w Krakowie przez hultajów i w imieniu tylko studentów jak najgorzej przyjęty, wszakże mylnie, bo sądzono, że jest kalwinem.

26 VIII Przybywszy do biblioteki Akademii Krakowskiej natychmiast zapytał: czy posiadacie Diofanta?

28 VIII P. Stanisław Jakobejus przyjął go ucztą, na której był obecny i p. Andrzej Schoneus. Ze mną rozmawiał o znakach + i —.

31 VIII Odjechał do Würzburga. Podał mi najdoskonalszą metodę poznania matematyki.

6—7 X Zacząłem czytać w ramach obowiązujących zajęć Sferę Jana de Sacro Bosco.

28 X Przesławny pan Adrian Romanus powrócił z Würzburga i najpierw przybył do mego mieszkania i wkrótce po wzajemnym powitaniu się rzekł: Życzę sobie, abyś był moim gospodarzem. Od niego wówczas nauczyłem się arytmetyki dziesiętnej, którą opisał Szymon Stevinus i Hartman Beyer w. Stereometrii miejsc próżnych.

29 X Zaraz odjechał do Zamościa.

11 XII Zmarł mgr Maciej Borek.

13 XII Szkoła Wszystkich Świętych.

18 XII Wprowadzenie.

1612

30 IV Rozpocząłem wykładać Arytmetykę Jana de Muris.

2 VI Pan doktor St. Jakobejus dotknięty paraliżem prawej strony.

30 VI Zmarł przesławny p. doktor Stanisław Jakobejus z Kurzelowa, najdroższy mój nauczyciel, nocy następnej o godzinie 4.

9 VII Pochowany w kościele św. Floriana. Ojciec Fabian [Birkowski] z zakonu dominikańskiego wygłosił kazanie [na pogrzebie].

11 VIII Przesłany pan Adrian Romanus przybył z Zamościa do Krakowa w drodze powrotnej do Würzburga.

18 VIII Odjechał.

25 IX Dialog w szkole Wszystkich Świętych.

17 X Rozpocząłem czytać Almagest Ptolemeusza.

23 X Drugi dialog w szkole Wszystkich Świętych.

1 XI Ból zębów.

11 XII Trzeci dialog w szkole.

25 XII Deklamacja w kościele.

1613

1 i 13 I, 3 II Deklamacja w kościele.

17 II Dialog w szkole.

5 i 7 IV Deklamacje.

28 IV Wuj Marek zmarł w Pinczowie.

30 IV Zmarł przesławny pan Gabriel Joannicy nocy następnej o godzinie 2.

23 V Dialog i pieśń o Wniebowstąpieniu Pańskim.

29 V Dławienie się.

18 VI Zażyłem 11 pigułek.

6 VIII Dialog i pieśń o Przemienieniu Pańskim.

28 VIII Klasztor franciszkański zamknięty z powodu zarazy.

3 IX Odszedł bakałarz [tj. pomocnik rektora szkoły].

5 X Klasztor bernardynów z powodu zarazy zamknięty.

10 X Wybrałem się do domu o godzinie 16.

12 X Przybyłem do domu wieczorem.

25 XI Przybyłem do Jędrzejowa [?].

5 XII Wróciełem do Krakowa.

1614

31 I Powołany zostałem do Kolegium Mniejszego o godzinie 23 minut 40 (po zachodzie słońca).

6 II Uczta [10] i inwestytura do Kolegium Mniejszego.

11 III Rozpocząłem zawód astrologa — godzina 2 po południu.

24 IV Wykładam Quadripartitum Ptolemeusza.

28 V Febra trzydniowa, godzina 22 minut 30 po zachodzie słońca.

Od sierpnia 1614 następują zapiski klimatyczno-atmosferyczne.

11 X Przyjęty zostałem do wydziału, godzina 19. Wielki spór tegoż dnia przy wyborze dziekana [Sebastiana Latkowicza].

20 X Czytałem Centiloquium Ptolemeusza.

31 X Zacząłem trzydziesty rok po południu, godzina 13, minut 33. Złączenie Jowisza z Słońcem. Wielki i najlepszy Jowisz i Słońce niechaj sprzyjają, zaś Matka Boska i wszyscy święci wstawiają się za grzesznikiem.

10 XI Oddano mi Samuela Warszyckiego jako „ponensa" godzina 2 po południu.

26 XI Zapozwanie przed sąd rektorski .

1 XII Złożyłem przysięgę .

5 XII Rezygnacja.

16 XII Prepozytura [w Kolegium Mniejszym]. Protestacja przeciw prepozytowi.

1615

13 III Otrzymałem Gwidona o obrotach lat.

V Cały ten miesiąc był chłodny.

1617

25 I Gorączka wnętrzna.

1620—1624

Przebywałem w Padwie pełne cztery łata i 4 dni. Oglądałem pięć uroczystości św. Antoniego. Przybyłem 10 czerwca 1620, 13 lipca 1624 znalazłem się w Krakowie. Dnia 11 sierpnia 1623 o godzinie 13 promowałem się [na doktora medycyny].

1630

5 I Opuściłem Kraków, 9 przybyłem do Bodzentyna, 12 wróciłem do Kielc, 17 opuściliśmy Kielce.

21 I Przybyłem do Warszawy, znaleźliśmy czcigodnego pana sekretarza [większego] zaniepokojonego śmiercią cesarza, wyraźne oznaki zarazy bowiem ukazały się.

24 I Miałem przed obiadem audiencję u najjaśniejszego króla, na obiedzie byłem u j. w. p. kanclerza.

25 I Rano miło, pogodnie i mroźnie, po południu mglisto, puścił lód, śnieżek nieco prószył. Obiad u j. w. marszałka Opalińskiego.

26 I Obiad u j. w. p. wojewody derpskiego, gdzie dowiedziałem się o zgonie j. w. p. Eustachego Wołłowicza, biskupa wileńskiego .

27 I Obiadowałem u wielebnego p. Stanisława Grochowskiego, naczelnego pisarza skarbowego.

28 I Rano opuściliśmy Warszawę.

1 II Wróciliśmy do Kielc. Obiad u jego ekscelencji [biskupa], gdzie gdy wielebny pan Erler zwyczajnie rozpytywał, rzekł biskup: „jest też to wielka incivilitas morum  pytać natenczas, gdy drugi smaczno je".

5 II Opuściłem Kielce.

7 II Wróciłem do Krakowa.

8 III Otrzymałem list z Rzymu od Franciszka Barberiniego, św. Kościoła rzymskiego kardynała, z rozkazu Jego Świętobliwości.

9 III Tegoż dnia, tj. w sobotę przed 4 niedzielą Wielkiego Postu urodził się syn p. Janowi Molendzie introligatorowi, o godzinie 18 na pełnym zegarze, na którym liczy się godziny od zachodu. Tegoż podniosłem ze chrztu św. Dano mu imię Jacek. Niech rozwija się na chwałę Bożą.

15 IV Dekret w rocie rzymskiej na korzyść jezuitów. Przez głupotę i zarozumiałość krakowian zginie Akademia — powiedział Mikołaj Szadek.

Nie mogło być większe głupstwo w sprawie akademickiej jako uciekać się do Rzymu mając takie praesidia in iuribus Regni. Dekret ten ogłoszony 15 tegoż miesiąca w Rzymie przez rotę wypadł po upływie 81 lat od rozsypki Akademii na skutek ustąpienia wszystkich studentów z Krakowa pod wodzą mistrza Glossy z Krakowa [!] za rektorstwa wiel. p. Mikołaja Szadka, męża najbardziej nieposzlakowanego. Tak to klęska Akademii nastąpiła także wedle lat klimakterycznych.

16 IV Otrzymałem list ostatni od j. w. biskupa krakowskiego.

21 IV Udałem się do niego do Wawrzyńczyc i natychmiast wysłał mnie nazajutrz do Lublina. 22 Sielec; 23 Bessowa; 24 Zawichost; 25 Bełżyce; 26 Lublin.

30 IV W wschodzie słońca lub nieco przedtem zmarł j. w. p. Marcin Szyszkowski, biskup krakowski, w krakowskim dworcu biskupim w wieku lat 77.

10 V Opuściłem Lublin. Noc w Bełżycach; 11 Sandomierz; 12 Pacanów; 13 Przemeków; 14 w Krakowie.

14 V Z Krakowa wróciłem do Lublina i wszystko znalazłem o wiele droższe. Ćwiertnia pszenice po złp. 18 et amplius, ćwiertnia żyta po złp 16 et amplius.

Garniec piwa krakowskiego prostego obwołano po 4 gr sr. i beło tak kilka niedziel aż potym po 3 gr sr. Ubóstwa niezliczona liczba i sieła ich głodem umierało. W Lublinie kwarta wina po złotemu dobrego.

14 VI Delegowano mnie wraz z p. Malinowskim i p. Grygierowiczem do powitania j. w. p. wojewody ruskiego na Woli [Justowskiej]. Najuprzejmiej oświadczył afekt dla Akademii, domaga się jednak wykonania sprawiedliwości na studentach, którzy zranili jego służebnika i zrabowali mu 40 czerwonych zł i 30złp. Zarzucono przestępstwo dwom Madalańskim, którzy jednak nie dokonali rabunku, jak dowodzono, lecz zrobili zamieszkę i wypaliwszy z rusznicy byli sprawcami zranienia.

22 VI Godzina 18 dekret roty przedstawiony Jego Magnificencji p. rektorowi przez Milewskiego, proboszcza lubelskiego, który dawniej był jezuitą. Przybył razem notariusz publiczny [Wojciech] Bolkowski i dwaj kapłani z zamku [wawelskiego]. Magnificencja pan rektor odpowiedział, że przyjmuje z całym szacunkiem dekret stojąc pod ochroną apelacji do Jego Świętobliwości, którą to apelację Rota z największym uszczerbkiem Akademii odrzuciła nie dając możności odwołania.

VII J. M. biskup żmucki Nicolaus Pac ze Żmudzi pytał malarza jednego, czyli umiał namalować anioła. Odpowiedział malarz: „Aniołać nie umiem malować, ale diabła perfectissime".

24 VII Zawiadomiono j. m. p. rektora o kosztach na jakie Rota skazała uniwersytet. Wedle pierwotnej wieści wyniosły one 4000 dukatów węgierskich, wedle późniejszej 4000 skudów co czyni 2758 —  90/145  dukatów węgierskich.

26 VII Ćwiertnia pszenice po złp 8; — 30 VII ćwiertnia pszenice po złp 5.

4 IX Sejmik w Prosowicach, na którym punctum de modo eligendi regis i o monecie. Włączono także punkt o zachowaniu praw Akademii w nietkniętym stanie , domagano się jednak ordynacji króla Stefana.

11 IX Posiedzenie Uniwersytetu. Najmanowic powiedział wówczas: „Niechętnie przychodzę na te liczne posiedzenia". Wejcież, czego się mu chce, aby łatwiej przewodził.

19 IX Rano instytuowano mnie na kanonię św. Floriana, godzina 3 od wschodu słońca.

22 IX Instalacja i wprowadzenie rano, godzina 2 od wschodu słońca. Na obiedzie bełem z ks. Wadowitą

I z ks. Blosjuszem w kamienicy nieboszczyka J[o]annicego.

23 IX Dałem 2 garce [wina] communitati.

24. IX „Przyjemne wejście". 5 garncy wina.

9. X Udałem się z wiel. p. Blozjuszem do Czapli , wsi kapituły św. Floriana. Wróciliśmy dnia 11 tegoż miesiąca, którego to dnia rano J. M. rektor powitał j. w. p. nuncjusza papieskiego p. Viscontiego Mediolańczyka.

17 X Jeździłem do Jodłownika, posesyej ojców dominikanów dla opisania granic między nimi i ks. opatem sczyrzyckim.

24 X Stamtąd wróciłem się.

31 X Udałem się do Jangrotu, wróciłem 3 listopada.

7 XII Pożyczyłem 3 dukaty węgierskie. Jakub Kosnikiel mp.

1631

15 I Kupiłem 9 i 1/2 łokci płótna za 50 złp.

16 I Pisałem na dwór królewski: 1) do najjaśniejszego króla, 2) do najjaśniejszej królowej, 3) do najjaśniejszego królewicza Władysława, 4) do j. w. p. kanclerza, 5) do j. w. panny Urszuli, 6) do j. w. p. wojewody dorpackiego, 7) do j. w. p. Stanisława Grochowskiego.

24 I Wziąłem od krawca płaszcz, kosztuje z potrzebami z robotą złp 58. Oddałem wszystko, jescze do domu zaniosłem.

9 II Udałem się do Warszawy razem z przewielebnym p. Piotrem Gembickim, dziekanem krakowskim.

14 II Przybyliśmy do Warszawy.

25 II Powróciłem do Krakowa razem z wielebnym p. Jakubem z Uścia w godzinie kompletorium.

9 VII Sebastian księgarz rozstał się ze światem. Niech żyje w Bogu uczony młodzian.

9 VIII Wyjachałem z Krakowa do Warszawy. Nocleg w Michałowicach; 10 w Wodzisławiu; 11 w Sarbicach; 12 w Drzewicy; 13 w Grójcu; 14, godzina 3 po południu w Warszawie.

16 VIII Oddałem list j. w. p. kanclerzowi rano i przez niego najjaśniejszemu królewskiemu majestatowi, którego rękę także rano ucałowałem.

19 VIII Przybył najjaśn. królewicz Władysław.

20 VIII Godzina 4 po południu pozdrowiłem go.

24 VIII Miałem audiencję u najjaśn. królewicza Władysława.

29 VIII Miałem audiencję o godzinie 3 po południu u J. Królewskiej Mości.

4 IX Rano wyjechałem z Warszawy. Noc w Mogilnicy; 5 w Gowarczowie; 6 w Małogoszczy; 7 w Moczydle koło Wodzisławia; 8 w Krakowie.

10 IX Uczyniłem sprawozdanie na zebraniu Uniwersytetu. Odczytano listy J. Królewskiej Mości i j. w. p. kanclerza:

12 IX Napisałem do j. w. p. kanclerza na żądanie p. Piotra Smolika.

15 IX Napisałem do p. Adama Kromera muzyka J. Król. Mości.

1632

16 III Zebranie Uniwersytetu o poselstwie do Warszawy i wykupieniu się od uczty [arystotelewskiej] Naznaczono mnie wraz z p. Pudłowskim do jazdy do Warszawy.

19 III Wyjechaliśmy do Warszawy; 25 przybyliśmy do Warszawy.

28 III Oddałem list najjaśniejszemu panu przez j. w. p. Urszulę.

16 IV Miałem audiencję u Jego Król. Mości, godzina 4 po południu.

23 IV Audiencja u j. w. p. Urszuli.

24 IV Opuściłem Warszawę, godzina 4 po południu.

29 IV Wróciłem do Krakowa w' porze nieszporów. Między 29 a 30 w nocy zmarł najjaśn. król Zygmunt III o godzinie 2 minut 30 po północy.

8 VI Nadano mi kustodię biblioteki [Kolegium Większego] o godz. 16.

3 VIII [...] JM pan podwojewodzy krakowski do habitacyej  mojej przyszedł i od JM p. wojewody krakowskiego ofiarował mi probostwo staszowskie. Zaraz jachałem do Morawice do JM. i podziękowałem za tę łaskę. Deus benedicat.

5 IX Tomas Dolabella przyniósł mi kobierzec od J. M. ks. biskupa darowany.

1X Urodzaj w Staszowie: żyta kop 21, pszenice 18, jęczmienia 41, tatarki —. Wysiano beło na zimę 10 korcy żyta, 8 pszenice, 12 jęczmienia, 4 i 1/2 tatarki.

7 X Wyjechałem do Krakowa powozem j. w. p. wojewody krakowskiego.

8 XI Oby przyniosło szczęście i pomyślność. Cała szlachta Królestwa i W. Księstwa Litewskiego uklęknąwszy uczyniła wezwanie do Ducha św. przed elekcją nowego króla o godzinie 3.15 po południu i jednomyślnie bez żadnego sprzeciwu ogłosiła po dokonaniu głosowania najjaśniejszym królem Władysława, wśród okrzyków: „Niech żyje Władysław IV król polski".

13 XI. Posłowie od króla JMci przyjachali do koła w polu i tam przysięgę w półkolu uczynieli na pacta conventa, potym nominował JW. ks. arcybiskup króla JMci. Za tym marszałkowie. Królewicz JMć dziękował [Jan] Kazimierz. Wszyscy potym klęknęli „Te deum laudamus" śpiewając, wymówić trudno quo affectu. Widzieć beło wiele, którym ta ceremonia serce tak zmogła, że płakali, choć in tanta omnium laetitia. Hora 3.45 post meridiem.

14 XI Przysięgę oddawał król JMość w kościele in magno concursu, celebrował JM. ks. arcybiskup.

28 XI Wyjechaliśmy z Końskiej Woli.

4 XII Wróciłem do Krakowa.

1633

6 III Godzina 3 przedpołudniem Ich Mość panowie komisarze i naznaczeni od króla JMci zasiedli na sprawie akademickiej z jezuitami.

7 III Continuatio tejże sprawy. Argumenty jezuitów: 1) prawo powszechne; 2) zgoda Akademii; 3) przywilej królewski; 4) bulle Piusa V; 5) wyroki Roty. Argumenty jezuickie zbił rektor Akademii z wielką konfuzyą jezuitów.

JM. ks. biskup kujawski przyznał, że Akademia ma sprawiedliwą et in possessorio et in petitorio i że jezuici niesłusznie Akademią turbują.

15 III Tuż pod koniec obrad sejmowych po zachodzie słońca postanowienie o Akademii przeciw jezuitom [...].

30 III Godzinę po zachodzie słońca obserwowałem odległość ♀ od 2 stopni 2, skrup. 26; sprzeczności zaś zawierają efemerydy.

1634

13 I Odczytany list przysłany z Rzymu, pełny dobrej nadziei w sprawie z jezuitami.

17 I Otrzymałem list z Gdańska za pośrednictwem p. Krotosza od p. Kaspra Forstera razem z wiązką książek, za które 20 tegoż miesiąca przez Kercza wpłaciłem 18 talarów holenderskich; z nich każdy liczy tutaj 80 gr.

29 I Otrzymałem listy przesłane z Piotrkowa, za które 30 stycznia przez p. Nikodema Żołędzia, obywatela piotrkowskiego, przesłałem 20 złp i 21 gr.

26 II Pogłoska o zabiciu Walstyna [Wallensteina] w Chebie.

III. Wieści o zdradzie Walesteyna.

9 V Zmarł Andrzej Zagórny, kanonik warmiński i proboszcz kielecki.

VI Wóz kupiełem kotczy, kosztuje ze wszystkim i skrzynką zł 45.

28 VI tj. w wigilię św. Piotra i Pawła jezuici zamknęli swoje szkoły [w Krakowie] i rozpuścili młodzież. Mandat JK. Mości doręczył im p. Pisarski namówiony przez p. Radziejowskiego. Wkrótce potem jezuici uczynili protestację w grodzie.

1636

22 XII Zmarł burgrabia krakowski Hieronim Godziałkowski w wieku 78 lat, na paraliż, mój największy przyjaciel i najżyczliwszy Akademii.

1637

11 V Mistrz Marcin Barszcz, bratanek St. Jakobeja, znakomity umysł matematyczny, świetnie przygotowany w arytmetyce i geometrii, senior szkoły mariackiej w rynku krakowskim, mając lat 28, gwałtowną gorączką chwycony, zgasł 11 maja o godzinie 11 nocy następnej [...] Nikt za mej pamięci nie zajmował się studiami matematycznymi z mniejszą ambicją, a większą pilnością. Oby żył dłużej! Lecz tak podobało się Bogu.

1638

13 II Wyjechałem do p. Zamojskiego.

17 II Przybyłem do Zamościa. Zaślubiny Gryzeldy.

1639

VI Obserwowałem zaćmienie w obecności najznakomitszego p. biskupa łuckiego we wsi Ruhinia o od Łucka.

NA WOŁYNIU

1644

18 V Dekret przeciw arianom i ich szkołom w Kisielinie znoszący je całkowicie. Grzywna 1000 czerwonych złotych, połowa przypadła dla sądu, druga połowa tak rozdzielona: 400 czerwonych zł na ręce kapituły z przeznaczeniem na budowę kościoła we Włodzimierzu, 100 czerwonych zł dla plebana, oskarżyciela arian. Również wydanie ministrów.

1 VI Czaplic za niewydanie wygnanych ministrów ariańskich skazany na 6000 grzywien, 3000 dla sądu i 3000 na budowę kościoła we Włodzimierzu.

6 VI Byłem u j. m. p. Żydowskiego. Powtórnie 7: rozmawialiśmy o różnych rzeczach.

8 VI Arianie z dominikanami; Statorius [ogłoszony] infamisem [i wygnany] z miasta Sieniuty na Wołyniu; 1000 grzywien dla dominikanów, 500 dla sądu.

Napisałem list do wiel. p. Stanisława Pudłowskiego, proboszcza u św. Mikołaja w Krakowie, i wysłałem Herodota i Tertuliana przez wiel. pp. mistrzów Badowskiego i Mulinowicza wracających do Krakowa.

30 IX Gdym przybył w drodze powrotnej z Janowca do Białej [Podlaskiej] w 2 godziny po zachodzie słońca zapłonęło niebo trzema płomieniami, prosto na północy; trwało to do północy. Oglądał ten meteor wiel. p. Tomasz, wikariusz bielski.

16 XII Dwie godziny przed południem zapuszczony ogień do Boncin [?] szybu wielickiego, który jeszcze ad 16 februarii in anno 1645 trwał, gdym ja z Krakowa jachał et amplius quid fiet?

Ludzi do 20 pomarło od dymu smrodliwego. Roku 1628, w dzień św. Klemensa, tj. 23 listopada, następnej nocy o godzinie 2 po zachodzie słońca zapadła się

Wieliczka nad Koniecznem; jedna kobieta zginęła, inni [mieszkańcy] ratowali się ucieczką.

1645

15 XI Pisałem de angulo ad Hieronimum Pinocci

1646

5 II Pisałem do p. Pinocciego i posłałem mu starożytną pieśń weselną.

22 II Przez posłańca wysłałem inny list [do tegoż].

Z URYWKÓW PAMIĘTNIKARSKICH

PIERWSZE ZATARGI Z JEZUITAMI

W r. 1610 pewien student uniwersytetu, pochodzenia szlacheckiego, a mój. uczeń w nauce geometrii, przyniósł mi drukowaną kartkę ulotną, która dostała mu się do rąk przy tak zwanym „losowaniu świętych" w kongregacji , którą natenczas jezuici prowadzili przy kościele św. Barbary. Na ulotce tej znajdowała się sentencja zatytułowana „Brzuch", zaczerpnięta z jednego ze świętych doktorów. Sentencja była drukowana, odręcznie zaś dopisano: „Módl się za profesorów Uniwersytetu Krakowskiego" . Zadziwiło mnie to. Nie można przecież było tego położyć na karb niepewności ręki przy pisaniu nagłówka, gdyż zarówno tytuł, jak sentencja zgadzały się z sobą. Przedłożyłem tę ulotkę znakomitemu panu Gabrielowi Joannicemu, doktorowi medycyny i wielce uczonemu profesorowi, który przekazał ją jego magnificencji rektorowi i całemu Uniwersytetowi nie bez ciężkiego zmartwienia wszystkich.

W tym to roku odbywał studia w Krakowie Jan Żółkiewski, starosta hrubieszowski, syn kanclerza kor. i hetmana wielkiego kor., kształcąc się w prawie pod kierunkiem Jakuba Janidły, doktora obojga praw, w filozofii moralnej pod profesorami Wojciechem Borowiuszem i Janem Przecławczykiem, w retoryce pod Adamem Opatowczykiem a w geometrii pod Walentym Fontaną. Ten ostatni zajęty praktyką lekarską i częstymi wyjazdami na Węgry do panów Magoczych oddawał mi zastępstwo w prowadzeniu lekcyj, które udzielałem uzbrojony w metodę nauczania, jaką wskazywały mi jego książki, narzędzia i dorady. Otóż gdy pewnego dnia po ukończeniu godzinnego wykładu wracałem od Żółkiewskiego do domu w przedsionku [kolegium] spotkał mnie wielebny O. Fryderyk Szembek, który po przywitaniu się zapytał bez żadnego wstępu: „jakie dochody przynosi probostwo św. Floriana?" Odpowiedziałem: „nigdy nie byłem dzierżawcą dochodów tego probostwa". Słysząc tę odpowiedź dodał dla wytłumaczenia: „Rozmawialiśmy — powiada — o tym, jak wielkie dochody ofiarował Akademii Krakowskiej król Stefan i na początek wymieniono tę prepozyturę". Odpowiedziałem: — „Dlaczego się tak wtrącacie w cudze sprawy?" Pożegnawszy się z nim zastanawiałem się w duchu głęboko i nad ową ulotką i nad tą ciekawością. Z tych to powodów zaczął mi Szembek być podejrzany we wszystkim, zwłaszcza zaś w tych sprawach, które dotyczą nienaruszalności praw Akademii. Rychło potem nastąpiło wiele innych wydarzeń w związku z akademią poznańską ; o czym podam na innym miejscu.

Kiedy jezuici wydali Skarbnicę duchowną, darował mi tenże Szembek egzemplarz. Przeczytawszy zapytałem go skromnie, dlaczego zmienili modlitwę św. Tomasza z Akwinu, gdyż inny tekst podaje Officium rzymskie, inny zaś Skarbnica duchowna — tu bowiem usunięto słowa: „ubóstwo bez szkody". Przyjął to z zadziwiającą skromnością, niemniej u świętej pamięci. Sebastiana Nucerina zarzucił mi herezję, jakoby podobno bez zastrzeżeń  należało uznać heretyka tego, kto różni się w zdaniu od jezuitów. Jednakże Nucerinowi, który był mężem nieskażonego sądu, wystarczyły wyłożone przeze mnie argumenty.

Od tego czasu unikałem już rozmów z nimi, chociaż niejednym sposobem zwabiali mnie do swojej kongregacji, a gdy wyjeżdżałem do Włoch Grzegorz Knapiusz kończąc wydanie swego słownika, parokrotnie wymienił moje nazwisko. Dowiedziałem się o tym dopiero na dworze Marcina Szyszkowskiego, biskupa krakowskiego, nie mogąc nadziwić się, w jakim zamiarze to uczynił.

KILKA EPIZODÓW Z WALKI Z JEZUITAMI

Rozpoczął się już gwałtowny spór między jezuitami a Akademią Krakowską o prawo wykładania w Krakowie. Odjeżdżając do Włoch pozostawiłem Akademię cichą i spokojną, po powrocie zaś zastałem ją pogrążoną w odmętach. Przez całe czterolecie studiów donoszono mi do Padwy szczegółowo o podkopywaniu stanowiska Akademii przez jezuitów. Wszystko to przedstawiałem tamtejszym uczonym a moim nauczycielom, zwłaszcza znakomitemu Cezarowi Cremonino, memu promotorowi i profesorowi medycyny. Od niego to powziąłem wiele wskazówek w sprawie zachowania całości Akademii, które wyprowadzał z niezwykłą rozwagą sposobem arystotelesowskim z racji stanu i rzeczypospolitej. Tak przygotowany powróciłem do Polski w r. 1624. W tym czasie Jakub Najmanowic, doktor obojga praw i rektor Akademii, przesłał mi egzemplarz odpisu listu członka Towarzystwa Jezusowego, przewielebnego Mikołaja z Łęczycy, zmarłego typografa Daniela z Łęczycy syna, do Hieronima Przyłęckiego sporządzony dla informacji sejmiku w Proszowicach [...]

Było to jeszcze za pobytu we Włoszech, jak dowiedziałem się od pewnych znakomitych mężów, iż niektórzy na sejmie warszawskim deklamowali głosem stentorowym: „Przyjechali bakałarze na sejm, o kwartały im gra idzie, gdy drudzy z miłościej chrześcijańskiej darmo chcą uczyć". Na to odezwanie powiedział pewien biskup: „O niesłychanie zakłamany deklamatorze! Jezuici wszakże biorą za naukę zapłatę z góry, akademicy z dołu".

Te przygrywki częścią były utrwalone w piśmie, częścią wypowiadane. To zaś powiedzenie [Łęczycanina]: „niewolą kładzie na slachte nieslachta"czyż wyszło ze szkoły Chrystusowej? Nie zna Łęczycanin prawdziwego szlachectwa, które opiera się częściowo na zajęciach obywatelskich, częściowo na służbie wojennej. Czyż na próżno boski Władysław Jagiełło nadał Akademii za herb berła? Na to zanosiła już dawniej Akademia skargę u protektora królestwa kardynała Torresa. Zaiste nie dla jakiegoś samochwalstwa, ale dla spokoju studiów Akademia nosi w herbie berła. Gdy kształcimy młodzież znakomitych zdolności od najwcześniejszych lat, to tym samym radzimy pospołu z nią podczas pokoju a walczymy w dobie wojny i w ten sposób spełniamy wszelkie obowiązki wobec państwa. Studia te uznawane za dziecinne wydają się być teraz nieznaczne, lecz bez nich nie zdobywa się bardziej dojrzałego wykształcenia.

Bibl. Jag. rkps 3047, k 18, 29, 33.

AKCJA BROŻKA W OBRONIE AKADEMII NA DWORZE KRÓLEWSKIM W R. 1629

Wiedziałem to jeszcze w Krakowie, że król JM. pisał za nimi z listu JM. ks. dziekana krakowskiego , w którym tak beło napisano de data 15 Januarii 1629: „Gratulor Academicis, że Sanctissimus zniósł te bullas. Non dormiant igitur, aleć znowu za wczorem wyszły listy za ojcami gorące do papieża". Przyjechawszy tedy do Warszawy napisałem tę supplicationem i podałem w piątek die 16 februarii, gdy do podpisowania ode mszej św. szedł król JM. Wprzód jednak bełem u JW. ks. kanclerza pokazując ją.

SUPLIKA DO KRÓLA ZYGMUNTA III ODDANA DNIA 16 LUTEGO 1629, O GODZINIE 9.30 PRZED POŁUDNIEM

Święty, Najjaśniejszy Królewski Majestacie, Panie, Panie Najłaskawszy!

Boski Jagiełło, ten pierwszy krzewiciel na sarmackim gruncie nauk, przekonany, że pomniki sławy panujących nigdzie pewniejszej -nie mają podstawy, jak w nieśmiertelnych naukach, chciał, aby Uniwersytet Krakowski był wobec całej potomności wieczystym świadectwem i trwalszym od spiżu pomnikiem jego miłości do sarmackiego plemienia po całej rozsianej północy i jego przywiązania do religii katolickiej. Wprawdzie i inni królowie wprowadzili do kraju wiele duchownych i zakonnych instytucji, sądząc atoli, że z regułą zakonną, która na zawsze zerwała ze świeckimi obyczajami, nie da się pogodzić uprawa nauk świeckich, obejmująca encyklopedię, czyli zgodny zespół wszystkich nauk, Jagiełło, do światła ewangelii, które wówczas dopiero przyjął, dołączył światło nauk i wzniósł gmach Akademii, siedzibę teologii, prawa, medycyny, filozofii i sztuk wyzwolonych, obsadził je uczonymi, otoczył przywilejami i wszystkimi dobrodziejstwami. I przetrwał ten Jagielloński dar lat dwieście z górą nienaruszenie wśród przeróżnych burz, a i obecnie w czasach nowego współzawodnictwa Jego Świątobliwość Urban VIII pilnie rozważywszy znaczenie fundacji Jagiellońskiej, liczebność profesorów, jego stan i powinności, odesłał ponownie do Roty sprawę dla dokładniejszego rozpatrzenia jej i kontrowersję odnowił w jej pierwotnej postaci. Ale by Akademia powróciła w pełni do sił i starodawnym zwyczajem bez bliskiego współzawodnictwa mogła zażywać spokoju nauk, na to trzeba życzliwości Majestatu Królewskiego i wstawiennictwa u Jego Świętobliwości. Bo współzawodnictwo oświatowe sprzecznych systemów szkolnych w jednym mieście bardzo mąci spokój nauk. Walczy się wręcz, zaś z daleka współzawodniczy. Kartagina, imperium rzymskiego rywalka, rozległym morzem była od Rzymu oddzielona. Dlatego na Jagiellońskiego imienia nieśmiertelną pamięć, na święte zaszczytnych nauk nazwiska prosimy, niech Święty Majestat ulituje się nad uciśnionym Uniwersytetem z tą samą pieczołowitością, z jaką Majestat Wasz zapewnił nieśmiertelność swemu imieniu a najświetniejsi poprzednicy Uniwersytet ten ufundowali, wznieśli i przyozdobili, i Akademię naszą podniesie i doda jej sił. Zanosi ona zawsze modły do Wszechmocnego i Dobrotliwego Boga, by jak najdłużej Święty Królewski Majestat Pana naszego najłaskawszego utrzymał przy życiu i pozwolił mu triumfować nad nieprzyjaciółmi.

Odczytane w obecności Jakuba Zadzika, kanclerza królestwa i innych osobistości.

Die 18, w niedziele, bełem potym z ks. Piotrowickim wespół u JM. ks. kanclerza pytając, jeśli czytał Król JM. supplicationem. Powiedział espresse, że czytał pilno, ale odpowiedziej jescze nie dał. Suspendował ją (formalia te słowa), tylko to rzekł król JM.: „Jakoż mamy za Akademią pisać, ponieważ już za ojcami jezuitami do ojca św. przyczynialiśmy się kilka razy". Na tom ja odpowiedział: „Dla Boga, Miłościwy ks. kanclerzu, wżdyć król JM. Pan nasz miłościwy communis est pater wszystkich nas ubogich Majestatu swego poddanych. Prawa nasze także z inszymi koronnymi na początku swego szczęśliwego panowania potwierdzieł. Słońce tak ną[m] w Akademiej świeci, jako i ojcom jezuitom. Nec soleni proprium natura nec aera fecit. A JM ks. kanclerz rzekł: „Bardzo dobrze, powiem te rationes waszmościowe królowi JM". Beliśmy się potym pytając, co sprawieł u króla JM. Rzekł: „Powiedziałem rationes WM. Królowi JM., ale na nie nic nie rzekł; by się nic raczej nie sprawieło, tylko aby się już privatim miał do obudwu stron, za jezuitami się nie przyczyniając, dość by się sprawieło".

SUPLIKA DO KRÓLOWEJ KONSTANCJI PRZEDŁOŻONA DNIA 18 LUTEGO ROKU 1629

Święty Najjaśniejszy Majestacie Królewski, Pani a Pani Najłaskawsza!

Akademia Krakowska jak najpokorniej zaleca [...] swoje prośby i posłuszeństwo. Nieustannie rozważa ona dobrodziejstwa domu Jagiellońskiego zarazem i austriackiego uzyskane od najjaśniejszej królowej Elżbiety Rakuszanki, żony Kazimierza Jagiellończyka, która wydała na świat tylu władców dla Polski i innych królestw a dla niebios świętego Kazimierza. Z tego powodu odważa się pokornie także teraz prosić Wasz Święty i Najjaśniejszy Majestat Królewski, aby zechciał zalecić prawa i przywileje Akademii od dwóch już wieków najwierniej służącej najjaśniejszemu rodowi, które przez tyle lat przetrwały nienaruszone bez współzawodnictwa różnych szkół w tymże mieście, najjaśniejszemu i świętemu majestatowi królewskiemu, panu a panu najłaskawszemu, a przez jego miłość ojcowską dla czcigodnych fundacyj przodków świątobliwemu ojcu Urbanowi VIII. Akademia zanosi modły do najlepszego i największego Boga, aby zachował najdłużej pana naszego najłaskawszego wraz z Waszym Majestatem, a po pokonaniu wszystkich zewsząd wrogów doprowadził najjaśniejszy wasz ród do najrozleglejszego panowania.

Świętego i najjaśniejszego Majestatu Jego Królewskiej Mości najniżsi i najoddańsi poddani rektor, doktorzy i magistrzy wszystkich wydziałów Akademii Krakowskiej.

Lecta a rev. domino Lipski in praesentia revmorum Plocensis et Luceoriensis  . Ks. Piotrowicki chodzieł potym do JM ks. Lipskiego, regensa kancelariej, kanclerza królowej Jej M., prosząc o respons. Powiedział, że kazała królowa Jej M. czytać przy bytności Ich Mościów ks. biskupa płockiego i JM. ks. biskupa łuckiego i przeczytawszy obiecała się przyczynić. Panie Boże daj to, aby efficaciter.

SUPLIKA DO KRÓLEWICZA WŁADYSŁAWA W DNIU 7 LUTEGO [...]

PODZIĘKOWANIE TEMUŻ KRÓLEWICZOWI 25 LUTEGO

Najjaśniejszy Książę, Panie, Panie najłaskawszy.

Nie potrafimy znaleźć słów wdzięczności dla Waszej Jasności. Wielkość dobrodziejstwa odbiera nam wszelką wymowę. Niechże Wasza Jasność pozwoli nam, którzy na dworze nie umiemy przemawiać, powrócić na teren Akademii z podziwem dla tak wielkiego dobrodziejstwa, abyśmy na odległość mogli się zastanowić, w jaki sposób mamy obmyśleć akcję dziękczynną. Zanosimy modły do Boga, aby zachował jak najdłużej w szczęściu Waszą Jasność Jagiellońską.

Bibl. Jag. rkps 41, k. 128—31.

ZEMSTA JEZUITÓW

Trudno mi zaiste pojąć, co było powodem: zazdrość, nienawiść alboli lekkomyślność, że wielebny Grzegorz Knapiusz poświęciwszy mi wzmiankę w pierwszym wydaniu swego słownika łacińsko-polskiego, w drugiej edycji usunął moje nazwisko [79]. Nigdy go przecież nie prosiłem, aby mnie tam umieszczał albo w jakikolwiek sposób wychwalał. Atoli ponieważ uczynił sobie ze mnie żarty, niech pamięta na owo czujne oko sprawiedliwości, przed którym nic się nie ukryje. Czy nie postąpił, jak ten orzeł, który swego czasu wprawdzie żółwia w górę wyniósł, a później zrzucił go na ostry szczyt, aby rozbiwszy dach domu, nasycił się ukrytą tam przypadkiem żywnością?

Nie jest to dowodem chrześcijańskiej miłości w ten sposób postępować z bliźnim, choćby on w sporach akademickich nie stał po waszej stronie. Każdy ma swoją wolę i życie nie toczy się wedle jednego szablonu. Jest to również przeciwne powadze kapłańskiej początkowo chwalić a zaraz potem ganić. Gdyśmy byli chłopcami, przemawiał do nas Katon: Jeśli coś pochwalisz, coś potwierdzisz, bacz, żebyś tego lekkomyślnie nie potępił. I nie wystarczyło Knapiuszowi, że moje nazwisko usunął (o co bynajmniej mi nie chodzi), ale, jak dowiedziałem się od jego dawnych zwolenników i współpracowników, w Przedmowie do czytelnika zamieszczonej do Księgi przysłów, to właśnie moje nazwisko umieścił w żarcie własnowolnie wymyślonym, jakby chciał odwołać to, co pisał poprzednio.

Bibl. Jag. rkps 3047, k. 17.

KORESPONDENCJA NAUKOWA OD WALENTEGO FONTANY, PROFESORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

[Brak miejsca] 12 I 1616

Najlepsze pozdrowienia. Odsyłam ci twe książeczki z podziękowaniem. Zatrzymałem Tablice pruskie, zwrócę je na żądanie. Zaklinam cię, byś byle komu nie powierzał łatwo twych książek; nie zwracać cudzych — oto obecnie — żart dworski. Bądź przezorny z mej straty. Gdy oglądam moje książki, odczuwam brak wielkiej ich części. Magister [Adalbert Milej] z Rokitnicy zaprzepaścił mi wiele książek z zakresu matematyki. Planisferium Ptolemeusza z komentarzem Claviusa, Tablice pruskie, Cardana na Czworoksiąg [Ptolemeusza], Euklidesa w czwórce, Claviusa itd. Od kogo mam żądać zwrotu, nie wiem. Dwa czy trzy lata temu pożyczyłem dzieła Aleksandra z Afrodisias na Arystotelesa, wielki volumen w czarnej skórze, ozdobiony zielonym brzegiem, nie wiem, w jakim miejscu się znajduje. Byłem najbardziej lekkomyślny w tej sprawie, komu bądź każdego czasu zawierzając. Słusznie Epicharmus: „Nikomu nie wierz". Bądź zdrów.

Twój

W. Fontana

12 stycznia 1616.

Adres: Wielebnemu Panu Janowi Brożkowi, najgodniejszemu profesorowi Uniwersytetu, najukochańszemu bratu.

Oryginał wlepiony na odwrocie pierwszej czystej karty wyd. IV książki G. Mercatora, Atlas sive cosmographicae meditationes de fabrica mundi et fabricati figura, Amsterdam 1613.

OD PIOTRA CRÜGERA Z GDAŃSKA

Gdańsk, 5 VIII 1618

Przesławny Panie Brożku!

Znalazłem do kupienia egzemplarz owej fizyki niebieskiej, czyli komentarz o obrocie Keplera. Jeżeliby Wasza Wielmożność życzyła sobie ją nabyć, jest do sprzedania w cenie 4 złp. Proszę u uwiadomienie mnie, co Wasza Wielmożność zamyśla uczynić. Książka jest nieoprawna. Cena nie jest duża.

Waszej Wielmożności najoddańszy

Piotr Crüger

Bibl. Jag. rkps 1141, luźne pisma, oryginał.

DO BAZYLEGO GOLINIUSA, REKTORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

[Brak miejsca, 1618]

Donoszę wreszcie o wyniku mojej wyprawy. Popłynąłem z wodą Wisły aż do Gdańska. Tu zatrzymałem się tydzień. W końcu przez Elbląg dotarłem do Fromborka, gdzie panowie z kapituły przyjęli mnie z jak największą życzliwością, w szczególności zaś czcigodni panowie Fabian Konopacki i Andrzej Zagórny. Bibliotekę przejrzałem, znalazłem w niej wiele ksiąg, których Kopernik używał, greckich i łacińskich, autografu [O obrotach sfer niebieskich] jednak nie odszukałem. Gdy tak niespokojny tkwię tu, przychodzi mi na myśl poszukać, czy nie ma jakich not na wydrukowanych egzemplarzach sporządzonych ręką domowników Kopernika. W czasie kwerendy wpada mi do ręki egzemplarz poprawiony ręką samego Tidemana [Giesego], z którego przeniosłem wszystkie dopisy razem z poprawkami na mój egzemplarz. Ponieważ zaś bardzo wielu dowodziło, że autograf przeniósł Kromer do biblioteki zamku [biskupiego] w Lidzbarku, w którym przewielebny wtedy przebywał, udałem się przeto i tam także z czcigodnym p. Zagórnym. Zboczyliśmy do kolegium [jezuickiego] w Braniewie, w którego bibliotece znaleźliśmy egzemplarz pierwszego wydania niegdyś przez Retyka przesłany Jerzemu Donnerowi. Przypatrzyłem się uważnie niektórym notom krytycznym w tym egzemplarzu. Po przybyciu do Lidzbarku pozdrowiłem najznakomitszego pana biskupa i wręczyłem mu list Waszej Magnificencji. Przyjął mnie najżyczliwiej i udzielił pozwolenia na przejrzenie biblioteki. I tu nie znalazłem jednak autografu. Natrafiłem jednak na inny egzemplarz przesłany Tidemanowi Giesemu przez Retyka z wielu wykreśleniami tych miejsc, które nie były Kopernika, ponadto na garść listów Retyka do Tidemana, z których wiele dowiedziałem się o autografie i innych sprawach dotyczących poprawy [tekstu].

Kopia własnoręczna Brożka na egzemplarzu mapy Kaspra Henneberga Prussiae vera descriptio z r. 1603, darowanym Brożkowi w czasie pobytu w Gdańsku w r. 1618 przez matematyka Piotra Crügera i wlepionym następnie do atlasu G. Mercatora (4 wydanie, Amsterdam 1613) między k. 94 a 95. Na wspomnianej mapie uwidocznił Brożek dokładnie itinerarium swej podróży na Warmię i do Prus. List w oryginalnym brzmieniu łacińskim ogłosił E. Stamm w pracy Z historii matematyki XVII w. w Polsce, Wiad. Matem. XL, 1936, str. 151.

DO AKADEMII KRAKOWSKIEJ

[Kraków, początek września 1619]

Akademii Krakowskiej,

matce nauk wyzwolonych na obszarze całej Sarmacji,

Jan Brożek z Kurzelowa, astrolog zwyczajny,

śle najgorętsze pozdrowienie.

Wielmożny Panie Rektorze, Wielebni Ojcowie, Czcigodni Magistrowie! C. Furius Cresinus wzbudzał wielką zazdrość! gdy z nader małego pólka uzyskiwał o wiele obfitsze owoce niż jego sąsiedzi z największych posiadłości. Kiedy edyl kurulny Spurius Albinus wytoczył mu rozprawę, że zwabia  do siebie czarami obce owoce, przyniósł na forum wszystkie narzędzia rolnicze, okazałe przyrządy żelazne, ciężkie motyki, pługi o wielkiej wadze. Przyprowadził także tuczone woły i córkę silną, jak mówi Pison, schludną i dobrze ubraną. Oto — powiada — moje środki czarodziejskie, obywatele, nie mogę zaś pokazać ani przyprowadzić na forum moich nieprzespanych nocy, czuwania i ciężkich wysiłków. Zgodnym wyrokiem wszystkich został więc uwolniony. Gdyby zaś ktoś mnie zapytał, jakimi sztukami znalazłem sobie miejsce wśród was, przyniosę tablicę szachową, cyrkiel i wszystkie przyrządy matematyczne. Dzięki nim bowiem wśród was wzrosłem.

A jeżeli mam powiedzieć prawdę, raczej na pracy niż na świadczeniach opiera się u nas w Akademii wszelka działalność i uprawa nauk. Bo jakże nieznaczne jest nasze wynagrodzenie. A ponieważ chcecie, żeby ci,, którzy pragną się dalej posuwać, pokazali próbki swego talentu, przedstawiam kwestię do dysputy. Filozofowie nie będą jej uważać za obcą ich profesji. Dotyczy ona dnia. Niektórzy twierdzą, że w czasie istnieje tylko chwila teraźniejsza. Byłoby więc hańbą nie znać miary dni, które spędzają. Zdaniem Ksenokratesa zagadnienia takie należą do filozofii. Kiedy bowiem chciał uczęszczać do jego szkoły ktoś nie znający ani muzyki, ani geometrii, ani astronomii, człowiekowi temu, który nie był stosowny do uprawiania filozofii, odpowiedział: „Odejdź, brak ci oparcia i podpory filozofii".

Z tego też powodu wielmożny rektorze, wielebni ojcowie i czcigodni magistrzy, przyjmijcie tę kwestię jako instrument do mierzenia dni. O pozostałych rzeczach sami wydacie sąd. Ja przynajmniej cieszę się wielce, że wszystkie stopnie i zaszczyty w Akademii rozpoczynają się od tego rodzaju ćwiczeń. Pragnę, aby wszyscy uprawiali taką filozofię, jakiej pragnął Stanisław Orzechowski, jaką określił Sokołowski, nasz dawny kierownik duchowny. Bądźcie zdrowi.

Przypis dedykacyjny zamieszczony w dysertacji: Questio de dierum inequalitate a mgro Joanne Broscio... publice ad disputandum proposita A. MDCXIX die septima septembris, Cracoviae ex officina A. Petricovii.

Koniec wersji demonstracyjnej.

OD FRANCISZKA ZAJERSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO GALILEUSZA WE FLORENCJI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO JANA GEMBICKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO WAWRZYŃCA GEMBICKIEGO, ARCYBISKUPA GNIEŹNIEŃSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO WAWRZYŃCA GEMBICKIEGO, ARCYBISKUPA GNIEŹNIEŃSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO JAKUBA NAJMANOWICA, REKTORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO ADRIANA SPIGELA, PROFESORA UNIWERSYTETU PADEWSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OD JANA HENRYKA NOTHAFFTA Z WERNBERG

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MIKOŁAJA PACA [113], BISKUPA ŻMUDZKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO WAWRZYŃCA ŚMIESZKOWICA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO JAKUBA NAJMANOWICA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MARCINA SZYSZKOWSKIEGO BISKUPA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO KUŹMY DE TORRES, KARDYNAŁA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO ANDRZEJA HERMANA, MINISTRA ZBORU EWANGELICKIEGO W WIELKANOCY I KRAKOWIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OD ABRAHAMA BZOWSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO N.N.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OD BAZYLEGO ZÖLLNERA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO PAPIEŻA URBANA VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO TEGOŻ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO JÓZEFA SALOMONA DELMEDIGO WE FRANKFURCIE N. M.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO KASPRA DZIAŁYŃSKIEGO, WOJEWODZICA BRZESKO-KUJAWSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OD JÓZEFA SALOMONA DELMEDIGO, DOKTORA MEDYCYNY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO N. N.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO STANISŁAWA PUDLOWSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OD ŁUKASZA OPALIŃSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO STANISŁAWA PUDLOWSKIEGO, PROFESORA UNIWERSYTETU KRAKOWSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO TEGOŻ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO JAKUBA Z UŚCIA, PROFESORA AKADEMII KRAKOWSKIEJ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO N. N.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO N. N.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO N. N.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO N. N.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO N. N.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej