Maria Konopnicka

Z TEKI ARTURA GROTTGERA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

Z TEKI ARTURA GROTTGERA: WOJNA

Maria Konopnicka

I

O, jak ja dzisiaj spojrzeć się odważę

W ten cichy błękit i w te ludzkie twarze,

Jak ja podniosę oczy gorejące

Na złote gwiazdy, na jasne miesiące,

Ja, co widziałem straszliwą rzecz ziemi:

Krew przelewaną rękami bratniemi,

Ja, co widziałem, jak słońce ją pije,

I nie upadłem w proch, i jeszcze żyję?

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ktokolwiek jesteś, co nosisz oblicze

Mogące zblednąć albo żarem spłonąć,

Ktokolwiek jesteś, co znasz tajemnicze

Głębie boleści i umiesz w nich tonąć,

Ktokolwiek jesteś, co ludzką masz duszę,

Pójdź: jeśliś kamień nawet, ja cię wzruszę!

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Sam, w czterech ścianach, co mnie zamykały,

Z myślami mymi w świat smętkiem sczerniały,

Z dłonią na oczach, przed pustą sztalugą

Zadumałem się głęboko i długo.

Bo już mnie chwytał ten duch. co po ziemi

Mogił przelata skrzydłami mrocznemi

I krzywdy ludów, i stare cierpienia

W piorun przekuwa i w burzę zamienia,

A czarę pomsty na wody wylewa...

Już byłem harfą, co drży i co śpiewa,

I miałem serce, jak kamień spękany.

Co me ma krwi ni łez, ale ma rany.

A kiedym dumał tak, uczułem nagle

Gorący oddech, co mi podniósł włosy.

Jak łódź tchem morza chwycona pod żagle,

Chwieje się, pręży i puszcza na losy, 

Tak ja powstałem, już pełen płomienia 

I wnętrznych głosów, i żaru, i drżenia, 

I pędu w sobie... 

Przede mną, u proga, 

Postać się jakaś przejrzysta bieliła. 

Ledwom ją uczuł, już była mi droga, 

Już mi szły od niej moc jakaś i siła, 

Już serce drżące z piersi mi się rwało 

Za tą dziewiczą, milczącą i białą. 

Ponad jej czołem, jak tchnienie wilgotne, 

Gdy na zwierciadło rzuca pary mętne, 

Takie się światło paliło ulotne, 

Bez złotych blasków, przyćmione i smętne. 

Wielem zapomniał od onej godziny; 

Lecz dotąd widzę ten u jej warkoczy 

Miesięczny płomyk, srebrzysty i siny, 

A także głos jej pomnę - i jej oczy. 

Oczy to były, jak gwiazdy, zgaszone 

We łzach i były dziwnie zadumane; 

Mogły przed Bogiem brać świat ten w obronę 

I wzejść bławatkiem nad pola orane, 

I duszy sięgnąć tajemną swą władzą... 

Już czułem, że mnie te oczy prowadzą, 

Choć jeszcze usta, jak pąki zamknięte, 

Nie odsłoniły słów - ciche i święte. 

Czy znasz anioły, które w polu głuchem 

Nad mogiłami po rozstajach płaczą, 

Jakoby brzozy szeptały tam z duchem 

Albo wiatr trącał o lirę śpiewaczą? 

Czy znasz anioły, które w pustych chatach 

U wygaszonych ognisk siedzą ciche,

A głowy mają w piorunowych kwiatach

I usypiają dzieciąteczka liche

Pieśnią, co będzie im się kiedyś śniła

Aż po wiek życia?... Ona taką była.

Więc patrząc na nią strwożyłem się w sobie

I rzekłem: - Oto jest z tych bożych jedna,

Co w ciemnym lampy zapalają grobie

I zapomniane prochy biorą ze dna

Na siew przyszłości. - I wstrzęsło się moje

Serce nadzieją wielką - i omdlało.

Aż ona, widząc, że tak przed nią stoję,

Dłoń, jak mgła, lekką podniosła i białą,

A obróciwszy się na zmierzchy sine:

- Idź za mną - rzekła - pójdziem w łez dolinę.

II

...Jeszcze ta ręka przejrzysta i biała

W cichym powietrzu przede mną gorzała,

Jak srebrna chmurka, gdy słońcem wskroś świeci,

Kiedy mnie przestrzeń szeroka obleci

I chłód wieczorny, niesiony w powiewach

Po drżących wodach i po sennych drzewach.

Ziemia, już w rosach, pod nocną szła zorzę

I gwiazdy nagle tryskały w przestworze,

A dnia różaność, wsiąknięta w powietrze,

W przejrzyste tony szła, i w coraz bledsze.

Naraz psy wyciem obniosły się głuchem,

Z łąk się porwały żurawie łańcuchem

I, bijąc w skrzydła, leciały jęczące

Pod niewidzialne, zgaszone miesiące.

- O jasna! - rzekłem, bo takie jej miano

Dawało serce - o jasna, co pędzi 

Z gwiazd starodawnych tę chmurę zerwaną, 

Czerniącą niebios różane krawędzi? 

Gdzie lecą owi powietrzni tułacze, 

Rzucając ziemi jęk taki i płacze?..; 

Jeszczem to mówił, gdy nagle nade mną 

Dziwnie się cicho zrobiło i ciemno, 

A ucisk taki w powietrzu był całem, 

Że mi głos omdlał, zgasł, a idąc, drżałem. 

Więc rzekła smętna moja przewodnica: 

- Oto nie możesz wytrzymać bez lęku 

Czerwonych cieniów martwego księżyca 

I bicia skrzydeł, i jednego jęku 

Ptaków lecących... 

A mówiąc tak, stała, 

Zwrócona ku mnie litośnie, i w twarzy 

Ciszę uśpionych harf słowiczych miała, 

I była jak kwiat, gdy się w rosach waży, 

I dość mu tylko powiewu, co wzdycha, 

By łez perłami posypać z kielicha. 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

A już my wtenczas byli wśród zieleni 

Lip rozkwieconych, z których pachty miody, 

Już idąc śladem smętnej mojej ksieni, 

W domostwo ciche wszedłem i w ogrody, 

Gdzie spokój rozwiał swe pióra anielskie 

Na serca czyste i na rzeczy sielskie.

Pod lipą niewiast gromadka zebrana 

Gwarzyła, brzęcząc, by rój pszczelny w ulu. 

Naraz - głos jeden pękł, jak struna szklana, 

A w głosie taka była ostrość bólu, 

Że oczy moje pobiegły jak strzały

Za krzykiem w górę - i w górze zostały.

Tam, na północy, jak złota głowica

Wyrzuconego w błękity sztyleta

I jako żagiew, co śmierć ją podsyca,

Trupią jasnością gorzała - kometa.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Więc oczy moje, jak dwie mewy drżące,

Spadły z powietrza pełne wielkiej trwogi,

Już na niewieścich twarzach szukające,

Kto tu dom rzuci i nie wróci z drogi,

Po kim tu będzie żałoba noszona,

Kto tu godziny będzie we łzach liczył,

Czyje tu serce pęknie, czyj śmiech skona?...

Wtem biały anioł, co mi przewodniczył,

Przejrzystym palcem wskazał mi twarz jedne...

Była tak jasna objawieniem klęski,

Taki z niej duch szedł bolesny a męski,

I takie widzeń przyszłości ekstazy,

Że teraz jeszcze myśląc o niej - blednę.

A gdym w nią patrzał jak w święte obrazy,

Pod moim wzrokiem ból pięćkroć ją zmienił:

Najpierw ją zdrętwił strach i okamienił,

Potem wichr jakiś przeleciał ją drżeniem,

Potem buchnęła czerwonym płomieniem,

Potem ją bladość obeszła opłatka,

Hostię z niej czyniąc, a potem sczerniała

Jak święta ziemia - i tak już została.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Schylił się anioł mój i szepnął: "Matka".

III

Ranek był wczesny, srebrny, skowronkowy, 

Gdyśmy z pól zeszli, co pod rosą stały. 

Za nami we mgłach tonęły parowy 

Okwitłe tamiem, prószące kwiat biały, 

I długie miedze stóp bosych śladami 

Aż pod mur miejski goniły za nami. 

A moja cicha, jasna Beatrycze,

Spokoju pełna bożego i ducha, 

Ku zorzom miała podane oblicze 

Jak ten, kto idąc, łkań dalekich słucha, 

A gdzie stąpiła, tam rosy rzęsnemi 

Sypały trawy rozchwiane przy ziemi. 

Ja, patrząc na nią taką zadumaną, 

Nie śmiałem pytać, gdzie wiedzie ta droga. 

I tak nam wzeszło pierwsze owe rano 

Wpośród gasnących gwiazd, pod okiem Boga, 

Który snadź patrzał na ziemię tę smętny, 

Bo wschód posępny był i mgłami mętny. 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

O ziemio! jakie ty cudowne słońce 

Mogłabyś rankiem widywać nad głową! 

Jakie hejnały duchów latające 

Pieśnią by ciebie budziły echową, 

Gdybyś ty nie szła do swego zachodu 

Drogą krzywd, gwałtów, ciemnoty i głodu! 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

- Patrz - rzekła do mnie moja przewodnica - Tak 

się zaczyna dzień, co do wieczora 

Otrzęsie serca, jako nawałnica, 

I we łzach stanie, jak pełna amfora... 

Patrz, bo dziś padać będą gorzkie rosy, 

A cisza będzie mieć łkające głosy.

A gdy mówiła, stanęliśmy w gmachu,

Przed którym widać było wielkie tłumy.

Po ścianach dreszcze chodziły przestrachu,

Mroczny strop wisiał wśród ciężkiej zadumy,

Jasność szła w okna przyćmiona i chmurna,

W pośrodku izby stół, na stole urna,

Przy umie on, syn...

Odgadłem po biciu

Serca w tej izbie głośnym, gdzieś od proga,

Po wytężonym w dwóch źrenicach życiu,

Gotowych wielbić lub przeklinać Boga,

Po tym uporze, który w drzwi otwarte

Jej siwą głowę pchał pomiędzy wartę,

Że tam jest matka.

...Przez noc tu szła całą,

Nie patrząc drogi, do gwiazd gadająca,

I podnosiła twarz wyschłą i białą

Jako opłatek na jasność miesiąca,

A choć na ustach nie miała pacierza,

Czuła, że wzrokiem w Boga gdzieś uderza.

Teraz stanęła w progu, chce do syna...

Puśćcież ją, ludzie! Niech rwie siwe włosy,

Niech łzami krwawych źrenic swych przeklina

Was i tę urnę, i dzień ten, i losy,

Niechaj na syna patrzy do ostatka...

Puśćcie! Wszak każdy matkę miał... to matka!...

Wyciągnął ramię...

- O, siedmiu mieczami

Przebite serce!... Synku... Jezu Chryste!

Synu! Synaczku!... O światło wieczyste!

Puśćcie mnie! Jezu, zmiłuj się nad nami...

A bogdajżeś ty kamień ten grobowy

Pierwej wyciągnął dla mej siwej głowy!

Bodajeś pierwej... Boże, mocny Boże!

Już, już wyciąga!... Puśćcież mnie! On może...

A!...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

...Urno! zimne, kamienne twe łono

Nie miało nigdy dzieci! Ty, przeklęta!

Grobie ty, kędy żywych pogrzebiono!

Czy ty wiesz, jak to płaczą niemowlęta?

Czy wiesz, jak długie noce przy kolebce

Matka przemarzy, prześpiewa, przeszepce?

O urno! Jaka ty straszliwie cicha!

O, krzycz i wołaj, że zrobiono z ciebie

Rzecz zgrozy pełną, co ręce odpycha,

Rzecz okropniejszą od mogilnych lochów!

Że ta, co niegdyś po synów pogrzebie

W dom powracała z garścią białych prochów,

Była mniej trupią niż ty i mniej chmurną,

Ty, serc pękniętych pełna, krwawa urno!

Koniec wersji demonstracyjnej.

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej