Bronisław Chlebowski

Krasiński Zygmunt (1812-1859)

Konwersja:

Ostatni, najmłodszy z trzech wielkich wieszczów, przedstawicieli i kierowników odrodzenia się narodu polskiego, poeta-myśliciel piewca idei, urodził się w Paryżu 19 lutego 1812 roku. Ojciec jego Wincenty, syn Jana, starosty opinogórskiego żonatego z siostrą Tadeusza Czackiego, posła na Sejm Czteroletni, zaślubił (1803) w młodym wieku Marię, córkę księcia Dominika Radziwiłła. W trzy lata potem wszedł w stopniu pułkownika do legionów, organizowanych w końcu r. 1806 przez Dąbrowskiego. Pułk jego, wcielony przez Napoleona do wojska francuskiego pod nazwą chevaux-légers (lekkokonny), wsławił się wkrótce (10 listopada 1808) heroicznym atakiem wąwozów Somosierra w Hiszpanii. Krasiński, choć nieobecny w tej walce, odznaczył się męstwem w. innych bitwach. Wyróżniany i osypywany nagrodami przez Napoleona, został komendantem legii honorowej, generałem brygady, hrabią państwa francuskiego i otrzymał starostwo opinogórskie. Wkrótce po przyjściu na świat syna, z wiosną r. 1812 wyruszył wraz z armią. Napoleona ku granicom Rosji, zostawiając we Francji żonę z maleńkim dziedzicem imienia i spadających na ojca zaszczytów. W r. 1814 mianowany przez Napoleona, po zgonie księcia Józefa Poniatowskiego, naczelnym wodzem (général en chef) oddziałów polskich, służących w wojsku francuskim, przyprowadził te oddziały (około 6000 ludzi) ze zwłokami ks. Józefa do Warszawy (wrzesień 1814). Pozyskawszy sobie zaufanie i życzliwość zarówno cesarza Aleksandra I, jak i wielkiego księcia Konstantego, wszedł do służby w wojsku utworzonego wtedy Królestwa Polskiego, jako jenerał, dowódca dywizji gwardii, a w r. 1819 otrzymał godność senatora-wojewody. W sejmie r. 1818 był obrany marszałkiem Izby poselskiej. Zostawszy członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk (od r. 1820), żywo interesował się  życiem umysłowym i literaturą, i gromadził na czwartkowych obiadach cały świat naukowy i literacki Warszawy ówczesnej. Przy tylu rozlicznych obowiązkach sam zajmował się bardzo troskliwie wychowaniem syna jedynaka, który, przebywając w dzieciństwie ciągle w otoczeniu dorosłych, w ruchliwym życiu, przy częstej zmianie miejsc pobytu, mnóstwie różnorodnych wrażeń, kształcony przez starannie dobieranych nauczycieli (od ósmego roku życia Korzeniowski Józef), rozwijał się z nadmierną szybkością. Władając od dzieciństwa językiem francuskim, pochłaniał bogate zasoby dobranego dla niego przez ojca księgozbioru, złożonego z dzieł w języku francuskim i polskim (r. 1820 było tu 39 książek polskich i 133 francuskich), a jednocześnie zapoznawał się z nowościami w zakresie beletrystyki polskiej (poezje i powieści). Zamiłowanie do lektury odziedziczył w spadku po rodzicach. Ojciec wolne chwile od służby wojskowej w Paryżu, Madrycie, a nawet Smoleńsku, spędzał na rozczytywaniu się w dawnych autorach, rozpatrywaniu rzadkich ksiąg i rękopisów, które skupuje i gromadzi następnie w odziedziczonym po Czapskich pałacu warszawskim. O bogatej lekturze matki świadczą pozostawione przez nią albumy z wypisami z dzieł polskich, francuskich, angielskich. Odumarłszy syna w dziesiątym roku życia (12 kwietnia 1822), nie mogła wpływać na jego dalsze wychowanie. Powierzywszy wykształcenie umysłu nauczycielom (po Korzeniowskim od r. 1820 Piotr Chlebowski), ojciec starał się oddziaływać na uczucia i charakter jedynaka, rozbudzając w nim miłość ojczyzny, ambicję i poczucie solidarności rodowej. Godziny całe spędzał z synem na rozmowach, mających umacniać w jego duszy te uczucia. Swoim zapałem, swą rycerską przeszłością, zdobytą w bojach sławą budził podziw i uwielbienie w duszy wrażliwego jedynaka, który wcześnie zacznie roić o podobnej przyszłości dla. siebie i pozostanie wierny ojcu, niezachwiany w miłości i uległości dla niego, nawet i wtedy, kiedy dalsze koleje życia wytworzą kolizje i kontrasty między pojęciami i dążeniami, drogami życia ojca i syna. Letnie miesiące spędza młodzieniec, pod opieką nauczyciela, najczęściej w Opinogórze, której stary dwór z wielką salą zdobiły wizerunki królów i portrety członków rodziny z wieków dawniejszych. Sąsiednie kościoły w Krasnem i Ciechanowie, odbudowane kosztem jenerała, zawierały (pierwszy mianowicie) długi poczet nagrobków członków rodu Krasińskich, piastujących od w. XVI różne dostojeństwa duchowne i świeckie, występujących w dziejach politycznych, historii Kościoła i piśmiennictwie. Młody chłopiec odczytywał ciekawie te nagrobki i słuchał opowiadań ojca, troszczącego się o przechowanie tradycji rodowych i pomnożenie znaczenia rodu, do którego dziejów sam dołożył nową kartę swymi czynami wojennymi. Osobny salon dworu opinogórskiego, zwany „napoleońskim”, mieścił pamiątki i obrazy z tej epoki. W domu babki znowu, w Dunajowcach na Podolu, utrwalał w swej duszy młody chłopiec cześć dla przeszłości, której przedstawicielką była pani starościna, dumna, rozumna arystokratka, przywiązana do staropolskich pojęć, wroga dla Napoleona i Francji rewolucyjnej. Tam poznaje pobliskie Okopy Św. Trójcy, pochodzące z w. XVII, a rozczytując się jednocześnie w zachwycającej go Iliadzie (w oryginale), cieszy się z powodzeń Greków, zrzucających wtedy z siebie jarzmo tureckie. List do ojca, pisany 26 września 1825, przez trzynastoletniego chłopca, zdumiewa artyzmem opisu Okopów, wynurzających się z porannej mgły jesiennej. Opis ten to nie kopia, nie echo tylko spotykanych po książkach obrazów przyrody, ale wyraz odczucia krajobrazu, odbicia się jego piękna w duszy dziecięcej jeszcze, a już tak wrażliwej, umiejącej patrzeć i zdolnej odtwarzać swe widzenia. W rok później, we wrześniu r. 1826, po złożeniu egzaminów zaczął uczęszczać, jako uczeń klasy VI, do liceum warszawskiego (pod kierunkiem [Samuela Bogumiła] Lindego), a w lipcu następnego roku ukończył ten zakład i wstąpił do Uniwersytetu Warszawskiego na wydział. prawny.

Poczucie wyższości w stosunku do kolegów ze strony młodszego wiekiem, ale górującego rozwinięciem umysłowym, polotem marzeń ambitnych, poczuciem budzących się uzdolnień poetyckich odbiło się w burzliwym dość zachowywaniu się panicza-studenta, co sprowadziło na niego pewnego razu areszt dwudziestogodzinny. Jednocześnie ojciec ściągnął na siebie oburzenie opinii publicznej przez postępek swój w sądzie sejmowym, wyznaczonym dla wyrokowania w sprawie oskarżonych o udział w związku patriotycznym. Bozpatrując czyn jenerała, który — wbrew zdaniu kolegów — oświadczył się za uznaniem winy i ukaraniem członków związku, można domyślać się, w zestawieniu z całym jego poprzednim życiem, iż pobudką główną była ambicja, ukazująca mu w perspektywie zależne  od względów monarchy wyższe godności publiczne, a przy tym rozwinięte w służbie pod Napoleonem wysokie poczucie honoru wojskowego, nakazujące zachować wierność, poprzysiężoną monarsze-wodzowi. Spotykamy się z podobnym pojmowaniem obowiązków względem wodza najwyższego i u Chłopickiego. w r. 1831. Prawdopodobnie w przekonaniu własnym Krasiński tak pojmował swój obowiązek — Polaka i żołnierza zarazem. Zarówno poprzednia służba wojskowa, jak gorliwe, egzaltowane nawet rozbudzanie i podniecanie uczuć narodowych w duszy syna, niedawne zajście z Lindem stwierdzają  żywość i szczerość uczuć narodowych u jenerała.