– A więc odkryłeś, że mimo wszystko nie jesteś biznesmenem?

– Tylko człowiekiem.

– Antyczna rasa (…).

Dawno temu na Dzikim Zachodzie
w reżyserii Sergio Leone

Z podziękowaniem dla Janki i Andrzeja,

bez których wsparcia wydanie tej książki

nie byłoby możliwe

Z podziękowaniem dla Łukasza, Marcina,

Jurka oraz Kasi, bez których wyobrażenie

sobie bohaterów tej książki nie byłoby możliwe

ROZDZIAŁ I, w którym poznajemy Duane’a Stirlinga, mieszkańców Porterville i większość tych, którzy cokolwiek znaczą w tej opowieści (najdłuższy i osobiście najmniej przeze mnie lubiany rozdział, ponieważ niewiele się w nim dzieje, jakkolwiek każda opowieść musi się jakoś zaczynać)

Wczytaj się, czytelniku, w tę niezwykłą historię. Oto jest opowieść o dwóch mężczyznach. Jeden z nich był dobry i szlachetny, a jego imię jeszcze za życia stało się legendą; ten drugi natomiast nie był ani tak dobry, ani tak szlachetny, jak ten pierwszy. I los chciał, że pewnego piekielnie skwarnego dnia ci dwaj mężczyźni spotkali się w miasteczku o nazwie Porterville. Miasteczku na rozległej pustyni pogranicza; miasteczku rozwijającym się, przyszłościowym, ściągającym inwestorów i kupców nieruchomości; wreszcie – miasteczku o niesplamionej jak dotąd żadną ponurą historią reputacji.

Zacznijmy może jednak od początku.

Aby lepiej poznać historię tych dwóch mężczyzn, trzeba nam cofnąć się do początku owego feralnego dnia. Był sobie raz dyliżans zmierzający do Porterville. Zaprzęgnięty przez szóstkę koni pojazd wyrzucał tumany kurzu spod rozjeżdżonych kół. Powoził nim młody stangret w jasnej kapocie i jasnym kapeluszu. Żując tytoń, raz po raz strzelał batem ponad łbami zmęczonych zwierząt, ponaglając je do podtrzymywania tempa jazdy. Trzeszczały łańcuchy i metalowe klamry skórzanych pasów spinających skrzynie, skrzynki, torby oraz resztę bagaży, a wszystko to było przykryte szarawą plandeką. Pozłacany grawerowany napis na drzwiczkach do kabiny wieścił: „EKSPRES DYLIŻANSOWY LONGRIDERA”. Dojrzewające na horyzoncie piaszczyste skaliska, żarzące się od przedpołudniowego słońca, obwieszczały podróżnikom koniec trasy.

Dyliżansowi oprócz piasków pustyni i promieni słonecznych towarzyszyli również kawalerzyści. Część z nich jechała z przodu, reszta z tyłu. Z prawdziwie paradną dyscypliną dotrzymywali biegu woźnicy, nie odstając od kolumny choćby na pół metra. Żołnierze w ciemnoniebieskich mundurach ze złotymi szamerunkami, w szelkach, polowych kepi i butach na płaskich podeszwach. Potężne rękawice na ich dłoniach, piękne szable oraz rękojeści pistoletów w olstrach u ich siodeł. Tak, kawaleria była prawdziwą dumą narodową tego rozległego kraju, a przez to także autorytetem nie do podważenia. A często przecież nagrodą za znojną służbę, w którą wkładano tak wiele serca, i dalekie wypady na pełne niebezpieczeństw pogranicze było trzynaście dolarów żołdu na miesiąc, siano, końskie mięso podczas najtrudniejszych kampanii i whiskey najgorszej z możliwych jakości.

Dyliżans podskakiwał delikatnie na kamienistych wybojach. Stangret wypluwał przeżuty tytoń w piasek. Przez otwór okienny wyjrzał w pewnym momencie jeden z pasażerów i zawołał:

– Poruczniku Henderson, daleko jeszcze do Porterville?

Mężczyzną, który wołał, był pan Longrider we własnej osobie. Cieszył się on opinią poważanego biznesmena w stanie Maryland. Ubrany był elegancko, na granatowo. Jego marynarka i spodnie uszyte były na miarę, z tego samego materiału, ni za luźne, ni za ciasne. Półsztywny biały gors zawinięty krawatem sięgał mu niemal aż pod brodę, tak jakby wcale nie miał szyi. Na głowie melonik pod kolor ubrania z jaśniejszą wstążką, trochę nonszalancko zachodzący właścicielowi na skrawek czoła, co bardziej dodawało mu szacowności aniżeli niedbałości. Nie nazwałbym go człowiekiem postawnym bądź wielkiej siły, ale i do mizernych również nie należał. Twarz miał okrągłą, nos arystokracki, a wąsy typowo europejskie, to jest gęste i szerokie.

Z kolei o poruczniku Harveyu Hendersonie należałoby mówić jak o człowieku zupełnie innej kategorii. Był w średnim wieku, krzepki, o wyzywającej twarzy, cienkich ustach i oficerskich wąsikach pod szerokim nosem. Brwi miał smukłe, nisko zachodzące nad powieki, włosy zaś krótkie i płowe. Mundur, którym się szczycił, wyraźnie odstawał od mundurów reszty kawalerzystów eskortujących dyliżans. W przeciwieństwie do tamtych była to szara kurtka, rzekłbym prostacka, jakkolwiek dumnie rozpięta i wyeksponowana. Mosiężne guziczki u trzepoczących klap błyszczały od słońca niczym szlachetne kamienie. Na głowie kapelusz ze złotymi oznakowaniami – z jednej strony rondo miał zadarte, z drugiej upiększone czarnym piórem. Całość zdecydowanie dodawała mu prestiżu.

Oficer podjechał do okienka i energicznie podrygując głową, zakomunikował:

– Lada moment, panie Longrider. Zostało nam parę mil. Będziemy tam przed zenitem.

Biznesmena ucieszyła taka odpowiedź. Uśmiechnął się pod wąsem i spróbował wygodniej usadowić się na twardym siedzeniu. Oprócz niego w kabinie znajdowało się jeszcze sześć innych osób – dwie młode kobiety z dwójką dziewczynek, pewien nerwowy staruszek (bez wątpienia z nimi spokrewniony, gdyż notorycznie strofował je zniszczonym przez czas głosem), a także mężczyzna usadowiony idealnie naprzeciw pana Longridera.

– Za niedługo osiągniemy Porterville, pułkowniku Stirling – zwrócił się do tego ostatniego.

I oto nadeszła wreszcie pora, by przedstawić jednego z dwóch głównych bohaterów tej opowieści. Pułkownik Duane Stirling był mniej więcej trzydziestoletnim mężczyzną o przystojnej, doskonale ogolonej, niewinnej wręcz twarzy oraz szerokich błękitnych oczach. Był człowiekiem o wysokiej kulturze osobistej, na wpół uśmiechniętym, sprawiającym wrażenie nieszkodliwego pracownika służb urzędniczych. Trudno zatem uwierzyć, że znany był przede wszystkim ze swej bogatej przeszłości wojskowej. Ci, którzy spotkali go pierwszy raz, dziwili się nad wyraz opowieściom, które wysławiały jego dokonania podczas wielkiej wojny domowej. Bardziej bowiem przypisywano mu rolę pracoholika, jak również kochającego ojca czy też męża, aniżeli weterana specjalizującego się w rzemiośle wojennym. Duane podróżował w niebieskiej koszuli w kratkę, przewiązanej wokoło szyi chuście w nieco ciemniejszym odcieniu, a także skórzanej kurtce. Pod białym kapeluszem skrywał elegancko zaczesane włosy.

– Cóż, raz jeszcze dziękuję za pańską gościnność, panie Longrider – odpowiedział Duane swoim charakterystycznym, drgającym głosem, rodem niemal ze środkowego Zachodu, choć sam pochodził z dalekiej Pensylwanii. Gdy mówił cokolwiek, sprawiał wrażenie, jakby używał tylko połowy ust. – Chętnie odwdzięczę się kiedyś za tę przysługę.

– Cała przyjemność po mojej stronie – odparł pan Longrider uprzejmością na uprzejmość. – To drobnostka. Jak pan dobrze wie, mam parę spraw do załatwienia w Porterville, tak więc kurs ten w żadnym wypadku nie mógł mnie ominąć. Zresztą wy wszyscy, proszę państwa, jesteście moimi pasażerami i służę wam uniżenie – dodał, po czym kurtuazyjnie uchylił melonik przed dwoma damami.

– Mógłbym dojechać do Porterville we własnym zakresie, gdyby to było możliwe, ale jak pan już wie, wojna kosztowała mnie sporo, zaczynając od trzech koni, a na spalonej posiadłości w Pensylwanii kończąc.

– Jednak mimo to spotkała pana rekompensata ze strony rządu?

– Jak najbardziej. Jestem niezwykle wdzięczny rządowi za okazaną pomoc materialną, która pozwoliła mi stanąć na nogi. Wielu było ciężko poszkodowanych, ludzie tracili dorobek całego życia, stąd też dziwię się, że właśnie mnie objęto tak hojnym odszkodowaniem. Bądź co bądź, zostały mi jeszcze wszakże koszula i kurtka.

Duane zaśmiał się, a zaraz po nim także pan Longrider.

– Jest pan stanowczo nazbyt skromny, pułkowniku! Z tego, co opowiadał pan w drodze, tylko człowiek szalony porzuciłby podobny dobrobyt!

– Nie potrafię usiedzieć w miejscu, panie Longrider. Wciąż ciągnie mnie w szeroki świat.

– A majątek ziemski, jeśli to nie tajemnica?

– Przepisałem rodzicom. Niech nacieszą się dostatkiem na stare lata.

Poluzował kołnierz koszuli i powachlował się kapeluszem. Jego plecy były już całe mokre od potu. Upał pogranicza dawał się pasażerom mocno we znaki. Przyjemne były jedynie chłodne podmuchy mas powietrza, jakie wlatywały do kabiny przez okiennice.

– Przede wszystkim jednak – kontynuował Duane – pragnę nareszcie uciec od miejskiego zgiełku, a także ludzkiej pazerności.

– To bardzo interesujące – zaciekawił się pan Longrider. – Wprawdzie nigdy dotąd nie zawitałem do Porterville, lecz coś mi się wydaje, że ludzie są tacy sami pod każdą szerokością geograficzną. Sądzi pan, że na Zachodzie tego nie ma?

– Ma pan na myśli miejski zgiełk? Raczej tak.

– A ludzkiej pazerności?

– Cóż, to także i mój pierwszy raz, gdy wybieram się w te rejony. Niemniej jednak śmiem twierdzić, że tereny te wciąż pozostają dziewicze i zbyt młode, aby tubylców mogły nurtować problemy, którymi na co dzień żyją ludzie ze Wschodniego Wybrzeża.

– Co ma pan dokładnie na myśli?

– Cóż, szczerze mówiąc, nie podobają mi się ludzkie priorytety. Zmieniają się technologie, wprowadzane są innowacyjne rozwiązania w wielu dziedzinach przemysłu… A ponieważ zmienia się otoczenie społeczeństwa, samo społeczeństwo zmienia się także. Co gorsza, są to złe przemiany. Wiele mówi się o tym, jak wszelkie zabiegi modernizacyjne zapewniają ludziom lepszy byt, jednak cóż to za byt, skoro zapomina się o nie mniej istotnych aspektach moralnych? W tym ślepym dążeniu do perfekcji gubimy gdzieś po drodze cenne wartości. Mówię panu, coś naprawdę niedobrego dzieje się z ludźmi. Przyjaciele stają się wrogami, spiskujemy przeciw sobie, słychać niewypowiedziane słowa, płaczemy, choć nie ronimy łez, wyrządzamy krzywdę sobie i innym i cierpimy, choć wydaje nam się, że wszystko jest po staremu albo nawet lepiej niż kiedykolwiek wcześniej. Niestety tak naprawdę dalece mija się to z prawdą. Mało tego, przestajemy się do siebie odzywać, nie wychodzimy naprzeciw, nie decydujemy się pierwsi na wyciągnięcie dłoni. Wstydzimy się. Coraz większa liczba osób żyje we własnym świecie i zamyka się na innych. To bardzo niepoprawne. Czy nie zauważył pan, jak ostatnimi czasy ludzie zaczęli odchodzić od zmysłów? Mało tego, problemem staje się zwykła rozmowa. Takie zamykanie się w sobie sprowadza nas do mruczenia i rozmawiania ze sobą pod nosem. Mamy zawiązane usta, drażni nas gardło, gdy próbujemy się przemóc i wymówić choć słowo. Kontaktujemy się instrumentalnie za pomocą rzeczy, instytucji oraz organizacji, a tak przecież nie można! Proszę pana, potrzeba nam być więcej sobą. Potrzeba nam wolności, panie Longrider.

– To wszystko jest niezwykle ciekawe – powiedział biznesmen szczerze przejęty słowami swojego współtowarzysza podróży. – Czy czytuje pan literaturę piękną?

– Miałem przed wojną bogatą bibliotekę, do której chętnie zaglądałem. Czytywałem Goethego, Blake’a i jeszcze paru innych. Potem, niestety, przyszła wojna, a przyjaciele po broni Roberta Lee urządzili sobie z moich książek rozpałkę na ognisko.

– Ma pan zatem doskonały smak. Ja również jestem zagorzałym czytelnikiem, pułkowniku. Będę jednak z panem szczery – książki ukazują nam świat poprzez kolorowy pryzmat, lecz to wciąż tylko książki. Rzeczywistość bywa zupełnie inna, a marzenia pozostają marzeniami.

– Cóż, rozumiem chyba, do czego pan zmierza. Jestem przewrażliwiony na tym punkcie. Coś panu opowiem. Pewnego razu zatrudniłem młodego chłopaka z sąsiedztwa do strzyżenia żywopłotu w ogrodzie. Nie pamiętam już dokładnie, w jakim był wieku… W każdym razie bardzo młodym. I gdy przyniosłem mu wodę do picia, zaczął mówić o rzeczach, o których za nic w świecie nie spodziewałbym się usłyszeć od chłopca w jego wieku. Och, cudne zapachy świeżo skoszonego zboża unosiły się wtedy nad polem! I powiedział: „Wie pan co, panie Stirling, ludzie są tacy zawistni, ich serca przepełniają tylko zachłanność i pycha. Proszę spojrzeć na naszych sąsiadów – nie cieszą się tym, co mają, bo wciąż pragną więcej; nie sprawia im przyjemności bliskość innych osób, bo wciąż mają komuś coś za złe; nie próbują nawet się zmienić, bo i powodów do zmian żadnych nie widzą”. I kiedy wróciłem do domu, powiedziałem sobie: „Młody chłopaczek, nie więcej jak czternastoletni, a takie przemyślenia go trapią”. I pomyślałem sobie wówczas, że jeżeli chłopiec w jego wieku ma podobne przemyślenia, to rzeczywiście coś złego dzieje się z naszym światem. Chłopcy w jego wieku myślą o dziewczynach, o wielkim świecie… Widzi pan, zarówno według mnie, jak również według niego, szczęścia nie mogą dać człowiekowi ani pieniądze, ani żadna własność prywatna. Naszym zdaniem bowiem szczęście człowiekowi mogą dać tylko i wyłącznie inni ludzie, to jest rodzina lub przyjaciele… No i może odrobina dystansu do samego siebie też.

– Wszystko, co pan mówi, jest niezwykle zajmujące! – zawołał słonecznie pan Longrider, który bardzo uważnie przysłuchiwał się jego słowom. – W porządku, wolność wolnością, lecz z czego w takim razie zamierza się pan utrzymywać?

– Cóż, proponowano mi po wojnie przeróżne stanowiska w armii, ale ja powiedziałem dowództwu stanowcze „Nie!”. Powiedziałem sobie bowiem: „Nie, nie będę tańczył tak, jak mi zagrają! I do diabła z wojskiem! Wyjadę na Zachód, na prowincję, i nareszcie zasmakuję prawdziwego życia”. I jak postanowiłem, tak też uczyniłem. Chciałbym poszukać sobie przytulnego kąta, w którym byłbym szczęśliwy u boku żony oraz gromadki dzieciaków.

– Żona już na pana czeka, mam rozumieć?

– Zdaje się, że nie żona, a narzeczona. Bez obaw, plany na przyszłość mam. Chciałbym otworzyć własny biznes, saloon, a może kasyno, a może nawet jeszcze coś innego. Wszystko zależy od tego, jakie będą perspektywy.

– Perspektyw na pograniczu z pewnością jest bez liku.

– Cóż, tak też słyszałem. Tak czy inaczej, im dalej na zachód, tym pewniej się czuję. Coś chyba jednak jest na rzeczy, skoro człowiek, odkąd tylko sięgamy pamięcią w historii, zawsze wędrował na zachód, sporadycznie w innych kierunkach. Bo przecież pierwsi Europejczycy przybyli do Europy właśnie ze wschodu. Wszystkie barbarzyńskie najazdy kierowane były na zachód – i Hunowie, Mongołowie, Arabowie i Turcy osmańscy. A gdy ludziom zabrakło lądu, przemierzyli ocean. Wciąż nam mało, a podróż narodu ludzkiego zdaje się nie mieć końca.

– Czyżby więc naszym wyczekiwanym rajem miał być Pacyfik?

– Lub to, co za nim? – Duane zachichotał na myśl o równie niedorzecznej hipotezie. – Wówczas mielibyśmy niezbity dowód na to, że Ziemia jest okrągła. Nie, oczywiście żartuję, nie to miałem na myśli. Chodzi o to, że społeczeństwo ze Wschodniego Wybrzeża zaczyna być coraz bardziej niepojęte. Nie ma poszanowania tradycji, zamiera odmienność poszczególnych kultur, gdyż wszystko dzisiaj musi być z duchem czasu sprowadzone do jednej płaszczyzny. A dzieje się to za sprawą przepływu kapitału. Wszystkiemu winny jest postęp, panie Longrider. Zamierzenia mogą być dobre, temu nie zaprzeczam, lecz efekty wiodą za sobą również bardzo drastyczne skutki uboczne. Idealnym tego przykładem byli licznie zaciągający się do naszej armii Irlandczycy, Niemcy, Polacy i inni – ludzie skuszeni wysokim wiktem oraz sposobnością rozwinięcia żagli na naszym oceanie możliwości. Oni wszakże nie walczyli ani za flagę, ani za godło, ani za chwałę swoich rodowitych ojczyzn. Niczym zawodowi najemnicy bili się za czyjeś przekonania, umierali za każdą piędź cudzej ziemi, za czyjeś stocznie, kopalnie, tartaki i manufaktury. Z tego względu do dziś pozostają dla mnie idealnym przykładem na to, jak bardzo ludzkość zmieniła się przez te ostatnie parędziesiąt lat.

– Wprost nie wierzę własnym uszom! – przerwał mu nagle porucznik Henderson, który przez cały czas przysłuchiwał się rozmowie dwóch dżentelmenów, jadąc obok nich wierzchem. – Podobne słowa nie przystoją Jankesowi, sir! Gdyby podobne słowa przystały takiemu Jankesowi jak pan, na cóż zdałyby się wszelkie wysiłki polityczne Lincolna? Bądź co bądź, jestem w stanie zrozumieć, że ten zarozumiały arogant za nic sobie miał nasze postulaty odnośnie do polityki gospodarczej państwa, ale czy i wam również w jakiś niechlubny sposób się zasłużył?

– Och, nie! Myli się pan, poruczniku – przytomnie odpowiedział Duane. – Mówię tu o mentalności społeczeństwa, nie polityce. Bo choć wywalczyliśmy sobie świat taki, a nie inny, wciąż nie potrafimy go we właściwy sposób spożytkować. Zapominamy o tym, żeby szanować zarówno innych, jak i samych siebie. Ludzie robią się oficjalni, nie mają w sobie krzty polotu, toną w papierach, które zdają się powoli zastępować istnienie ludzkie. Zapominamy o tym, że nie papier jest ważny, lecz człowiek.

– A jakie ma to odniesienie do wojny?

– Takie, poruczniku, że dbam o przyszłość naszego kraju oraz pokoleń, które zajmą nasze miejsce w tym świecie, nawet jeśli nie czerpię z tego żadnych wymiernych korzyści. Przy okazji pozwolę sobie nadmienić, że każdy Murzyn pracuje o wiele wydajniej jako robotnik aniżeli niewolnik. Do tego dochodzą niezwykle istotne względy natury etycznej. Osobiście odnajduję niewolnictwo jako największą niesprawiedliwość społeczną naszych czasów.

– Pan Stirling to abolicjonista – wtrącił z przymrużeniem oka pan Longrider.

– Domyślam się. Walczył dla Północy – zaśmiał się Henderson, choć bez złośliwości. – Wolni Murzyni, powiada pan… Dla mnie pojęcie to równie śmieszne, co bezpardonowe. Proszę mi wierzyć, ale zbyt wiele dzieli nasze kultury. Ponadto murzyńscy niewolnicy zawsze przejawiali więcej lojalności oraz przywiązania względem swoich panów aniżeli ktokolwiek inny. Kiedy wy, Jankesi, wkraczaliście na nasze ziemie, wszyscy mężczyźni byli na wojnie, domostw pilnowały kobiety, a mimo to Murzyni zostawali, nie uciekali, nie dali się zaciągać do ich wojska. Jankesów dziwiło, że pozostawali wierni południowcom, których opinia publiczna tak wylewnie oskarżała o torturowanie, batożenie i wypalanie na ich twarzach znamion przynależności. Oni zostawali, pielęgnowali rannych, opiekowali się dziećmi i kobietami i za nic mieli sobie cudowne obietnice Biura do spraw Wyzwoleńców, które w imieniu prezydenta przywracało im wolność, o której pan z taką pasją teraz mówi. Mało tego – wielu z tych, którzy uciekli, szybko wróciło. Poza tym wszystko jest polityką. Wszak to oczywiste, że nie serca skruszone ciężkim padołem niewolników, a względy gospodarcze skłoniły Jankesów do walki. Są rzeczy, których nigdy nie będą w stanie uszanować ani zrozumieć. Dobra wymówka jest dobra na wszystko.

– Bardzo ciekawa argumentacja – rzekł Duane. – A skoro siedzimy już w temacie wojny, to czy uważa pan kawalerię konfederatów za najlepszą ze wszystkich?

– Tak – odparł oszczędnie w słowach.

– Nietrudno się domyślić zarówno po pańskiej minie, jak i liczebności pańskiego oddziału. Musi pan mieć dużo zaufania do umiejętności swoich ludzi, skoro prowadzi pan do walki z całym plemieniem indiańskim zaledwie tuzin.

– Proszę mi wierzyć na słowo – lepszych pan nie znajdzie.

– Sam nie żywię żadnej urazy do Dixie. Nie mam im za złe ani tych trzech koni, ani mojej posesji w Pensylwanii. Czy pan ma coś za złe Jankesom, poruczniku?

– Wojna należy do historii – odparł lekko już zniecierpliwiony Harvey Henderson.

– Cóż, chyba ma pan rację. Dżentelmenom nie przystoi rozmawiać o wojnie w czasach pokoju – powiedział Duane, przyglądając się jednocześnie miedzianym guziczkom na klapach kurtki porucznika. – Widać tematy wojenne nie należą do pańskich ulubionych, choć nie ukrywam, sam pan zaczął. Uprzejmie proszę więc darować mi jeszcze jedno pytanie – dlaczego nosi pan na sobie mundur Konfederacji? Rozumiem, że pozwolono go panu zachować?

Porucznik z zadowoleniem pokręcił wąsem, jakby słysząc nieoceniony komplement.

– Ma pan rację – odparł. – Nosiłem go w niewoli co dzień i spałem w nim co noc. I nawet gdy śmierdział obrzydliwie i gdy zalęgły się w nim mole, preferowałem mieć na sobie to, co przypominało mi o sprawie, w imię której walczyłem, aniżeli zakładać czyste niebieskie łachmany. Z całym szacunkiem, pułkowniku Stirling.

– Ależ oczywiście. Mówi pan jak prawdziwy patriota! To rzadko spotykana dziś cecha na Wschodnim Wybrzeżu.

– Proszę mi wierzyć, mało brakowało, a nie pojechałbym walczyć w ogóle. Przed wojną, podobnie zresztą jak większość drobnych farmerów, nie posiadałem koni, a do pracy w polu używałem mułów. Dwa miałem muły, co w mojej okolicy i tak było powodem do noszenia głowy wysoko. Liczni moi sąsiedzi byli zwykłymi traperami, mieszkańcami lasów oraz bagnisk. Ich tym bardziej nie było stać ani na konie, ani na umundurowanie, nie mówiąc już o wyposażeniu. Co więcej, wraz z progresją wojny waluta konfederacka zaczęła tracić na wartości, wzrosły ceny żywności i amunicji. Nasi towarzysze broni używali dubeltówek, strzelb myśliwskich i zdobycznych rewolwerów. Wielu nosiło cywilne ubrania, bo pomimo wszystkich plantacji bawełny nie mieliśmy fabryk do wyrabiania własnych. Dopiero hojne zaangażowanie finansowe najzamożniejszych plantatorów hrabstwa pozwoliło nam na wyposażenie oddziału. W przeciwnym razie z całą pewnością pozostałbym w domu i zajął się uprawą kukurydzy.

– Niezbadane są wyroki boskie – rzekł pan Longrider. – Kto wie, czy nie lepiej byłoby ci pozostać w domu przy żonie i dzieciach, i… kukurydzy.

– A tak na marginesie, panie Stirling, pochodzę z Tennessee. O wybrzeżu słyszałem jedynie w opowieściach. Wschodnim, o Zachodnim nawet nie wspominając.

– Cóż – odrzekł Duane – mam szczerą nadzieję zobaczyć kiedyś to drugie.

– Czyli nie zamierza pan zatrzymywać się w Porterville na długo? – spytał pan Longrider.

– Cóż, skoro już padło to pytanie, jest jedna rzecz, którą muszę załatwić w tym miasteczku. Kto wie, może zostanę tam na dłużej, a może przeniosę się w inne miejsce… Tego jeszcze nie wiem. Tak czy inaczej, o czym już wspomniałem, wciąż ciągnie mnie na zachód. Pogranicze zawsze wyzwalało we mnie gorączkę przygody. Prawdziwie przejmującymi są artykuły w gazetach opowiadające o honorowych pojedynkach, doskonałych rewolwerowcach i niezależnych od nikogo wędrowcach, spadkobiercach pionierów pogranicza.

– Więc jeśli koniecznie chce pan zarobić kulkę – zaśmiał się porucznik Henderson – lepszego kursu nie mógł pan obrać.

– Harvey, ty chyba nie wiesz, co mówisz – powiedział z lekką pretensją w głosie pan Longrider. – Pułkownik Duane Stirling był najlepszym strzelcem w szeregach całej Unii! O jego wyczynach krążą legendy.

– Czyżby? W to akurat nie wątpię, ale sprawdzimy wobec tego, jak legenda pułkownika Stirlinga zmierzy się z legendą Dzikiego Zachodu.

Porucznik zasalutował po żołniersku i pożegnał na jakiś czas pasażerów jadących dyliżansem. Pognał gdzieś przed siebie, jego wierzchowiec dziarsko zarżał, tak że siedzące dotąd grzecznie na kolanach swoich mam dziewczynki z zaciekawieniem zaczęły wyzierać przez okno.

– Cieszę się na myśl o postoju. Mam nieopisaną ochotę na cygaro, lecz nie godzi się dżentelmenowi palić w towarzystwie kobiet i dzieci – powiedział pan Longrider, z miejsca ponownie uchyliwszy melonika. – Zadziorny facet z tego porucznika, czyż nie?

– Nie da się ukryć. To bardzo typowe u południowców – odparł Duane, a następnie zapytał ciekawskim tonem: – Uprzejmie proszę mi darować wścibskość, panie Longrider, ale czy Harvey Henderson nie pracuje aby na pańskich usługach?

– Skądże znowu! – stanowczo zaprzeczył biznesmen. – Jeszcze tego brakowało, by móc prywatyzować wojsko! Bądźmy wolnorynkowi, mister, lecz bez przesady. Musimy znać umiar, gdzie kończy się dobro własne, a zaczyna dobro ogółu. Wszakże nie wszystko jest na sprzedaż.

– Cóż, w to akurat nie wątpię. Trudno byłoby jednak nie odnieść takiego wrażenia. Znacie się bardzo dobrze, jak mniemam.

– Nie tak dobrze, jak mogłoby się wydawać, pułkowniku. Ja jestem towarzyskim facetem, Harvey podobnie. Poznaliśmy się w Baltimore na przedstawieniu kabaretowym trzy tygodnie temu. To był czysty przypadek, ucięliśmy sobie dżentelmeńską pogawędkę i przypadliśmy sobie do gustu. Rozmawiałem z nim o interesach. Inwestuję w ziemię, jak już wspomniałem, a na pograniczu jest jej wiele. Wiele niezagospodarowanej ziemi, która potrzebuje gospodarza. Całe akry pustyń, prerii oraz równin, które aż się proszą, by po nie sięgnąć.

– O tak – westchnął Duane. – Wiele ziemi i wielu Indian.

– Dokładnie. Nie tak dawno temu, zanim jeszcze poznałem porucznika Hendersona, nieopodal Porterville na ziemi Five Rocks wydarzyła się tragedia. Jak pan pewnie pamięta z gazet, Apacze Mescalero napadli na małą karawanę zwiadowców i wszystkich wymordowali. Rząd zareagował natychmiastowo, wysyłając tam właśnie jego.

– Z tuzinem żołnierzy?

– Widzę, że wciąż nie wierzy pan w siłę naszej kawalerii. – Pan Longrider uśmiechnął się przekornie. – Błagam o wybaczenie, nie mam nic do kawalerii Unii, ale… Cóż, ta konfederacka spisywała się chyba znacznie lepiej podczas wojny.

– Nieczęsto widywałem ją w akcji. Moją specjalnością była piechota.

– Porucznik Harvey Henderson otrzymał rozkazy ustabilizowania sytuacji na tym terenie. Wie pan, dla mnie jest to idealna wręcz okazja do zarobku. Co mówi panu nazwa Southern Pacific Railroad?

– Termin związany z koleją, a dokładnie ze spółką kolejową.

– Właśnie. Już za parę lat w te wszystkie dzikie ostępy, które widzi pan za oknem, tchnięty zostanie powiew cywilizacji. Będzie tędy przebiegała kolejowa trasa transkontynentalna, która połączy ze sobą oba wybrzeża naszego rozległego kraju. Silniki parowe nie mogą jednak pracować bez wody, a woda jest na pustyni towarem rzadkim. Pracujący dla mnie pionierzy odkryli jej zasoby na ziemiach Apaczów. Problemem pozostają jednak sami Apacze. Southern Pacific Railroad będzie zmuszona postawić swoje tory na ich ziemiach. Rozmowy z tymi dzikusami spełzły na niczym, a oni sami przyszykowali barwy wojenne. Postawili sprawę jasno – te ziemie należą do nich i nie mogą być ani odebrane, ani wykupione.

– Rozumiem, do czego pan zmierza. To rodzaj symbiozy, czyż nie? Żołnierze mają rozkaz wyrzucić Indian z ich ziemi, podczas gdy pan będzie mógł wówczas zająć ich miejsce. A gdy za parę lat przybędą tu pracownicy kolei, będzie ona warta fortunę.

– Proszę mi wierzyć, nie mam nic do Indian. Szanuję zarówno ich kulturę, jak i to, że byli tu przed nami. Jestem biznesmenem, nie agresorem. Byłbym gotów kupić ich ziemię, ale oni za nic w świecie nie chcą jej nam poddać. Czasu mamy coraz mniej. Konkurencja na tych terenach będzie wkrótce rosła. Stanie się zacieklejsza i ostrzejsza, a każdy szanujący się biznesmen musi mieć dobry start w przyszłość. Ta karawana, którą napadnięto przed ponad trzema tygodniami w Five Rocks, wiozła między innymi ludzi, którzy z mojego polecenia mieli z nimi negocjować. Niestety, Indianie nie byli skłonni do negocjacji. Te dzikusy nie oszczędziły ani jednego z nich.

– Rozumiem i to – powiedział Duane, ponownie wachlując się kapeluszem. Pustynny skwar stawał się coraz trudniejszy do zniesienia, zbliżało się samo południe. – Skoro już mówimy o Indianach, czytałem, że Union Pacific Railroad nieco inaczej radzi sobie z problemem tubylców na terenach objętych budową torów. Zarówno Siuksowie, jak i Arapahowie rozumieją potrzebę stworzenia trasy transkontynentalnej i o ile nie będzie ona przebiegała przez ich tereny łowieckie, pozostają spokojni.

– Apacze są inni, pułkowniku Stirling. Są niezwykle zaciekli i wiecznie bojowo nastawieni. Nigdy nie zostali pokonani, przez co przepełnia ich ślepa wiara w to, że już zawsze tak będzie. My jednak nie możemy czekać. Czekać nie mogą także włodarze spółki. Ja rozumiem, że nie jest pan zwolennikiem wprowadzania zmian na pograniczu. Jest to, rzecz jasna, prywatna sprawa każdego człowieka. Jakkolwiek, i proszę darować mi bezpośredniość tego, co teraz powiem, nawet nie zdaje sobie pan sprawy, w jak wielkim błędzie pan jest.

– Jak sam pan to określił – to prywatna sprawa każdego z nas. Boję się, że postęp technologiczny przyniesie temu terytorium same złe rzeczy. Boję się o przyszłość tutejszych rdzennych plemion. Bądź co bądź, oni także są ludźmi. Nie chciałbym, aby podzielili los, dajmy na to, Azteków. Kiedy w XVI wieku na terytorium dzisiejszego Meksyku przybyli hiszpańscy konkwistadorzy i zobaczyli te wszystkie stoły ofiarne, te zalane krwią schody piramid, tysiące gnijących ludzkich ciał porozrzucanych po ulicach Tenochtitlanu, a wreszcie ohydne posągi maszkarad, które Aztekowie czcili i którym składali swoje ofiary, doszli do przekonania, że taką cywilizację należy bezwzględnie unicestwić. No i stało się. Aztekowie budowali swoją cywilizację przez setki lat; Europejczycy zniszczyli ją w ciągu paru wiosen. Tymczasem zdobycze cywilizacyjne Azteków pod niejednym aspektem przewyższają nas po dziś dzień.

– Tak, ma pan absolutną rację. Proszę jednak nie porównywać nas z europejskimi barbarzyńcami sprzed paruset lat. Ci, którzy podbili imperium Azteków, nie mieli pojęcia o demokracji, liberalizmie ani tolerancji religijnej czy kulturowej. Nasze starania mają na celu poprawę jakości życia na tych terenach, ponieważ problemów jest co niemiara. Zmiany są potrzebne jak laska kulawemu. Susze, bezprawie, analfabetyzm, wszechobecni maruderzy – to wszystko mieści się w granicach ryzyka życia na pograniczu. My jesteśmy tu, by temu zaradzić.

– I dlatego potrzebna jest kolej?

– Kolej może wiele zmienić. Jednak, by mogła w ogóle zaistnieć, potrzebna jest zgoda Indian. Oni sami zresztą na tym skorzystają, o czym jeszcze nie mają pojęcia. Transport kolejowy pozwoli na dostarczanie wody terenom dotkniętym suszą, żywności i środków medycznych, usprawni handel, pozwoli Indianom na emigrację, będą mogli się uczyć i łatwiej zżywać z resztą społeczeństwa. My zaś połączymy ze sobą oba wybrzeża, co pozwoli na utrzymanie stabilności terytorialnej kraju. Powtarzam jednak raz jeszcze – Indianie muszą przystać na nasze warunki. Tylko tędy można poprowadzić tory. Na północy ma pan przecież góry, na południu Meksyk i sam diabeł nic tu nie wskóra!

– To zrozumiałe. Wszystko, co pan mówi, ma sens. Doskonale mi wiadomo o postanowieniach Kongresu. Cóż, mimo wszystko mam szczerą nadzieję na znalezienie rozwiązania tego problemu bez potrzeby rozlewu krwi.

– Będzie, co Bóg da. – Pan Longrider uśmiechnął się. Jego policzki nabrzmiały niczym dwa soczyste jabłka, a wąsy zakotwiczone między nimi wyglądały przy tym wręcz zabawnie. – Och, chyba widzę jakieś zabudowania!

Rzeczywiście, wśród kawalerzystów powstało jakieś poruszenie. Kilku z nich zaczęło coś wołać, jednak hałasujące koła rozpędzonego dyliżansu nie pozwalały nic z tego usłyszeć. Naraz do okienka podjechał kapral o nazwisku Lisch – młody żołnierz o niezbyt przyjemnej twarzy i rudych włosach, znacząco niższy od pozostałych. Pokazowo ujeżdżając wierzchowca, rozwiał wszelkie wątpliwości pasażerów:

– Porterville przed nami!

Siedzący przodem do kierunku jazdy Duane wyjrzał z utęsknieniem przez otwór okienny i osłonił się przed napierającym na niego kurzem. Pragnął być już na miejscu. Tak wiele dni podróży w niezmiennej pozycji zaczynało go powoli nużyć. Dwie roześmiane dziewczynki ochoczo podskoczyły ku niemu, także chcąc wychylić się na moment i na własne oczy dojrzeć zarysy miasteczka, i mimo zrugania przez matki podeptały mu spodnie maciupeńkimi bucikami.

Mijali coraz to liczniejsze uschłe krzewiny i wysokie na ponad dwa metry kaktusy, podobne bardziej do żerdzi aniżeli roślin. Na drodze pojawiały się również nowe oznaki życia – między innymi samotny pasterz prowadzący kozy na wypas. Białe stado wesoło zameczało i zadzwoniło dzwoneczkami, a dziewczynki miały z tego mnóstwo frajdy i raz jeszcze zdeptały Duane’owi kolana. Dalej z przerzedzającego się kurzu wynurzały się osiołki obciążone ciężkimi jukami, dzbanami, drewnem na opał, a za nimi lokalni kowboje, Meksykanie w ubogich sombrerach oraz drobni podróżnicy. Jeszcze dalej zagroda, a w niej bydło dojadające resztki trawy po ostatnim deszczu, który nawiedził te strony chyba tak dawno, że ludzie zdążyli o nim zapomnieć. Niesione z wiatrem suchorośla zaplątały się w druty pomiędzy palikami.

Porterville było urokliwym miasteczkiem usytuowanym na tle malowniczych grzbietów wzgórz, piaszczystych jak wszystko inne na tym terenie i nakrapianych rzadką ciemną zielenią, która z oddali jawiła się przyjezdnym na podobieństwo cętkowanej tkaniny. Kamieniste żleby wiły się w dół po stokach niczym cienkie pędy bluszczu. Wzgórza te rozciągały się na tak niebywałej długości, że oko ludzkie nie było w stanie objąć ich w całości. Za nimi już tylko błękitne niebo, całkowicie ogołocone z chmur.

Turkoczący ekspres pana Longridera wjechał do Porterville, jeszcze zanim słońce osiągnęło swój najwyższy punkt na niebie. Pasażerów przywitały świeżo malowany szyld z napisem nazwy miejscowości, a także pewna istotna, należałoby przypuszczać, informacja: „NA TERENIE PORTERVILLE NOSZENIE PRZY SOBIE BRONI JEST SUROWO ZABRONIONE”. Ciasna zabudowa i wąskie przejazdy zmusiły karawanę do raptownego zwolnienia. Po obu stronach twardej, wydeptanej i rozjeżdżonej drogi stały rzędy okazałych pierzei. Na peryferiach dominowały domy prywatne. Im bliżej centrum, tym więcej pojawiało się sklepów czy warsztatów rzemieślniczych, jak zakład krawiecki, zakład pogrzebowy, chińska pralnia, skup materiałów konstrukcyjnych, łaźnia, rymarz, biuletyn prasowy i wiele innych, a każdy mający w swojej nazwie na szyldzie nazwisko właściciela biznesu. Do tego przeróżne szopy, silosy z paszą dla koni, magazyny oraz stajnie. Większość zabudowań wciąż pozostawała drewniana i z niejakim utęsknieniem wyczekiwała rychłego nadejścia epoki ceramiki. Tylko nieliczne gmachy mogły poszczycić się ścianami z cegieł: hotel, sąd, biuro szeryfa – one były ceglane, a jeśli nie w całości, to przynajmniej w znacznym stopniu. Drewniane podesty, przybudówki oraz balkony dodatkowo zabierały i tak nie najpojemniejszą przestrzeń. Jednak ze wszystkich budynków najokazalszym wydawał się kościół. Zwieńczona krzyżem dzwonnica była strzelista, zbudowana ze skrupulatnie ciosanego kamienia, a płot wokół posesji malowany białą farbą. W gęstym powietrzu unosił się zwiewny zapach pory obiadowej. Wszędzie porozstawiano wszelakie beczki, baryłki, skrzynie, bryczki, kołówki wypełnione sianem, przykryte ciemnymi plandekami, a także koryta z wodą dla spragnionych co około stu jardów. Pośrodku dziedzińca królował swą wzniosłością wiatrak pompujący wodę ze studni, z wesoło obracającymi się łopatkami, wokół którego uwijali się niosący poobijane wiadra i rozebrani jak do rosołu Chińczycy.

Człowiek, który zabił Jamesa Pereza

Wydanie pierwsze, ISBN: 978-83-8147-009-4

© Sławomir Michał i Wydawnictwo Novae Res 2018

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

REDAKCJA: Monika Turała

KOREKTA: Katarzyna Czapiewska

OKŁADKA: Krystian Żelazo

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: Inkpad.pl

WYDAWNICTWO NOVAE RES

ul. Świętojańska 9/4, 81-368 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.