Autor: Agnieszka Bolikowska

Redakcja: Aleksandra Lang

Korekta: Pracownia Cogito

Projekt graficzny okładki: Piotr Janowczyk

Opracowanie techniczne okładki: Anna Jamróz

Projekt makiety i skład: Jarosław Bolek HOUK

Redaktor prowadzący: Alicja Pietruszka

Kierownik redakcji: Agnieszka Górecka

© Copyright by Agnieszka Bolikowska
© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2019

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.
ul. Zapora 25
43-382 Bielsko-Biała
tel. 338282828, fax 338282829
pascal@pascal.pl, www.pascal.pl

ISBN 978-83-8103-620-7

Konwersja: eLitera s.c.

Moim Rodzicom, z miłością

CZĘŚĆ PIERWSZA

Dla tych, którzy (prawie) stracili nadzieję,
że zaczną mówić swobodnie w języku obcym.

Podróż językowa Metodą
Sześciu Otwarć

„(...) najciężej jest ruszyć. Nie dojść, ale ruszyć. Dać ten pierwszy krok. Bo ten pierwszy krok nie jest krokiem nóg, lecz serca. To serce najpierw rusza, a dopiero nogi za nim zaczynają iść. A na to nie tylko trzeba siły, ale i przeznaczenia, żeby przemóc serce i powiedzieć, to ruszam”.

Wiesław Myśliwski „Widnokrąg”

.

Ile wyobrażonych przyjemności niesie obietnica zgłębienia języka obcego? Marzenia o egzotycznych podróżach, smakach, miejscach i doświadczeniach. Oczami wyobraźni widzimy, jak kupujemy kolorowe pismo, dziennik, książkę w języku obcym, a podczas podróży zamawiamy lokalny przysmak, ucinając sobie przy tym swobodną pogawędkę z kelnerem. A może ktoś bliski wyjechał z Polski i zamieszkał na stałe daleko stąd? Może marzymy o lepszej, ciekawszej pracy, która odmieni nasze życie zawodowe, otworzy przed nami nowe perspektywy i da nieznane dotychczas możliwości? Na przekór wszystkim nieudanym próbom postanawiamy wrócić do nauki języka i sięgamy po wszelką dostępną pomoc. Mam nadzieję, że ten tekst będzie właśnie taką pomocnie wyciągniętą ręką.

Bardzo chciałam napisać książkę, którą będzie się czytało lekko i z przyjemnością – jednym tchem – i wielokrotnie do niej wracało, jak do rozmowy z życzliwym przyjacielem. Chciałam stworzyć przewodnik dla tych, którzy czują się zniechęceni i rozczarowani kolejnymi nieudanymi próbami porozumiewania się w języku obcym. Zależy mi, żebyś wiedział/a, że nie jesteś jedyny/a – wielu ludzi zmaga się z podobnymi problemami. Uznałam, że warto się uczyć na wspólnych doświadczeniach (i błędach), by wreszcie zacząć się cieszyć swobodną komunikacją. Bardzo ci kibicuję w przygodzie, jaką jest powrót do nauki języka obcego.

Zamiast wstępu – moja historia[1]

Historia, którą chcę opowiedzieć, zdarzyła się w 2003 roku. Właśnie skończyłam studia na Uniwersytecie Warszawskim – iberystykę oraz stosunki międzynarodowe – i zostałam zaproszona na stypendium doktoranckie do Waszyngtonu. W Stanach Zjednoczonych zaproponowano mi prowadzenie zajęć językowych dla studentów amerykańskich, na co oczywiście przystałam z wielkim entuzjazmem, bez chwili wahania. Wtedy wydawało mi się, że wiem, jak uczyć języków obcych, ponieważ przez wiele lat – w szkole podstawowej, średniej, na studiach, na kursach – obserwowałam, jak to robią inni. Uczyłam się rosyjskiego, niemieckiego, angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. W tamtym momencie byłam więc przekonana, że rola wykładowczyni nie będzie trudna. Brak pokory, który mogę próbować usprawiedliwić moim młodym wiekiem: miałam wtedy 24 lata.

Na pierwszych zajęciach z amerykańskimi studentami dobrym polskim zwyczajem zarządziłam kartkówkę. Kątem oka zauważyłam lekkie zaciekawienie i zdziwienie, jakby niektórzy podejrzewali, że jest to ciekawy eksperyment edukacyjny lub być może nawet żart. Po kilku minutach zebrałam kartki i zaczęłam wypisywać na tablicy słówka i gramatykę. Wtedy lekkie zaciekawienie zmieniło się w szok. Moi studenci nie znali takich metod nauczania języków obcych. Może w ten sposób uczono ich rodziców lub – co bardziej prawdopodobne – dziadków.

Nie dziwi więc, że o tym zajściu bardzo szybko dowiedzieli się moi amerykańscy przełożeni i zostałam wezwana na dywanik, gdzie usłyszałam uprzejme, ale stanowcze zapewnienie: „Takich metod nie stosujemy tutaj od dziesięcioleci”. Wysłano mnie na mój pierwszy w życiu kurs metodologiczny poświęcony temu, jak uczyć dorosłych. Co wtedy czułam? Głównie wstyd (nie przyznałam się wówczas nikomu w Polsce do tej dydaktycznej porażki), ale też pewne rozgoryczenie, że Amerykanie nie doceniają naszych metod nauczania. Jednak to za sprawą tego doświadczenia powoli zaczęłam odkrywać, że dorośli chcą się uczyć języków inaczej niż tylko zakuwając słówka, że język obcy to coś ponad słownictwo spięte zasadami gramatycznymi.

W trakcie dziesięciu lat nauczania na prestiżowych amerykańskich uczelniach wzięłam udział w kilku kursach metodologicznych. Przez cały ten czas gdzieś głęboko żywiłam jednak przekonanie, odziedziczone po dwóch dekadach edukacji w Polsce, że nie można uczyć efektywnie języka obcego bez monotonnego opanowywania słownictwa i gramatyki, bez żmudnych, czasochłonnych prac domowych, bez poprawiania przez nauczyciela błędów praktycznie na każdym kroku, również bez przerywania w tym celu wypowiedzi, wreszcie – bez żelaznej, wojskowej dyscypliny. To myślenie nie opuszczało mnie praktycznie przez cały czas pobytu w USA. Pomimo nowoczesnych szkoleń metodologicznych wciąż miałam poczucie, że serwuję amerykańskim studentom edukacyjny bubel: jak można pozwolić mówić niepoprawnie? Budziło to mój wewnętrzny sprzeciw.

Minęło dziesięć lat. Wróciłam do Polski. Zaczęli się zwracać do mnie z prośbą o pomoc dorośli, którzy chcieli nabrać swobody w mówieniu w różnych językach, przede wszystkim po angielsku, głównie w kontekście zawodowym, ale też prywatnym. Bardzo często były to osoby w wieku 50, 60 lat, które nie miały wielu okazji do rozmawiania w obcym języku – rzadko podróżowały po świecie, a w ich biografiach brakowało epizodów dłuższego mieszkania poza granicami kraju. Rozumiałam to. Było dla mnie jednak wielkim zaskoczeniem, że pojawiały się też osoby młodsze: czterdziesto-, trzydziesto-, a nawet dwudziesto-latkowie. Wydawałoby się, że mają paszport w kieszeni i w każdej chwili mogą pojechać w dowolne miejsce na świecie i tam się uczyć, ćwiczyć, rozmawiać w wymarzonym języku. Okazało się jednak bardzo szybko, że bariery komunikacyjne nie znają metryki i dotyczą tak samo młodszych, jak i starszych. Są efektem braku wiary we własne umiejętności, przykrym następstwem wielu lat edukacji szkolnej, która często podważa nasze kompetencje, skupiając się na wytykaniu błędów i niedoskonałości.

W 2015 roku postanowiłam stworzyć przyjazną przestrzeń do nauki języków obcych – Językodajnię. Pierwszą osobą, która do niej trafiła, była pewna pani profesor. Miała na koncie kilka opublikowanych książek, wykładała na dobrej uczelni i mogła być dumna ze swoich osiągnięć. I oto w momencie przekroczenia progu Językodajni stała się rzecz niesamowita: pani profesor zamieniła się w nieśmiałą uczennicę, a ja widziałam przed sobą nie dojrzałą, wykształconą kobietę, a onieśmieloną dziewczynkę skuloną w szkolnej ławce, która przyznaje, że w noc poprzedzającą nasze spotkanie nie mogła zmrużyć oka na samą myśl o tym, że następnego dnia ma mówić po angielsku. Wkrótce okazało się, że ten przypadek nie jest wyjątkiem; do Językodajni trafiali i nadal trafiają ludzie wykształceni, zaradni, którzy jednak mają poważny problem ze swobodnym mówieniem w języku obcym.

Na spotkaniach w kameralnych, kilkuosobowych grupach moi dorośli uczniowie siedzą na pufach, w wygodnych fotelach czy nawet w hamaku i piją dobrą kawę. Można wtedy łatwo dostrzec, że dla wszystkich obecnych najważniejsza jest rozmowa w języku obcym. Przed nami jest człowiek z krwi i kości, który chce powiedzieć coś ważnego o sobie i o swoim świecie. My również chcemy przekazać coś istotnego na swój temat. Chwila, w której przestajemy oceniać i otwieramy się z ciekawością na drugiego człowieka, jest przełomowa. Im więcej otwartości i życzliwości dajemy naszemu rozmówcy, tym więcej zrozumienia sami doświadczamy. Zaczynamy patrzeć na samych siebie zupełnie inaczej, akceptujemy to, że możemy czasem popełnić błąd, że umyka nam słowo. To właśnie wtedy rozmowa zaczyna płynąć swobodnie.

Podczas spotkań w Językodajni padają pytania dobrze znane z podręczników do nauki języków obcych – odpowiadają na nie pięcio-, dziesięcio-, piętnastoletnie dzieci: Kim jestem? Co robię? Czego chcę? Co lubię? Co mi się podoba? Te pytania zadawane na licznych kursach dla dzieci i nastolatków mają jednak zupełnie inny wydźwięk niż wtedy, gdy padają w rozmowie pomiędzy dorosłymi, którzy bardzo często wracają do nich po raz pierwszy od lat. Stają się one przyczynkiem do mniejszych i większych odkryć, małych rewolucji – nie tylko językowych, lecz także osobistych.

Chcę podzielić się z tobą przekonaniem, że nie warto czekać, aż poznasz kolejnych kilkadziesiąt, kilkaset czy kilka tysięcy słówek, nowe czasy czy struktury gramatyczne. Możesz zakładać, że gdy przyswoisz cały słownik, całą gramatykę, automatycznie zaczniesz mówić płynnie w języku obcym. Tak się jednak nie dzieje.Zamiast tego spróbuj wejść w autentyczną rozmowę z drugim człowiekiem. Naucz się czerpać z niej inspirację i przyjemność. Po prostu – zacznij mówić! Łatwo powiedzieć, wiem. O tym, jak to można zrobić, opowiadam w tej książce.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Pierwsza wersja tego tekstu „Mów tu i teraz”, została wygłoszona podczas konferencji TEDx w październiku 2016 roku.

Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

CZĘŚĆ PIERWSZA: PODRÓŻ JĘZYKOWA METODĄ SZEŚCIU OTWARĆ

Zamiast wstępu – moja historia

Zacznij mówić swobodnie – Ale wcześniej chciałabym ci opowiedzieć o pewnych mitach językowych, czyli przekonaniach, które mogą ci skutecznie utrudniać naukę języków.

Talent językowy

Raj utracony

Dorosły talent i Joanna

Marzenie o płynności

Swoboda

Metoda Sześciu Otwarć (6oMethod®)

Za otwartymi drzwiami

Pytania i zadania

Pierwsze otwarcie: tym razem podejdź do tego inaczej. Otwórz się na nowe podejście do nauki języka przez dorosłych

Edukacja demokratyczna dla dorosłych

Mały tłum

Kim dla dorosłego jest nauczyciel?

Nienauczyciel, czyli twój przewodnik

Efektywne uczenie się

Na czym ci zależy

Zasada przyjemności

Slow learning

Cierpliwość i rosół

Pytania i zadania

Drugie otwarcie: bez lęku i wstydu przed popełnieniem błędu i uciekającymi słówkami. Otwórz się na naukę, w której popełnienie błędu nie jest końcem świata, ale początkiem czegoś nowego

Poprawianie, podpowiadanie, pomaganie

Błędy Gombrowicza

Poprawność i normatywność

Tłumaczenie z polskiego

Upraszczaj

Ile słów jest w języku angielskim?

Fetysz słówek, wstyd i śmiech

Pytania i zadania

Trzecie otwarcie: ucz się wszystkimi zmysłami. Otwórz się na naukę, podczas której poznajesz nowe smaki i pozwalasz sobie na głęboki relaks

Czy można się czegoś nauczyć w hamaku?

Relaks, który uczy

Przestrzeń – architektura doświadczenia

Po co to jedzenie?

Wypieki Virginii Woolf

Kenijskie fish’n’chips

Rozsmakuj się w języku obcym

Pytania i zadania

Czwarte otwarcie: ćwicz uważność kulturową. Otwórz się na inne kultury, czyli jak ważny dla efektywnej komunikacji jest szerszy kontekst kulturowy

Na spotkanie inności

Rytuały powitania

Opowieści, które cię otaczają

Pytania i zadania

Piąte otwarcie: za co kochamy native speakerów. Otwórz się na postrzeganie języka obcego w kontekście szerszym niż tylko jeden kraj, który jest jego kolebką

Native speaker, czyli kto?

Akcent – na co go kładziesz?

Słuchaj historii, by zrozumieć historię

Do kogo należy język obcy?

Pytania i zadania

Szóste otwarcie: sztuka rozmowy. Otwórz się na rozmowę, w której poznasz innych ludzi i... samego siebie.

I hear you

Don’t be so judgemental

Różnica poziomów

Collective knowledge

Pytania i zadania

CZĘŚĆ DRUGA: ROZMOWY I INSPIRACJE

Weronika Wawrzkowicz – „Dziecięca radość odkrywania”

Jarek Szulski – „Zwykła tęsknota”

Łukasz Modelski – „Ciągle to w sobie noszę”

Julia Wollner – „Trzeba umieć sobie zrobić kanapkę”

Katarzyna Sławińska – „Nowe przestrzenie w głowie”

Łukasz Łuczaj – „Kocham rzeczowniki”

Justyna Napiórkowska – „Dyskretne poszerzanie horyzontów świata”

Mirella Panek-Owsiańska – „Am I good enough?”

Aga Osytek – „Inna forma ekspresji”

Joanna Gierak-Onoszko – „Przez chwilę nie być u siebie”

Posłowie

Bibliografia bardzo subiektywna

Podziękowania

Przypisy