Spis treści

Karta redakcyjna

Ucieczkizm – definicja

Od autorki

Przedmowa

Wstęp

Filozofia „Bój się i rób”

Idea „Bój się i rób”

Jestem tym, co robię

Bój się i rób. O odważnym życiu

Każdy się boi

Ucieczka przed konfrontacją

Lęk a strach

Działanie mimo lęku

Rozwijanie odwagi

„Nie dostosowywać się do narzuconych ról, lecz być autentyczną”

Zaufanie do siebie

Odwaga nie istnieje bez lęku

Naucz się polegać na sobie

Fundamenty zaufania do siebie

Życie w zgodzie z naturalnym przepływem

Wartości, które oświetlają drogę do celu

Dychotomia kontroli

Dystans Edisona

Wzorce myślenia

O fundamentach stawania w odwadze

Odwaga to działanie mimo obaw

Filary odporności psychicznej

„Przełamywanie siebie uwolniło mnie przede wszystkim mentalnie”

Dlaczego potrzebujesz strefy komfortu

Prawo Yerkesa-Dodsona

Historia o myszce

Dlaczego unikasz dyskomfortu

Pułapki na wyciągnięcie ręki

Wzmocnienie negatywne

Błędne koło dopaminy

Proces unikania dyskomfortu

To nie czas na rewolucję

„Przestałam postrzegać trudne sytuacje jako COŚ PARALIŻUJĄCEGO, a zaczęłam widzieć w nich szansę”

Kiedy umysł podpowiada „Bój się i nie rób!” – jak zbudować relację z wewnętrznym krytykiem

Zauważ swojego krytyka

Poznaj swojego krytyka

Zrozum swojego krytyka

Spotkaj się ze swoim krytykiem

Zmień perspektywę

Zaangażowane życie

Zakończenie

Podziękowania

Przypisy

Punkty orientacyjne

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Początek tekstu

Lista stron

4

6

7

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

Autorka: Magdalena Daniłoś

Redakcja: Barbara Jonkisz

Korekta: Kamila Recław

Projekt graficzny makiety i skład: Izabela Kruźlak

Projekt graficzny okładki: Anna Jamróz

Grafiki (s. 19, 33, 45, 73, 85, 113, 125, 139, 159, 173, 187, 209, 219, 241): Emilia Wąż

Redaktor prowadząca: Agnieszka Knapek

Kierownik redakcji: Agnieszka Górecka

© Copyright by Magdalena Daniłoś
© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2025

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.
ul. Zapora 25
43-382 Bielsko-Biała
tel. 338282828, fax 338282829
pascal@pascal.pl
www.pascal.pl

ISBN 978-83-8317-643-7

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.

Wszystkie treści zawarte w tej publikacji, w tym teksty, ilustracje, zdjęcia i grafiki, podlegają ochronie prawnoautorskiej. Zabrania się ich wykorzystywania do trenowania modeli sztucznej inteligencji, w tym dużych modeli językowych (LLM), tworzenia zbiorów danych, eksploracji tekstów i danych (text and data mining) oraz jakichkolwiek innych form automatycznego przetwarzania treści w celach komercyjnych, analitycznych lub badawczych bez uprzedniej, pisemnej zgody wydawcy. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Ucieczkizm

neologizm, rzeczownik abstrakcyjny

strategia działania w sytuacjach dyskomfortu, niewygody i bólu, przejawiająca się unikaniem tych doświadczeń. Polega na szukaniu mechanizmów ucieczkowych. Może prowadzić do wycofywania się z doświadczania życia w pełni.

OD AUTORKI

Większość swojego dorosłego życia przed czymś uciekałam. Uciekałam przed zmierzeniem się z nowymi wyzwaniami, przed ludźmi, przed konfrontacją, przed powiedzeniem prawdy. Uciekałam przed sobą. A co najtrudniejsze byłam tego zupełnie nieświadoma. Z czasem jednak zaczęłam bardzo mocno doświadczać efektów ubocznych strategii, jaką stosowałam. Straciłam wartościowych ludzi. Czułam, że okazje do robienia ekscytujących rzeczy mnie omijają. A wewnątrz mnie rósł ogromny lęk przed wszystkim, czego nie miałam pod kontrolą. I wtedy dotarło do mnie, że uprawiam „ucieczkizm”.

W swoich rękach trzymasz książkę, która pozwoli ci spojrzeć na to, co trudne, z innej perspektywy, a dzięki temu zacząć doświadczać świat inaczej. Bo remedium na lęk to nie pozbycie się go, lecz nauka zabierania go ze sobą w nowe sytuacje. Jak się bać i robić pomimo...

.

ZACZNIJ teraz.
ZACZNIJ tam, gdzie jesteś.
ZACZNIJ ze strachem.
ZACZNIJ z bólem.
ZACZNIJ ze zwątpieniem.
ZACZNIJ z drżeniem rąk.
ZACZNIJ z drżącym głosem, ale po prostu ZACZNIJ.
ZACZNIJ i nie przestawaj.
ZACZNIJ tam, gdzie jesteś, z tym, co masz.
Po prostu ZACZNIJ¹.

PRZEDMOWA

.

Maria Kaczorowska – psycholożka, prowadzi prywatną praktykę psychologiczną, warsztaty i szkolenia. Autorka Miłych Obrazków zamieszczanych na Facebooku i Instagramie.

Magdalena czerpie z bogatego doświadczenia trenerskiego, łączący bowiem filozofię stoicką z terapią akceptacji i zaangażowania (ang. Acceptance and Commitment Therapy, ACT) – podejściem, które sprawiło, że nasze ścieżki zawodowe i osobiste się przecięły. Akceptacja i zaangażowanie to nie tylko nazwa skutecznej współczesnej terapii behawioralnej tak zwanej trzeciej fali, ale także sposób na życie, którego jedną z podstaw jest gotowość.

Gotowość (ang. willingness) to nie tylko uczucie, ale i postawa, którą przyjmujemy wobec uczuć towarzyszących wyzwaniom pojawiającym się na naszej drodze. To radykalna otwartość na wszystko, co pojawia się w naszym wewnętrznym świecie – bez prób zmieniania myśli i uczuć.

To nieustannie realizowany proces, w którym nie osiągamy trwałego celu, ale do którego codziennie musimy wracać na nowo. Brak gotowości powoduje nawarstwianie się psychicznego cierpienia, leżącego u podłoża wielu współczesnych problemów psychicznych. Dlatego to niezwykle ważne, że pojawiają się książki takie jak ta, którą trzymasz w ręku.

Nie jest to książka napisana przeciw lękowi. Zaproponowana przez Magdalenę opowieść, wzbogacona przykładami i ćwiczeniami, pozwala szukać własnej odważnej drogi z lękiem na pokładzie.

Co istotne, zmiana odbywa się nie jedynie na poziomie myśli, ale przede wszystkim na poziomie działania. Szczególną wartością są fragmenty rozmów z uczestniczkami wyzwania Bój się i rób, dzięki którym przedstawiona przez Magdę filozofia nabiera jeszcze bardziej ludzkiego wymiaru i pokazuje swoją uniwersalność. To historie realnych zmagań i prawdziwej odwagi.

Godny uwagi jest również rozdział autorstwa Bartosza Jakimca, poświęcony wewnętrznemu krytykowi. Bartosz, trener uważności, pokazuje, jak skutecznie i z życzliwą ciekawością pracować z trudnymi aspektami naszej psychiki – bez przemocy i oceniania.

Magdalenę mam szczęście znać osobiście. Była dla mnie opoką w chwilach, kiedy potrzebowałam mnóstwa odwagi i wiele czułości. Jej wsparcie dostałam jak najpiękniejszy prezent. Dzisiaj ze wzruszeniem piszę przedmowę książki, która dla wielu osób stanie się przyjacielem. Takim, przy którym można się bać i który jednocześnie daje siłę, by działać w zgodzie z najgłębszymi pragnieniami swojego serca. Przyjacielem, przy którym nie musimy być twardzi, by być wytrwali. I nie musimy być gotowi, by ruszyć z miejsca.

WSTĘP

.

Jako mała dziewczynka byłam głęboko przekonana, że nie jestem odważna. Patrząc na swoich kolegów, koleżanki i dorosłych, których podziwiałam, wierzyłam, że istnieją dwie kategorie ludzi: ci, którzy są odważni, i ci, którzy nie są. Oczywiście uważałam się za przedstawicielkę tej drugiej grupy.

Dziś, po wielu latach, patrząc wstecz i wspominając różne sytuacje z dzieciństwa, wiem już, że podejmowałam wtedy mnóstwo odważnych decyzji, choć w tamtym czasie tego nie dostrzegałam. Wynikały one z moich przekonań i tego, co było dla mnie istotne, często odzwierciedlały przy tym moje życiowe wartości.

Dorastając z przekonaniem, że odwaga wymaga pewności siebie, łatwo zacząć postrzegać siebie jako tchórza. Tak właśnie było w moim życiu przez długie lata.

Do około siedemnastego roku życia moje odważne decyzje były spontaniczne i nieświadome. Jednak po raz pierwszy poczułam, że rozmyślnie podejmuję odważną decyzję, kiedy postanowiłam zmierzyć się z moim niskim poczuciem własnej wartości, brakiem pewności siebie i lękiem, który często powstrzymywał mnie przed robieniem rzeczy ważnych. Zgłosiłam się wówczas na staż do lokalnej telewizji, aby po raz pierwszy spróbować przełamać swoje bariery, zmienić własne schematy i zacząć robić rzeczy, które podziwiałam u innych. Jako siedemnastolatka podjęłam decyzję, którą dziś uważam za bardzo odważną. Pomimo ogromnego lęku postanowiłam podążać za swoimi marzeniami. Zrobiłam coś, co było ważniejsze niż strach.

Po raz pierwszy, choć jeszcze nie miałam swojego życiowego motta, świadomie podjęłam decyzję w duchu Bój się i rób. To hasło stało się motywem przewodnim mojego życia oraz inspiracją dla tysięcy osób, które dziś podejmują wyzwania i stawiają czoła swoim lękom.

Ta decyzja, zupełnie odmienna od dotychczasowych, sprawiła, że moje życie diametralnie się zmieniło. Nagle okazało się, że nawet jeśli masz pewne przekonania na swój temat, to podejmując określone decyzje, możesz zmienić nie tylko sposób, w jaki myślisz o sobie, ale także o świecie, a tym samym to, jak się czujesz. Kiedy po raz pierwszy podjęłam tę decyzję, dotarło do mnie, że mogę robić rzeczy, których nikt nigdy mnie nie nauczył. Odkryłam, że mogę budować zaufanie do siebie, wiedząc, że kiedy coś sobie obiecam, mogę dotrzymać danego sobie słowa. Wiele lat później, kiedy już świadomie praktykowałam filozofię Bój się i rób, nadal miałam poczucie, że nie należę do tej magicznej grupy ludzi odważnych. Wtedy poznałam kobietę, która całkowicie zmieniła moje życie – Brené Brown, badaczkę z Uniwersytetu w Houston w Teksasie. To ona, poprzez swoje książki, webinary, seminaria i szkolenia, pokazała mi, że odwaga to nie jest coś, co dzieje się w głowie.

Odwaga rodzi się bowiem w sercu. W języku łacińskim słowo cor oznacza serce. Kiedy spojrzysz na angielskie słowo courage, czyli odwaga, dostrzeżesz, że pochodzi ono od tego łacińskiego słowa. Brené Brown często powtarza, że odwaga to stan, w którym człowiek dostaje impuls z poziomu intelektu, ale potrzebuje śmiałego serca, aby dokonać tego, czego pragnie. Brené przez wiele lat badała ludzkie więzi i relacje, a jej prace uzmysłowiły, jak wielkie znaczenie ma odwaga. Ona pokazała, dlaczego odwaga jest dzisiaj interpretowana w taki sposób. Odkryła, że boimy się podjąć trudne kroki, zrobić coś niewygodnego lub zawstydzającego, ponieważ lękamy się utraty najcenniejszej rzeczy w życiu – więzi z innymi ludźmi. Jednak działanie mimo tego lęku to właśnie prawdziwa odwaga. To Brené Brown po raz pierwszy uświadomiła mi, że odwaga nie jest magiczną cechą ani wrodzoną zdolnością, którą jedni mają, a inni nie. Odwaga jest czymś, co możesz rozwijać, podejmując działania, nawet gdy towarzyszy ci strach.

Odwaga to tak naprawdę stanięcie w swojej niewygodzie i powiedzenie: „Boję się, ale chcę to zrobić. Nie wiem, jak skończy się to, co teraz zamierzam, ale chcę to zrobić”.

Odwaga to pozwolenie sobie na nieznajomość zakończenia własnej historii i postawienie pierwszego kroku w jej stronę mimo niepewności. Brené Brown zmieniła moje życie na zawsze. Spotkanie z nią i uściśnięcie jej dłoni pozostaje jednym z moich największych marzeń, bo to ona pokazała mi, że nie istnieją odważni ludzie – istnieją tylko odważne decyzje.

Być może trzymając tę książkę w rękach, czujesz, że nie należysz do odważnych osób. Chcę ci powiedzieć, że również nie postrzegam siebie jako osoby odważnej, a mimo to często nazywam siebie trenerką odwagi czy osobą, która dodaje innym kurażu. Głęboko wierzę, że nie chodzi o to, czy nazywamy się odważnymi, ale o to, że potrafimy podejmować śmiałe decyzje.

Rozmowa o odwadze nie może się obyć bez odniesienia do ciekawego tła, jakim jest filozofia stoicka. Ponad dwa tysiące lat temu w Grecji kilku bardzo wpływowych myślicieli – zwanych stoikami – stworzyło podwaliny do myślenia o odwadze, odporności psychicznej i o tym, jak pokonywać trudności. Trzonem filozofii stoickiej jest pojęcie dychotomii kontroli, mówiące, że są rzeczy, na które masz w życiu absolutny wpływ, ale są też takie, na które tego wpływu nie masz. Jeśli chciałbyś kontrolować pogodę czy emocje, myśli i przekonania innych ludzi, mógłbyś się rozczarować, bo twój wpływ na te czynniki jest niewielki, a czasem żaden. Natomiast to, na co masz wpływ, to twoje myślenie, emocje, zachowanie i decyzje, które podejmujesz. To, czego nauczyli nas stoicy, to myślenie o odwadze jako czymś, co rodzi się wewnątrz nas.

Właśnie wtedy, gdy przestajesz próbować kontrolować czynniki zewnętrzne i zamiast tego skupiasz się na swoim wewnętrznym stanie, nadając mu znaczenie, możesz podejmować odważne decyzje.

Skupienie się na tym, co dzieje się w tobie i w jakim kierunku chcesz podążać, pozwala działać pomimo lęku. To stoicy, a szczególnie Epiktet, nauczali, że nie rzeczy same w sobie są trudne czy niemożliwe, ale to, jak je interpretujemy.

Mam nadzieję, że ta książka zmieni twój sposób myślenia o odwadze.
Bo odwaga jest decyzją.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

FILOZOFIA
BÓJ SIĘ I RÓB

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

JESTEM TYM,
CO ROBIĘ

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

BÓJ SIĘ I RÓB.
O ODWAŻNYM ŻYCIU

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

NIE DOSTOSOWYWAĆ SIĘ DO NARZUCONYCH RÓL, LECZ BYĆ AUTENTYCZNĄ

MONIKA MALKA

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

ZAUFANIE DO SIEBIE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

WARTOŚCI, KTÓRE OŚWIETLAJĄ DROGĘ DO CELU

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

DYCHOTOMIA KONTROLI

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

O FUNDAMENTACH STAWANIA W ODWADZE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PRZEŁAMYWANIE SIEBIE UWOLNIŁO MNIE PRZEDE WSZYSTKIM MENTALNIE

ANNA PRZESMYCKA-KRYSIAK

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

DLACZEGO POTRZEBUJESZ STREFY KOMFORTU

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

DLACZEGO UNIKASZ DYSKOMFORTU

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PRZESTAŁAM POSTRZEGAĆ TRUDNE SYTUACJE JAKO COŚ PARALIŻUJĄCEGO, A ZACZĘŁAM WIDZIEĆ W NICH SZANSĘ

BEATA GRUDNIK

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

KIEDY UMYSŁ PODPOWIADA „BÓJ SIĘ I NIE RÓB!” –
JAK ZBUDOWAĆ RELACJĘ Z WEWNĘTRZNYM KRYTYKIEM

BARTOSZ JAKIMIEC

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

ZAANGAŻOWANE ŻYCIE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

ZAKOŃCZENIE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PODZIĘKOWANIA

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PRZYPISY

1 Ijeoma Umebinyuo, Questions for Ada, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2015, tłum. aut. ↩