Zenon Kruczyński

Uczeń zen i sarna

Parę słów

Nie trzeba wiele się naszukać, żeby znaleźć książkę szanowanego nauczyciela duchowego, choć nie ma ich zbyt wielu na świecie. Dzielą się swoim zrozumieniem, piszą ze współczuciem. Mam całą biblioteczkę takich książek, wracam do niektórych przez lata. Natomiast nie zetknąłem się z tym, aby któraś z tych postaci napisała książkę o czasie, gdy sami byli uczniami. I o tym, w jaki sposób wtedy, jako adepci Drogi, byli wspierani przez swoich mistrzów, którzy to z kolei w swoim czasie mieli własnych nauczycieli… Ślady i opisy Drogi, którą ci wszyscy ludzie przemierzali jako uczniowie, są nikłe. Z punktu widzenia poszukiwacza duchowego – wielka szkoda. Być może już nie daje się opisać drogi ucznia, gdy zostaje się nauczycielem z coraz głębszym wglądem. W każdym razie na pewno przyjemniej jest dzielić się naukami i swoim zrozumieniem, niż pisać o własnych zmaganiach z różnymi aligatorami spotykanymi na Drodze ucznia.

Tyle skorup i okowów musi pęknąć, tyle tuzinów przepoconych koszul jest do zdjęcia… Znajoma psycholożka po siedmiodniowym sesin skonstatowała, że było to niczym cztery lata psychoterapii. Co prawda zen nią nie jest, ale praca z własną psychiką i osobistymi uwarunkowaniami jak najbardziej się pojawia.

Zen też nie jest religią w takim znaczeniu, że trzeba w coś wierzyć czy przyjąć jakiś system dogmatów. Lecz praktykując medytację, poszukuje się odpowiedzi na największe religijne i duchowe człowiecze zapytania. I w tym znaczeniu zen to religia, to najgłębsze poszukiwanie.

Lecz jest też tak, jak to ujął trzynastowieczny mistrz zen Dōgen:

Głównym celem zen, jeżeli można w ogóle mówić o jakimś celu, jest czułe serce.

Któż z nas nie chciałby być otoczony troskliwymi ludźmi i samemu być takim człowiekiem? Nasze serca są w gruncie rzeczy szczere i czułe. Tajemnicą do odkrycia jest to, z jakich powodów nie żyjemy w ten sposób.

Kolejną zaś tajemnicą jest to, że skoro całkiem często żyjemy w trybie, który nas unieszczęśliwia – dlaczego to robimy?

Droga ucznia zen jest niczym wiatr niosący zapachy psu tropiącemu. Przenika go wówczas impuls i obiera kierunek nawet wtedy, gdy ślad jest nikły. Czasami gubi ścieżkę albo podejmuje fałszywy trop. Dobry przewodnik wtedy wraca z nim i ta istota podejmuje ślad tam, gdzie go zgubiła.

Przewodnikiem ucznia zen jest nauczyciel duchowy. Postaci te wiele wiedzą o trudnościach Drogi, same kiedyś je przetrwały, albo wyprowadziły innych ludzi z różnych pułapek. Oświecona mądrość jest jednym z trzech filarów zen. Pozostałymi dwoma są zazen i dziesięć wskazań.

Wszystkie trzy filary zen są wiatrami niosącymi tajemnicze wonie. To cichy, intuicyjny, wewnętrzny GPS prowadzący nikłą ścieżką. Do tych nut należą też pewne słowa, cytaty. One jakby o coś delikatnego, a ważnego się upominały, wabiły, podpowiadały tajemnicze wonie istnienia…

Jedyna prawdziwa podróż to podróż do wewnątrz. – Carl Gustaw Jung

Nawet najcenniejsza rzecz nie jest lepsza niż nic. – powiedzenie zen

Największym grzechem jest być powierzchownym. – Oscar Wilde

Nie jest największą stratą, że umieramy. Największą stratą jest to, co umiera w nas za życia. – Friedrich Nietzsche

Ten kto drży, przynajmniej się nie nudzi.

Życie, jak je znamy, jest jednym wielkim odkładaniem na później. – Henry Miller

Ludzie są najbardziej zainteresowani powtarzaniem znanych już sobie przyjemności. Ale to nie usuwa cierpienia. – Nisargadatta Maharaj

Życie ożywiają wartości i idee, a nie drobne przyjemności.

Jeżeli pielęgnujesz w sercu zieloną gałąź – przyleci ptak i zaśpiewa. – powiedzenie chińskie

Jeżeli wierzymy, że przyczyny naszych problemów są poza nami, to rzucamy sobie kłody pod nogi. – rosi Sunya Kjolhede

Świat jest pełen tajemnic i świateł, niestety człowiek jest w stanie przesłonić je jedną małą dłonią. – Baal Szem Tow, chasydzki mistyk

Przestałem już pytać gwiazdy i książki, teraz wsłuchuję się w tajemnice, które szepcze mi moja krew. – Hermann Hesse

Nie starajcie się podążać śladami mędrców, tylko szukajcie tego, czego oni szukali.

Mądrość podpowiada, żeby trzymać kurs na gwiazdy, a nie na światła przepływających statków.

Tylko jak tu nie dać się zwieść migotliwym, magnetycznym zamysłom i podszeptom naszego tajemniczego umysłu?

Kenneth Rexroth

Sygnatura wszystkich rzeczy

Głowę, ramiona i książkę

Mam w cieniu, a ciało

Wygrzewa się na słońcu, leżę

Koło wodospadu czytając

Boehmego Sygnaturę wszystkich rzeczy

Pełnia lipca, już listki

Lauru, o różnych odcieniach

Złota, wirując powoli

Spadają cały dzień przez ruchomy

Mrok cienia pod drzewem. Chwilę

Ważą się na tle nieba i lasu,

Po czym, znów wirując, toną

W głębokim krysztale jeziorka

I osiadają na złotolistnym dnie.

Święty mąż widział świat jako strumień

W elektrolizie miłości.

Odkładam go i patrzę w cienistość

Laurowych pni i liści z cętkami słońca.

Mysikrólik siedzi w mchem wysłanym gnieździe,

Tryton walczy z białą ćmą,

Która trzepie się na powierzchni, jastrzębie

Kwilą igrając na sklepieniu

Niebios. Mijają godziny.

Myślę o tych, które mnie kochały,

O wszystkich górach, na które wszedłem,

O wszystkich morzach, w których pływałem.

Zło świata ucisza się,

Mój grzech i troska są odrzucone

Jak tłumok win chrześcijanina, widzę

Moich czterdzieści lat jak spadające

Liście i strugę wodospadu

W powietrzu lata bezustannie tę samą.¹

Glosariusz

¹ Wypisy z ksiąg użytecznych, [wybór i tł.] Czesław Miłosz, Znak, Kraków 1994.

Redakcja: Edyta Chrzanowska / e-DYTOR

Korekta: Anna Kurzyca / e-DYTOR

Projekt graficzny i skład: Joanna Kwiatkowska

© wydawnictwo słowo/obraz terytoria

© Zenon Kruczyński

Patronat

wydawnictwo słowo/obraz terytoria sp. z o.o.

ul. Władysława Pniewskiego 4/1

80-246 Gdańsk

tel.: 58 345 47 07

e-mail: slowo@terytoria.com.pl

www.terytoria.com.pl

Gdańsk 2025

ISBN 978-83-8325-191-2