Ten zbiór dedykuję

moim Braciom i Siostrom – zwierzętom

i mojej Mamie

Dlaczego ta antologia?

Z bezradności.

Nie mogę pojąć, dlaczego człowiek tak dumny z tego, że od reszty natury odróżnia go świadomość dobra i zła, wciąż krzywdzi zwierzęta. Wiedział to od początku. Może zresztą właśnie wtedy stał się człowiekiem – kiedy to sobie uświadomił? Aby zagłuszyć sumienie, mówi o konieczności, maskuje winę obyczajem, kulturą, metafizycznymi wierzeniami. Ukrywa ją przed samym sobą i… między sobą. Związaliśmy się wspólnym sekretem jak mafia złoczyńców, a winę polukrowaliśmy zachwytami. To rozumiem. Sama temu uległam. Nie wszyscy jednak ulegli. Zawsze byli, i nadal są, tacy, którzy pisali traktaty i obrończe mowy, potępiali zło. A teraz tyle więcej wiemy o zwierzętach! O tym co czują, czego potrzebują, co im zawdzięczamy, i że nie musimy ich niewolić, żeby przeżyć.

Mówimy, że słowa mają moc stwarzania i przemieniania. Gdzie ich wpływ, dlaczego tak wolny?

Może trzeba obrazów i znaczeń rodzących się między słowami? Poezji. Jej nagromadzenia. Zlotu wierszy. One, tak jak muzyka, dotykają bezpośrednio ludzkiego serca. Przenikają, zapadają w pamięć, rozdzierają. Sprawiają, że płyną łzy lub rozchodzi się ciepło.

Z wielu wspaniałych wierszy, kierując się swoimi odczuciami, wybrałam niektóre. Celowo rozmaite. Wybór nie był łatwy i musiał być ograniczony. To wiersze polskich poetek i poetów napisane w XX i XXI wieku. Są wśród nich takie, które mnie po prostu zachwycają, oraz takie, które mówią wprost o tym jak jest. Jedne sprawiają, że czuję cudowną łączność z innymi zwierzętami, inne, że kulę się w sobie ze wstydu i zgrozy. Są takie, które dotykają tajemnicy, budzą z uśpienia, i takie, które wzniecają gniew. Wiele z tych wierszy podnosi na duchu, pozwala wierzyć w dobro. Te które rodzą gniew – mobilizują do sprzeciwu. Wszystkie przynoszą rodzaj poznania dostępny tylko przez serce. Miał je dla zwierząt autor ilustracji zamieszczonych w tym zbiorze, poeta – Cyprian Kamil Norwid.

Przeczytajcie sami. Czytajcie innym. Niech te wersy przybliżą świat prawdziwej przyjaźni między ludźmi i zwierzętami, świat bez przemocy.

Barbara Niedźwiedzka

WIERSZE

Bolesław Leśmian
Wół wiosnowaty

Pierwszy upał wiosenny, skrząc się po murawach

Ślepi szyby w chałupach i wodę we stawach.

Muchy ruchem celowym – a bez celu krążą.

W jeden powój miłosny dwie łątki się wiążą.

Świerszcz wzniósł nogę – na baczność, a drugą – w sen dłuży…

Gardziel kwiatu drobnego zachłysnął bąk duży –

Tylko wół, co tej wiosny czad chłonie morderczy, –

Jak rogata mogiła, w pustkowiu pól sterczy!

Źle mu! Przemęczył żebra, przepracował płuca!

Pole w ślepiach kołuje… Mrok do łba się rzuca…

Nigdy dotąd nie tracił ziemi pod kopytem…

Stracił teraz i runął!… Runął – całym bytem!

Za duży – dla litości, dla snu – zbyt brzuchaty…

A że zemdlał na wiosnę – zwie się Wiosnowaty.

Toć go znałem! Miał w pysku – woń mlecznej ciepłoty,

W której tchu źródłowieją ziół słodkie wypoty.

Lubił słuchać, jak woda, wargą ssana czujnie,

Na dno brzucha mu spada – dźwięcznie i niechlujnie…

Lubił wgniatać kurzliwie w piach, lśnistszy od złota,

Dreptające kopyta z przytwierdkami błota.

Nie wiem, jak się to działo – ale już o świcie

Wchodził z widnokręgami w obłędne współżycie…

Gdzie się zjawił – tam zawsze tkwił w snów bezokolu,

I bezdomniał w oborze – i daleczał w polu…

Oczami, co się martwią, choć światu nie przeczą,

Patrzył we mnie, jak w oddal – w mgłę ledwo człowieczą…

Wierzył w Boga, nie wiedząc, że to – Bóg… Na miedzy

Przystawał, by ciąg dalszy snuć owej niewiedzy.

A nie bratał się z ciałem, co marło w niedoli –

Żył sam w sobie – poza nim… A ono – niech boli…

I zadrwiły zeń nagle niegodziwe kości:

Nie zniósł wiosny – bez szczęścia, czaru – bez radości…

Poraziło go słońce. Przyśniły się zgony…

Skroń chylę i całuję łeb, snem pomącony,

Twardy, jak głaz, co cierpi z trudem – nie od razu…

Kocham upór męczeński – hej! – takiego głazu!…

A on leży i leży… Muchy grzbiet obsiadły.

Brzuchem w nicość się tłoczy, a wargi pobladły –

Jęzor z nich się w świat wywarł i na bok zwichnięty

Śmierć liże, niby cukier, dany dla przynęty…

Dzień przystanął opodal… Czas luzem się tuła…

Jar pobliski brzmi osą, jak pusta szkatuła.

Cisza stoi nad polem – żywa i gorąca,

Lecz nad tą ciszą, z istnień utkaną tysiąca,

Góruje tajemnicą drętwego mozołu

Cisza – wezbrana w ciele zemdlonego wołu.

Bolesław Leśmian
Koń

Koniu krzywy, koniu siwy,

Ozdobiony łachem grzywy,

Kocham zawiew zmydlonych twym potem rzemieni

I oddech, juchą parnej dymiący zieleni.

Łeb kościaty, ale krewki,

Z wargą miękką, jak pierś dziewki,

Przewieś mi poprzez ramię w rzewną bezrobotę,

Bym twarzą prężnej szyi wyczuwał ciągotę.

Koniu smutny aż do śmierci

Z białą pręgą lejc na szerci,

Zaprzyjaźnij się ze mną, jak to czynisz z wołem,

Wejdź do mojej chałupy, siądź razem za stołem.

Dam ci wody z mego dzbana,

Dam ci cukru, dam ci siana,

Dam bryłę szczerej soli, gleń świeżego chleba

I przez okno otwarte przychylę ci nieba.

Nie sęp oczu brwi sitowiem,

Powiem tobie, wszystko powiem!

A gdy noc już nastanie, pozamykam dźwierze

I wspólnie odmówimy wieczorne pacierze.

Bolesław Leśmian
Zwierzyniec

Flamingo, różowiejąc, smukli się nad wodą

Skrzydlatego jedwabiu zaciszną urodą.

Sama dal tak w nim skupia swe znikliwe dzieje,

Że – czy leci, czy stoi – zawsze daleczeje.

Wielbłąd w słońcu zapłowiał stąd o kroków siedem

Jak sprzęt Boży, okryty poniszczonym pledem.

Świat, co szuka oparcia dla swego zamętu,

Korzysta z pogarbionej ciszy tego sprzętu.

Ślepie, z których się słońce nigdy dość nie wylśni,

Patrzą na mnie z plamiście rozwrzaskanej pilśni,

W której mrok się tygrysim gęstwi uścierwieniem –

Ten sam mrok, co w ogrodzie był tylko – brzóz cieniem…

Pies mój, kwiat oszczekując, łbem się tuli ku mnie –

By poistnieć w mym świecie trafnie i beztłumnie –

I oczami po prośbie w twarz mi się człowieczy,

A ja wchodzę – w Mgłę zwierząt i w Tuman wszechrzeczy.

Leopold Staff
Jaskółki

Jaskółki górne, w wolnym szybujące locie

Nad kominami, z których mknie dymów mgła siwa,

Gdy ja w pokoju siedzę jeszcze przy robocie,

A dusza mi się do was przez okno wyrywa!

O, wysokie wietrznice, poczekajcie chwilę.

Nim krąg słońca spopieli się w zachodu zgliszcze,

By odetchnąć głęboko, z okna się wychylę

I, wolny jak wy, z wami zagwiżdżę, poświszczę…

Spis treści

Dlaczego ta antologia?

WIERSZE

Bolesław Leśmian Wół wiosnowaty

Bolesław Leśmian Koń

Bolesław Leśmian Zwierzyniec

Leopold Staff Jaskółki

Table of Contents

Spis treści

Dlaczego ta antologia?

WIERSZE

Bolesław Leśmian Wół wiosnowaty

Bolesław Leśmian Koń

Bolesław Leśmian Zwierzyniec

Leopold Staff Jaskółki

Table of Contents