REDAKCJA: Paweł Uklejski

SKŁAD: Emilia Dajnowicz

PROJEKT OKŁADKI: Emilia Dajnowicz

TŁUMACZENIE: Iwona Szopa

Wydanie I

Białystok 2023

ISBN 978-83-8272-675-6

Tytuł oryginału: The Complete Renal Diet Cookbook: Stage-by-Stage Nutritional Guidelines, Meal Plans, and Recipes

Copyright © 2021 by Rockridge Press, Emeryville, California

Zdjęcia: Hélène Dujardin s. 12; Annie Martin s. 36; Eric Fenot/PhotoCuisine/StockFood USA s. 56; Darren Muir s. 61; Katie Neudert/StockFood USA s. 74; Elysa Weitala, s. 83; Eising Studio/Gräfe & Unzer Verlag/StockFood USA s. 91; The Picture Pantry/StockFood USA s. 92, 108; Cameron Whitman/Stocksy United s. 126; Pierre Louis Viel/PhotoCuisine/StockFood USA s. 144; Brent Hofacker/Shutterstock s. 158. Zdjęcie autorki dzięki uprzejmości Amandy Lee / Simplee Creatives.

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2023

All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy żadna część tej książki nie może być powielana w jakimkolwiek procesie mechanicznym, fotograficznym lub elektronicznym ani w formie nagrania fonograficznego. Nie może też być przechowywana w systemie wyszukiwania, przesyłana lub w inny sposób kopiowana do użytku publicznego lub prywatnego – w inny sposób niż „dozwolony użytek” obejmujący krótkie cytaty zawarte w artykułach i recenzjach.

Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod.

15-762 Białystok

ul. Antoniuk Fabr. 55/24

85 662 92 67 – redakcja

85 654 78 06 – sekretariat

85 653 13 03 – dział handlowy – hurt

85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal

strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl

Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl

ROZDZIAŁ 1

WSZYSTKO O DIECIE DLA ZDROWIA NEREK

Dieta nerkowa jest często postrzegana jako trudna do wdrożenia i utrzymania z powodu liczby składników odżywczych, które należy wziąć pod uwagę, ale nie musi tak być. Te dwa pierwsze rozdziały pomogą ci na twojej drodze podczas podróży z PChN – zrozumiesz, co dzieje się w twoim organizmie, poznasz łatwe do przygotowania posiłki oraz odpowiedzi na pytania dotyczące spożycia białka – wszystko po to, aby opóźnić postęp choroby nerek.

Leczenie przewlekłej choroby nerek

PChN jest chorobą postępującą, co oznacza, że nie rozwija się ona z dnia na dzień, ale z upływem czasu, zazwyczaj trzech miesięcy lub dłużej. Nerki filtrują odpady z krwi i usuwają nadmiar płynów z organizmu. Odgrywają również ważną rolę w regulacji ciśnienia krwi, utrzymaniu zdrowych kości i wspomaganiu produkcji czerwonych krwinek. Kiedy nerki nie działają prawidłowo, nie filtrują krwi tak, jak trzeba. Jak napisał dr Michael Zemaitis w swojej książce Uremia, gdy nerki są uszkodzone i następuje spadek ich funkcji, produkty przemiany materii zwane mocznicą zaczynają gromadzić się we krwi.

Narodowy Instytut Cukrzycy oraz Chorób Układu Pokarmowego i Nerek podaje, że ponad 37 milionów Amerykanów cierpi na PChN, jednak wielu nawet nie zdaje sobie z tego sprawy, ponieważ objawy pojawiają się dopiero w późniejszych stadiach. Pięć stadiów tej choroby mierzy się za pomocą oszacowanej wielkości filtracji kłębuszkowej (eGFR), czyli wartości procentowej wskazującej poziom funkcjonowania nerek. Im niższe eGFR, tym gorszy stan nerek. Wraz ze spadkiem czynności nerek produkty przemiany materii we krwi zaczynają się gromadzić i wówczas pojawiają się inne objawy. Objawy te obejmują utratę apetytu, zmęczenie lub znużenie, obrzęk spowodowany zatrzymaniem płynów w dłoniach lub stopach, nieświeży oddech lub metaliczny posmak w ustach, płytki oddech, obniżenie zdolności umysłowych lub trudności z koncentracją, rzadsze oddawanie moczu, zmiany w kolorze moczu (może być pienisty, ciemnopomarańczowy, brązowy lub w kolorze herbaty i skondensowany), problemy ze snem, skurcze mięśni lub zespół niespokojnych nóg oraz uporczywy świąd. Wszystko to spowodowane jest gromadzeniem się produktów przemiany materii w organizmie.

O CO NALEŻY ZAPYTAĆ SWOJEGO LEKARZA

Wizyty lekarskie mogą być stresujące lub przytłaczające, dlatego ważne jest podjęcie kroków w celu złagodzenia tego stresu. Jedną z najlepszych metod, aby sobie pomóc, jest przyjęcie aktywnej postawy w procesie leczenia, ponieważ może to przynieść komfort i wiedzę, co przyda się do podejmowania właściwych decyzji.

Chodzenie na wizyty z zapisanymi pytaniami pomoże wyeliminować część stresu – pozwoli ci to uważniej słuchać lekarza, ponieważ nie będziesz musiał skupiać się na tym, o co jeszcze zapytać. Niniejsza książka zawiera wskazówki dotyczące dalszego postępowania, ważne jest jednak, abyś omówił swoje indywidualne potrzeby z nefrologiem. Poniżej znajduje się lista pytań do rozważenia.

1. Ile kalorii dziennie potrzebuję?

2. Czy muszę ograniczyć ilość spożywanego białka? Jeśli tak, to ile gramów białka powinienem spożywać?

3. Jak powinien wyglądać zbilansowany posiłek?

4. Czy mój poziom potasu jest prawidłowy?

5. Czy powinienem ograniczyć spożycie fosforu?

6. Ile sodu (soli) powinienem spożywać?

7. Jaka ilość płynów jest dla mnie odpowiednia?

8. Czy potrzebuję jakichś suplementów diety?

9. Czy powinienem przyjmować witaminy?

10. Jakie strategie żywieniowe mogą pomóc mi opóźnić postęp PChN?

ROZDZIAŁ 3

ŚNIADANIA I KOKTAJLE

KOKTAJL Z TRUSKAWEK, MALIN I JARMUŻU

CZAS PRZYGOTOWANIA: 5 MINUT, PORCJE: 2

Kefir to nadające się do picia sfermentowane mleko, które jest źródłem probiotyków – dobrych dla przewodu pokarmowego bakterii¹. Odgrywają one ważną rolę w spowalnianiu progresji chorób nerek i regulowaniu mikroflory jelitowej. Natomiast truskawki i maliny w tym smoothie są pełne przeciwutleniaczy oraz błonnika – to kolejna zaleta.

• 1 szklanka kefiru

• ½ szklanki malin – świeżych lub mrożonych

• ½ szklanki posiekanego surowego jarmużu bez łodyg

• 1 szklanka truskawek – świeżych lub mrożonych

1. W blenderze połącz kefir, maliny, jarmuż i truskawki – miksuj do uzyskania gładkiej konsystencji.

2. Rozlej do szklanek i od razu podawaj.

WSKAZÓWKA: doskonałym zamiennikiem kefiru jest jogurt.

Na porcję: kalorie: 104; białko: 5 g; tłuszcz całkowity: 1,5 g; tłuszcze nasycone: 0,5 g; węglowodany ogółem: 19 g; błonnik: 3,5 g; cholesterol: 6 mg; fosfor: 152 mg; potas: 370 mg; sód: 49 mg; cukier: 13 g

ROZDZIAŁ 6

OWOCE MORZA

DORSZ W STYLU ŚRÓDZIEMNOMORSKIM

CZAS PRZYGOTOWANIA: 10 MINUT, CZAS GOTOWANIA: 20 MINUT, PORCJE: 4

To łatwe w przygotowaniu danie z dorsza inspirowane kuchnią śródziemnomorską jest pełne kolorów i smaków – pomidorów, porów, pietruszki i czosnku. Pory w tym przepisie mają aromat podobny do cebuli, ale zawierają dodatkowy błonnik i są warzywem o niskiej zawartości potasu³.

• 225 g świeżego dorsza bez skóry

• 1 średnia zielona papryka pokrojona w ćwiartki

• 2 pomidory Roma pokrojone w ćwiartki

• 1 średnia biała cebula pokrojona w ćwiartki

• 4 posiekane pory (części biała i jasnozielona)

• 2 łyżki oliwy z oliwek

• 1 łyżeczka świeżo zmielonego czarnego pieprzu

• 1 łyżeczka płatków czerwonej papryki

• 1 łyżeczka suszonej pietruszki

• 1 łyżeczka czosnku w proszku

W PRZYPADKU ETAPU 5 PChN

Podwój porcję dorsza, aby otrzymać opcję wysokobiałkową.

1. Piekarnik rozgrzej do 220°C, a blachę wyłóż papierem do pieczenia.

2. Na przygotowanej blasze połóż dorsza, dodaj paprykę, pomidory, cebulę i pory.

3. W małej misce wymieszaj oliwę z oliwek, pieprz, płatki czerwonej papryki, natkę pietruszki i czosnek w proszku. Tak przygotowanym sosem skrop rybę i warzywa.

4. Piecz w piekarniku przez około 20 minut, aż ryba będzie krucha, miękka i nie będzie już przezroczysta.

Na porcję: kalorie: 183; białko: 11 g; tłuszcz całkowity: 7,5 g; tłuszcze nasycone: 1 g; węglowodany ogółem: 19 g; błonnik: 3,5 g; cholesterol: 22 mg; fosfor: 112 mg; potas: 451 mg; sód: 53 mg; cukier: 6 g

¹ O probiotykach, żywności fermentowanej i ich wpływie na organizm można znaleźć w książce „Żywność fermentowana i probiotyczna” autorstwa Michaela Dietz’a. Publikacja dostępna jest w sklepie www.vitalni24.pl (przyp. wyd. pol).

³ Rolę ryb w codziennej diecie, ich wpływ na zdrowie organizmu oraz właściwości odżywcze poszczególnych gatunków można znaleźć w książce „Ryby w zdrowej diecie” autorstwa dr Joanny Michaliny Jurek. Publikacja dostępna jest w sklepie www.vitalni24.pl (przyp. wyd. pol.).