MICHAŁ CHOLEWA

Muzyka otchłani

© 2025 Michał Cholewa

© 2025 WARBOOK Sp. z o.o.

Redakcja i korekta: Karina Stempel-Gancarczyk

eBook: Atelier Du Châteaux, atelier@duchateaux.pl

Okładka: Paweł Gierula

ISBN 9978-83-68264-21-0

Wydawca: Warbook Sp. z o.o.
ul. Bładnicka 65
43-450 Ustroń, www.warbook.pl

Głos w zamieci

Jak wiele można powiedzieć o wyprawie w chwili jej rozpoczęcia? Tylko tyle, ile wiemy od tych, którzy jakąś ścieżką szli przed nami – a w tym konkretnym wypadku jest to naprawdę niewiele.

Kiedy bowiem otrzymaliśmy od Rady Naukowej Miskatonic University pozwolenie na organizację ekspedycji, była ona przedsięwzięciem z pewnością pionierskim. A w każdym razie – pomimo długich tygodni spędzonych w bibliotekach – nie odnaleźliśmy publikacji żadnych badań dotyczących tego odległego i zimnego krańca świata, gdzie wiatr wygrywa melodie minionych eonów, a nocą słychać trzaski pękającego lodowca.

Byliśmy więc dobrej myśli, opuszczając Arkham i kierując się ku Nowemu Jorkowi, gdzie mieliśmy wejść na pokład „Ericha Zanna”. Stary ten i wysłużony już statek miał powieźć nas ku wielkiej przygodzie. Uczciwie muszę przyznać, że dawno nie byłem tak podekscytowany.

***

Dotarliśmy do Nowego Jorku na dwa dni przed planowanym wyruszeniem w podróż, co dało naszej ekspedycji czas na ostatnie kontrole, zarówno zapasów, jak i personelu. Powierzywszy to zadanie asystentom, sam postanowiłem skorzystać z okazji i udać się do Greenwich, do siedziby Uniwersytetu Nowojorskiego.

Była to wizyta tylko częściowo kurtuazyjna. Liczyłem na osobiste spotkanie z doktorem Henrym Armitage’em, bibliotekarzem, który od kilku miesięcy przebywał tu, prowadząc swoje badania i na swoim – i moim! – rodzimym Uniwersytecie Miskatonic pozostawał niedostępny. Wiedział bardzo dużo o badawczych wyprawach w odległe rejony świata i liczyłem, że może jego wiedza i znajomości pozwolą mi lepiej przygotować się do mojej własnej ekspedycji. Dlatego – jeszcze na długo przed naszym wyruszeniem z Arkham – nakreśliłem do niego list, w którym opisywałem mu moje plany oraz prosiłem o spotkanie.

Spotkaliśmy się w cichej, pachnącej drewnem i starymi tomami bibliotece NYU i tam właśnie po raz pierwszy moje poczucie radości i ekscytacji zostało zmącone.

– Widzi pan – powiedział, przyczesując dłonią siwiejące szybko skronie i spoglądając to na mnie, to na mój leżący przed nim list – miał pan rację, że istnieje niewiele badań dotyczących dalekiej północy, niewiele publikacji opisujących tamtejsze pustkowia i wulkaniczne szczyty. Mylnie jednak założył pan, że wynika to z braku wypraw.

Odbywały się one w ciągu minionego stulecia kilkukrotnie, ostatnie kilka lat temu pod kierownictwem profesora Matthisona z NYU i zaledwie w zeszłym roku francuska wyprawa prowadzona przez profesora Guilliame’a. Jednak zimowe ekspedycje badawcze na północ prześladowane były nieodmiennie przez tragicznego w skutkach pecha, jak powiedział doktor Armitage. Z amerykańskiej wyprawy powrócił jedynie sam profesor Matthison, który w dodatku po powrocie zmienił się w zdziwaczałego, przesądnego odludka, odsuwając się tak od przyjaciół z katedry, jak i pracy naukowej w ogóle. Francuska ekspedycja natomiast – nie powróciła wcale.

Doktor Armitage nawiązał nawet listowny kontakt ze znanym kanadyjskim żeglarzem i przewodnikiem, Martinem Battlegive’em, którego francuska Akademia Nauk wynajęła celem poprowadzenia wyprawy ratunkowej, wspominając mu o mojej własnej ekspedycji, naszym planowanym z doktorem spotkaniu i prosząc go o dodatkowe informacje. W odpowiedzi na jego prośbę do biblioteki NYU nadszedł adresowany do mnie list od Kanadyjczyka – który doktor Armitage mi wręczył. Niezwłocznie otwarłem więc kopertę.

Szanowny Panie! – głosił on. – Mam szczerą nadzieję, że mój list dotrze do Pana przed opuszczeniem przez Pana Nowego Jorku.

Kontaktuję się z Panem z powodu depeszy, jaką wysłał do mnie nasz wspólny znajomy, dr Henry Armitage, prosząc mnie o informacje na temat mojego własnego pobytu na dalekiej północy, które mogłyby z kolei pomóc wyprawie Miskatonic University. Spieszę zatem z odpowiedzią, licząc, że dotrze ona do NYU jeszcze przed Pańskim wyjazdem.

Jak Pan zapewne wie, byłem osobą, której zawierzono odnalezienie zaginionej ekspedycji profesora Guillaume’a. Niestety moja misja zakończyła się fiaskiem, udało nam się jedynie odnaleźć opuszczone obozowisko ekspedycji, a w nim jednego z jej członków, autochtona służącego profesorowi za przewodnika.

Człek ów był w fatalnej kondycji, zarówno fizycznej, jak i psychicznej. Cierpiał z powodu licznych odmrożeń, a jego ciało trawiła gorączka, będąca jednak niczym w porównaniu z szaleństwem trawiącym jego umysł. Gdy znaleźliśmy go w jednym z na wpół zasypanych śniegiem namiotów, rzucał się w malignie, leżąc w swym śpiworze, to szepcząc, to krzycząc jakieś niezrozumiałe słowa w swym ojczystym języku. Był kompletnie ubrany, co sugerowało, że zaległ w namiocie, dotarłszy do obozowiska wprost ze śnieżnej zawiei, jaka szalała w tamtej okolicy od kilku dobrych dni – zawieja owa była przyczyną, dla której nie udało się nam odnaleźć jakichkolwiek nawet śladów reszty członków wyprawy profesora Guillaume’a.

Największą zagadkę stanowiła jednak rzecz, którą ów nieszczęśnik cały czas ściskał w ręku. Wykonany z czarnego kamienia przedmiot, wielkości kieszonkowego zegarka, stylizowany był na kształt ludzkiego serca, pokrytego jakimiś dziwnymi, na wpół zatartymi rytami. Początkowo wzięliśmy go za amulet, związany z wierzeniami autochtonów, jednak nasi lokalni przewodnicy twierdzili, że nigdy nie widzieli niczego podobnego, przy czym odniosłem niejasne wrażenie, że byli mocno zaniepokojeni jego widokiem; zaczęli też nalegać na jak najszybszy powrót.

Nie chcąc odbierać owemu człowiekowi przedmiotu, którego chwytał się niczym ostatniej swej nadziei, postanowiliśmy zostawić go w jego posiadaniu, nawet na czas podróży powrotnej, by nie pogarszać jego stanu. Zamiarem moim było skonsultowanie potem owego znaleziska z którymś z ekspertów od lokalnych kultur, jednak nigdy nie dane mi było tego uczynić. W noc przed ustaniem zamieci ów szalony człek zdołał jakoś wygrzebać się ze swego śpiwora, otworzyć namiot i ruszyć w śnieżycę, zabierając ze sobą dziwny talizman. Mimo poszukiwań ślad po nim zaginął.

O ile dobrze rozumiem, udaje się Pan w okolice, gdzie przepadła ekspedycja profesora Guillaume’a. Dlatego też, nie mogąc spotkać się z Panem osobiście, przesyłam Panu ten list wraz z kopią rysunku owego tajemniczego przedmiotu, jaki wykonałem następnego dnia po zniknięciu szalonego przewodnika. Być może tam, w dzikich ostępach, będzie miał Pan okazję dowiedzieć się czegoś więcej o owym dziwnym „sercu”. Będę wdzięczny za wszelkie informacje, jednocześnie wielce licząc na spotkanie z Panem po Pańskim powrocie z wyprawy.

Przesyłam wyrazy poważania i życzę powodzenia w Pańskim przedsięwzięciu.

Martin Battlegive

Wraz z listem istotnie w kopercie znajdował się szkic, na którym przedstawiono dość precyzyjnie kształt amuletu ozdobionego przypominającymi runy znakami. Jednakże mimo iż przez miesiące szykowałem się do mej wyprawy i czytałem wiele opracowań i relacji, nie rozpoznawałem żadnego z nich.

„Nie natrafiłem na nic podobnego w opracowaniach”, powiedział wyraźnie zaintrygowany doktor Armitage, kiedy pokazałem mu szkic i wyjaśniłem pokrótce, co przedstawia. „Może mówimy o jakimś plemieniu czy szczepie, który nie został jeszcze opisany, a żył w na tyle dużym odosobnieniu, iż wykształcił własne znaki rytualne?”

Zwrócił też uwagę, że być może na podobne relikty natrafiła wcześniejsza wyprawa NYU i że warto byłoby zapytać o nie jej lidera, profesora Matthisona, ten jednak niecały miesiąc temu zmarł. W Nowym Jorku mieszkała nadal jego żona – i doktor Armitage wyraził nadzieję, że może ona dysponowała jakimiś zapiskami.

Podziękowałem mu szczerze i postanowiłem, że sprawdzę ten trop. Musiałem bowiem przyznać, że historia przesłana przez Kanadyjczyka Battlegive’a zrobiła na mnie wielkie wrażenie. Patrzyłem to na list, to na rysunek, słuchałem spokojnego, cichego głosu szefa biblioteki Orne i niemal czułem zimno śnieżnych pól odległej, śnieżnej krainy, a w uszach – mógłbym przysiąc – usłyszałem wiatr dalekiej północy i jego hipnotyczną pieśń.

***

Miałem nadzieję na to, że przypadająca na mój ostatni dzień w Nowym Jorku wizyta u żony profesora Matthisona, lidera poprzedniej ekspedycji, w jakiś sposób dostarczy mi nowych informacji, tak bardzo w świetle słów doktora Armitage’a i listu Battlegive’a potrzebnych. Pani Matthison okazała się przystojną kobietą lat około czterdziestu, noszącą żałobną czerń. Już w progu wielkiego mieszkania na Manhattanie nie czułem się pewny tej rozmowy. Wszak z żalem musiałem przyznać, że profesora nie znałem, a miałem właśnie bezceremonialnie o niego wypytywać. Dodatkowego niepokoju dostarczyła też głucha cisza panująca w apartamencie – nie słychać tu było dźwięków wcale gwarnego Nowego Jorku, a nawet moje kroki i słowa wydawały się natychmiast wsysane przez aurę tego miejsca.

Wyprawa na północ bardzo zmieniła jej męża, jak opowiadała z widocznym smutkiem Amelia Matthison, kiedy już wyraziłem swoje kondolencje i gdy zasiedliśmy w cichym i rozgrzanym ogniem z kominka salonie. Była to niewielka ekspedycja – zaledwie on, dwóch asystentów i sześciu tragarzy wypłynęło z Nowego Jorku na parowcu „Meredith Gray”, by spędzić przedświąteczny miesiąc na dalekiej północy, prowadząc badania nad pokrytymi lodowcami stokami wulkanów, nieczynnych od tysięcy lat. Wrócił jedynie on, po trzech tygodniach – sam, milczący i z szaleństwem w oczach, mamrocząc jakieś dziwne słowa w miejscowym narzeczu, których nie chciał tłumaczyć. Z jego zeznań i słów kierownika faktorii handlowej w Reykjavíku, która udzieliła mu pomocy, wynikało, że ekspedycja wpadła w wielodniową zamieć śnieżną, na którą była niewystarczająco przygotowana. Część ludzi zamarzła, część wpadła w lodowe rozpadliny, kiedy w zadymce próbowali wracać ku wybrzeżu. Psy uciekły, a Raymond Matthison przebył niemal siedemdziesiąt mil samotnie, idąc z obozu ku bezpiecznym ludzkim osadom.

Od powrotu profesor zmienił się nie do poznania. Wcześniej był rześkim, błyskotliwym i energicznym mężczyzną, który mimo poważnych problemów ze słuchem nie stronił ani od towarzystwa, ani od długich korespondencji, ani wreszcie od wypraw. Tragedia ekspedycji 1908 roku całkowicie jednak zmieniła tego człowieka, pozostawiając go stale zalęknionym, kruchym cieniem wcześniejszego siebie. Nakazał wygłuszyć cały apartament – mimo że przecież i tak niemal nic nie słyszał. Zapewne mocno obciążony wspomnieniami wielodniowej tułaczki po lodowatych pustkowiach, niemal obsesyjnie zaczął też dbać o to, by w jego domu zawsze było ciepło. Nie chciał służby, a kiedy już się na nią zgodził, i to było obarczone jego dziwactwem. Każdemu służącemu zawsze przyglądał się uważnie, spoglądając najpierw długo w oczy, a potem wypytując z nieistotnych szczegółów życia i każąc siedzieć nie na krzesełku nawet, lecz na podłodze przy kominku, nim pozwolił mu pracować – również tym, którzy byli już znani i zaufani. Nie tylko nie powrócił już na uczelnię – mimo namów kolegów z katedry antropologii – ale zapiski z wyprawy spalił i do końca mocno gardłował za tym, by na północ nigdy nie wracać zimą, a nawet w gorące lata trzymać się blisko bezpiecznego portu i południa.

Amelia Matthison nie rozpoznała niestety rysunku amuletu, który otrzymałem w liście, a kiedy zapytałem o słowa, które powtarzał jej zmarły mąż, powiedziała, że zapamiętała tylko „frost”, ze względu na brzmienie zbliżone do naszej mowy.

Wyszedłem z cmentarnej niemal ciszy apartamentu wdowy Matthison z dziwnym poczuciem niepokoju, z pewną ulgą zanurzając się w gwar ulic Manhattanu. Tragedia wyprawy profesora musiała być dla niego wielkim ciosem i przykro było słuchać o tym, jak człowiek ten został przezeń zmieniony. Miałem jednak i dobre myśli – prowadzona przez najlepszych traperów Nowej Anglii moja ekspedycja, znacznie liczniejsza i dobrze przygotowana, mrozu ni zawiei bać się nie musiała. Niepodobna było myśleć, że i nam grozi takie niebezpieczeństwo jak naszym poprzednikom, że w jakiś sposób katastrofa wyprawy Matthisona miała wydarzyć się ponownie.

Kiedy jednak kładłem się spać, wrócił niepokój, jaki czułem podczas rozmowy z wdową. Wróciła ogłuszająca wręcz cisza oraz nadmierny gorąc apartamentu i opowieść o ponurym profesorze o ostrych rysach i krzaczastych brwiach, długo wypytującym służących w wygłuszonych ścianach wielkiego salonu Matthisonów.

Jutro „Erich Zann” wyrusza. Mam nadzieję, że morska bryza i radość podróży zagłuszy ten nieokreślony i irracjonalny lęk.

***

Wyszliśmy w morze o poranku. Nad Nowym Jorkiem ciągle kłębiła się poranna mgła, doskonale głusząc odgłosy budzącego się miasta. Niebo nad zatoką było ołowianoszare, pokryte podobnej barwy chmurami, z których padały ciężkie płatki śniegu, w ciszy osiadając na portowych pirsach, pokładzie „Ericha Zanna” i znikając pod powierzchnią ciemnozielonej wody. Z jakiegoś powodu poranna cisza stawiała mi natychmiast przed oczami wytłumiony salon w domu profesora Matthisona i wielki kominek – choć pod wszystkimi innymi względami mroźne nadbrzeże różniło się od gorącego, luksusowego apartamentu.

Moje myśli, jak zauważyłem od wczorajszego dnia, nie zbliżyły się nawet do badań, którymi mieliśmy zajmować się na północy. Kierowałem je teraz tylko ku zagadce zaginionych wypraw.

Oto dwie różne ekspedycje znalazły śmierć na zimowych pustkowiach wulkanicznej wyspy, w dodatku śmierć, której okoliczności znajdowałem bardzo zagadkowymi. Bo wszak nie jedna już, a dwie osoby, które były ich członkami, podupadły na zdrowiu umysłowym – i o ile profesor Matthison, Amerykanin z urodzenia, był na dalekiej północy gościem, to przewodnik, o którym wspominał list Battlegive’a, pochodził przecież z wyspy.

Co musiało się tam wydarzyć, że zaskoczyło nie tylko badaczy, ale i przewodników? Jak silna musiała być śnieżna zadymka, jak silny mróz, o którym podobno wspominał profesor, że i oni sczeźli? Czym był amulet w kształcie ludzkiego serca pokrytego zatartymi przez czas inskrypcjami? Czy ekspedycja odnalazła go w rozpadlinie lodowca? Czy też w te ostatnie, feralne dla nich święta ktoś im go dał? I czemu budził taki lęk wśród miejscowych?

Kiedy „Erich Zann” zagrzmiał syreną i odbił od brzegu, ruszając w podróż ku odległej Europie, przez gęstniejący śnieg i mgłę dostrzegłem na brzegu kobiecą sylwetkę, stojącą nieruchomo jak posąg pośród krzątających się robotników portowych. Zdawała mi się ona dziwnie znajoma i dopiero po dłuższej chwili udało mi się dopasować ją do osoby – to była wdowa Matthison. Stała przy samym nadbrzeżu, jakby za nic mając ryzyko wpadnięcia do wody. Nie ruszała się, patrzyła tylko za oddalającym się statkiem, jak pomnik zgubnego wpływu wypraw nie tylko na uczestników, ale i ich najbliższych.

Szybko jednak zniknęła nam z oczu, przesłonięta kurtyną mgły i padających ciężkich płatków śniegu.

„Erich Zann” pozostawiał za sobą Nowy Świat i ruszał ku staremu, w jego najbardziej pradawne i dzikie ostępy – a ja razem z nim.

***

Morze zrobiło się niespokojne wkrótce po tym, jak „Erich Zann” opuścił Nowy Jork. Zrazu powitałem to nawet z radością – kiedy szliśmy w gęstniejącej mgle przez wody przybrzeżne, za jedynego towarzysza mając padający śnieg, czułem się niemal wyjęty z rzeczywistości. Wiatr, który rozwiał mgłę i pozwolił nam zobaczyć w końcu ogrom oceanu po raz pierwszy od wyjścia z portu, był dla mnie przynoszącą ulgę zmianą.

Potem jednak nasz dzielny statek czekał ciężki dzień. Niebo pociemniało, a po jego ołowianej powierzchni mknęła wciąż skłębiona masa chmur – toczona wichrem, który miotał naszą łajbą niczym łupiną orzecha. Fale wzrosły niepomiernie i przejście z rufy na dziób „Ericha Zanna” było dla mnie – nienawykłego do morskich podróży – niemal niemożliwe. Większość członków mojej ekspedycji nie ruszała się spod pokładu, usiłując jakoś przetrwać trudny czas. Trudno mi ich było nie zrozumieć – część z nich była wszak badaczami jak ja, a nawet nasi przewodnicy – najdzielniejsi traperzy Nowej Anglii – niewiele mieli doświadczenia w transoceanicznych przejściach.

Ja również nie czułem się dobrze, ale pod pokładem, w półmroku i duchocie miałem wrażenie niemal zamknięcia – dlatego co i raz zapuszczałem się na rozchybotany pokład parowca, przedkładając mroźne objęcia wichury nad ciasne wnętrza. Byłem spośród naszych niemal jedyny – tylko jeden z przewodników, zwany przez innych po prostu Kapitanem, spędzał tam stale czas, wiecznie wsparty o reling i pozornie obojętny na żywioł.

„Bogowie się gniewają”, powiedział mi spokojnie, kiedy stanąłem na moment obok niego, tak niespodziewanie, że przez chwilę zdawało mi się, że głos pochodził z mojego własnego umysłu. Spojrzałem na nieruchomą, wpatrzoną w morze sylwetkę, na ciężki sztormiak, futrzaną czapkę i pokrytą już lodowymi kryształkami brodę. „Bogowie?”, zapytałem. „Tak”, potwierdził. Jakimś cudem tchnął cały wschodni akcent w kolejne krótkie zdanie: „To ich miejsce”. Spojrzałem na przewodnika z niepokojem. „Myślę, że Bóg będzie trzymał swoje owieczki w opiece” – musiałem prawie krzyczeć, by być słyszanym. Kapitan spojrzał na mnie oczami, w których pobłyskiwała burza.

I wybuchnął śmiechem, głośnym, groźnym śmiechem.

Ze wstydem muszę stwierdzić, że poczułem się na tyle nieswojo, iż nie odezwałem się już więcej i wkrótce ratowałem rejteradą pod pokład.

Przewodnik ów, Kapitan, był dziwnym człowiekiem. Został zwerbowany do wyprawy poprzez ogłoszenie o poszukiwaniu doświadczonych wędrowców i tropicieli. Pośród licznych traperów ten wyróżniał się od razu, nie tylko ciężkim wschodnioeuropejskim akcentem, ale i faktem, że w istocie był kiedyś w rejonach, które nas interesowały. Na „Erichu Zannie” mówił akurat wcale sporo, głównie wypytywany przez pozostałych przewodników o warunki. Zdawał się chętnie dzielić wiedzą, mówiąc swoim wschodnio brzmiącym głosem powoli i długo.

Tej nocy również go słyszałem, kiedy przechodziłem obok ładowni, w których rozwieszono hamaki robotników i przewodników wyprawy – jak opowiadał o zimnych, bezdrzewnych pustkowiach, o grzmotach i dymach unoszących się znad wulkanicznych szczytów i o tysiącach wodospadów, których szmery akompaniowały wichurze w wygrywaniu pradawnych pieśni. O zwyczajach dzikiego ludu, który tam mieszkał. O trzaskających lodowcach kryjących jeszcze dawniejsze tajemnice, pradawne i groźne.

Siedziałem na podłodze w korytarzu rozhuśtanego statku wsparty o zimną ścianę ładowni i słuchałem.

***

Sztorm, który rozpoczął się pierwszego dnia naszej podróży, trwał przez całe oceaniczne przejście i sprowadził nas sporo na południe z planowanego kursu. „Erich Zann”, wznosząc się i opadając w ciągłej walce z żywiołem, tnąc fale ostrym dziobem, minął południowe wybrzeże Irlandii i skierował się na północ, ku bezpiecznemu Liverpoolowi. Marsz przebiegał w egipskich ciemnościach bezksiężycowej nocy, przy wysokiej fali i zacinającym deszczu ze śniegiem. Akompaniował mu wyjący potępieńczo wicher, ciężkie dudnienie silników oraz niepokojące trzeszczenie starego kadłuba.

Niewiele brakło, a nasza wyprawa zakończyłaby się przedwcześnie, na skałach zachodniego wybrzeża Holy Island, kiedy „Erich Zann”, walcząc ze sztormem, wykonał zwrot na wschód kilkadziesiąt mil za szybko. Byliśmy ledwie parę mil od brzegu, gdy poprzez burzę i rzucające nas fale dostrzegliśmy ostry blask latarni morskiej South Stack, jak blade oko wypatrujące nas w ciemności. To dzięki niej udało się wreszcie ustalić pozycję i skierować statek ku zbawczym falochronom oceanicznego portu Liverpool. Tam „Erich Zann” miał pozostać przez cały dzień, korzystając z czasu w porcie na dokonanie niezbędnych przeglądów oraz pobranie zapasów na ostatni odcinek trasy ku odległej zatoce Reykjavíku i czekających za nią mroźnych pustkowi.

Członkowie mojej ekspedycji z radością przyjęli możliwość odpoczynku na stałym lądzie. LeMaine bardzo liczył na wizytę w tutejszej bibliotece, Pinnacle chyba miał nadzieję na doświadczenie wieczornego życia miasta, a Hopcroft po prostu nie przepadał w ogóle za snem na pokładzie. Ja, nie ukrywam, prezentowałem podobne do niego podejście. Tej nocy miałem nadzieję w końcu spać, nie martwiąc się o nieustanne trzeszczenie wręgów i nie zastanawiając, czy szaleńczy taniec statku nie wyrzuci mnie z koi. Nie dane mi jednak było skorzystać z rozkoszy lądowego wypoczynku – znużony morskim przejściem po prostu zasnąłem w ubraniu we własnej kajucie.

Jakże wielkim zaskoczeniem była dla mnie pobudka tuż przed świtem, kiedy na statek zawitał oficer Royal Navy. Mężczyzna ów zażądał natychmiastowego widzenia ze mną i kiedy wyszedłem doń do mesy oficerskiej, zmierzył mnie poważnym wzrokiem. Przedstawił się jako komandor Islington i natychmiast jął wypytywać o szczegóły ekspedycji, o której, naturalnie, wiedział z listów, jakie Miskatonic University słało do Europy celem pozyskania kooperacji naukowej.

Z początku wyprawę zdecydowanie odradzał. Zima, mówił, to zły czas na takie rejsy i łatwo jest postradać statek i ludzi, zaginionych w ciemnych, sztormowych wodach. Nawet jednak lądowanie w surowym i ciemnym porcie Reykjavík nie oznacza końca zagrożenia, gdyż sama Islandia to ponura i mroźna kraina, gdzie lodowate wichury i zdradliwe lodowce pochłonęły już niejednego podróżnika. Zimą nawet miejscowi nie zapuszczają się zbyt daleko od ludzkich osad.

Kiedy jednak usłyszał, że jesteśmy zdecydowani, nie upierał się dłużej. Poprosił jedynie o marszrutę naszego przemarszu ku Lodowej Wyspie. Royal Navy jest informowana, powiedział, o wszystkich statkach kierujących się na wody północne. Powodem tego było, jak twierdził, duże zagrożenie sztormowe, jakie pojawiało się na wodach północnego Atlantyku o tej porze roku. Marynarka Jego Królewskiej Mości bardzo bierze sobie do serca obowiązek wspierania żeglarzy na tych niezwykle niebezpiecznych w tym okresie wodach. Podziękował, kiedy skierowałem go do kapitana „Ericha Zanna”, i dodał, że Towarzystwo Badawcze Uniwersytetu Oxfordzkiego prowadzi niewielką placówkę w Reykjavíku. Placówka ta, w tym także jej kierownik, lord Vincent Lancaster, została już poinformowana o naszym przybyciu i będzie bardziej niż gościnnym miejscem dla naszej wyprawy, zarówno w charakterze punktu odpoczynku i postoju, jak również jako pomoc w wynajmie miejscowych przewodników i organizacji sprzętu użytecznego w tamtym niegościnnym terenie. Jako że nie byliśmy zapoznani zbyt dobrze z warunkami Lodowej Wyspy, dodał z wyraźną troską, byłoby bardzo roztropnie z oferowanej pomocy skorzystać.

Ucieszyłem się zrazu z uprzejmości Anglika i uznałem wizytę uczynnego oficera za dobry znak – pierwszy chyba, odkąd pociąg nasz zatrzymał się na stacji w Nowym Jorku.

Dopiero późnym popołudniem, kiedy „Erich Zann” przygotowywał się już do wyjścia z portu, uświadomiłem sobie, że pomimo poszukiwań nie natrafiłem na żadną publikację ani autorstwa lorda Lancastera, ani nawet napisaną przez członków placówki badawczej Oxfordzkiego Towarzystwa Badawczego. Być może, pomyślałem wtedy, nie były to rzeczy łatwo dostępne.

Kiedy znalazłem się na pokładzie tuż przed wyjściem naszego statku na powrót w morze i spoglądałem na nocne światła Liverpoolu, miałem wrażenie, że z nadbrzeża spoglądają na mnie uważne oczy komandora Islingtona. Czy jednak oficer życzył mi dobrze, czy też wręcz przeciwnie – odgadnąć nie potrafiłem.

***

Wkrótce po opuszczeniu Liverpoolu i wyruszeniu na północ, ku Reykjavíkowi, burza zelżała, a ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu nie minęło kilka godzin, aż ustała niemal całkowicie. Ścichł przerażający skowyt wiatru, odeszło – nieopuszczające nas przez cały czas przejścia z Nowego Jorku – gwałtowne huśtanie. Fale, miast rzucać „Erichem Zannem” jak zabawką, po prostu miarowo niosły go pomiędzy grzbietami i dolinami w spokojnym i, po ostatnich nocach na morzu, prawie leniwym rytmie.

Snu jednak nie zaznałem wiele. Czy to ekscytacja, czy niepokój sprawiały, że w ciągu całej nocy spałem zaledwie godzinę lub dwie, większość czasu wpatrując się w sufit kajuty i rozmyślając. W mojej głowie mieszały się wizja cichego jak grobowiec apartamentu Matthisonów, gdzie słuchałem historii o nieszczęsnym profesorze, list od Martina Battlegive’a, a wreszcie rosła, ponura sylwetka komandora Islingtona z Royal Navy. Po tych godzinach bezskutecznych prób zapadnięcia w sen, zakończonych jedynie krótkimi, niespokojnymi drzemkami, z ulgą przyjąłem blask, jak sądziłem, dnia. Nie byłem wyspany, ale zdecydowałem się wstać i wyjść na pokład – okazało się jednak, że to nie brzask wywabił mnie z kajuty, lecz zjawisko zgoła inne.

Niebo płonęło nienaturalnym blaskiem, jaskrawą, upiorną zielenią, bladawą żółcią i drobinami czerwieni i złota. Świetliste smugi przechodziły przez firmament, falowały i wiły się niczym włosy topielicy na spokojnym stawie. Wzorce i figury pojawiały się i znikały, kolory sunęły przez nieboskłon w niezrozumiałym dla mnie, hipnotycznym tańcu. „Erich Zann” szedł w tym blasku, a jego nadbudówki i kominy jarzyły się zupełnie nowymi barwami, jakby cały nasz dzielny statek na moment stał się częścią pięknej, przerażającej feerii. Słyszałem oczywiście o zorzy polarnej, a czasem, w niektóre noce, dało się ją nawet zobaczyć w Nowej Anglii, lecz tego, co widziałem tutaj, do tamtego blasku nie dało się porównać.

Załoga wyległa na pokład i poopierała się o relingi, wskazując w górę palcami i głośno komentując. Ja sam poszedłem na dziób parowca, by obserwować to dziwo, zająwszy miejsce przy milczącym, jakby zamyślonym Kapitanie. Przewodnik w przeciwieństwie do pozostałych ani nie okazywał ekscytacji, ani się nie rozglądał. Stał na samym dziobie „Ericha Zanna”, dłońmi ukrytymi w grubych rękawicach wsparty o stal relingu. Nieruchomy i cichy. Zająłem miejsce obok niego, oddychając mroźnym nocnym powietrzem i chłonąc spektakl nienaturalnych świateł.

I wtedy zobaczyłem sylwetkę innego statku na horyzoncie. Był bardzo odległy, ledwie widoczny na ciągle falującym morzu, i gdyby nie rozgrywający się na niebie spektakl, nigdy bym go nie dojrzał. Szedł, jak my, prosto ku północnemu zachodowi, daleko w nocy, lecz w przeciwieństwie do statku wyprawy nie jaśniał blaskiem latarni pozycyjnych, zdając się bardziej cieniem, duchem nocnego oceanu, ledwie wyławialnym wśród szarości fal nawet teraz – i w jakiś bardzo nieokreślony sposób groźnym.

„Idzie za nami przez większość nocy”, odezwał się Kapitan, jakby odgadując, w jakim kierunku patrzę. „Kiedy »Erich Zann« zmieniał kurs, on robił to samo. Ale nie zbliżał się ani nie zapalał świateł”. Głos doświadczonego przewodnika był spokojny i mrukliwy, jakby opowiadał kolejną swoją historię o północnych pustkowiach.

„Zapewne inny statek idący na Reykjavík”, powiedziałem, przypuszczeniem owym starając się wygonić z mego umysłu niepokój budzący się, ilekroć spojrzałem na odległą, smukłą i jakby drapieżną sylwetkę.

„To nie statek”, pokręcił głową przewodnik. „To okręt”.

„Co miałby tu robić okręt?”, zapytałem, bezskutecznie usiłując odnaleźć w pamięci jakiekolwiek notki prasowe o podobnych zdarzeniach w tej okolicy. „I dlaczego za nami płynie?”

„Może to przypadek”, Kapitan wzruszył ramionami, choć niedbałemu ruchowi przeczyły nieruchome jak zimowy krajobraz oczy, zmrużone w napięciu i skupione na odległej sylwetce. „Może mają nas za kogo innego”.

Spojrzałem na czarną sylwetkę, ledwo widoczną na horyzoncie. Wiedziałem, że tak naprawdę powinienem się cieszyć z obecności wojennego okrętu, wszak zawsze oznaczało to dodatkową pomoc w razie problemów na niepewnych północnych wodach. Ale w głębi duszy, z zupełnie mi niewiadomego powodu – złowrogi, drapieżny cień budził we mnie irracjonalny lęk.

Wkrótce potem po raz pierwszy zobaczyłem Islandię, obcy ląd wynurzający się zza horyzontu, niczym zupełnie inny świat pod zasnutym tańczącymi barwami nieboskłonem. Coś nieprawdopodobnie majestatycznego biło z czarnych kształtów skał, ostro odcinających się na tle jasnego, upiornie zielonego nieba, i kryło się w fosforyzujących połaciach śniegu, jakby cały ląd wykuty został w jakiejś zamierzchłej przeszłości przez pradawnych, obcych gigantów. Morze uspokoiło się prawie zupełnie i pracujący silnik „Ericha Zanna” zdawał się zagłuszać je całkowicie – obcy dźwięk w niemal nienaturalnej ciszy, jaka panowała wokół. Na nagle spokojnej i gładkiej powierzchni statek sprawiał wrażenie, jakby stał w miejscu, unieruchomiony w oleistej czarnej wodzie pod niesamowitym blaskiem polarnej zorzy.

Do zatoki Faxa weszliśmy przed świtem, idąc ku portowi Reykjavík – malutkiemu, jak się zdawało, i nic nieznaczącemu wobec surowego krajobrazu i potężnego, majestatycznego kształtu masywu Esja. Śruby „Ericha Zanna” mieliły spokojną wodę zatoki, a zarówno nasz statek, jak i zbliżające się miasto lśniły pod pięknym i dziwnie obcym niebem.

Nie mogłem powstrzymać się od myśli o tym, czy ten sam widok widział Matthison podczas swej feralnej zimowej wyprawy. Czy ten sam widzieli Guilliame i idący mu na ratunek Battlegive? Czy i oni czuli się tak jak ja teraz – jak intruz wkraczający na teren, który do niego nie należy, w którym być nie powinien?

Obcy w krainie dziwnej, prastarej magii, która właśnie patrzy na niego poprzez upiornie zielone oczy polarnej zorzy, szepce doń ledwo słyszalną nutą północnego wiatru z niechęcią, ale i ciekawością.

***

Reykjavík to miasto, którego opis prawdopodobnie nie zrobiłby wielkiego wrażenia na Starym Kontynencie, a co dopiero w Ameryce. Przycupnięta nad zatoką Faxe stolica od niedawna suwerennego państwa była konglomeratem niskich, częściowo murowanych budynków, pomiędzy którymi ciągnęły się wąskie ulice – część z nich brukowana. W stosunkowo rozległym porcie widać było głównie małe, rozchybotane rybackie kutry, a – nie licząc „Ericha Zanna” – największą tu jednostką był parowiec „Hunter” pod banderą brytyjską. Miasto było domem dla niewiele ponad dwudziestu tysięcy mieszkańców – jasnowłosych i milczących, obserwujących z ciekawością, mimo nocnej pory, dokujący obok brytyjskiego parowca statek.

Jednak prosty opis zupełnie nie oddaje natury tego miejsca. Bo żadne źródło nie przygotowuje człowieka ani na płynące po niebie barwy polarnej zorzy, ani na gładką zatokę Faxe z górującym nad nią ponurym i ciemnym masywem Esja, sprawiającym – w połączeniu z niemal czarną w nocy wodą zatoki – wrażenie krajobrazu z zupełnie innego świata. Nikt nie przygotuje człowieka na pochłaniającą wszystko ciszę – taką, że w jakimś dziwnym, pierwotnym odruchu nie chciałem odchodzić od gwaru pracy na pokładzie „Ericha Zanna”. Nie da się również słowami oddać niesamowitego wrażenia, że cały Reykjavík jest tak naprawdę najeźdźcą, inwazją ludzkości na tę dziką i obcą krainę.

W porcie powitał nas – nie licząc postawnego urzędnika o wyglądzie pirata i ostrym, wyraźnym akcencie – młody mężczyzna o posturze wojskowego. Nienaganną angielszczyzną przedstawił się nam jako Simon Winthrope, asystent lorda Lancastera, który – powiadomiony drogą radiową o mojej wyprawie – z niecierpliwością oczekiwał jej przybycia. Pozostawiłem więc asystentom dyspozycje co do prac przy rozładunku statku i pozwoliłem, by Winthrope zaprowadził mnie do piętrowej murowanej posesji przy samym porcie. Była to właśnie siedziba ekspedycji Towarzystwa Badawczego oraz brytyjskiego konsula.

Masywna owa budowla sprawiała na mnie wrażenie niemal wojskowego posterunku, zarówno poprzez maszt ze zwisającą luźno w bezwietrznej pogodzie flagą, jak i niewielkie okna oraz spory odstęp od innych budynków, dający dobrą widoczność we wszystkie strony. W środku również dało się odczuć pewien charakterystyczny sznyt, który Korona wyrobiła sobie przez wieki zarządzania koloniami – łącznie ze stojakiem, bynajmniej nie ukrywanym, na którym ustawiono jeden obok drugiego cztery karabiny.

Jednak wbrew surowemu wrażeniu przyjęto mnie niemalże z otwartymi ramionami. Światła paliły się wszędzie, konsul oraz sam lord Lancaster witali mnie w wyjściowych surdutach, w kominku napalono tak mocno, że czym prędzej zdjąłem ciężki płaszcz, czapkę i rękawice, a nim zdążyłem tego dokonać, już wiedziono mnie na herbatę.

Tak, przyznał młody lord Lancaster podczas rozmowy, faktem jest, że niemało ekspedycji, próbujących spenetrować zimowe pustkowia Islandii, wracało szybko i bez sukcesu lub nie wracało wcale. Tutejsza zimowa aura nie wybacza i nawet najbardziej doświadczony podróżnik może znaleźć się w sytuacji, kiedy choćby niewielkie niedopatrzenie sprowadzi na niego katastrofę. On oczywiście jest tu, by zapewnić pomoc tak wyruszającym w drogę, jak i z niej wracającym – lecz ze swojej strony poleca próbować wypraw raczej na wiosnę i latem, co jest o wiele bezpieczniejsze, a naukowo niemal równie owocne.

Kiedy grzecznie odparłem, że jednak spróbuję, nie wyglądał ani na zaskoczonego, ani na zmartwionego – powiedział, że z radością skontaktuje mnie z miejscowymi przewodnikami, ludźmi, którzy znają teren i warunki, oraz pomoże nam, jeśli okaże się to konieczne, w zakresie sprzętu i zapasów.

Zapytany o poprzednie wyprawy, o grupę profesora Matthisona i zeszłoroczną próbę Guilliame’a, spochmurniał. Tak, oczywiście, że słyszał o wyprawie nowojorczyka, a z Guilliame’em nawet rozmawiał osobiście. O moich krajanach nie wypowiadał się, lecz o Francuzie miał jak najgorsze zdanie – uważał, że badacz ów za nic miał sobie jego rady i, dufny w swoje doświadczenia z wypraw na pustkowia Rosji, całkowicie ignorował nawet podpowiedzi miejscowych przewodników.

Pamiętał też historię opowiedzianą przez Kanadyjczyka Battlegive’a – tę o kamiennym sercu i szalonym przewodniku – i z zainteresowaniem obejrzał przekazaną mi w liście rycinę. Przez chwilę jakby walczył z myślami, wreszcie westchnął głęboko.

„Miejscowi, z żalem muszę przyznać – powiedział – to ludek mocno przesądny. Z radością są w stanie przypisać długą historię dziwnie ukształtowanemu kamieniowi czy zawodzeniu wiatru. Być może jest to część ich oswajania zimy, rokrocznie pochłaniającej kolejne życia nieostrożnych, być może po prostu długa tradycja, potęgowana izolacją od reszty cywilizowanego świata. Dysponują rozbudowanymi mitami na prawie każdą okazję i personifikują śmierć czającą się w śnieżnej zawiei”.

Słowa Anglika były uspokajające i musiałem przyznać, że w bezpiecznej siedzibie Towarzystwa, przy herbacie i ciepłej słodkiej bułeczce, wreszcie poczułem się pewniej. Z radością przyjąłem ofertę jednodniowego wypoczynku dla mojej wyprawy – w którym to dniu skontaktować się będę mógł z przewodnikami i wynająć dzielne małe islandzkie koniki, powszechnie wykorzystywane tu do transportu towarów po zimnych bezdrożach.

Kiedy udawałem się już na spoczynek do przydzielonego mi pokoju gościnnego, lord Lancaster uścisnął mi dłoń.

„Proszę się nie martwić” powiedział krzepiąco. „Zadbamy o wszystko. Zima jest tu wymagająca, lecz od czego jesteśmy ludźmi cywilizowanymi, którzy umieją się przygotować. A mityczne fornt... cóż, to jednak tylko folklor”.

„Frost?”, zapytałem, pomny opowieści wdowy Matthison o jej złamanym przez wyprawę mężu i jego mamrotaniach. „Mróz?”

„Fornt”, poprawił mnie. „Po tutejszemu: pradawne”.

Za wąskim oknem niebo jarzyło się zielenią, obcą i groźną.

***

Wyruszyliśmy na wschód kolejnego dnia o poranku, jeszcze przed późnym grudniowym brzaskiem, pod szarym teraz i spokojnym niebem. Ekspedycja szła długą kolumną, za czwórką przewodników, których znaleźli dla nas ludzie lorda Lancastera. Również personel brytyjskiego Towarzystwa pomógł nam wynająć niskie, kucykom podobne islandzkie konie, które teraz w pracowitym marszu ciągnęły sanie z zapasami ekspedycji.

Mróz zelżał i śnieg sypał od rana. Ciężki, gruby puch w ciszy opadał wokół nas, kiedy szliśmy ku lodowcom w centrum wyspy. Przyznać muszę, że choć widoczność spadła i maszerowało się wcale niełatwo, humor poprawił mi się nieco. Ekspedycja zaczęła wreszcie wyglądać tak, jak ją sobie wyobrażałem: zimowa wyprawa w lodowcowy krajobraz północy.

Sypało do południa. Marsz przebiegał w dużej mierze w ciszy, przy akompaniamencie skrzypienia śniegu pod stopami i odgłosu płóz sań ślizgających się po białej powierzchni, przerywanego jedynie rzadkim parskaniem koni. Później ochłodziło się znacznie, opady ustały i w przerwach między chmurami zaczęło się pojawiać blade słońce o nieostrym blasku, które nie grzało ani nie raziło w oczy, nawet kiedy patrzyło się wprost na nie. Widoczność poprawiła się, ukazując nam bezdrzewny krajobraz przecinany raz za razem płytkimi korytami potoków czy mniejszymi lub większymi wzgórzami oraz wznoszący się na horyzoncie majestatyczny masyw lodowca.

Słońce szybko zakończyło dzienną wędrówkę i zapadł szary zmierzch – krótki, lecz wystarczający dla naszych przewodników, by znaleźć miejsce na obóz, niewielkie zagłębienie pod górującym nad nim skalnym nawisem. Tam ekspedycja rozbiła namioty i rozpaliła oszczędny ogień z zapobiegliwie przyniesionych ze sobą zapasów – drzew nie było tu wszak niemal wcale, czasem natrafialiśmy jedynie na przygniecione wiatrem niskie krzewy. Wkrótce zaczęła się jasna noc.

Zorzy nie było, lecz chmury zniknęły zupełnie i ponad dzikim krajobrazem zobaczyliśmy gwiazdy w takiej ilości, że znajome konstelacje ginęły wśród miriad mniejszych świetlnych punktów, tworząc dziwne wrażenie, że obozujemy pod całkowicie obcym niebem. Wrażenie inności potęgowały odgłosy wiatru – bo choć nie odczuwaliśmy go tutaj, zdawało się, że z daleka słychać jego świst układający się w dziwną i niezrozumiałą pieśń.

Cały dzień wyprawy znużył mnie tak, że kładąc się spać, ledwo zwróciłem uwagę na ożywioną dyskusję pomiędzy naszymi przewodnikami, czwórką rosłych mężczyzn o twarzach jakby wykutych z kamienia. Nie rozumiałem ani słowa w ich dziwnym, zupełnie niezrozumiałym dla mnie języku.

Zasypiając jednak, uświadomiłem sobie, że tej nocy po raz pierwszy dostrzegłem na ich twarzach ożywienie. A także – lęk.

***

Lodowiec Eyjafjallajökull jest według map jednym z najmniejszych na Islandii i z naszego punktu widzenia był jedynie przystankiem na drodze do lodowego pustkowia Mýrdalsjökull, skrywającego ogniste trzewia Katli. Kiedy jednak stoi się u jego stóp, zupełnie nie robi wrażenia niewielkiego.

Potężne błękitnoszare języki lodu schodzą skalistymi dolinami, pchając przed sobą ziemię i głazy oraz formując jeziora, które teraz, w zimie, są co do jednego zamarznięte. Śnieg połyskuje w bladym słońcu, dając wrażenie jaśniejszej aury, ale nie złotego, ostrego blasku. Zima zdaje się wysysać kolory z wszystkiego, nawet zachodzące słońce nie barwi ołowianego nieba.

Zatrzymaliśmy się przy jednym z takich właśnie jezior, w osłoniętej dolinie u stóp lodowcowego frontu odcinającego drogę w głąb. Rozstawiliśmy obóz na noc, planując jutrzejszą wyprawę na lodową płytę, wyżej, by zobaczyć na własne oczy pokrywę, pod którą otwierają się usta czynnego wulkanu. Mimo że zawodzenie wiatru towarzyszyło nam przez cały dzień, tutaj panowała cisza tak uderzająca, że odgłosy pracy przy obozie brzmiały głośno niby wystrzały i niosły się echem wzdłuż doliny, niknąc dopiero przy lodowej ścianie, roztaczającej własną strefę niemal nienaturalnej ciszy.

Przynajmniej jednak nie dokuczał nam wiatr i przy niewielkich ogniskach było wcale ciepło. Ogień miał jeszcze jedną dobrą stronę, o której dawno nie zdarzało mi się myśleć. Miał kolor, złoty i ciepły, jakby całkiem odporny na wybarwiający efekt otoczenia.

Kładłem się w namiocie, ciesząc się z odgłosów obozu. Słyszałem dalekie rozmowy, ciągle jeszcze parskanie koni, a nawet przez chwilę przy którymś ognisku ktoś śpiewał przy akompaniamencie klaskania i tupania. Gdzieś powyżej lodu wzniósł się też wiatr, opowiadając dziwną, niemal ludzką pieśnią.

Tej nocy uciekły konie. Zerwały się z uwięzi i umknęły w dolinę, podobno pędząc, jakby ścigał je sam szatan. Kilka godzin zajęło nam wyłapanie ich, a część i tak przepadła bez śladu, pewnie gdzieś na mroźnych pustkowiach. Przewodnicy szeptają między sobą i lękliwie spoglądają na zwierzęta, jakby faktycznie wstąpiła w nie Bestia, reszta obozu jest zmęczona i przemarznięta.

Przed nami ciężki dzień.

***

Nasza wyprawa na pokrywę lodowca Eyjafjallajökull miała być swoistym przygotowaniem przed planowanym na kolejne dni wejściem na posępny szczyt Katli. Warunki mieliśmy niemal idealne. Chmury ustąpiły nieco, pozwalając zobaczyć blade oko słońca, nie było też wiatru ani śniegu, co zwiastowało relatywnie łatwiejszą drogę, bez konieczności zmagania się z żywiołami.

Nie znaczyło to oczywiście, że traktowaliśmy naszą wyprawę lekko – biały masyw nadal był przecież bardzo interesujący. I bardzo niebezpieczny.

Szliśmy w ośmiu – ja, rosły i milczący Kapitan, jeden z miejscowych przewodników, dwóch asystentów i trzech tragarzy. Ta właśnie grupa wyruszyła z obozu o świcie, kierując się ku błękitnoszarej ścianie lodowcowego czoła.

Spędziliśmy sporo czasu, nim udało nam się wciągnąć ludzi i ekwipunek na szczyt lodowej ściany i ruszyć w głąb białego pustkowia, ku rozpościerającej się przed nami niecce. Prowadził tutejszy przewodnik, uważnie wybierając miejsce pod każdy kolejny krok. Za nim, powiązana zabezpieczającą liną, podążała reszta grupy, zamykana przez potężną postać Kapitana. Szliśmy w ciszy pod bladym słońcem, spoglądającym z islandzkiego nieba. Zanurzałem stopy w o wiele jaśniejszym od niego, połyskującym tysiącem refleksów śniegu i opanowało mnie dziwne uczucie oderwania, jakbyśmy na kilka godzin zupełnie zniknęli z prawdziwego świata.

Chciałbym powiedzieć, że masyw Eyjafjallajökull, wulkaniczna niecka i próbki, które pracowicie załadowaliśmy do plecaków, były najbardziej znaczącym zdarzeniem tego dnia. Ono jednak nastąpiło później, kiedy już objuczeni tobołami wracaliśmy do obozu wśród padającego od popołudnia drobnego śniegu. Wtedy to znaleźliśmy martwego konia.

Jego uprząż i kilka drobiazgów ewidentnie wskazywały, że był jednym z nieszczęsnych zwierząt, które uciekły poprzedniej nocy. Leżał na boku z rozprutym brzuchem: ciemna plama zamarzniętej krwi rozlewała się ostro na jasnej pokrywie lodowca. Musiał rozciąć skórę na jakiejś ostrej skale i jakoś doczołgał się tutaj, by w końcu zdechnąć.

Tak przynajmniej myśleliśmy z początku.

Kiedy jednak Kapitan obejrzał dokładnie truchło, wcale już nie byliśmy tego tacy pewni. Zagadką bowiem był brak części wnętrzności, których nie było ani w otwartym brzuchu zwierzęcia, ani na śniegu w pobliżu. Nie potrafiliśmy również wyjaśnić, w jaki sposób zwierzę dostało się tutaj, bo przecież naszej grupie, zaopatrzonej w liny i raki, zajęło to większą część poranka.

Staliśmy w gęstniejącym śniegu nad truchłem islandzkiego konika, próbując wywnioskować coś z jego ułożenia albo okolicy, w której go znaleźliśmy – Kapitan sprawdził teren dobre sto kroków w każdą stronę, ale sprawy pojawienia się zwierzęcia na lodowcu to nie wyjaśniło. Zdecydowaliśmy się ruszyć wkrótce potem, nie chcąc iść nocą.

A teraz nasz przewodnik milczy, jego jasnoniebieskie oczy zdają się zachodzić lodem. Zapada zmrok, jakby ciemniejszy niż wczoraj.

***

Już kolejnego dnia opuściliśmy masyw Eyjafjallajökull i skierowaliśmy się ku naszemu głównemu celowi – Mýrdalsjökull i wznoszącej się ponad nim majestatycznej Katli. Trasę tę mieliśmy pokonać stosunkowo szybko, forsownym marszem przez pustkowie, lecz w podróży, mimo starań i jednego tylko krótkiego postoju, zszedł nam cały dzień – pogoda albowiem, dosyć łaskawa w ostatnich dniach, teraz pokazała swoje gorsze oblicze.

Kiedy wyruszaliśmy o poranku, nie było jeszcze źle – zrobiło się co prawda wietrznie, a niebo przesłoniły chmury, lecz marsz zdawał się jak najbardziej możliwy. Dopiero koło południa nastąpiło całkowite załamanie pogody. Wiatr wzmógł się, zimny i przenikliwy, mocno odczuwalny nawet pod grubymi futrami i w rękawicach. Zaczął padać śnieg, gęsty i gruby, szybko przeradzając się w prawdziwą zawieję.

Nasza kolumna, nie mając zbyt wielu możliwości ukrycia się, parła naprzód po odsłoniętym pustkowiu, słaniając się z wysiłku.

Myśleliśmy nawet, żeby zawrócić lub zboczyć z trasy w poszukiwaniu miejsca na przyspieszony obóz, ale krótka narada, przy pomocy tłumaczy, z przewodnikami doprowadziła mnie do decyzji o parciu dalej. U celu, jeśli dobrze zrozumieliśmy nordyków, schronimy się w dolinach, którymi idą języki Mýrdalsjökull – a mamy szansę dotrzeć do nich jeszcze tego wieczora. Zawrócenie teraz może uziemić nas na kilka dni w jakimkolwiek miejscu, gdzie postawimy obóz, o ile pogoda się utrzyma.

Brnęliśmy więc dalej i szybko zacząłem żałować swojej decyzji. Śnieg osadzał się na ubraniach, twarzach i grzywach koni, a był tak gęsty, że wzrokiem ledwie sięgałem do osób idących przede mną. Miałem wrażenie, że gdy mrugam, rzęsy zaczynają mi lekko zamarzać i jeślibym trzymał oczy zamknięte zbyt długo, ani chybi nie mógłbym ich już otworzyć. Nie wiem, jakim szóstym zmysłem autochtoni odnajdywali drogę w tej zadymce, ale miałem nadzieję, że nie opuści on ich w godzinie próby. Wizja wyprawy krążącej w ogarniętej zimnym piekłem ciemności prześladowała mój umysł bardziej iż cokolwiek innego i po kilku godzinach myślałem jedynie o lodowatym, przenikliwym zimnie i o tym, jak trudno jest zrobić kolejny krok ciężkimi jak z ołowiu nogami. Ślady ginęły za mną momentalnie, a osoby przed sobą widziałem tylko jako szare sylwetki. W uszach świszczał wicher. Opanowała mnie irracjonalna myśl o całkowitej separacji, o tym, że drepczę tylko w miejscu, sam w wielkim odciętym od świata szklanym kontenerze, na wieki zamknięty w zawiei, idąc jedynie za iluzjami towarzyszy.

Popas był krótki i niewystarczający, ot, gromada ludzi i koni wciśniętych pod niewiele dający nawis skalny, zbitych w krąg i podających sobie zimne paski mięsa. Próbowaliśmy ugotować herbatę, ale okazało się to niemożliwe i musieliśmy zadowolić się letnią wodą – choć i ona przyniosła ulgę po wszechogarniającym lodowatym zimnie.

Każda jednak, nawet najcięższa przeprawa ma swój koniec – tak i my, długo już po zmierzchu, dotarliśmy do zbawczych dolin lodowcowych Mýrdalsjökull. To pozwoliło założyć obóz w osłoniętej od wiatru skalistej niecce. Choć wicher dął nieprzerwanie, po nieustannej katordze minionego dnia tu wydawało się niemal cicho.

Rozstawiając namioty i pętając ogarnięte wciąż silnym niepokojem po burzy konie, dostrzegłem, że miejsce to stanowiło do niedawna kryjówkę nie tylko dla nas. Zauważyłem przenikające się w wyraźnej synergii tropy jakiegoś lisa, odciski kopyt rena, a gdzieś nawet płetwiaste ślady maskonura – świeże jeszcze i nieprzysypane, mimo że śnieg przecież padał nadal. Najwyraźniej podczas najgorszych śnieżyc zwierzęta tutaj zawierały chwilowy rozejm. Pokazałem je Kapitanowi.

„Dziwne”, powiedział tylko.

„Człowiek i bestia na równi szukają schronienia”, odparłem.

„Tak. Ale one – rzekł, wskazując ślady – żyją na północy i wschodzie wyspy”.

Sprawa zafrapowała go na tyle, że udał się do autochtonów. Nie wiem, co wynikło z tej rozmowy – byłem tak zmęczony, że zwaliłem się jak kłoda do namiotu, kiedy tylko obozowisko było gotowe. Słyszałem jednak, zasypiając, rozmowę w miejscowym narzeczu, głośną i wyraźnie pełną nerwowości.

***

Kolejny świt powitaliśmy wciąż zmęczeni po wczorajszym przejściu. Dopiero ten poranek pozwolił nam w pełni ocenić stan ekspedycji – ludzie i konie byli wyczerpani i znużeni, część nadal przemarznięta. Kuliliśmy się przy niewielkich ogniskach ułożonych z naszego malejącego zapasu drewna i przekazywaliśmy z rąk do rąk kubki z herbatą, gęsto podlewaną bourbonem. Złowrogi masyw Katli odcinał się ostrymi kształtami od ciemnoszarego nieba. Cel naszej wyprawy zdawał się patrzeć z wyższością na obozowisko ludzi, nic nieznaczących wobec potęgi lodowca małych figurek.

Rozważałem przesunięcie dalszej wędrówki o jeden dzień, ale pomysł natrafił na zaskakujące problemy – miejscowi przewodnicy zgodnie, jak jeden mąż, stwierdzili, że żadnych opóźnień być teraz nie może. Drewno się kończy, a tutaj żadnego nie zbierzemy, argumentowali. Wczorajsza burza jest znakiem nadciągających zimowych zawiei i trzeba chwytać każdy dzień, bo od teraz będzie już coraz gorzej. Jeśli wyprawa na Katlę w ogóle ma się udać, trzeba przeprowadzić ją już, mówili z przekonaniem.

Cały czas miałem wrażenie, że za ich zdecydowaniem stoją jeszcze jakieś inne powody, takie, o których mówić nie mogą lub nie chcą. W cichych rozmowach między nimi często powtarzało się wspomniane przez Lancastera słowo „fornt”. Pradawny. Czy chodziło im o wulkan, lodowiec czy też jeszcze coś innego?

Wyprawa na masyw Mýrdalsjökull była szesnastoosobowa – ta grupa miała przez dzień podążać naprzód, następnie założyć obóz, z którego ośmiu ludzi kolejnego dnia powinno wyruszyć już na sam szczyt. Cała reszta ludzi i koni miała czekać w obozie głównym, u stóp lodowca. Przyznaję, że pozostawiając za sobą gwarne obozowisko, czułem się dziwnie zaniepokojony. Ostatni bastion cywilizacji zostawał za plecami, a z przodu rozpościerał się skalisty, pokryty lodem masyw, groźny i ponury.

Przez cały dzień przewodnicy niemal nie pozwalali nam na odpoczynek, bez wytchnienia prowadząc nas w ciągłym podejściu ku rozpościerającemu się przed nami cieniowi wulkanu. Na krótkim popasie, w milczeniu przetykanym jedynie powoli uspokajającymi się oddechami, zjedliśmy posiłek. Niebo, jakby zmęczone po wczorajszej nawałnicy, było spokojne. Wiatr, pędzący po nim ciemnoszare chmury, pozostawał gdzieś wysoko i na szczęście w lodowych żlebach Mýrdalsjökull panowała względna cisza. Przed nami wznosiła się Katla, wyniosła i groźna.

Zakładaliśmy obóz już po zmierzchu, zmęczeni całodziennym marszem, choć nijak się on miał do upiornego przejścia z dnia wczorajszego. Kilka namiocików i małe ognisko były wszystkim, co wznieśliśmy. Ciepły blask płomienia zdawał się obcy i nienaturalny w królestwie, w którym człowiek bywał jedynie niechcianym intruzem. Wulkaniczne skały i błękitne lodowe ściany spoglądały na nas z niechęcią. Zasnąłem pełen dziwnego niepokoju.

Obudziło mnie szarpnięcie za ramię, kiedy w obozie podniósł się alarm. Wokół panowała szarość przedświtu, ale wszyscy byli na nogach – albo prawie wszyscy. Czterech osób bowiem w obozie nie było. Ślady na zmarzniętym śniegu były bardzo wyraźne. Natychmiast podążyliśmy za nimi, idąc tempem tak szybkim, na jaki pozwalał niepewny grunt. To, co znaleźliśmy niecałą milę dalej, przeraziło mnie do głębi.

Asystent Pinnacle i jeden z tragarzy siedzieli na brzegu skalnej rozpadliny. Pinnacle miał na sobie rozchełstaną kurtkę, tragarz jedynie ubrania, w których spał – był też bosy. Obaj patrzyli na nas nieprzytomnym wzrokiem. Nie to jednak było najbardziej przerażające. Pozostałe dwie linie śladów kończyły się bowiem dokładnie na lodowym urwisku, prowadzącym w głęboką rozpadlinę. Kiedy do niej zajrzeliśmy, nie dostrzegliśmy ani naszych ludzi, ani nawet ich ciał, jedynie czarną, zimną przepaść, zdającą się prowadzić gdzieś do islandzkiego lodowego piekła.

Gdy zszokowani prowadziliśmy owiniętą w koce dwójkę półprzytomnych towarzyszy do obozu, usłyszałem jeszcze ciche mamrotanie Pinnacle’a. „Śpiewają”, szeptał asystent. „Jak pięknie śpiewają”.

***

Długo zastanawialiśmy się, czy wyruszyć dalej wobec straszliwego wypadku, który pochłonął życie dwóch osób, wpędził w malignę trzeciego, a Pinnacle’a pozostawił w stanie trudnym do określenia, lecz z pewnością mało kontaktowym. Biedak wielokrotnie mówił w gorączce o śpiewie, który słyszał nad otchłanią rozpadliny. O ciemności i o tym, jak lisy i renifery prowadziły go ku światłu, oraz że kiedy stał na lodowym pustkowiu, w końcu mógł spojrzeć w samego siebie.

Wyjaśnić, w jaki sposób znalazł się tak daleko od obozu ani co stało się z pozostałymi, nie potrafił. Tragarz nie odzywał się zaś w ogóle, dygocąc tylko i patrząc w przestrzeń.

Zastanawialiśmy się, czy porzucić wyprawę, zawrócić do obozu, odczekać choć kilka dni i spróbować ponownie. Ostatecznie jednak zdecydowałem, że to nie ma sensu. Cały obóz i tak jest odcięty w dolinie języka Mýrdalsjökull i przedłużanie tego czasu nikomu służyć nie będzie. W dodatku wczorajsza noc – i dzień, który właśnie wstawał po szarym i ponurym brzasku – mogły być naszym oknem dobrej pogody, tak potrzebnym wyprawie.

Wyruszyliśmy więc, nie w ósemkę, jak planowaliśmy, a w szóstkę. Ja, Kapitan, jeden z przewodników, dwóch tragarzy oraz doktor Hopcroft, geolog, który, nawykły do ciepła i kominka, przechodził w Islandii istne katusze w imię nauki. Razem wyruszyliśmy z obozu, zabrawszy tylko sprzęt i zapasy na dwa dni badań, w trudne, zimowe podejście.

Osiągnęliśmy szczyt wulkanu po ciężkim, wyczerpującym dniu i szczerze powiedziawszy, nie mam pojęcia, jak moglibyśmy to zrobić przy gorszych warunkach. Dopiero wieczorem spojrzeliśmy w ciemną czeluść, spoglądającą na nas niczym oko złego, mrocznego boga. Wiatr umilkł i krater odpowiadał echem na nasze głosy, potęgując je i zniekształcając tak bardzo, że były zrazu niemal nie do rozpoznania; dopiero kiedy człowiek trochę się przyzwyczaił, zaczął w nich wyłapywać znajome nuty.

Przed snem wybrałem się jeszcze na krótki spacer wzdłuż śnieżnej grani. Parę razy w głupim, dziecinnym odruchu krzyknąłem w otchłań. Przyzwyczajone ucho wyłapało w odpowiedzi moje własne słowa. Patrząc w oko krateru, nagle odniosłem bardzo dziwne, niepokojące wrażenie, że gdzieś tam mieszka jakaś istota, wysilająca obce narządy mowy, by dostosować je do naszego języka, i ucząca się go słowo po słowie.

Napotkałem też lisa. Nie sądziłem, że jakakolwiek żywa istota – poza pędzonymi lekkomyślnością czy odwagą ludźmi – może się tutaj zapuścić, ale jednak go widziałem. Był całkowicie biały i – może jako stworzenie nienawykłe do towarzystwa ludzi – zupełnie się nie bał. Siedział po prostu i obserwował mnie ciemnymi oczami. Moja pamięć natychmiast przywołała niepokojące słowa Pinnacle’a o lisach, ale ten ani nie wyglądał groźnie, ani też nie próbował nigdzie mnie wieść. Podchodziłem już, aby mu się przyjrzeć, kiedy usłyszałem za plecami głos idącego po mnie Kapitana – i wtedy, jakby spłoszone obecnością drugiej już ludzkiej istoty, zwierzę uciekło. Zawracając do obozu, zobaczyłem, jak umyka, pozostawiając po sobie dziwne, niekształtne ślady, ni to ludzkie, ni to zwierzęce.

Zasypiając w namiocie, wsłuchując się w ogłuszającą ciszę bezwietrznej teraz Katli, nie mogłem przestać myśleć o historii Pinnacle’a i o śladach znikających w lodowej rozpadlinie.

***

Było coś dziwnego w lodowym zboczu wulkanicznego krateru Katli, tak cichego w bezwietrznej pogodzie, że każdy głos niósł się tu dalekim echem. Wrażenie to początkowo było ledwie zauważalne, ale w miarę jak mijały kolejne godziny, odkąd ja i Hopcroft zeszliśmy do krateru, ciągle się nasilało. W końcu, kiedy blade słońce weszło na szczyt swojego łuku na zimowym niebie, całkowicie zdominowało mój umysł. Odniosłem nieprzyjemne wrażenie obecności, jakby coś czekało na dnie, jakby przyciągało nas niemal grawitacyjną siłą – stare, tak stare jak sama Katla, która przecież była tu od czasów, kiedy wyspa wyłoniła się z morza, a na pewno o wiele starsze od dwóch, przy niej malutkich, figurek, stąpających po wewnętrznym zboczu krateru. I, byłem tego niemal pewien, głodne.

Mówiłem coraz mniej, aż zamilkłem właściwie zupełnie, starając się skupiać na obserwacji i zbieraniu próbek. Miałem wrażenie coraz większego ciążenia na asekurującej mnie linie i ciągłego niepokoju. Z czasem również Hopcroft, nieustannie narzekający na zimno i wspominający ciepły kominek, zamilkł i pracował w milczeniu, co jakiś tylko czas spoglądając w stronę czarnej czeluści.

Zapowiedź katastrofy nadeszła tuż po południu, kiedy nagle dostrzegliśmy, jak Kapitan macha nam gwałtownie z krawędzi krateru i krzyczy do nas, a jego słowa wypaczane były przez zwielokratniające wszystko echo. W końcu liną, którą miałem obwiązaną wokół pasa, szarpnięto dwa razy, w umówionym sygnale powrotu. Zrazu – muszę przyznać – przyjąłem to z ulgą. Byłem wszak zziębnięty i zmęczony. Dopiero na górze, przy obozowisku, dowiedziałem się, dlaczego nas ściągnięto. „Czerwone rakiety”, powiedział Kapitan, wskazując kierunek, z którego przyszliśmy. „Wystrzelili je tam, gdzie zostawiliśmy obóz. Jedna, potem po kilku chwilach druga”.

Kiedy odruchowo spojrzałem we wskazanym kierunku, nad biało-szary krajobraz wzniosła się kolejna rakieta, jaskrawoczerwony płomień, tak zupełnie nieprzystający do lodowego pustkowia, że zdawał się zupełnie nierealny. Był jednak jak najbardziej prawdziwy – i stanowił bardzo zły znak. Czerwone race miały być używane tylko w razie największego niebezpieczeństwa, kiedy zagrożone było życie. I teraz właśnie taka rakieta unosiła się po ostrej paraboli w szare niebo, niosąc ze sobą czyjś strach i tragedię.

Natychmiast wyruszyliśmy w drogę powrotną, zabierając tylko to, co było absolutnie konieczne. Pozostawiliśmy namioty i część jedzenia, wzięliśmy tylko torby ze znaleziskami – ani ja, ani Hopcroft nie chcieliśmy ich porzucać – i drewno na opał. Ruszyliśmy w dół stoku w najszybszym tempie, na jakie zezwalał nam rozsądek, gnani przez niepokój o los kompanów. Forsownym marszem pokonaliśmy do wieczora trasę, która wczoraj zajęła nam niemal cały dzień. Bacznie obserwowaliśmy pochmurne niebo w oczekiwaniu kolejnych rac lub – najlepiej – racy zielonej. Jednak drugi obóz ani razu nie dał nam do zrozumienia, że poradził sobie z zagrożeniem. Co więcej, nie sygnalizował już zupełnie nic. Wieczorem zaczął padać śnieg, spokojny i cichy śnieg bezwietrznych nocy, grube białe płatki, głuszące wszystko i rzucające dziwne cienie w blasku zapalonych latarni. Na miejsce dotarliśmy już po zmroku, niemal słaniając się z wyczerpania.

Czekały na nas cisza i pustka. Obóz drugi stał dokładnie tak, jak go pamiętaliśmy: mały krąg namiotów otaczający miejsce, gdzie leżały jeszcze szczapy dawno wygasłego ogniska. Plecaki ze sprzętem były na miejscu, podobnie nietknięte paliwo zrzucone na przykryty brezentem stos. Wokół wygaszonego ogniska nadal widać było pozostałości posiłku. Znaleźliśmy nawet pistolet, z którego wystrzelono racę, porzucony w śniegu na obrzeżach obozowiska.

Brakowało tylko ludzi.

Nigdzie nie było ani Pinnacle’a i półprzytomnego tragarza, ani przewodnika, ani żadnej innej z ośmiu osób, które powinny tam być. Puste namioty raziły odchylonymi klapami i rozchełstanymi śpiworami, a śnieg wokół był zryty wieloma śladami, szybko pod nim znikającymi. Wyglądało to tak, jakby pozostawieni tu towarzysze nagle rozbiegli się po okolicy, jakby wystrzelili racę i porzucili obóz, pozostawiając go samemu sobie.

Rozpaliliśmy ogień, chyba największy, jaki pamiętałem od początku wyprawy. Próbowaliśmy iść po śladach, lecz te szybko znikały, pokryte białym kożuchem, lub zniekształcały się, tracąc niemalże zupełnie cechy odbitych ludzkich stóp. Zmęczone oczy raz postrzegały tam trop ciężkich butów członków ekspedycji, raz poduszkę łapy lisa, w innym wypadku płaską, błoniastą stopę maskonura. Kapitan udał się do feralnej rozpadliny, gdzie straciliśmy dwóch ludzi, lecz nie odkrył tam niczego – ani żywych, ani ciał, ani śladów. Wrócił wolnym i ciężkim krokiem i choć twarz zachował niewzruszoną, w jego oczach widać było porażkę.

W nocne niebo poszły wystrzelone przez nas race, pierwsza, druga, potem kolejne – liczyliśmy na to, że może zostaną zauważone i ludzie, którzy porzucili krąg namiotów, wrócą. Po każdym wystrzale rozglądaliśmy się, wypatrując ich sygnałów, nasłuchiwaliśmy głosów. Ale nie – zawsze odpowiadał nam jedynie syk szybującej w górę racy i upiorny czerwony blask, rozświetlający gęstwę śnieżnych płatków.

W końcu uznaliśmy, że poszukiwania podejmiemy rano. Chyba nikt nie wierzył, że kogokolwiek znajdziemy. Nie byłem pewien, czy miałem nadzieję choćby na odnalezienie ciał.

***

Poszukiwania rozpoczęliśmy, zanim zaczęło się przejaśniać, w gęstym śniegu, przy słabo rozświetlających mrok latarniach. Chodziliśmy dwójkami – ja ze zmarzniętym i przerażonym Hopcroftem – zataczając coraz szersze kręgi wokół obozu. Wokół nas w niebo wznosiły się, czarne o tej porze, lodowe granie, ciche i złowieszcze.

W nerwach i nadziei dwukrotnie mieliśmy wrażenie, że widzimy poprzez śnieg ludzką sylwetkę i że ktoś odpowiada na nasz okrzyk dziwnym, zniekształconym przez śnieg i lodowiec skrzekliwym głosem. Dwukrotnie ruszaliśmy pędem poprzez biel w nadziei na odnalezienie choć jednej osoby. Za pierwszym razem była to bezskuteczna gonitwa w głębokim śniegu za echami lodowcowych pęknięć. Drugiego omal nie przypłaciliśmy życiem, kiedy nagle tuż przed nami otwarła się głęboka poza zasięg latarni otchłań rozpadliny.

Z każdą godziną poszukiwań marzliśmy coraz bardziej i traciliśmy ostatnie resztki nadziei na odnalezienie kogokolwiek. Osiem osób, które pozostawiliśmy w obozie, przepadło jak kamień w wodę. Łudziliśmy się jeszcze, że być może w wyniku niewiadomego zagrożenia, które spowodowało wystrzelenie czerwonych rakiet – a które wciąż pozostawało dla nas zagadką – wszyscy zawrócili do głównego obozu. Ale nie była to wielka nadzieja. Obozowisko wszak zupełnie nie wyglądało na opuszczone w jakimkolwiek porządku. Wręcz przeciwnie, gdybym miał oceniać – cokolwiek stało się tutaj, musiało stać się nagle. Trudno było sobie wyobrazić, że grupa po prostu wstała i wyruszyła w całodzienną drogę, nie zostawiwszy żadnej wiadomości.

Marsz powrotny zaczęliśmy jeszcze przed południem, licząc, że uda nam się osiągnąć obóz przed północą. Pokonywaliśmy trasę w ciężkim, padającym z nieba śniegu, nie odzywając się do siebie i co jakiś czas rzucając spojrzenia za plecy. Gdzieś tam, w obozie drugim, kryło się zagrożenie, które pozbawiło życia naszych towarzyszy – i nie mieliśmy żadnego pomysłu, czym może być. Przypomniałem sobie znów list od Battlegive’a i historię opowiadaną przez Amelię Matthison w bezpiecznym nowojorskim apartamencie zmarłego profesora.

Pierwszy obóz nie zmienił się zbytnio od czasu naszego odejścia. Stado spętanych koni i grupa namiotów, pomiędzy którymi płonęły nieliczne ogniska, ludzka enklawa w królestwie należącym od wieków do zimy. Ktoś podbiegł do nas, ktoś inny podał koce i herbatę. Posadzono nas przy ogniu. Odpowiadając na pytania, po raz pierwszy od dłuższego czasu na chwilę poczułem spokój. Byłem teraz częścią dużej grupy ludzi. Zorganizowanej i dobrze wyposażonej. Tajemnicze zagrożenie nadal gdzieś się czaiło, ale chwilowo zostało poza zewnętrzną linią namiotów. Kładłem się spać potwornie zmęczony i przygnębiony, ale jednak spokojniejszy niż ostatnio.

Śniłem o zorzy polarnej, o śladach na śniegu i o wznoszącym się ponad pustkowiami nieludzkim głosie zawodzącym pradawne, obce pieśni.

Obudziłem się przy ognisku, owinięty kocem, potrząsany za ramię przez Kapitana, otoczony przez zaniepokojonych ludzi. Było mi zimno, potwornie zimno, niemal nie czułem rąk i nóg.

„Co się stało?”, zapytałem zdezorientowany, walcząc ze skołowaciałym językiem.

„Chyba jest już lepiej”, powiedział przewodnik, którego czujne oczy wpatrywały się w moje z troską i obawą. „Przestał mówić o śpiewie”.

***

Trzy osoby poza mną wygramoliły się z namiotów i odeszły w mrok, gdzie wirowały grube płatki śniegu. Jedną – nieszczęsnego Hopcrofta – zatrzymano, jak mnie, kiedy mrucząc pod nosem coś o śpiewie, szedł na bosaka przez obóz. Dwóch pozostałych nadal brakowało i kiedy tylko stało się jasne, że jestem przytomny i odpowiadam na pytania – jakkolwiek na większość z nich nie znałem odpowiedzi – wysłano wyprawy poszukiwawcze.

Trzy grupy po sześć osób wyruszyły w kierunku lodowca – tam bowiem kierowaliśmy się i ja, i Anglik. Prowadzili je miejscowi przewodnicy, bledsi nawet niż zwykle i zaciskający dłonie na czymś ukrytym pod grubymi kożuchami. Każdy z zespołów był świetnie wyposażony i wycinał w śnieżnej ciemności ostry krąg światłem kilku latarń. W każdym był też przynajmniej jeden człowiek z ciężką strzelbą myśliwską oraz inny z rewolwerem. Grupy opuściły obóz z zamiarem wejścia na pokrywę lodowca po ścieżce, którą wytyczyła moja wyprawa na Katlę, i rozdzielenia się tam, by szukać zaginionych niezależnie. Komunikować się mieli barwnymi racami – niebieskie rakiety miano strzelać co kwadrans, a zielone – przy odnalezieniu któregokolwiek z ludzi, lub przynajmniej jego ciała. Wreszcie czerwoną – w wypadku zagrożenia.

Obserwowałem osiemnastkę osób odchodzących w mrok nocy z niepokojem i lękiem – byłem bowiem świadom nie tylko tego, jak trudne są poszukiwania, lecz także tego, że sześcioosobowa grupa również nie jest całkiem bezpieczna. Osiem osób przecież liczył obóz pod Katlą, a ludzie zniknęli z niego w biały dzień. Dlatego też oddaliłem się od ogniska, gdzie Kapitan ładował swój myśliwski sztucer, i stanąłem na brzegu obozu, wypatrując rakiet nad lodowcem.

Pierwszą odpalono pojedynczo, kiedy grupy dopiero wdrapały się po naszej ścieżce i wszystkie były jeszcze razem. Potem przewodnicy mieli poszukać śladów i podążać za nimi, lub – jeśli w sypiącym śniegu ich odnalezienie miałoby okazać się niemożliwe – rozdzielić się na trzy zespoły.

Po kolejnym kwadransie już wiedziałem, że zrobiono to drugie. W niebo wzbiły się trzy niebieskie race, niemal jednocześnie, choć z różnych miejsc. Nie odnaleziono więc tropu i grupy działały w rozdzieleniu. Przez kolejną godzinę wpatrywałem się w mrok, czekając pełen nadziei na zielony kolor, lecz blask pojawiający się regularnie nad Mýrdalsjökull był niezmiennie błękitny.

Wreszcie, po prawie dwóch godzinach od wyruszenia, w noc poszybowała zielona raca, a kilka sekund później druga. Ulga była tak silna, że myślałem, iż usiądę w śniegu. Więc jednak nie byli straceni. Odnaleziono ich, zaraz będą z powrotem w obozie. Przez wypełniający głowę szum słyszałem z obozu radosne okrzyki – nie tylko ja przecież wpatrywałem się w noc w nadziei na wieści. Wyobrażałem sobie, że podobną radość czują członkowie pozostałych grup, a nawet zwielokrotnioną – bo sygnał oznaczał, że mogą wracać do obozu, że poszukiwania są skończone.

I kiedy myślałem o tym wszystkim, tam, gdzie dopiero co widzieliśmy sygnały odnalezienia zaginionych, nad lodowiec wspięła się kolejna raca, oświetlając nocne niebo upiornym czerwonym blaskiem. Gdzieś z oddali, z trudem przebijając się przez tłumiący efekt miliona płatków śniegu, rozległy się wystrzały. Jeden, drugi trzeci… Potem kolejne. Dwie pozostałe grupy odpaliły niebieskie sygnały niemal jednocześnie, by dać znać, że idą na pomoc. Z obozu słyszałem krzyki Kapitana zwołującego ludzi.

Oto zagrożenie nadeszło nie w postaci dziwnych majaków, które wyciągnęły mnie w nocy z posłania, ale czerwonego blasku flary i odgłosów wystrzałów mówiących: tam, wśród śniegu, czeka coś materialnego, coś, co grupa sześciu – ośmiu, licząc odnalezionych – uznała za przerażające. Nie lodową szczelinę, ale coś, co trzeba pokonać ołowiem i prochem. Bezradnie patrzyłem w ciemność, czekając na kolejne sygnały, lecz te nie nadchodziły. Nie słyszałem też strzałów. Po kwadransie zobaczyłem błękitne flary dwóch zespołów, ale nic więcej. Trzecia grupa nie nadała nawet swojej pozycji. Czekałem kolejny kwadrans, lecz nie przyniósł on nic nowego – znów dwie flary, jedna tuż obok drugiej, jakby strzelające je grupy spotkały się ze sobą na lodowym pustkowiu.

I wtedy ujrzałem dwie sylwetki zbliżające się do obozu z ciemności panujących poza zewnętrznym kręgiem świateł. Pierwszą był niewątpliwie człowiek, jak zobaczyłem, kiedy wpełzł w krąg światła. Jego kożuch był biały od śniegu, a twarz niemal niebieska, jakby mężczyzna ów już zamarzł, lecz jeszcze o tym nie wiedział. Za nim po ziemi ciągnął się ciemny ślad. Człowiek nie był jednak sam. Jego tropem podążało bowiem stworzenie, które zrazu wziąłem za polarnego lisa. Było one jednak o wiele większe od widzianego wcześniej zwierzęcia, a kiedy podeszło bliżej, dostrzegłem, że na białej głowie nosi niewielkie poroże. Istota szła śladem czołgającego się człowieka spokojnie i nie spiesząc się, nie tracąc dystansu, ale i nie podchodząc bliżej, jakby uważnie go obserwowała.

Do momentu jednak, kiedy zobaczyła mnie. Wtedy zatrzymała się i – jak pies stający słupka – podniosła się na zadnie łapy. W tej pozycji była niemal tak wysoka jak człowiek. Stała ledwie kilkanaście metrów ode mnie, na granicy kręgu światła, nieruchomo i w ciszy, przyciągając uwagę błyskiem odbitej w oczach poświaty obozowych ogni.

Huknął wystrzał z myśliwskiego sztucera, blisko, kilkanaście zaledwie kroków ode mnie. Istota podskoczyła, opadła na cztery łapy i odbiegła w mrok. Zza moich pleców rozległ się tupot i w pełnym pędzie minął mnie Kapitan, pędząc w stronę leżącej na śniegu ludzkiej sylwetki.

Osłabiony opadłem na kolana, wyczerpany i przerażony. Nie tylko utratą ludzi. Nie tylko pojawieniem się dziwnego zwierzęcia. Lecz dlatego, że zdałem sobie sprawę, że nie licząc zwierzęcego blasku, oczy tej istoty, wpatrujące się we mnie z ciemności, były zupełnie ludzkie.

***

Pozbawiony słonecznego blasku poranek przywitał nas zmęczonych, przestraszonych i – przede wszystkim – zdruzgotanych.

Kiedy śnieg zelżał nieco, duża, uzbrojona po zęby grupa pod dowództwem Kapitana wyruszyła szukać tych, którzy zaginęli w nocy. Udało się odnaleźć jedynie porzucony pistolet do strzelania rac, strzelbę oraz futrzaną czapkę, którą rozpoznaliśmy jako własność jednego z tragarzy. Wyglądało to tak, jakby cała grupa zaginęła bez śladu, jak ci z obozowiska u stóp Katli, jakby nagle wszyscy zdecydowali się odejść gdzieś w śnieg i już nigdy nie wracać. Dowód jednak, że zostali zaatakowani, mieliśmy w obozie. Ciało islandzkiego przewodnika leżało w jednym z namiotów, blade, zimne i niewątpliwie noszące ślady ataku.

Lekarz obejrzał je natychmiast po odnalezieniu – Islandczyk został zabity bardzo brutalnie. Miał wyrwany ze stawu bark, przetrąconą szczękę, a w jego brzuchu ziała głęboka rana, zadana czymś, co mogło być nożem lub, jak zauważył Kapitan, pazurami. Te jednak musiałyby być wbite głęboko w brzuch i wyszarpnięte, a tego zwierzęta zwykle nie robiły. Jedną dłoń mężczyzna miał pokrytą zamarzniętą krwią, a paznokcie zerwane, drugą zaciskał na medaliku, który trzymał pod kożuchem.

Na małym sercu z czarnego kamienia, pokrytym dawno już zatartymi napisami w języku, którego nie rozumiałem. Dokładnie pasującym do rysunku, który dostałem od Battlegive’a dwa tygodnie temu. Dlaczego był tak ważny dla tego człowieka, że właśnie do niego sięgnął w ostatnich chwilach życia? Czy nie to samo robił na wpół szalony przewodnik wyprawy Guilliame’a? Co więcej, dlaczego członkowie kanadyjskiej ekspedycji ratunkowej, niewątpliwie wypytując miejscowych o pochodzenie przedmiotu, nie dowiedzieli się, że inni autochtoni też noszą podobne? Patrzyłem na kamienny amulet, ale do głowy nie przychodziła mi żadna odpowiedź.

„Ślad zamarzniętej krwi ciągnie się niemal od podnóży języka lodowca”, powiedział stojący obok Kapitan. „Musiał czołgać się całą drogę”. Spojrzałem z niedowierzaniem na ciało, potem na przewodnika. Jeżeli Islandczyk pokonał całą tę drogę w stanie, w jakim go znaleźliśmy, niepodobna było sobie wyobrazić, jak straszna determinacja musiała napędzać tego niewysokiego, ponurego człowieka.

Wystawiliśmy uzbrojonych wartowników z przykazaniem wszczynania natychmiastowego alarmu, gdyby wydarzyło się cokolwiek dziwnego. Z wahaniem zaleciłem im również reagować podobnie, gdyby usłyszeli krzyki lub śpiewanie. Po długiej naradzie z pozostałymi członkami ekspedycji zarządziliśmy przygotowanie do wymarszu jutro z pierwszym brzaskiem. Nie było sprzeciwów, o dalszych wyprawach badawczych z obozu nie mogło być wszak mowy – nie z niebezpieczeństwem czającym się w półmroku ponurego północnego dnia. Noc mieliśmy spędzić w pogotowiu i wyruszyć o poranku. W gęstniejącym znów śniegu popołudnia lodowcowa dolina sprawiała wrażenie jeszcze mroczniejszej niż zazwyczaj. Zdawało się, że zewsząd patrzą na nas złe oczy, i każdy cień poza obozem jawił się jako zapowiedź zagrożenia. Odczuwałem to nie tylko ja. Wartownicy co jakiś czas…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej