Robert Foryś

Smok w cieniu

© 2025 WARBOOK Sp. z o.o.

© 2025 Robert Foryś

Redaktor serii: Sławomir Brudny

Redakcja i korekta: Oliwia Kopcik

eBook: Atelier Du Châteaux, atelier@duchateaux.pl

Projekt okładki: Paweł Gierula

ISBN 978-83-68264-33-3

Wydawca: Warbook Sp. z o.o.
ul. Bładnicka 65
43-450 Ustroń
www.warbook.pl

Rozdział I

Lato miało się ku końcowi i każde postawienie stopy na wysuszonej ściółce lasu mogło spłoszyć zwierzynę, zniweczyć cały trud włożony w łowy. W kołczanie, umocowanym skórzanymi pasami do boku, Jan trzymał pęk szaropiórych strzał. Brakowało w nim jednego brzeszczotu – tego, którym trafił jelonka. Niestety, rogacz – prawie dorosła sztuka – wiedziony przeczuciem lub spłoszony trzaśnięciem, zerwał się do ucieczki w chwili, gdy Jan zwolnił konopną cięciwę łuku. Trzy uderzenia serca – tyle zabrakło, by grot przebił serce koziołka, a tak trafił w płuco lub, co gorsza, w bebechy. Z taką raną rogacz mógł przejść i dwa stajania, nim osłabnie i padnie z nóg. To czasu najbardziej brakowało młodemu myśliwemu. Między drzewami zbierały się cienie, wkrótce miał zapaść zmierzch, a to oznaczało, że powinien bezzwłocznie zawrócić w stronę domu.

Przeklął w duszy swojego pecha. Miał się za niezłego łucznika i niezgorszego myśliwego. Polował zazwyczaj z dobrym skutkiem na grzęzawiskach nieopodal osady lub – jak tego dnia – na wzgórzach, gdzie można było ustrzelić większą zdobycz. Przystanął, licząc, że dosłyszy coś, co naprowadzi go na trop jelonka. Znów powęszył, w nadziei, że wyczuje smród juchy, ale na próżno. Bór pachniał, jak to zwykle bywa późnym latem, suszoną ściółką, korą i mchem, który szerokimi a miękkimi płatami zalegał w korzeniach buczyn i dębiny.

Nagle z pobliskich zarośli odezwało się warknięcie. Jan wyszarpnął strzałę z kołczanu. Zręcznie naciągnął łuk, choć serce waliło mu ze strachu. Zza chaszczy wysunęła się puma, smagła, potężna i groźna. Złote ślepia wpatrywały się w człowieka, który – nie mając dokąd uciec – trzymał przy uchu napiętą cięciwę. Drapieżny kot warknął gardłowo, odskoczył zwinnie i pognał w swoją stronę. Zniknął bezgłośnie w kniei. Jan nie potrafił uwierzyć we własne szczęście. Rozluźnił palce zaciśnięte kurczowo na łuku i zluzował cięciwę, nie zdejmując z niej strzały. Wciąż pozostawało niewiadomą, przed kim lub czym umykał drapieżny kot.

Upiorny skrzek wzbił się nad spowity w cieniu bór, po czym ucichł jak ucięty nożem. „Odmieńcy!” – pomyślał Jan z trwogą. Wymamrotał krótką modlitwę do świętego Honoriusza, prosząc o ochronę. Starając się nie hałasować na zdradliwym poszyciu, zbiegł w stronę jeziorka, które już raz minął, idąc w ślad za jelonkiem. Wkrótce dostrzegł wodę srebrzącą się między pniami. Zew plugawca nie powtórzył się, a cisza lasu dawała nadzieję. Jak się rychło okazało – zwodniczą. Tam, gdzie pleniła się kalina i głóg, przemknęła zgarbiona, szara postać. Jan przypadł w paprocie, bojąc się drgnąć. Odmieniec zniknął mu z widoku, ale trwało dłuższą chwilę, nim opanował trwogę i znów poderwał się do biegu. Gnał, ile sił w nogach, na łeb na szyję, byle dalej od niebezpieczeństwa i grozy. W panicznej ucieczce, mokry i zdyszany, wpadł nagle na brzeg jeziora, które w tym miejscu połyskiwało szeroką łachą piasku i drobnego żwiru.

Widok trzech mężczyzn i koni osaczonych na płyciźnie zaskoczył go równie mocno jak obecność odmieńców. Jeden z zakażonych rzucił się do przodu z obnażonymi kłami. Rycerz stojący pośrodku ciął mieczem, ale ostrze chybiło o włos i pazury dosięgły herbu z borsukiem Gozdawów. Rozerwały tunikę, pod którą błysnęła kolczuga. Siła ciosu zachwiała mężczyzną, który cofnął się o krok, czym złamał szyk. Potężny brodacz, stojący z prawej strony rycerza, zareagował natychmiast. Zamknął powstałą lukę tarczą, odpychając od siebie pazury i kły. Ciął mieczem na ukos, trafiając plugawca w czaszkę. Kolejny z podróżnych, szczupły i wysoki, opierał się atakom aż dwóch odmieńców, zasypując ich serią szybkich cięć.

Jan obrócił się na pięcie, chcąc czmychnąć w chaszcze, ale nim zdołał zrealizować swój zamiar, zza drzew wychynęła młoda kobieta o szarej, żyłkowanej skórze i obwisłych piersiach. Niegdyś, za życia, musiała być ładna, lecz plaga zmieniła ją w bestię. Wlepiła w Jana żółte ślepia, po czym rzuciła się nań, rozcapierzając pazury. W mig odrzucił bezużyteczny łuk i dobył sztylet. Wykonał unik pod żylastym ramieniem plugawca. Ciął ostrzem głęboko i mocno, do kości i czarnej krwi. Poczwara rozdarła się zaskoczona i wściekła. Upadła na zgięte kolana, skrzecząc z bólu. Wyprężyła grzbiet, chcąc się poderwać z piasku, ale Jan uderzył raz jeszcze, celując ostrzem w kark. Srebnostal zagłębiła się aż po rękojeść. Z głębokiej rany buchnął smród palonego mięsa, a szara skóra i mięśnie potwora zaczęły rozpadać się i czernieć. Nim sczezła całkiem, wyszarpnął sztylet z poczwary. Rozejrzał się w obawie, że to nie koniec walki, ale rycerz i jego druhowie wyszli ze starcia jako zwycięzcy. Klingi ich mieczy wykuto po części ze srebrnostali, podobnie jak jego sztylet.

Gozdawczyk ściągnął z głowy kaptur kolczugi, ukazując płowe włosy. Pochodził z południa, na co wskazywał akcent. Nie był stary, ale też już nie młody. Równo przycięta broda, gęsta i zadbana, okalała hardą, nieco złowieszczą twarz. Teraz to spocone oblicze o jasnych oczach zwróciło się w kierunku Jana.

– Masz srebrostal. – Nie było to, rzecz jasna, pytanie. – Skąd?! Nie wyglądasz na giermka czy syna panoszy? Ukradłeś pewnie albo znalazłeś przy martwym szlachcicu?

Jan wyprostował się.

– Niczego nie ukradłem. Sztylet mam po ojcu.

– Gdzie go zastanę? – Południowiec zmrużył oczy.

– Nie żyje. Opiekuje się mną wuj. Jest wójtem w gródku, o tam, w dolinie.

Rysy twarzy u rycerza złagodniały.

– Jak cię wołają, chłopcze, i jak zwie się ten gródek?

– Mam na imię Jan. A gródek wołają Trzciana. – Za późno ugryzł się w język. Przypomniał sobie, co mówił Vlastmir. O czymże przestrzegał wychowanka. Na pograniczu kręciło się wielu zbójów i wywołańców, co zbiegli przed prawem i konsekwencjami swych czynów. Nieroztropnie sprowadzać takich do domu.

– Słyszycie, co mówi chłopak – rycerz uśmiechnął się cierpko, co utwierdziło Jana w złym przeczuciu. – Wkrótce będziemy spali pod dachem, napełnimy żołądki i ulżymy członkom.

– Dobrze byłoby ulżyć sobie po tak długiej podróży – rzekł wielkolud, drapiąc się między nogami. – Choć tutejsze baby pewnie włochate i brudne.

– Osada i jej mieszkańcy są po opieką namiestnika z Lubiecza – dodał Jan pośpiesznie, z nadzieją, że miano ich lennego pana ostudzi niecne zamiary brodacza i jego kamratów.

– Zatem dotarłem, gdzie trzeba – odparł rycerz tajemniczo, a następnie zwrócił się do szczuplejszego z kompanów: – Ostasz, wyprowadź wierzchowce na brzeg, a potem pomóż Lasocie wypatroszyć plugastwo. Wybierzcie z nich wszystko, co kupią od nas alchemicy. Z groszem u mnie cienko, sami najlepiej to wiecie.

Wielkolud zdjął z głowy hełm, potarł dłonią niemal łysą czaszkę i przykucnął przy największym z martwiaków. Odłożył miecz i sięgnął po nóż, bardziej przydatny przy patroszeniu niż długie ostrze.

– Nie wiedziałem, że atakują za dnia – rzekł tubalnym głosem. – Tego nie było ostatnim razem. Wiele się zmieniło tutaj od naszej ostatniej Stróży.

– Masz słuszność – odparł rycerz i trącił czubkiem buta truchło upiora. – Widać, prawdą jest to, co się mówi… – Urwał i przeniósł wzrok na Jana. – Nazywam się Dypold z Gozdawy. Książę Bolko, na mocy swych praw, oddał mi lenno w Trzcianie.

Jan, choć zaskoczony, przytomnie zgiął kolana. Zniecierpliwiony rycerz pokazał mu, aby powstał.

– Daleko do osady?

– Niedaleko, ale nie zdążymy przed nocą. A wtedy bramy zawarte na głucho i nie otworzą nawet przed wami, panie, choćbyście stanęli pod ostrokołem i nawoływali do ochrypnięcia.

– A ty gdzie miałeś nocować? Z pewnością nie zdążyłbyś dojść pieszo do gródka.

– Na drzewie, panie – Jan odparł bez mrugnięcia okiem. – Starczy znaleźć odpowiednio wysokie i przypasać się do konaru. W ten sposób można noc przespać w miarę bezpiecznie.

Rycerz skrzywił się, jakby go coś zabolało w gnatach.

– Za stary jestem, aby łazić po drzewach. Dobre to dla młodzików. Wolę spędzić noc w obozowisku na wygodnym posłaniu. Pojedziesz na jednym koniu z Ostaszem. Rankiem poprowadzisz nas do osady i przedstawisz wójtowi. Ocenię na własne oczy, co też hojną ręką sprokurował mi książę Bolko – rzekł Dypold bez większej nadziei w głosie. – Nuże, chłopcy, żywej patroszyć ścierwo. Musimy dołączyć do reszty, nim zrobi się ciemno.

***

Rychło znaleźli się na gościńcu prowadzącym do obozowiska, o którym wspomniał Dypold. Hufiec rycerza zatrzymał się na obszernym pagórku oblanym częściowo przez strugę, w której można było napoić zwierzęta towarzyszące podróżnym. Wartownicy, rozpoznawszy jeźdźców, wpuścili ich między ogniska. Jan rozglądał się zaciekawiony, ale gęstniejące ciemności utrudniały wyraźne widzenie. W powietrzu unosił się zapach dymu i płonącego drewna. W migoczącym blasku rozróżniał sylwetki drużynników wykonujących swoje obowiązki i pełniących wartę. Niektórzy mężczyźni zajmowali się końmi i mułami, inni rozpakowywali toboły i pakunki, gdy pozostali gromadzili się wokół ognia, rozmawiając przyciszonymi głosami i czekając na wieczerzę. Nozdrza Jana zadrgały od zapachu pieczonego mięsa. Przez cały dzień jadł tylko skromny posiłek i teraz okropnie ściskało go w brzuchu. Koziołek obracał się na rożnie, a jego soki skwierczały i kapały prosto w liżące go płomienie. Jan przez moment zachodził w głowę, czy aby to nie osobnik, którego postrzelił na wzgórzach, ale po zdjęciu skóry nie sposób było stwierdzić to na pewno. Dwóch czeladnych metodycznie obracało rożen, gdy trzeci mąż, tęgi i barczysty, odkrajał nożem płaty mięsiwa i wręczał je czekającym w szeregu wojom.

Ostasz ściągnął wodze wierzchowca i zsunął się z siodła. Jan poszedł w jego ślady, lecz nim zapytał, co ma dalej czynić, panosza zostawił go samego i pomknął w zarośla. W tym czasie Dypold zniknął w rozstawionym dla niego namiocie, zaś Lasota zajął się łajaniem koniuszych, którzy nie dość szybko przybiegli na jego wezwanie. Jan przystanął opodal ogniska z piekącym się koziołkiem, nie chcąc narazić się na połajanki czy kuksańce, choć widok i zapach soczystego mięsa stawały się nie do zniesienia.

– Co tak stoisz jak kołek w płocie – głos Ostasza rozbrzmiał tuż na głową młodzieńca. – Z pewnością jesteś głodny.

Jan spojrzał niepewnie na panoszę.

– Nie wiedziałem, czy mogę.

– Ze mną u boku nikt cię nie przegoni – zapewnił go Ostasz. – No chodźże, na co czekasz.

Panosza nie musiał oczekiwać w kolejce jak pozostali. Gdy tylko zjawił się przy ognisku, tęgi jegomość z nożem wręczył mu solidną porcję mięsiwa i drugą, nieco tylko mniejszą, dla Jana. Usiedli na ziemi i posilali się, milcząc. Mięso było odrobinę przypalone z jednej strony, a do tego Jan poparzył sobie dłonie i usta. Nie narzekał jednak, ciesząc się, że ma czym napełnić brzuch przed snem.

– To moja druga stróża na pograniczu – oznajmił Ostasz. – Poprzednio spędziłem tu dwa lata, służąc jeszcze jako młodzik. Byłem niewiele starszy niż ty obecnie.

– Gdzie służyłeś, panie?

– Nad jeziorem Dusz. Wtedy jeszcze był tam gród, ale, jak słyszałem, został zniszczony, a mieszkający tam grodzianie… – Zmarszczył gniewnie czoło. – To byli dobrzy ludzie, pracowici i bogobojni. Wielu traktowałem jak przyjaciół.

Ostasz oblizał palce z tłuszczu i położył dłoń na ramieniu młodzieńca.

– Odpocznij, wyruszamy o brzasku – poradził Janowi, po czym skierował się do namiotu Dypolda. Nie wszedł jednak do środka, lecz ułożył się na derce przed wejściem.

Jan również rozciągnął się na ziemi. Odpoczywając, rozważał, czy nie wymknąć się z obozowiska cichcem i nie wrócić do osady, ryzykując wędrówkę po ciemku przez mokradła. Prawda była taka, że okłamał Dypolda, mówiąc, że zamierzał spędzić noc w puszczy. Wprawdzie bramy Trzciany naprawdę zamykano na noc i straż nie wypuszczała do gródka nikogo, a na pewno nie obcych, ale Jan znał ukryte przejście w ostrokole, z którego korzystał w przeszłości, gdy zeszło mu się na łowach. Po namyśle porzucił te plany, uznając je za zbyt ryzykowne.

Powietrze było ciepłe i suche, zaś las wokół nich niesamowicie cichy, jeśli nie liczyć szelestu liści, chrapania koni i szczęku zbroi przechadzających się wartowników. Jan leżał na plecach, patrząc w rozgwieżdżone niebo, i wtedy to usłyszał – ciche brzęczenie, jakby trzepot skrzydeł. Nagle zobaczył nad sobą młodą dziewczynę. Miała migdałowe oczy o barwie bursztynu i jasne, krótko przycięte włosy. Próbował usiąść, ale zorientował się, że jest sparaliżowany, nie może się ruszyć ani mówić, jakby rzuciła na niego czar. Brzęczenie stało się głośniejsze i zdał sobie sprawę, że pochodzi ze skrzydeł dziewczyny. Wiła obniżyła się, jej usta i nos niemal dotykały twarzy Jana. Zaczęła do niego mówić, ale nie był w stanie usłyszeć jej słów. Szarpał się, próbował krzyczeć, błagać o pomoc wartowników, ale z jego gardła nie wydobył się najcichszy dźwięk.

Obudził się mokry od potu, z trudem łapiąc oddech. Sen wydawał się tak realny, tak przerażający, że nie mógł pozbyć się wrażenia, że to wszystko działo się naprawdę. Rozejrzał się po obozowisku. Jaśniało. Mężczyźni podnosili się z derek i płaszczy, na których spędzili noc. „Już świta” – uświadomił sobie. „To tylko senny koszmar, nic więcej”. Wojowie i czeladni rozpoczęli przygotowania do odjazdu. Koniuszy, zaraz po przebudzeniu się, oporządzili wierzchowce i juczne muły. Najwięcej uwagi i starań poświęcano bojowym rumakom. Kosztowne zwierzęta wyszczotkowano starannie i nakarmiono obrokiem, po czym przybrano im uprząż i derki, nałożono siodła. W tym samym czasie drużynnicy wdziewali pancerze i sprawdzali broń, upewniając się, że ich miecze, włócznie i cięciwy łuków są w należytym stanie. Czeladni napełniali bukłaki świeżą wodą i rozdzielali suchy prowiant. Kiedy tylko Dypold opuścił namiot, ten został złożony i zapakowany na muła.

– Umiesz jeździć wierzchem? – zapytał Jana Lasota, prowadząc ze sobą osiodłanego siwka. Jak na człowieka jego postury, poruszał się bardzo cicho i zręcznie.

– Potrafię, panie.

– Zatem wsiadaj, będziesz jechał na czele ze szlachetnym Dypoldem – oznajmił panosza, po czym dosiadł wielkiego karosza.

Jan bez wysiłku wskoczył na siodło i pokierował siwkiem. Zwierzę okazało się posłuszne i nie sprawiało kłopotów jeźdźcowi. Pokłusował na czoło hufca i dołączył do Dypolda i Ostasza.

Z Korony wyruszyło na północ dziewięciu konnych i niespełna trzy dziesiątki pieszych. Z nich wszystkich tylko Dypold i jego dwaj panosze – Lasota i Ostasz – nosili prawdziwe kolczugi. Pozostali jeźdźcy musieli poprzestać na krótszych koszulach z metalowej siatki, piechurzy zaś chronieni byli przez grube kaftany, podbite przędzą lub pakułami, niekiedy wzmocnione na piersi i ramionach kawałkami utwardzonej skóry czy metalu. Wszyscy za to nosili hełmy, półkuliste lub stożkowate, wzmocnione na obwodzie szeroką obręczą, z której zwisał nosal. Tarcze u jezdnych, wymalowane w zwierzęta i hybrydy, miały kształt migdała, podczas gdy spieszeni używali lżejszych, okrągłych osłon. Miecze posiadali wyłącznie jeźdźcy, reszta zbrojnych walczyła toporem i włócznią. Jan wypatrzył też u piechoty łuki i kusze. Dypold podążał bez wozów, za to z dużą liczbą jucznych mułów i tuzinem idących luzem wierzchowców. Z całą pewnością brak taboru przyśpieszał podróż, ale też mógł świadczyć, że rycerz z południa nie jest człowiekiem wielce majętnym.

Gozdawczyk skinął głową na powitanie.

– Twój wuj, jaki to człowiek? – zagaił, gdy ruszyli gościńcem prowadzącym przez las.

– Dobry, panie, obowiązkowy. Dba o gródek i jego mieszkańców. To Vlastmir obmyślił, jak wytrzebić z mokradeł utopce. Większość poczwar wybiliśmy, a reszta umknęła za Mroczną. Teraz kobiety bezpiecznie mogą prać nad rzeczką, a dzieciaki moczyć się w sadzawkach.

Dypold zmarszczył brwi.

– Myślałem, że wójtem jest niejaki Gwido? Tak mi przedstawiono, gdy otrzymałem potwierdzenie nadania lenna w kancelarii namiestnika Mściwoja. Nie pod drodze było nam jechać do Lubiecza, drogi nadłożyć z Korony. Ale cóż czynić, skoro Mściwoj Pakuł, tu na Przymorzu, per procura książęcą wolę reprezentuje i własną pieczęć musi odcisnąć na każdym factum.

– W rzeczy samej, Gwido było wójtem jeszcze do zeszłego lata – przyznał Jan. – Zmarło mu się na gorączkę. Okolica nie jest zdrowa dla obcych. – Ugryzł się w język, świadom, że słowa te mogą być odczytane opacznie, jako groźba lub ostrzeżenie.

Dypold zmierzył go bacznym spojrzeniem.

– Co do okolicy, czy zdrowa i dla kogo ona dobra, jeszcze się obaczy, chłopcze. Twój wuj pełni teraz władzę w grodku, jak rozumiem? Kto go mianował?

– Ludzie go wyznaczyli – odrzekł Jan. – Wcześniej był zastępcą Gwido. Niemal całe życie spędził na pograniczu.

– To pewnie służył pod komendą wojewody Krystyna?

Jan bezwiednie spiął ramiona.

– Wuj niewiele mówi o przeszłości – odrzekł.

– Krystyn to był wielki wódz, majętny pan i ambitny człowiek – rzekł Dypold, przeciągając słowa. – Nadto ambitny, jak się okazało, skoro spiskował przeciw swemu księciu. Choć niektórzy powiadają, że był bez winy i padł ofiarą intryg dworskich, ale mówią tak cichcem, aby nie narazić się na gniew księcia Konrada. Srogi to bowiem pan, oj, srogi.

Jan czuł, jak pieką go policzki. Naszło go przeczucie, że rycerz zna jego tajemnicę, ale to przecież nie było możliwe. Vlastmir zatarł za nimi wszelkie ślady wiodące w przeszłość. Obecnie był nikim więcej, niźli tylko prostaczkiem zamieszkującym osadę na krańcu świata. Na szczęście rycerz nie ciągnął niewygodnego dla Jana tematu, a las wokół nich zaczął przerzedzać się i gościniec wyprowadził kawalkadę zbrojnych na osłonecznione zbocze wzgórza, skąd rozciągał się widok na dolinę rzeki Mrocznej z jej mokradłami i bagniskami. Na tle, zdawało się, bezkresnych moczarów, gródek, w którym mieszkał Jan, wydawał się żałośnie mały i lichy.

Trzciana lokowała się na pagórku opodal niewielkiego dopływu Mrocznej. Rzeczka nie miała właściwie nazwy, wołano na nią po prostu Struga. Spływała ze wzgórz, na których Jan zeszłego dnia tropił koziołka, po czym – wijąc się niby zaskroniec – wsiąkała w trzęsawiska, które szerokim pasem chroniły osadę i jej mieszkańców przed bandytami albo plugastwem, które mogło nadciągnąć z Zamrocza.

Zjechali w dolinę rozciągnięci w długą kolumnę. Po upalnym lecie trzęsawiska skurczyły się, odsłaniając zeschnięte łodygi trzcin i popękaną glinianą skorupę ziemi. Na jesieni, wraz z nadejściem deszczów, wody przybywało – i to znacznie – ale obecnie bez obaw mogli korzystać z gościńca.

– Na cycki świętej Cecylii, co za dziura – skwitował Ostasz i splunął nad łbem konia.

Dypold milczał, nie wiedzieć – zagniewany czy tylko zamyślony.

Od strony Trzciany zagrał róg, gdy strażnicy na ostrokole wypatrzyli zbrojny hufiec zbliżający się do osady.

– Lepiej będzie, panie, jak pojadę tam przed wami – zaproponował Jan. – Pomówię z Vlastmirem, rzeknę mu, ktoście, panie.

– Jedź przodem – zgodził się rycerz. – A przykaż wujowi, niech wszyscy mieszkańcy zgromadzą się na placu, by mnie powitać.

***

Osada z bliska prezentowała się jeszcze gorzej niż z daleka. Między niskimi, ciemnymi chatami wałęsały się psy, umorusane dzieciaki, świnie i drób. Wiele domów było opuszczonych, zawalonych lub pozbawionych dachu, gdyż ziemie wokół gródka nie pozwalały wyżywić większej liczby mieszkańców, zwłaszcza zimą i wczesną wiosną. Kobiety, wbrew rozkazom Dypolda, pochowały się przed przybyszami. Południowcy byli dla tutejszych obcy. Nikt nie spodziewał się po nich niczego dobrego.

Zbrojni, którzy przybyli z rycerzem, również nie wyglądali na zadowolonych. W ich oczach mieszkańcy osady bardziej przypominali zbójów i myśliwych niż pokornych rolników, gnących karki przy ziemi. Wrażenie to było jak najbardziej prawdziwe. Ludzie, którzy zdecydowali się zamieszkać na pograniczu, musieli być twardzi. Większość mężczyzn, podobnie jak Vlastmir, pół życia przesłużyła w książęcych drużynach, nim – w podzięce za służbę – zostali osiedleni na rubieżach, aby strzec ludzi przed tym, co zalęgło się za Mroczną. Szczerze rzekłszy, marna to była podzięka za lata służby i odniesione rany, ale przynajmniej dotychczas cieszyli się wolnością i żyli na swoim.

Wietnicy powitali nowego pana pod bronią. Każdy mężczyzna w osadzie posiadał tarczę, topór oraz włócznię o wąskim ostrzu z kneblem lub skrzydełkami. Głowy chroniły im hełmy, czubiaste lub krągłe, spod których patrzyły ponure, brodate i posiwiałe twarze. Oblicza te oznajmiały otwarcie Dypoldowi: nie zadzieraj z nami, jeśli chcesz długo cieszyć się lennem, zdrowiem albo i życiem.

Rycerz, siedząc w siodle, wygłosił przemowę do swych nowych poddanych. Prawił krótko o Błogosławionej Trójcy i łasce niebios, dłużej rozwodził się nad posłuszeństwem sług wobec pana i wynikających z tego powinnościach. Ludzie słuchali tej przemowy bez widocznego entuzjazmu, nie bardzo pokładając wiarę ani w jedno, ani w drugie. Po tym dość smętnym powitaniu, Vlastmir przydzielił przybyszom kwatery w opuszczonych sadybach. Dypold z panoszami zajęli dwór niegdyś należący do Gwido, w którym obecnie odbywały się wiece i sądy. Kobiety z osady, w obawie o swe bezpieczeństwo, nie kwapiły się usługiwać obcym. Toć wiadomo, obcy to zło, nie wiedzieć, co jeden z drugim ze sobą przyniesie – chorobę jaką, zgryzotę czy urok. Tedy ostrożnym być należy, jako ta wrona, co dostrzegłszy kocura, kracze na całe podwórze.

Vlastmir rozumiał niepokój mieszkańców, wszelako nie mógł w otwarty sposób przeciwstawiać się ich nowemu panu. Zaradził temu, wysyłając Jana na służbę do dworu. Polecił przy tym chłopakowi, aby nadstawiał ucha, wybadał, jakie to plany wobec mieszkańców gródka ma Dypold.

***

Na stole parowały gliniane misy z wieprzowiną, ptactwem i rybami. Choć jadła nie brakowało, wieczerzano w dość ponurym nastroju. Dypold zasiadł u szczytu dębowego blatu, mając za towarzystwo panoszów i mężczyznę imieniem Humbert, który zajął miejsce naprzeciw rycerza. Przybysz nosił wełniany kaftan, spodnie z jeleniej skóry, szeroki pas i solidne buty o wysokich cholewach. Włosy, długie i ciemne, oprawiały mu ostre rysy twarzy opatrzonej wydatną linią szczęki. Oczy zdawały się przenikać myśli osoby, na którą patrzyły. Wzbudzały w Janie dreszcz niepokoju. Z karku mężczyzny zwisał srebrny amulet w kształcie puchacza. Nocny łowca miał rozpostarte skrzydła i wyciągnięte pazury, zaś całość ptasiej postaci wykonano z niezwykłym kunsztem. Przy drzwiach do izby, na drewnianym kołku, zawisł gruby skórzany płaszcz, ozdobiony różnymi srebrnymi drobiazgami i tajemniczymi symbolami, co było jasną wskazówką co do profesji właściciela. Jan od dawna nie miał sposobności spotkać zaklinacza. Nie wiedział, jakie umiejętności posiada Humbert, ale z pewnością nie mógł być potężny w mocy, skoro służył w hufcu niezamożnego rycerza. Z drugiej strony, Jan nie widział go w obozowisku, gdy spędzili noc w puszczy, i później w trakcie podróży do gródka. W jaki więc sposób mężczyzna dostał się tutaj, pozostawało dla młodzieńca tajemnicą.

– Ale dziura. Niech zaraza porwie Bolka z jego książęcą łaską – odezwał się Ostasz, w mowie Vendów. – A te kmioty, widzieliście ich mordy, toć strach zasnąć, aby taki czy owaki nie poderżnął ci gardła. Lepiej byłoby nam szukać szczęścia indziej, choćby na Tysiącu Wysp czy stepach.

– Nie bluźnij – upomniał go Dypold. – W końcu to książę i nasz łaskawca.

– Nie przeszkadzało ci to, gdy łupiłeś jego poddanych na granicy z Zaodrzem – wypomniał mu z przekąsem Humbert. – Wtenczas zgoła odmiennie wyrażałeś się o majestacie księcia Bolka i jego łaskawości.

– Takie już wilcze prawo wojny – stwierdził beztrosko Dypold. – Popieraliśmy wówczas sprawę księcia Jędrzycha z Czerwienia i jego ambicje do zasiadania na tronie wielkoksiążęcym. A że Zaodrzanom nie powiodła się wyprawa do Korony, że Jędrzych niczego nie wskórał, obległszy Wielkogród, choć stanął pod Skałą z potężną armią, tegom żadną miarą nie mógł przewidzieć.

– Nie zdobył grodu przez łyków – odburknął Lasota, przeżuwając. – Mieszczanie zawarli tajny układ z Jędrzychem, nim ten wyruszył z Zaodrza. Przyobiecali, niecnoty, że otworzą przed nim bramy Wielkogordu, jak tylko przybędzie. I co? Gówno zrobili. Tedy i cały wysiłek wojenny szlag trafił, bo też mury Wielkogrodu potężne i niełatwo jest się za nie dostać. A przecież jest jeszcze zamek na Skale, jego również trzeba by zdobyć. – Wielkolud wypluł chrząstkę w dłoń i cisnął w miskę. Odchrząknął. – Może i by Jędrzych spróbował nawet szczęścia z oblężeniem czy szturmem, ale Konrad Rudy już nadciągał w pośpiechu z Zarzecza, aby uwolnić starszego brata z oblężenia. Nie dziwota więc, że się Zaodrzanie wycofali z podkulonym ogonem, mając w perspektywie, że za moment sami znajdą się w okrążeniu. Tedy książę Bolko, jak był najwyższym księciem z rodu Dirskich, tak nim pozostał. Jego krewniacy muszą pogodzić się z tym faktem, choćby zwierzchnictwo Bolka uwierało ich dumę i ambicje. Szkoda tylko, że jeno my w biedzie się znaleźliśmy, obrawszy przegraną stronę.

– Nie ma co wracać do przeszłości, co było, to było – rzekł Dypold. Przywołał gestem Jana, aby ten usłużył mu z trunkiem. – Odpokutowałem przewiny w loszku i przysiągłem przed Trójcą spędzić na Stróży trzy lata, broniąc ludzkich krain przed złem wychylającym łeb z Zamrocza. Poza tym najwyższy czas, abym posiadł własne lenno, nie mogę wiecznie tułać się i żyć na łasce krewniaków.

– No to dopiąłeś swego – mruknął Ostasz z przekąsem. – Jesteś panem gródka, gdzie diabeł mówi dobranoc.

Lasota cisnął do miski obgryziony gnat. Humbert patrzył w ogień i bawił się pierścieniem u prawej dłoni – tam również wygrawerowano puchacza. Dypold raczył się winem z cynowego kubka i ukradkiem śledził wzrokiem Jana, gdy ten napełniał puchary panoszów i zaklinacza.

– Trzeba będzie chłopaczkowi poderżnąć gardło – oznajmił, wciąż posługując się vendejskim, i sięgnął po nóż leżący na grubym blacie stołu.

Jan odskoczył od rycerza jak oparzony. Pobladły na twarzy cofnął się pode drzwi. Dypold uśmiechnął się chytrze i odłożył nóż. Chłopak zrozumiał, że padł ofiarą podstępu.

– Zbliż się – zachęcił go rycerz. – Nie stanie ci się krzywda, o ile będziesz mówił prawdę.

– Będę – zapewnił Jan, z trudem panując nad drżeniem kolan.

– Znasz vendejską mowę. Trochę to dziwne, jak na młodzika zaszytego w osadzie na krańcu świata.

– Osłuchałem się w domu. – Jan wiedział, że najlepsze kłamstwo zawierać musi w sobie ziarno prawdy. – Ojciec pochodził z Nowej Marchii, ale służył w drużynie księcia Konrada. Oboje rodzice zmarli na zarazę, wtedy przygarnął mnie Vlastmir, brat matki.

Dypold skinął głową, jakby zadowalała go taka odpowiedź.

– Twój wuj wydaje się roztropnym człowiekiem. Dostrzegam, Janie, w naszym spotkanku zamysł Trójcy, dlatego mianuję cię mym osobistym sługą. Będziesz spał przy mym łożu, usługiwał przy stole, dbał o kolczugę i oręż. Podołasz obowiązkom?

– Podołam, panie – zapewnił Jan, choć było dlań oczywiste, że służąc w dworze Dypolda, stanie się kimś w rodzaju zakładnika. Gwarantem, że Vlastmir nie będzie sprawiał kłopotów nowemu panu.

***

Tym sposobem Jan spędził pierwszą noc w siedzibie Dypolda. Spał na słomie, przy palenisku, mając nad sobą wywietrznik, przez który widział kawałeczek rozgwieżdżonego nieba. Był zmęczony, ale nie potrafił zasnąć. Po części z przyczyny chrapania Dypolda, lecz głównie przez wzgląd na przeczucie, które gniotło mu pierś niczym zmora. Lęk przed nieuchronną zmianą, jaka zajdzie w jego życiu wraz z pojawieniem się przybyszów z południa.

Choć zaspany, wstał przed świtaniem i udał się do drewutni. Niedługo potem w palenisku zaczęły pełgać ogniki, szybko ogarniając szczapy drewna, gałęzie i trzcinę. Ogień dymił, zbierał się pod poczernionymi belkami, a gdzieś z sieni i sąsiedniej izby rozlegały się odgłosy krzątaniny sług. Jan chwycił za puste wiadro ustawione opodal drzwi i wyszedł na rześki poranek. Na majdanie zarżał wierzchowiec prowadzony przez Lasotę do poidła. Przy obórce Ostasz czyścił wiechciem słomy podjazdka. Obrzucił chłopaka przyjaznym spojrzeniem i skinął głową na powitanie. Jan z pomocą kołowrotu wciągnął czerpak z głębi studni i przelał wodę do wiadra, a gdy wrócił do izby, zastał Dypolda na nogach. Rycerz, będąc w samej koszuli i bez gaci, sikał do paleniska, nucąc pod nosem skoczną melodię. Na widok Jana uśmiechnął się.

– Ranny z ciebie ptaszek, Janie – powiedział i rozejrzał się po swym nowym lokum, które, co tu kryć, niewiele miało wspólnego z prawdziwą siedzibą rycerską. W izbie były tylko najpotrzebniejsze sprzęty: dzban na wodę, kociołki, kadź do kąpieli, ława i miech służący rozpalaniu ognia. W dwóch skrzyniach Dypold trzymał nieco kobierców i poduszek oraz zestaw cynowych pucharków i misek. Niewielki to majątek jak na rycerza – widocznie rzeczywiście brakowało mu srebra. Co gorsza, południowcy nie przywieźli ze sobą żywności.

Właśnie brak spyży w przeludnionym gródku i szybko znikające zapasy stały się największym utrapieniem dla Dypolda. Tereny wokół osady były raczej ubogie w pola uprawne. Większość okolicznych wiosek i siół została opuszczona przez kmieci w ubiegłych latach. Wielu zginęło, inni z rodzinami przenieśli się w bezpieczniejsze strony. Ludziom w Trzcianie rychło zajrzało w oczy widmo głodu. W chlebie, co ranek pieczonym przez kobiety na żarnach, więcej było roztartych żołędzi i kasztanów niż prawdziwej mąki. Co dzień myśliwi wyruszali na mokradła i wzgórza w poszukiwaniu zwierzyny, lecz to, co udało się upolować, nie starczało na potrzeby nagle powiększonej społeczności gródka. Co więcej, połowa mężczyzn z drużyny Gozdawczyka srała pod siebie, gdyż ich żołądki nie nawykły do tutejszej wody, a reszta wyglądała, jakby zaraz miała zacząć robić to samo. Dypold także przygasł. Zarósł, zaś na policzkach pojawiły się niewidoczne wcześniej bruzdy. Zapewne nie tak wyobrażał sobie niezależność na nowym lennie.

Największą troską południowców były ich wierzchowce. Ogier szkolony do walki wart był więcej niż dziesięciu niewolników. Bestie te przysposobiono tak, by nie lękały się huku bitwy ni ostrzy, w walce potrafiły gryźć i gruchotać nieprzyjaciela kopytami. Bez drogocennych wierzchowców hufiec Dypolda tracił połowę swej wartości. Lasota w desperacji nakazał karmić zwierzęta trzciną, lecz bez owsa i świeżej trawy wierzchowce chorowały i marniały. Stało się to, co przewidział wcześniej Jan. Osłabienie, głód oraz malaryczna okolica wywołały epidemię zimnicy u południowców. Pięciu mężczyzn nie wytrzymało choroby i zmarło. Gorączka dopadła również Dypolda, na kilka dni pozbawiając go przytomności.

Gdy zabrakło wodza, rozgorzały tajone dotychczas konflikty między przybyszami a miejscowymi. Zaczęło się od wiązki siana, którą Ostasz odebrał jednemu z grodzian dla wykarmienia swego wierzchowca. Ograbiony rzucił się z nożem na panoszę, a ten rozpłatał go mieczem. Po tym wydarzeniu południowcy skupili się wokół siedziby Dypolda, co noc paląc ognie i trzymając warty z obawy przed zemstą ludzi z gródka. W tym czasie mieszkańcy Trzciany spotkali się w obszernej szopie przy wschodniej palisadzie. Zebrawszy się w gromadę, naradzali się i kłócili. Grupie gotowej podnieść bunt przewodził Jordan, krewniak zabitego kmiecia. Jan dołączył do wiecu, choć wielu patrzyło nań koso, jakby obwiniali chłopaka o sprowadzenie rycerza. Trzymając się blisko Vlastmira i jego stronników, przysłuchiwał się naradzie buntowników.

– Większość z nich choruje! – zawołał Jordan gromko a zapalczywie. – Wyrżnijmy ich, póki słabi. Zdobędziemy ich wierzchowce i broń, a także skarby, które przywiózł ze sobą rycerz. Ciała południowców pogrzebiemy na mokradłach, tedy nikt się nie dowie. A jakby kto i pytał o ich los, rzekniemy, że mór ich uśmiercił i trzeba było nam szybko pochówek czynić, dla ratowania mieszkańców osady.

Te słowa wywoływały pomruki aprobaty, lecz Vlastmir zachował chłodną głowę. Wystąpił na środek i uciszył gestem dłoni wiecujących ludzi.

– Pomnijcie, jest z nimi zaklinacz – przypomniał wiecującej gromadzie. – Nie wiemy, jak wielką moc posiada, ile szkody wyrządzić może.

– Furda mi czarownik – warknął Jordan. – Srebnostal mamy na takich jak on. Na wojnie, nieraz bywało, ucinaliśmy łby czarodziejom. I to władniejszym w posługiwaniu się mocą, niźli ten tutaj. To jakiś podrzędny magik, nic więcej. Inaczej by nie biedował na pograniczu, ino w jakim zamku służył, księgi wertował, mikstury ważył i ejakulacje odczyniał ze szlachciankami.

– Prawda to. Zdarzyło się i czarownika ukatrupić na wojnie – zgodził się Vlastmir. – Niemiej zawsze kosztowało nas to krew i życie druhów. Zapomniałeś już, Jordan? Nawet gdyby udało się nam pokonać południowców – zwrócił się do gromady największych zapaleńców – ilu z nas zginie podczas walki? Ilu zostanie okaleczonych? A to przecież nie będzie koniec naszych kłopotów. Nawet jeśli pogrzebiemy trupy na moczarach, nie uda się ukryć długo takiej zbrodni. Ktoś się wygada albo zdradzi za nagrodę, którą namiestnik z Lubiecza wyznaczy za donos o tym, co naprawdę wydarzyło się w Trzcianie. Mściwoj nie jest głupcem, doskonale wie, jak się sprawy na pograniczu mają, on już będzie potrafił dojść do sedna sprawy. Nie puści płazem buntu i mordu na lenniku księcia Bolka. Człowieku, który przywiódł własny hufiec i zaprzysiągł uświęconą przez Wiarę służbę na Stróży? Tak się nie stanie, zapewniam. Wyśle z Lubiecza na przeszpiegi kolejnego czarownika, takiego, co się nekromancją para. Ten wyniucha trupy i zbłąkane dusze na mokradłach. Odkryje, co się wydarzyło.

– Wolę zginąć, niż być sługą u obcych – pieklił się Jordan. – Uderzmy na nich, a potem Błogosławiona Trójca pokaże, co czynić.

Vlastmir splótł ramiona na piersi.

– Trójca nas nie ocali. Mściwoj każe zabić tutejszych mężczyzn – wycedził. – A wasze żony i dzieci staną się niewolnikami. Prawda jest taka. Jeśli przelejmy krew rycerza, będziemy musieli opuścić osadę i udać się na tułaczkę. Gdzie zbiegniemy, zapytam raz jeszcze? Do Nowej Marchii za daleko, abyśmy mogli przebyć drogę niezauważeni tak dużą gromadą, z dobytkiem, babami i dzieciarnią. A czy będzie nam tam lepiej niż tutaj? Mniej będziemy tamoj mieć powinności u panów feudalnych czy Wiary? Nie sądzę. Margrabia Jodok trzyma Marchię twardą ręką, podatki nakłada i ciemięży prosty ludek powinnościami. Nie darmo przecież tylko kmiecie stamtąd zbiegostwo czynią na naszą stronę granicy, szukają na Przymorzu lepszego żywota, wolności i mniejszych danin. Co zatem zostaje? Zamrocze, hę? – Vlastmir potoczył spojrzeniem po otaczających go twarzach. – Tamoj blisko, prawda. Starczy na łodzie się załadować z babami i dziećmi i przepłynąć na drugi brzeg Mrocznej. Udać się w Cień, zapaść się gromadą w tamtejsze puszcze i bagniska. Tyle że Cień jest zdradliwy i niebezpieczny. Zaraza, plugastwo, Permowie, nieludzie i potwory, wszystko tam będzie chciało nas zabić. Jesteście na to gotowi? Położyć zakład o żywot waszych kobiet i dziatek?

Wieśniacy patrzyli na niego już mniej pewnie, bez uprzedniego gniewu i zapalczywości. Jeden za drugim spuszczali wzrok, szurali podeszwami stóp o klepisko wyłożone słomą. Długo panowało milczenie.

– Znam rycerzy z południa lepiej niż wy – przerwał ciszę Vlastmir. – Walczyłem u ich boku i przeciw nim przez niemal dwadzieścia lat. Dypold nie zostanie w gródku, zapewniam was. Nie przybył on tutaj władać wieśniakami i myśliwymi, lecz zasłużyć sobie na łaskę księcia i Wiary, odpokutować przewiny, których dopuścił się w Koronie. Chce też zdobywać łupy na Permach, brać niewolników i dorobić się na zabijaniu nieludzi i potworów, tak jak czynią to niemal wszyscy rycerze przybywający na Stróżę. Jeśli mu się powiedzie, po trzech latach opuści to miejsce, a jeśli przegra i zginie w jakiejś potyczce, to wina za jego śmierć nie spadnie na nasze głowy.

Jan przysłuchiwał się naradzie zza pleców wuja. Widział, że słowa Vlastmira trafiły do wielu głów i serc, ale jednak nie wszystkich.

– Nie będziesz nam rozkazywał! – warknął Jordan. – Jużem dawno mówił, żeś ty nie nasz, przybłęda. To i z innymi przybłędami trzymasz.

– Zawrzyj jadaczkę – przestrzegł go wuj. – Póki możesz.

Jordan splunął na klepisko. Obrócił się jakby do wyjścia, lecz nagle w jego dłoni błysnął nóż. Skoczył na Vlastmira, jak pchnięty sprężyną, dźgnął krótko, mierząc w brzuch starego żołnierza. Jan krzyknął, by ostrzec wuja, lecz niepotrzebnie. Wiarus uchylił się przed ostrzem, chwycił ramię Jordana i zablokował je oburącz, a potem pociągnął w bok i dół. Chrupnęło głośno w złamanym gnacie i Jordan zawył z bólu. Nóż brzdęknął o klepisko. Vlastmir rozluźnił dźwignię i z rozmachem trzasnął pięścią w twarz zapalczywca. Poprawił drugim ciosem, tym razem w brzuch. Jordan zgiął się w pół i zacharczał. Wuj z całej siły zdzielił go kolanem. Chrupnął nos, chlusnęła krew. Jordan padając, grzmotnął potylicą o polepę. Vlastmir podniósł nóż, uklęknął przy oszołomionym mężczyźnie i bez wahania rozpłatał mu gardło. Jordan wyprężył się, zabulgotał. Zaszurał piętami i oklapł. Wuj wyprostował się, a z noża ściekała krew.

– Ktoś jeszcze chce coś dodać? – zwrócił się do popleczników Jordana.

Zapadła cisza, rzekłbyś, cmentarna. Twarze spiskowców, uprzednio harde i butne, teraz rozlazły się w grymasie strachu. Jeden za drugim wymykali się z szopy i znikali w ciemnościach. Jan niemal nie zwracał na nich uwagi. Oniemiały ze zgrozy gapił się na martwe ciało i rozlewającą się po polepie czerwoną plamę. Owszem, wiedział, że wuj był żołnierzem, że zabijał, lecz nigdy wcześniej nie skrzywdził człowieka z gródka.

– Janie, spójrz na mnie. – Głos Vlastmira wyrwał go z otępienia. Oderwał spojrzenie od Jordana i uniósł wzrok. Twarz wuja nie wyrażała emocji, tylko jego oczy zdawały się błyszczeć bardziej niż zwykle. – Zaprowadź mnie do rycerzy, Janie – powiedział żołnierz. – Tobie zaufają, to nasza jedyna szansa na ocalenie.

***

Pod siedzibą Gozdawczyka napotkali obu jego panoszy, którzy wyszli im naprzeciw.

– Czego chcecie? – warknął Lasota.

– Wuj zna się na ziołach i magii, które pomagają zbić gorączkę. Bez niego Dypold może nie przeżyć.

Lasota wykonał znak Trójcy i splunął przez ramię na odwrócenie uroku.

– Może chcecie go otruć, ha? – zapytał, sięgając po miecz. – Z takimi jak wy…

– Zawrzyj jadaczkę – przerwał mu Ostasz. – Chłopak ma słuszność. Z Dypoldem jest źle. Czyńcie, co w waszej mocy. Jeno wiedzcie, że gdy umrze, wy także dacie głowy.

Lasota skrzywił się, splunął raz jeszcze, lecz naglony spojrzeniem Ostasza ustąpił przejścia. W domostwie przebywało więcej chorych południowców. Leżeli w sieni i w głównej izbie, przykryci kocami, często nieprzytomni od zimnicy. Jedna z bladych twarzy należała do Humberta. Jak widać, nawet zaklinacz nie oparł się tutejszej febrze. Dypold trząsł się pod futrem i majaczył w gorączce. Vlastmir przyłożył usta do czoła rycerza, mierząc ciepłotę i smakując pot.

– Trzeba go zanurzyć w zimnej wodzie – zdecydował.

– Już to czyniliśmy – wskazał Serlo.

– Trzeba raz jeszcze, inaczej umrze przed świtem – upierał się Vlastmir.

Ostasz nakazał przytargać do izby poidło dla koni i napełnić je zimną wodą. Zanurzyli w nim Dypolda. Trzymali go tam, aż zsiniał, po czym Vlastmir polecił wyjąć rycerza z wody i ułożyć nagiego pod futrami. Następnie do łoża chorego sprowadzono dwie tęgie kobiety, które miały grzać go ciałami. Dla odpędzenia demonów zimnicy Vlastmir wsadził pod wezgłowie ugotowane jajko i woreczek z solą, w nogi zaś ułożył podkowę, nóż i sznur. Wysypał też garść mąki i popiołu z paleniska na pierś rycerza. Odczyniwszy magiczne zabiegi, napoił chorego wywarem z ziół, które osobiście zaparzył w kociołku. Powtarzał te starania przez kilka dni, szepcząc zaklęcia, aż gorączka odeszła na dobre.

Dypold ozdrowiał, lecz jego ogorzałe oblicze wyżłobiły zmarszczki, a luźna skóra obwisła na policzkach. Choć brakowało mu sił, długo na osobności omawiał coś z Vlastmirem. Potem zasiadł do wieczerzy z panoszami i osłabionym febrą czarownikiem.

– Musimy zdobyć spyżę, inaczej ludzie rzucą się sobie do gardeł – oznajmił, przeżuwając posiłek złożony z kaszy i chleba, od którego trzeszczały zęby. – Vlastmir poddał mi pewien pomysł… Jest ryzykowny, ale chyba nie mamy wyjścia.

Co obmyślili wspólnie, rycerz nie zdradził Janowi, a Vlastmir nie był chętny do dzielenia się tajemnicą z podopiecznym. Tego wieczora unikał Jana, jakby wstydził się spojrzeć mu w oczy, rankiem zaś wyjechał z gródka, mając za towarzysza Humberta. Zaklinacz był wychudzony po febrze, ale zdrów, natomiast Vlastmir sprawił na Janie wrażenie człowieka, któremu wiele ciąży na sercu i sumieniu.

***

Vlastmir powrócił po kilku dniach nieobecności, sam, bez Humberta. Zsiadłszy z konia, znużony drogą i okryty pyłem, z miejsca wkroczył do samotni Dypolda. Jan napełnił kubek miodem i wręczył go wujowi. Vlastmir podziękował skinieniem głowy i osuszył naczynie duszkiem. Westchnął przeciągle.

– Udało się? – zapytał niecierpliwie Dypold.

– Tak – potwierdził wuj lakonicznie i bez cienia zadowolenia.

Oblicze rycerza wygładziła ulga.

– Janie, przywołaj panoszów, a żywo – zażądał.

Ostasz i Lasota zjawili się w pośpiechu. Jan zamierzał wejść za nimi do izby, ale zatrzaśnięto mu drzwi przed nosem. Po zakończeniu narady Dypold kazał ogłosić, że wszyscy mężczyźni zdolni do walki mają stawić się rankiem gotowi do wymarszu. Wszystkie zdrowe konie rozdzielono pomiędzy południowców, także piechurzy zmienili się w jeźdźców. Grodzianie, w tym Jan, mieli stawać do walki pieszo.

O brzasku Dypold wyszedł na majdan w pełnej kolczudze, w hełmie i z mieczem u boku. Objął wzrokiem gromadę straceńców wystającą przed nim i nakazał wymarsz zaraz po posiłku.

***

Szlak wiódł ich na południe przez niezamieszkałe, zalesione wzgórza. W miejscach, gdzie jeszcze kilka lat wcześniej można było napotkać sioła i zagrody pasterzy, ostały się tylko pustki i zgliszcza. Widomy znak, że najazdy Permów z Zamrocza skutecznie przesunęły granice osadnictwa poza lesiste wzgórza, które obecnie przemierzali. Mimo osłony drzew Jan pocił się straszliwie pod skórzanym kaftanem, szybko też zdjął hełm. Wolał nie myśleć, co czują Ostasz i Lasota noszący w tym upale kolczugi, gdyż oddział nie prowadził ze sobą koni jucznych. Posuwali się szybko, robiąc tylko niezbędne postoje. Jednocześnie Dypold nie zaniedbał ostrożności i wysłał przodem zwiadowców, aby uciszali każdego, kto mógłby ostrzec wroga przed ich pochodem. Straż przednia tylko raz natknęła się na jakichś ludzi, być może myśliwych, ale ci umknęli w gęstwinę na widok zbliżających się jeźdźców.

Noc spędzili na odludziu, w miejscu, gdzie stały opuszczone szałasy pasterzy, którzy przed laty przenieśli się ze stadami bydła i owiec w bezpieczniejsze okolice. Drugiego dnia podróży hufiec Dypolda dotarł na skraj wzgórz, skąd rozpościerał się widok na urodzajną i zasobną okolicę, jakże różną od tej, gdzie znajdowały się ich osada i otaczające ją mokradła. Gród widoczny w oddali nosił nazwę Gwóźdź, zaś położona na skale twierdza tutejszego komesa, posażna, otoczona wysokim ostrokołem, wielokroć już oparła się najazdom z Zamrocza.

Dypold ukrył swój hufiec na zalesionym stoku, poniżej którego prowadził gościniec łączący Gwóźdź z okolicznymi wioskami. Czas wlókł się niemiłosiernie, cienie, wpierw krótkie, wydłużyły się, lecz trakt wciąż pozostawał pusty. Raz tylko przetoczyły się nim trzy wozy strzeżone przez zbrojną eskortę. Vlastmir siedział markotny i grzebał patykiem w mrowisku. Nie odzywał się, jedynie od czasu do czasu wzdychał, jakby ciężar przygniatał mu pierś. Jan uznał, że to najlepszy czas, aby pociągnąć opiekuna za język, gdyż nic tak nie skłania do zwierzeń jak ponure myśli. Przysiadał obok na pieńku i przez dłuższy czas obserwował, jak mrówki wloką do swej jamy ogromnego chrząszcza. W końcu zebrał się na odwagę i zapytał:

– Na kogo się zasadziliśmy?

– Na Pomiana, tutejszego komesa – odparł Vlastmir. – Będzie przejeżdżał tędy, wracając z łowów. Jak wiesz, syn mój, Bożej, wybrał żywot kapłana. Przez kilka lat służył jako powiernik Pomiana i jego żony. Niewiasta ta wyznała mu podczas spowiedzi, że kocha skrycie innego. Młodszego brata jej męża, imieniem Witgon. Ci dwoje, nie bacząc na ryzyko i grzech, zbliżyli się do siebie, a ich syn, którego komes ma za swego, został poczęty z nasienia zdrady. Bożej obarczony tak olbrzymim występkiem, nie chcąc złamać tajemnicy wyznanej mu w obecności Błogosławionej Trójcy, a jednocześnie zobowiązany przysięgą lojalności wobec Pomiana, wybrał życie głosiciela i udał się z misją nawracać Permów. W drodze na wschód przybył do Trzciany, chcąc pożegnać się z ojcem, nim uda się w tak niebezpieczną misję, ale jak sam to wiesz, mój Bożej nigdy nie opuścił osady. Trapiony gorączką zmarł na mych rękach, lecz nim oddał swą duszę niebiosom, wyznał mi swój ciężar, a ja… – głos Vlastmira ucichł. – Po wielu latach utrzymywania tajemnicy właśnie zdradziłem ją Dypoldowi.

– Nie miej wyrzutów sumienia – oznajmił Jan. – Pomian nic nie uczynił, aby obronić mego ojca, choć przez lata zabiegał o jego łaski, nazywał się przyjacielem. A potem, jak wszyscy inni możnowładcy, wyparł się go. Pozwolił Konradowi oślepić go, a potem udusić w celi. Cokolwiek uczyniłeś, Pomian zasłużył na swój los.

Vlastmir popatrzył na młodzieńca zbolałym wzrokiem.

– Wiem, ale i tak popełniłem wielki grzech. Bożej by mi tego nie wybaczył.

Rozmowę przerwała im wieść o zbliżaniu się myśliwych. Przyniósł ją Humbert, który jak zwykle objawił się w obozowisku nie wiedzieć jak i kiedy. Po świeżo przebytej chorobie zaklinacz wychudł jeszcze bardziej, jego sylwetka i twarz przywodziły na myśl ptaka, zaś ciemne oczy budziły w chłopaku niepokój.

Myśliwi wyłonili się zza wzgórza rozwlekłym szykiem. Na czele pochodu podążali jeźdźcy, Jan naliczył ich kilkunastu. Byli uzbrojeni w miecze, włócznie, oszczepy i łuki, ale żaden nie miał tarczy czy kolczugi. Takie żelastwo na polowaniu stanowiło tylko zawadę, krępowało ruchy i czyniło zbyt wiele hałasu, płosząc zwierzynę. Naganiacze, na oko pół setki mężczyzn, szli z tyłu luźną, rozproszoną gromadą. Niektórzy prowadzili myśliwskie ogary. Na samym końcu postępowali tragarze, dźwigając na tyczkach trzy sarny, jelonka oraz pięć czy sześć wilków. Na przedzie orszaku jechał postawny, łysawy mąż. Przy siodle zwisał mu miecz. Jan rozpoznał w nim Pomiana, którego widywał przed laty w siedzibie wojewody Krystyna. Strzemię w strzemię towarzyszył mu młodszy brat, Witgon, który bez ustanku rozglądał się po zalesionych zboczach.

Dypold polecił zbrojnym cichcem wsiadać na koń, gdy piechota zajęła miejsce z tyłu, aby nie zostać stratowana podczas szarży. W oczekiwaniu na walkę Janowi towarzyszył cichy szczęk oręża, stłumione dłońmi parskanie koni, a także napięcie i strach wijące się w brzuchu. Wszystko to pierzchło wraz z okrzykiem Dypolda wzywającym do szarży, która całkiem zaskoczyła ludzi podążających gościńcem. Nim zbrojni służący Pomianowi zdołali zacieśnić szyk, hufiec Dypolda spadł na nich z impetem, mieszając ich szeregi i spychając z gościńca. Reszty w parę chwil dokończyły włócznie i miecze w rękach wojów z południa. Słudzy komesa, dostrzegłszy beznadziejność swego położenia, zaczęli pierzchać we wszystkich kierunkach.

Jan biegł, ile sił w nogach, u boku Vlastmira, ale gdy obaj wpadli w tumany kurzu wzbijane przez kopyta wierzchowców, zagubił się i zamotał, tracąc wuja z oczu. Nagle z kurzawy, tuż przed nim, wyłonił się brodaty jeździec, który na widok stojącego mu na drodze młodzika zamachnął się wysoko uniesionym mieczem. Chłopak uchylił się, o włos unikając morderczego ostrza, i – tak jak uczył go Vlastmir – grzmotnął toporem w pęciny wierzchowca. Zwierzę kwiknęło z bólu i wywróciło się, zrzucając z siebie jeźdźca. Mężczyzna, o dziwo, wyszedł z upadku bez szwanku. Lekko ogłuszony zaczął szukać wokół siebie zgubionego miecza. Jan nie zamierzał mu na to pozwolić. Podbiegł do klęczącego człowieka i jednym szybkim ciosem rozpłatał mu głowę. Dopiero wówczas zrozumiał, co uczynił. Wprawdzie wcześniej zdarzało mu się uśmiercać stworzenia przybyłe z Zamrocza, ale nigdy wcześniej nie pozbawił życia innego człowieka. Odrętwiały wpatrywał się w plamę ciemnej krwi, która zbierała się wokół nieznajomego. Stał tak, póki nie wyczuł, że ma kogoś za plecami. Strach o życie zmusił go do działania. Wykonał obrót, jednocześnie unosząc topór, ale wczas rozpoznał swojego opiekuna. Wydawał się cały i zdrów, choć jego kaftan plamiła krew. Vlastmir spojrzał na martwego mężczyznę, a potem na Jana. W jego oczach błysnęło współczucie. Podniósł miecz zgubiony przez jeźdźca i wręczył go młodzieńcowi.

– Jest twój – oznajmił. – Wyjdźmy z tej kurzawy, już po wszystkim.

Na gościńcu leżały zwłoki, kilku rannych mężczyzn głośno dopominało się zmiłowania i udzielenia im pomocy. Jednym z zabitych okazał się Pomian. Jan rozpoznał go po stroju i łysej głowie, albowiem twarz komesa została zmiażdżona w okrutny sposób. Witgon stał niedaleko zamordowanego brata, ale nie wydawał się przejęty jego śmiercią ani tym, co się wydarzyło. Bez więzów na rękach, w swobodnej pozie, rozmawiał o czymś z Dypoldem. Gdy ci dwaj ustalili, co im pasowało, Witgon oddalił się i usiadł pod drzewem. Dypold przywołał Ostasza i kazał mu jechać do twierdzy, aby ten rozmówił się w jego imieniu z wdową po Pomianie. Panosza nie wyglądał na zachwyconego powierzeniem mu ryzykownej misji, ale bez słowa skargi wskoczył na siodło i pomknął gościńcem w stronę grodu. Czekając na efekt negocjacji, Dypold poprowadził swych ludzi na wzgórze, skąd mieli lepszy widok na okolicę i łatwiej mogli odeprzeć atak wroga. Rycerz zabronił rozpalać ogniska, wobec czego wojowie musieli zadowolić się wieczerzą złożoną z chleba i suszonego mięsa.

Jan i Vlastmir usiedli na uboczu, spożywając skromny posiłek. Wuja wciąż trzymały się wyrzuty sumienia, więc usiłował zaradzić im za pomocą bukłaka z winem znalezionego na miejscu potyczki.

– Jak Ostasz przekona wdowę, by nie wysłała przeciw nam zbrojnych? – zapytał Vlastmira, licząc, że trunek rozwiąże mu język.

– Powiadam ci, Janie, nigdy nie powierzaj swego losu i majątku kobiecie. Wszystko, czego byłeś świadkiem, także śmierć Pomiana, były z góry umówione z nią przez Humberta. Teraz ona i Witgon będą mogli uwić sobie miłosne gniazdko i rządzić w Gwoździu jak na swoim.

– A książę Konrad co na to? Gwóźdź i ta strona wzgórz należą do jego władztwa. Nie będzie nas ścigał?

– Witgon o wszystko zadba. On i wdowa tkwią w tym po uszy, jeśli nas dopadnie sprawiedliwość, to ich również. Konrad zaś i tak nie przepadał za Pomianem. I choć ten zdradził twego ojca, nie ufał mu. Jak otrzyma od Witgona sto grzywien srebra, zapomni o szukaniu winnych. Zresztą książę, jak słyszałem, ma teraz problemy na wschodzie. Ponoć Sejnowie zapuścili się z najazdem aż za Brody. Z murów swego zamku w Derczyniu Konrad musi widzieć dymy pożarów wznieconych przez łupieżców. Brakuje mu czasu, sposobności i sił, aby dociekać prawdy i odwołać Witgona z urzędu komesa. Nie teraz, gdy obrona granicy, ustanowiona przed laty przez twego ojca, posypała się po jego śmierci.

Jan milczał, obserwując, jak słońce – opadając w swej codziennej posłudze – traci blask, niknie za koronami drzew i chowa się między wzgórza, rozmazując przy tym na nieboskłonie krwistą poświatę. Zmierzch przeszedł w noc, ta zaś rozpostarła nad ich głowami swój gwiezdny płaszcz. Jan zastanawiał się, czy któreś z niezliczonych migoczących punkcików mogą być duszami matki lub ojca. Nie wątpił bowiem, że bogowie wezwali ich do swej siedziby w Niebie. Bardzo tęsknił za nimi i rodzeństwem. Czuł się opuszczony i samotny. Przeżył tak wiele, choć dopiero niedawno ukończył szesnaście lat. Egzekucję ojca i śmierć matki, która umarła ponoć ze zgryzoty, utratę starszego brata i siostry. Czasem uczucia osamotnienia i żalu były tak silne, że uciekał do lasu i płakał niczym dziecko. Potem jednak ocierał łzy i wracał do gródka, do Vlastmira i swego nowego życia. Może nie było tak dobre, jak to, które mu odebrano, ale wciąż żył i tylko to się naprawdę liczyło.

Kładąc się do snu, rozmyślał o Pomianie i o tym, co go spotkało. Fałszywy przyjaciel, zdrajca i głupiec, który nie dostrzegł niewierności żony i brata. Jan nie żałował go ani trochę. Rozpostarł na ziemi derkę i owinął się nią. Posłanie było twarde, ale Jan przywykł do niewygód. Przez jakiś czas kręcił się, nie mogąc zasnąć. Przeszkadzały mu odgłosy lasu, parskanie niespokojnych wierzchowców i straże przechadzające się wokół obozowiska. Tak naprawdę jednak lękał się zapaść w sen, aby nie ujrzeć w nim oblicza mężczyzny, któremu dziś odebrał życie. Starał się o tym nie myśleć, ale czuł, że to straszliwe wspomnienie będzie towarzyszyło mu już zawsze. Wolał już, z dwojga złego, koszmar z dziewczyną o skrzydłach ważki, bo choć lękał się jej, to jednocześnie ciekawiła go i była niezwykle piękna.

***

W nocy powrócił Ostasz z wieścią, że wdowa po Pomanie jest gotowa negocjować uwolnienie młodszego brata jej męża i jeńców. Dypold nie marnotrawił czasu – wczesnym rankiem sprowadził oddział ze wzgórz i skierował się gościńcem na Gwóźdź. Rycerz z Gozdawy jechał na czele, gdy Witgon szedł przy jego koniu z pętlą na szyi. Grodzianie nie mogli wiedzieć, że ich nowy komes przyłożył rękę do zamordowania własnego brata. To byłoby zbyt wiele, nawet jak na bezwzględne zwyczaje obowiązujące na pograniczu.

Hufiec Dypolda zatrzymał się poza zasięgiem pocisków ciskanych z wałów, wyglądając reakcji załogi, ale – zamiast bełtów i strzał – w ich stronę poleciały jedynie pogróżki i niewybredne przekleństwa. Niedługo później twierdzę opuściła żona Pomiana w eskorcie kilkunastu zbrojnych.

Jan spodziewał się piękności, której uroda godna była zdrady, a ujrzał podstarzałą, dobiegającą trzydziestego roku życia kobietę o ciemnych włosach i niespecjalnie urodziwym obliczu. To tylko dowodziło, jak niezbadane są ścieżki, po których poruszają się ludzkie uczucia i serca. Dypold przekazał postronek z jeńcem Lasocie, a potem – wraz z Humbertem – poprowadził swych najlepszych drużynników na spotkanie z żoną Pomiana. Jan został w grupie osłonowej, nie słyszał więc, o czym rozmawiano. Dypold i wdowa po komesie odegrali swe role przed grodzianami obserwującymi ich z wałów, po czym rozstali się i każde z nich powróciło do swych ludzi.

Nim słońce osiągnęło szczyt na nieboskłonie, zza bram twierdzy wyjechały wozy z okupem i spyżą. Zbrojni z Gwoździa zatrzymali się na płaskim terenie rozciągającym się przy gościńcu, po czym zostawili tabor i wycofali się w kierunku grodu. Nie tracąc czasu, drużyna prowadzona przez Lasotę zjechała po stoku i przejęła wozy, po czym poprowadziła je pod górę, do obozu. Gdy tabor wtoczył się w las, ludzie Dypolda otoczyli go zaciekawieni zdobyczą. Beczki i worki z żywnością zostały przejrzane i sprawdzone w pierwszej kolejności, choć najwięcej emocji wzbudził kufer umieszczony na pierwszym wozie. Ostasz i Lasota postawili go przed Dypoldem. Rycerz uniósł wieko, aby wszyscy mogli na własne oczy ocenić wartość łupu. A było co oglądać, czym oczy cieszyć. Wewnątrz skrzyni błyszczały srebrne i miedziane monety, a także wykonane ze szlachetnych metali spiny, obręcze i brosze. Ludzie przypatrywali się temu bogactwu z radością i wiarą, bo choć dopuścili się zbrodni, to jednak żywność i skarby dawały nadzieję, że mieszkańcy Trzciany przetrwają jesień i zimę bez rzucania się sobie do gardeł.

– Zawsze to lepiej, gdy leje się krew cudza niż własna – skomentował Vlastmir dosadnie. Brzmiało to okrutnie, ale Jan czuł w głębi serca, że Cień rozpostarty za Mroczną dotyka każdego na pograniczu. Nawet tych, którzy zaprzysięgli z nim walczyć.

***

Dypold postanowił poprowadzić tabor najkrótszą drogą, przez wzgórza, choć tamtejszy gościniec był zaniedbany i wyboisty. Większość z napotkanych wzniesień wozy pokonywały siłą wołów zaprzężonych w dyszle, ale bywało nie raz i nie dwa, że czeladni musieli pomagać bydlętom, gdy te, porykując z wysiłku, słabły na co bardziej stromych podjazdach. Wozy trzęsły się i skrzypiały, gdy ich koła podskakiwały na wybojach, wozacy złorzeczyli, na czym świat stoi, i trzaskali batami. Powolna jazda zajęła im cały dzień, dopiero pod wieczór wjechali na równiejszy trakt. Dypold naradził się z Humbertem, który pojawił się po całodziennej nieobecności. Uznawszy, że nie grozi im niebezpieczeństwo, nakazał rozbić obozowisko. Noc upłynęła bez niespodzianek. Wprawdzie w puszczy słychać było nawoływanie wilczego stada, ale drapieżcy trzymali się z daleka od ludzi i rozpalonych ognisk.

I tym razem Jana dręczył koszmar, w którym ginie w potyczce z rąk brodatego jeźdźca. Nic więc dziwnego w tym, że przespał jutrzenkę, gdy słońce wychynęło się zza złowrogiej kurtyny Cienia. Wraz z brzaskiem w obozowisku zaczął się wzmożony ruch. Chłopaka zbudziły postukiwanie metalu, rżenie koni i porykiwania wołów. Ludzie nawoływali się i żartowali, jakby przez noc zszedł z nich lęk przed pościgiem. Na polecenie Dypolda każdy drużynnik i czeladny mógł napełnić brzuch ciepłą strawą i uraczyć się piwem, nim wyruszyli w drogę. Uwolniono też Witgona, z którym rycerz odbył długą rozmowę. Co obaj możni panowie ustalili między sobą, Jan nie dosłyszał, ale nowy komes Gwoździa opuścił zabójcę swego brata w dobrym nastroju. Dosiadł wierzchowca podarowanego mu przez Dypolda i odjechał w swoją stronę.

Po załadowaniu wozów i osiodłaniu koni tabor powoli skierował się ku widocznej w oddali równinie, gdzie krzyżowały się trakty handlowe na Lubiecz i Zarzecze. Dotarłszy do rozstajów, Dypold wybrał pierwszy ze szlaków i jeszcze za dnia Jan ujrzał rzekę i mokradła, pośród których znajdował się ich ubogi gródek. Miejsce, które nazywał domem, odkąd przygarnął go Vlastmir – po tym, jak przestał być synem potężnego wojewody, a stał się uciekinierem i zwykłym chłopcem. ■

Rozdział II

Przez kolejne tygodnie w Trzcianie panował względny spokój. Ludzie, mając pełne brzuchy, nie byli tak skorzy do wadzenia się między sobą, zaś zasobny spichlerz dawał nadzieję, że nadciągająca zima minie bez widma głodu. Żywot Jana upływał na służbie u Dypolda. Od zmierzchu do świtu usługiwał rycerzowi przy stole, czyścił mu buty i strój, polerował oręż. Nie zaniedbywał również ćwiczeń z mieczem, włócznią i tarczą. Co dzień udawał się na plac, gdzie bez względu na jesienną słotę doskonalił się w walce.

– Wojownik nigdy nie wie, kiedy przyjdzie mu wyciągnąć miecz czy użyć włóczni – pouczał go Ostasz. – Zawsze bądź gotów, a gdy atakujesz, zapomnij o strachu przed śmiercią. Nie zawsze też będziesz w zdrowiu i pełni sił, powinieneś nabrać krzepy i wytrzymałości.

Dlatego Jan zaczynał każdy trening od…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej