Redakcja

Redaktor: Anna Rubinkowska

Menedżer produktu: Anna Konarzewska-Żuczek

Menedżer segmentu: Alina Sulgostowska

Projekt graficzny okładki: Magdalena Huta

Korekta: Bożena Hałuszczyńska, Anna Pieckowska

Koordynator produkcji: Magdalena Huta

Druk: KRM Druk

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

ISBN 978-83-8276-557-1

Copyright by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.Warszawa 2022

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa,tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie,XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł,nr rejestrowy BDO: 000008579.

Publikację „Medycyna pracy w praktyce. Wybrane zagadnienia profilaktyki, orzecznictwa i najważniejsze rozwiązania prawne” przygotowano z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W konsekwencji autorzy i redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Medycyna pracy w praktyce. Wybrane zagadnienia profilaktyki, orzecznictwa i najważniejsze rozwiązania prawne” wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

Autorzy

Marta Bogusiak – radca prawny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Łodzi, partner w Kancelarii Bogusiak Uzdrowska Kowalczyk Radcowie Prawni sp. p. Specjalizuje się w obsłudze prawnej podmiotów z sektora ochrony zdrowia. Ma wszechstronną wiedzę i bogate, wieloletnie doświadczenie w zakresie prawa medycznego, w tym w aspekcie kontraktowania świadczeń i współpracy z NFZ, dokumentacji medycznej i praw pacjenta. Jest autorem i współautorem licznych publikacji oraz szkoleń kierowanych do placówek medycznych

dr Sylwia Gwiazdowska-Stańczak – psycholog transportu, pracownik Instytutu Psychologii w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II oraz Centrum Medycyny Pracy w Lublinie, ma kwalifikacje do przeprowadzania badań stanowisk górniczych oraz wydawania orzeczeń psychologicznych osobom ubiegającym się o broń lub posługujących się bronią

dr nauk med. Dariusz Kraśnicki – lekarz specjalista medycyny transportu i właściciel prywatnej przychodni medycyny pracy we Wrocławiu. Szczególnie interesuje się zasadami badań profilaktycznych wśród „rzadko spotykanych” grup zawodowych z kraju lub zagranicy, na które może się natknąć polski lekarz

Sebastian Kryczka – prawnik, absolwent Wydziału Prawa Administracji i Ekonomii (Zakład Prawa Pracy) Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 2002 roku zawodowo zajmuje się problematyką prawa pracy i zagadnieniami związanymi z działalnością kontrolno-nadzorczą sprawowaną przez Państwową Inspekcję Pracy. Ekspert współpracujący z największymi i najbardziej opiniotwórczymi podmiotami w kraju, zajmującymi się problematyką prawa pracy. Ma na swoim koncie współpracę m.in. z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej, Dolnośląską Komisją Ochrony Pracy oraz czołowymi firmami wydawniczymi. Jest m.in. współautorem komentarza do Kodeksu pracy, autorem komentarza do ustawy o PIP, komentarzy do kilkunastu rozporządzeń wykonawczych do Kodeksu pracy

Marzena Pytlarz-Pietraszko – radca prawny, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji oraz studiów podyplomowych „Prawa gospodarczego i handlowego” Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Uczestniczka studiów podyplomowych „Prawa medycznego i bioetyki” organizowanych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Kierownik działu prawnego w Centrum Nowoczesnej Rehabilitacji i Opieki TriVita, właściciel PCC Legal

dr hab. Adam Tarnowski – profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (Instytut Psychologii, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych), członek Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk. Prowadzi firmę szkoleniowo--konsultingową IPSYT.PL

dr nauk med. Tomasz Wittczak – lekarz chorób wewnętrznych i specjalista medycyny pracy. Przez niemal 20 lat pracował w Klinice Chorób Zawodowych oraz Klinice Alergologii i Zdrowia Środowiskowego Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi. Aktualnie jest pracownikiem Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy CP-L w Łodzi. Autor i współautor ponad 130 publikacji naukowych, w tym 15 monografii. Przez wiele lat prowadził zajęcia dla studentów oraz wykłady dla lekarzy specjalizujących się w dziedzinie medycyny pracy, alergologii i pulmonologii

Wstęp

Służbę medycyny pracy powołano, aby chronić pracujących przed wpływem niekorzystnych warunków środowiska pracy i sprawować profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracującymi, w tym kontrolować ich zdrowie. Ta ogólna zasada wynika z ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy i znajduje swoje rozwinięcie w przepisach szczegółowych.

Służba medycyny pracy jest właściwa przede wszystkim w następujących kwestiach:

•ograniczania szkodliwego wpływu pracy na zdrowie, zwłaszcza przez współdziałanie z pracodawcą w procesach rozpoznawania i oceny czynników występujących w środowisku pracy oraz sposobów wykonywania pracy mogących mieć ujemny wpływ na zdrowie,

•współdziałania z pracodawcą w procesach rozpoznawania i oceny ryzyka zawodowego w środowisku pracy oraz informowania pracodawców i pracujących o możliwości wystąpienia niekorzystnych skutków zdrowotnych będących jego następstwem,

•udzielania pracodawcom i pracującym porad w zakresie organizacji pracy, ergonomii, fizjologii i psychologii pracy.

Obok tego, działania służby medycyny pracy dotyczą sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi.

Profilaktyczna opieka zdrowotna to ogół działań, które mają zapobiegać powstawaniu i szerzeniu się niekorzystnych skutków zdrowotnych, które bezpośrednio lub pośrednio mają związek z warunkami albo charakterem pracy.

Sprawowanie przez służbę medycyny pracy profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi obejmuje przede wszystkim:

•wykonywanie badań wstępnych, okresowych i kontrolnych przewidzianych w Kodeksie pracy,

•orzecznictwo lekarskie do celów przewidzianych w Kodeksie pracy i w przepisach wydanych na jego podstawie,

•ocenę możliwości wykonywania pracy lub pobierania nauki uwzględniającą stan zdrowia i zagrożenia występujące w miejscu pracy lub nauki,

•prowadzenie działalności konsultacyjnej, diagnostycznej i orzeczniczej w zakresie patologii zawodowej,

•prowadzenie czynnego poradnictwa w stosunku do chorych na choroby zawodowe lub inne choroby związane z wykonywaną pracą,

•monitorowanie stanu zdrowia osób pracujących zaliczanych do grup szczególnego ryzyka, a zwłaszcza osób wykonujących pracę w warunkach przekroczenia normatywów higienicznych, młodocianych, niepełnosprawnych oraz kobiet w wieku rozrodczym i ciężarnych,

•wykonywanie badań umożliwiających wczesną diagnostykę chorób zawodowych i innych chorób związanych z wykonywaną pracą,

•prowadzenie analiz stanu zdrowia pracowników, a zwłaszcza występowania chorób zawodowych i ich przyczyn oraz przyczyn wypadków przy pracy.

Zasadą jest, że służba medycyny pracy realizuje te zadania w odniesieniu do pracowników i osób pozostających w stosunku służbowym.

Jak zatem w praktyce realizować obowiązki służby medycyny pracy i jaka jest w tym rola lekarza medycyny pracy? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w tej książce, która jest praktycznym przewodnikiem po najważniejszych zagadnieniach medycyny pracy.

Skupiamy się w niej na wybranych zagadnieniach w orzecznictwie w praktyce lekarza medycyny pracy. Wskazujemy na aspekty praktyczne związane z badaniami psychologicznymi w służbie medycyny pracy. Nie pomijamy również tak ważnych zagadnień, jak najważniejsze problemy prawne w organizacji służby medycyny pracy.

Życzymy ciekawej lektury!

Rozdział 1. Wybrane zagadnienia orzecznictwa w praktyce lekarza medycyny pracy

1.1. Czy w nauczaniu przeddyplomowym lekarzy jest miejsce na medycynę pracy

Czy wiadomości z zakresu medycyny pracy są przydatne w ogólnym wykształceniu lekarza i ułatwiają porozumienie między lekarzami różnych specjalności? Czy studenci uczelni medycznych nabywają obecnie choć podstawową wiedzę z tej dziedziny? Sprawdź, jakie są odpowiedzi na te pytania.

Medycyna pracy to dziedzina medyczna – praktyczna i naukowo-badawcza, której podstawowym zadaniem jest opieka nad zdrowiem człowieka w środowisku pracy.

Podstawowymi przedmiotami jej zainteresowania są:

•wpływ pracy na zdrowie,

•profilaktyka negatywnych skutków zdrowotnych środowiska pracy,

•promocja zdrowia oraz diagnostyka i leczenie chorób zawodowych.

Medycyna pracy jest dziedziną wielodyscyplinarną, łączącą sfery zainteresowania różnych specjalności medycznych takich jak: choroby wewnętrzne, choroby zakaźne, higiena pracy, fizjologia pracy i ergonomia, psychologia pracy, epidemiologia, toksykologia.

Obszary zainteresowania medycyny pracy są w wielu aspektach zbieżne z zagadnieniami stanowiącymi przedmiot medycyny środowiskowej (interdyscyplinarna nauka dotycząca skutków zdrowotnych narażenia na szkodliwe czynniki środowiskowe oraz zespół działań podejmowanych do diagnozowania, zapobiegania i leczenia uwarunkowanych środowiskowo zaburzeń zdrowia).

Zagrożenia występujące w środowisku pracy oraz w środowisku komunalnym są zbliżone i mogą powodować podobne skutki zdrowotne.

W działaniach mających na celu kształtowanie zdrowia populacji należy uwzględnić łączny wpływ zagrożeń obydwu typów. Ze względu na swoje przygotowanie merytoryczne lekarze kompetentni w zakresie medycyny pracy są zatem dobrze przygotowani do wykonywania podstawowych zadań medycyny środowiskowej:

•rozpoznawania i leczenia chorób oraz zaburzeń zdrowotnych spowodowanych środowiskowymi czynnikami ryzyka,

•identyfikacji grup ryzyka zdrowotnego na podstawie: analizy epidemiologicznej lub badań populacyjnych,

•opracowywania programów promocji zdrowia,

•wdrażania zasad profilaktyki zdrowotnej u osób należących do grup szczególnego ryzyka,

•podejmowania działań z zakresu edukacji zdrowotnej skierowanych do możliwie dużej części populacji.

Medycyna pracy jest samodzielną specjalizacją lekarską uznawaną w krajach Unii Europejskiej, a program specjalizacji – zgodny z wytycznymi opracowanymi przez Europejską Sieć Towarzystw Lekarzy Medycyny Pracy i Europejskie Stowarzyszenie Szkół Medycyny Pracy.

Również w naszym kraju, dzięki staraniom między innymi profesora Jerzego Nofera, w 1958 roku medycynę pracy uznano (początkowo jako medycynę przemysłową) za odrębną, podstawową specjalizację lekarską.

Medycyna pracy wśród nauk medycznych

Aktualny rozwój medycyny spowodował, że jej poszczególne dziedziny stają się coraz bardziej odrębne, co wynika między innymi z lawinowego wzrostu liczby informacji. Nie ma już dziś lekarza, który byłby w stanie opanować całość czy nawet większą część wiedzy medycznej. W nauczaniu przeddyplomowym konieczne jest jednak zapewnienie studentom możliwości choćby pobieżnej orientacji w specyfice różnych dyscyplin medycznych.

Wykształcenie ogólne lekarza wymaga, aby miał on choć bazowe pojęcie o nich wszystkich. Wobec bardzo obszernego zakresu nauk podstawowych (przedklinicznych) oraz klinicznych w ciągu sześciu lat studiów niektóre z nich są przedstawiane w sposób jedynie hasłowy, często w formie pojedynczych zaledwie wykładów czy ćwiczeń. Jest to zrozumiałe, jeśli tylko zagadnienia z danej dziedziny są w ogóle uwzględnione w programie studiów lekarskich.

Wieloletnie obserwacje wskazują, że wiedza dotycząca medycyny pracy, a zwłaszcza chorób zawodowych, wśród lekarzy specjalności innych niż medycyna pracy i pokrewne jest bardzo różna. Jedną z możliwych przyczyn tego stanu rzeczy może być fakt, że elementy medycyny pracy znajdują się obecnie w programie nauczania jedynie niektórych uczelni medycznych w naszym kraju (realizowane przeważnie w ramach modułu szkolenia z zakresu higieny i epidemiologii).

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział 1. Wybrane zagadnienia orzecznictwa w praktyce lekarza medycyny pracy

Rozdział 2. Badania psychologiczne w służbie medycyny pracy – aspekty praktyczne

Rozdział 3. Najważniejsze problemy prawne w organizacji służby medycyny pracy

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71