SŁOWO WSTĘPNE

ZWIASTUN TEGO, CO MIAŁO NADEJŚĆ

Dzień po śmierci Kobego mój przyjaciel, z którym chodziłem do jednej klasy w liceum, wysłał mi maila – nie spodziewałem się, że jego treść zrobi na mnie takie wrażenie. „Pomyślałem, że cię to zainteresuje”, napisał Ben Relles.

W wiadomości znalazłem link do trwającego 36 sekund filmiku. Ekran podzielony był na dwie części. Z prawej strony znajdował się Kobe. Miał na sobie wycięty pod szyją czarny sweter, siedział przy drogim biurku z drewna wiśniowego i przyglądał się obrazom migającym na ekranie laptopa. Przebywał w biurach szefostwa YouTube’a. Ben pracował tam nad nową zawartością kanału. Kobe udał się do głównej siedziby firmy w południowej Kalifornii w styczniu 2018 roku. Chciał zaproponować im nakręcenie filmów opartych na Wizenard, stworzonej przez siebie serii książek dla dzieci, w których łączą się elementy sportu, fantasy i magii. YouTube jednak nie inwestował wówczas w programy dla dzieci i nie kupił praw do tej produkcji. Ale Ben powiedział mi później: „Była to jedna z najciekawszych prezentacji, z jakimi się spotkałem. Opowiadał o tym pomyśle z wielką pasją i był zaangażowany w każdy jego aspekt”.

Po lewej stronie ekranu wyświetlały się obrazy, które przykuły uwagę Kobego: relacja z meczu koszykarskiego między dwiema szkołami z przedmieść Filadelfii – jego, czyli Lower Merion, i moją, czyli Upper Dublin. Ben i ja uczęszczaliśmy wówczas do ostatniej klasy. On wchodził z ławki jako skrzydłowy. Ja zajmowałem się pisaniem do szkolnej gazetki. Brakowało mi umiejętności i byłem za mało wysportowany, by grać w koszykówkę poza szkolnymi zajęciami. Kobe Bryant był wówczas pierwszoroczniakiem. Wystąpił wtedy w licealnej drużynie po raz drugi.

Siódmego grudnia 1992 roku w ramach zapowiedzi meczu dziennik „The Philadelphia Inquirer” opublikował dwa krótkie artykuły o każdej z drużyn. Żadna z nich nie rokowała zbyt dobrze, ale według Jeremy’ego Treatmana, autora tekstu o ekipie Asów z Lower Merion, w zespole tliło się pewne światełko nadziei. „Zapamiętajcie to imię i nazwisko: Kobe Bryant”.

W następnym tygodniu obie drużyny spotkały się w meczu o trzecie miejsce w turnieju z udziałem czterech drużyn rozgrywanym w Lower Merion. W trakcie tego 36-sekundowego filmiku znajdujący się najbliżej kamery gracz Upper Dublin – Bobby McIlvaine, obrońca z ostatniej klasy, podobnie jak Kobe noszący na plecach wielki numer 24 – zaliczył znakomite crossowe podanie do swojego kolegi, Ariego Greisa. Ten złapał piłkę na prawym skrzydle, lewą ręką przedryblował obok Kobego i rzucił wysokim łukiem o tablicę z linii rzutów wolnych. Autorem filmiku był przyjaciel rodziny Bena, a ten – wiedząc, że będzie rozmawiał z Kobem – przekonwertował nagranie na plik cyfrowy. Gdy spotkanie z przedstawicielami YouTube’a dobiegło końca, Ben puścił filmik na laptopie, a jeden z jego współpracowników zadbał o to, by uwiecznić reakcję Kobego. Powstało dzięki temu iście kosmiczne zestawienie: 39-letni Kobe oglądający samego siebie w wieku 14 lat. „Niezły ubaw – mówił. – Świetna obrona, Kobe… Absolutnie okropna… Można by to oglądać przez cały dzień… O mój Boże… Nieeeeee!… To zabawne… W tamtym sezonie wygraliśmy tylko cztery mecze”.

Gdzie byliście w momencie, gdy w styczniu 2020 roku dotarła do was wieść, że helikopter rozbił się o zbocze wzgórza Calabasas? Przygotowywaliście w kuchni jakąś przegryzkę? Odpoczywaliście w fotelu? Sprzątaliście garaż? Ja jechałem autem. Z tyłu siedzieli moi dwaj synowie. Pędziłem do domu, by mój ośmiolatek się przebrał i zdążył dotrzeć na rozpoczynający się o 15.45 trening koszykarski. Umknęło mi coś, co zauważył mój syn, który powiedział mi o tym po meczu – w przeciwnej drużynie grał chłopak, którego chude ręce wystawały z białego T-shirtu niczym gałązki. Nałożył na niego zielony bezrękawnik. Na rękawie koszulki napisał czarnym markerem słowo „KOBE”. Takiego dnia się nie zapomina. Nie przechodzi się do porządku dziennego nad śmiercią, która wstrząsnęła całym światem.

Kobe Bryant miał na nas olbrzymi wpływ. Niezwykle mocno przywiązujemy się do ulubionych sportowców. Obserwujemy ich dokonania, wiemy, na co ich stać. Przyciągają nas do siebie niczym pole grawitacyjne. Wyznaczają poziom, do którego dążymy. W przypadku Kobego to przyciąganie wydawało się jeszcze silniejsze, bo jego życie nie ograniczało się do koszykówki. Był producentem wykonawczym krótkiej oscarowej animacji Droga koszykówko, opartej na napisanym przez niego po zakończeniu kariery wierszu. Gdy przestał grać dla Lakersów, był kochającym mężem dla Vanessy oraz czułym i wymagającym ojcem dla czterech córek. Z czasem skandal, który niegdyś stanowił ogromną skazę na jego reputacji – oskarżenie o gwałt i aresztowanie w Kolorado w 2003 roku – stał się dla większości, choć nie dla wszystkich, jedynie odległym wspomnieniem. Kiedy media i fani byli już skłonni mu wybaczyć, Kobe kupił Vanessie gigantyczny pierścionek z diamentem, czym przyczynił się do zmiany narracji o sobie. Zapomniał o niepotrzebnych konfliktach z Philem Jacksonem i Shaquille’em O’Nealem. Czekały na niego nowe, wspaniałe wyzwania, zupełnie inne niż wywalczenie 5 tytułów mistrzowskich, występ w 15 Meczach Gwiazd, zdobycie 33 643 punktów czy nagroda MVP ligi w 2008 roku. Nie brakowało mu pewności siebie – miał taką wiarę we własne możliwości, że niemal nią emanował. Bez niej nie mógłby oddać najważniejszego rzutu meczu w sytuacji, gdy cała hala doskonale wiedziała, że to właśnie do niego powędruje piłka. Teraz wszystkie te wybitne osiągnięcia, odkupienie i nadzieja na przyszłość w jednej chwili zniknęły i zupełnie nic już nie miało sensu. Człowiek siedział, ogarniał jakoś medialne doniesienia, gapił się pustym wzrokiem przed siebie i kręcił z niedowierzaniem głową.

Te wszystkie wspaniałe chwile miały swój początek w Filadelfii i okolicach. Łatwo było o tym zapomnieć, bo przecież Kobe od tak dawna był częścią Los Angeles – to tam stał się mężczyzną, i to w świetle kamer. Można by wręcz pomyśleć, że pojawił się na tym świecie nagle gdzieś na wzgórzach Hollywood jako w pełni ukształtowany 17-latek dysponujący idealnym rzutem z wyskoku. Otóż nie. To wszystko zaczęło się w Lower Merion, na ekskluzywnych zachodnich przedmieściach Filadelfii, przy Main Line, linii kolejowej, która łączyła wszystkie najważniejsze punkty w okolicy. Na tamtejszych boiskach koszykarskich, na placach zabaw i w parkach, w dusznych salach gimnastycznych miejscowych liceów, a także w krajowych turniejach AAU* dla drużyn amatorskich. Jasne, wielu filadelfijczyków wciąż podkreśla, że technicznie rzecz ujmując, Kobe nie pochodził stamtąd, nie był jednym z nich, ale zastanówcie się sami: czy kiedykolwiek istniał gracz, który w większym stopniu ucieleśniał wszystko to, co oznaczało bycie koszykarzem w Filadelfii, czyli walkę do upadłego, niemal na śmierć i życie? „To miejsce nauczyło mnie, że muszę być twardy, mieć grubą skórę – mówił pod koniec 2015 roku, przed swoim ostatnim meczem w Filadelfii, przeciwko 76ers. – W całej tej okolicy nie ma ani jednego boiska, na którym po prostu grałoby się w kosza. Wszędzie lecą ostre teksty”.

Te wszystkie wspaniałe dokonania mają swoją genezę także we współpracy z licealnym trenerem Greggiem Downerem, który ukształtował Kobego, ale także sam został przez niego ukształtowany, który zdobył z nim mistrzostwo, kochał go i był wobec niego lojalny do samego końca, a gdy usłyszał wieści o śmierci Kobego, osunął się na podłogę kuchni w niedowierzaniu przechodzącym w rozpacz. Inną ważną postacią okazał się Treatman, który najpierw pisał o Kobem, a później się z nim zaprzyjaźnił. Przeszedł drogę od wolnego strzelca w świecie sportowych mediów przez jednego z najbardziej zaufanych ludzi Kobego po niezwykle ważną postać filadelfijskiej koszykówki. Jego artykuł z 1992 roku opublikowany w „The Philadelphia Inquirer” to pierwsza wzmianka o Kobem w jakichkolwiek mainstreamowych mediach. Zapamiętaliście to imię i nazwisko? Treatman zrobił wszystko, co w jego mocy, by nikt ich nie zapomniał. Na prośbę Downera został jego asystentem w drużynie chłopców w Lower Merion, zajmował się kontaktami z prasą, niekończącymi się prośbami o wywiady, dopuszczał dziennikarzy do drużyny, ale nigdy nie na tyle blisko, by w pogoni za ogonem komety o nazwie Kobe stali się balastem lub odciągali uwagę graczy. Gdy ktoś przy okazji spytał o Kobego, syna Joego Bryanta, odpowiadał, że będzie kiedyś wielki, że kiedyś wszyscy będziemy się chwalili, że go znaliśmy. I tak się właśnie stało. Byli sobie tak bliscy, że nagrali serię wywiadów, które miały być podstawą książki Treatmana. Ta nigdy nie powstała, choć Treatman zachował taśmy i transkrypcje wielu z tych rozmów – przemyślenia i wspomnienia Kobego, który nie miał jeszcze wtedy 20 lat – i udostępnił mi je na potrzeby tej książki. Dwudziestego szóstego stycznia Treatman odebrał telefon – był wtedy na terenie Thomas Jefferson University w filadelfijskiej dzielnicy East Falls, gdzie obserwował koszykarski turniej dziewcząt. Ledwo dał radę cokolwiek z siebie wydusić. „Nie wierzę”, powiedział.

Te wspaniałe chwile miały też swój początek w szkole średniej, w której dawno już przestano inwestować w drużynę koszykarską chłopców. Ta jednak wkrótce stała się czymś w rodzaju obwoźnego cyrku i najlepszą ekipą w stanie – a wszystko to dzięki Kobemu. Te momenty łączą się także ze społecznością, która szczyciła się panującą w niej harmonią oraz różnorodnością rasową i społeczną, lecz w rzeczywistości łaknęła czegoś, co stanowiłoby dla wszystkich wspólny powód do wielkiej dumy. Wiążą się z meczami ligi letniej i towarzyskimi gierkami, które zdążyły obrosnąć legendą. Z historiami, których nie trzeba ubarwiać, bo rzeczywistość okazała się wystarczająco zdumiewająca, bo 17-letni dzieciak dorównywał już umiejętnościami najlepszym graczom pojawiającym się na tamtejszych boiskach lub nawet ich przerastał, co jednocześnie oznaczało, że dorównywał zawodnikom, którzy wybijali się w NBA. Lub ich przerastał. Te historie miały swój początek także na treningach organizowanych przez Sixers w St. Joseph’s University w połowie lat 90., na których pojawiał się nastoletni Kobe i przyćmiewał wielu weteranów NBA. Trener John Lucas mógł jedynie sobie życzyć, żeby prowadzona przez niego drużyna zachowała się rozsądnie i wybrała tego dzieciaka w drafcie. Studiowałem wówczas na La Salle, zajmowałem się działem sportowym w tamtejszej gazecie. Czytałem i słyszałem plotki o tych treningach. Podobnie jak każdy na naszym kampusie, kto chciał, by męska drużyna La Salle nawiązała do dawnych sukcesów, które jeszcze kilka lat wcześniej uznawano za coś naturalnego – sezonów z ponad 20 wygranymi, mistrzostwa konferencji, udziałów w turnieju finałowym NCAA – miałem nadzieję, że Kobe postanowi iść do college’u i wybierze uczelnię, z którą tak blisko związany był jego ojciec. „Joe Bryant jest absolwentem oraz trenerem w La Salle! Są sobie z Kobem niezwykle bliscy! Przecież musi w końcu do tego dojść, prawda?” Tyle że taki scenariusz z czasem stawał się coraz mniej realny, zwłaszcza gdy Kobe się zorientował, że może rywalizować z zawodowcami z takim powodzeniem, że ci uciekają się do nieczystych sztuczek, by go powstrzymać, a on nie tylko sobie z tym radzi, ale jeszcze się im odgryza. Te wspaniałe chwile to także moment, w którym zdał sobie z tego wszystkiego sprawę. To wtedy wszystko się zaczęło.

Każda z tych chwil wiąże się też z okresem w naszej historii i kulturze, gdy uznawano, że istnieje tylko jedna, tradycyjna ścieżka do sportowej sławy – Kobemu udało się jednocześnie pójść tą ścieżką i z niej zrezygnować. Wiąże się z młodzieńcem, który z jednej strony przypominał całkowicie typowego nastolatka, a z drugiej doświadczał rzeczy zupełnie obcych rówieśnikom. I z młodością, która zdaje się teraz tak odległa. A także z grudniem 1992 roku, gdy miał zaledwie 14 lat. Spójrzcie, dokąd go to wszystko zawiodło.

Ten krótki filmik sprzed niemal 30 lat, który zachował Ben Relles, nie mówi nam wszystkiego o tym meczu. Zespół Lower Merion pokonał drużynę Upper Dublin 74:57, a ta zawstydzająca Kobego akcja, zachowana dla potomności niczym owad uwięziony w bursztynie, zupełnie nie oddaje tego, jak Kobe grał w całym meczu. Zanotował 19 punktów, a na odkrytym później przez Bena kolejnym, tym razem pięciominutowym nagraniu to właśnie on najbardziej przyciąga uwagę. Wchodzi na kosz i zdobywa punkty. Rzuca celnie z wyskoku. Uwalnia się podczas wznowienia gry spod tablicy i trafia niekryty z lewego łuku. Przez jakiś czas można odnieść wrażenie, że ten dłuższy fragment to zestawienie najlepszych akcji Kobego z tego meczu. Obserwując go, można się zastanawiać, jakim cudem Asy mogły przegrywać z nim w składzie jakiekolwiek spotkania. A jednak przegrywały. Kobe miał rację. Jego zespół w całym tamtym sezonie wygrał jeszcze tylko trzy razy i zakończył rozgrywki z bilansem 4-20.

Ale więcej niż fakt, że doskonale pamiętał tę statystykę, mówi nam o nim wyraz jego twarzy, gdy obserwował ten klip: uśmiechał się, parskał śmiechem, łajał sam siebie za kiepską grę w obronie, wpatrzony w ekran żuł gumę, ale widać, że w myślach cofał się do tej konkretnej chwili, do czasów, gdy był świetnie zapowiadającym się dzieciakiem. Ten materiał wyraźnie go zaskoczył. Sprawił, że błyskawicznie przeniósł się do przeszłości, i gdyby sięgnął wspomnieniami wystarczająco daleko, przypomniałby sobie dokładnie kształt i kontury gliny, z której został ulepiony. Forma, z której powstał, już bowiem istniała. Już wtedy charakteryzowało go wiele utożsamianych z nim później cech: wyszczekanie, duch współzawodnictwa, ciepło i chłód pojawiające się w zależności od sytuacji i jego własnych pragnień oraz celów, chłopięca niepewność, spokojne przyjmowanie sławy, niezwykle dojrzałe jak na jego wiek zaangażowanie w koszykówkę, a także nadprzyrodzone wręcz zrozumienie tego, co trzeba zrobić, by osiągnąć w tym sporcie sukces. Część z tych cech zachował na zawsze, innych z czasem się wyzbył. Wspomnienie to dar, który często schowany jest w zamkniętym na kłódkę pudełku, a tamten filmik okazał się pasującym do niej kluczem. Dzięki niemu Kobe zyskał dostęp do obrazów, dźwięków, miejsc i ludzi i mógł do nich ponownie wrócić w najskrytszych myślach. Spojrzał na siebie z nowej perspektywy. Ta książka to próba przedstawienia go w taki właśnie sposób.

CZĘŚĆ I

Z pewnością wydaje się wam, że wiodę teraz idealne życie.

KOBE BRYANT

1

PO TRAGEDII

Na szarym betonowym chodniku prowadzącym do wejścia do hali sportowej im. Kobego Bryanta powstał mieniący się kolorami ogród pamięci: świeczki i kwiaty, buty i koszulki, kasztanowe i białe barwy drużyny Asów z liceum Lower Merion, purpurowe i złote zespołu Los Angeles Lakers, pomarańczowe i brązowe piłki do koszykówki, żółte i czerwone róże. Minęło 48 godzin od chwili, gdy helikopter Sikorsky S-76B – biały w błękitne pasy – oderwał się od ziemi na lotnisku im. Johna Wayne’a w Orange County, w południowej Kalifornii, zatoczył kilka kółek nad polem golfowym, usiłując przedrzeć się przez niezwykle gęstą mgłę, i rozbił się w wąwozie na zboczu wzgórza, w wyniku czego śmierć poniosło wszystkich dziewięcioro pasażerów na pokładzie: Kobe, jego 13-letnia córka Gianna, pilot oraz sześć osób związanych z koszykarską szkółką Kobego, w tym dwie koleżanki Gianny z drużyny. Wszyscy lecieli na turniej rozgrywany w Mamba Sports Academy, nieco ponad 70 kilometrów na północny zachód od Los Angeles. Doszło do tego w niedzielę, 26 stycznia 2020 roku. Teraz był już wtorek, pogodne popołudnie na przedmieściach na zachód od Filadelfii, środek normalnego, nieco wietrznego i chłodnego dnia szkolnej nauki. Uczniowie zmierzający z jednych zajęć na drugie zatrzymywali się na chwilę przy pozostawionych przedmiotach, szeptali coś do siebie. Mężczyźni i kobiety w średnim wieku parkowali samochody kilka przecznic dalej i szli tam tak cicho, jakby wchodzili do kościoła. Mark Kerr, 64-letni fan Lakersów z New Jersey, tego dnia pokonał z żoną i bratankiem półtoragodzinną trasę tylko po to, by odwiedzić to miejsce pamięci, poczuć jakąś więź z Kobem. Trzej członkowie szkolnej drużyny koszykarskiej, która w 2006 roku zdobyła mistrzostwo stanowe – dziesięć lat po tym, jak to samo osiągnął z ekipą tej szkoły Kobe – zostawili oprawione zdjęcie, na którym siedzieli razem z nim na ławce przy boisku. Pewna zawodniczka WNBA przyniosła list napisany przez siebie na kartce z notatnika, lawendowym atramentem, pismem starannie zaokrąglonym zgodnie z popularną w amerykańskim szkolnictwie metodą Palmera. „Czuję się samolubnie z tym, że nie będzie mi dane dowiedzieć się, co jeszcze osiągnąłbyś na naszych oczach…”

Przez te dwa dni Gregg Downer nie oglądał telewizji, unikał serwisów informacyjnych w stacjach radiowych i ani razu nie zatrzymał się w pobliżu tego miejsca pamięci. Ile razy unikał go wzrokiem i jechał dalej w kierunku sali gimnastycznej? Ile jeszcze razy będzie rozmyślał w tej okolicy, jak wiele stracił on sam oraz cały świat u stóp gór Santa Monica? Nie wiedział tego, miał jednak świadomość, że nie jest jeszcze gotów, by zatrzymać się tam choćby na moment. W katastrofie zginęła też cząstka jego samego. Miał 57 lat, jego twarz zdobiły szlachetne zmarszczki, była znacznie bardziej dojrzała niż w czasach, gdy jego przyjaźń z Kobem dopiero się zaczynała. Ledwo przekroczył wówczas trzydziestkę, lecz wyglądał tak młodo, że można było ich wziąć za współlokatorów z akademika. Bardzo się do siebie zbliżyli, znali się doskonale i szanowali tak bardzo, że w zasadzie faktycznie mogliby uchodzić za kolegów z pokoju.

Tamtego niedzielnego ranka i wczesnego popołudnia Downer miał w kuchni oko na siedmioletnią córkę, Brynn, która bawiła się z koleżanką. Ilekroć Kobe spotykał noszącą warkocze jasnowłosą Brynn, podnosił ją, pocierał nosem o jej nos i ściskał dziewczynkę tak mocno, jakby była jego własnym dzieckiem, piątą córką. Downer został ojcem dopiero w wieku 50 lat, gdy Kobe i Vanessa mieli już dwie dziewczynki, Natalię i Giannę. Downer zauważył, że zawsze, gdy Brynn widziała Kobego, w jej oku pojawiał się błysk; koszykarz reagował podobnie. Brynn i jej przyjaciółka biegały obok Downera i jego żony, Colleen. Wtedy usłyszał telefon. Dziennikarz. Downer domyślał się, po co dzwoni. Poprzedniego wieczora, w trakcie meczu z Sixers w Filadelfii, LeBron James przesunął się na trzecie miejsce w klasyfikacji najlepszych strzelców w historii NBA, wyprzedzając Kobego. Zapewne dziennikarz chce uzyskać jakiś komentarz, który będzie można wykorzystać w mediach. Właśnie to Downer powiedział Colleen. Nie odebrał. Ale przez kolejnych 90 sekund jego telefon ciągle dzwonił, wibrował i niemal podskakiwał jak opętany. Downer wszedł do internetu i przeczytał wpis portalu TMZ na Twitterze – pierwszy, w którym podano, że Kobe nie żyje. Przez pięć kolejnych minut modlił się, by to wszystko było jedynie niesprawdzoną plotką, która wymknęła się spod kontroli, żartem jakiegoś internetowego trolla, który zapoczątkował okrutną lawinę fałszywych internetowych doniesień. Po chwili jednak zabawa Brynn z koleżanką dobiegła końca, a w kuchni Downerów popłynęły łzy.

Poszedł na górę, potem wrócił na dół, wyszedł z domu i ruszył przez podmiejską okolicę, do której sprowadził się z Colleen 15 lat wcześniej. Mijał zbrązowiałe trawniki i zamknięte na zimę baseny, domy przyjaciół oraz ludzi, którzy od dawna wiedzieli, że obok nich mieszka trener Kobego. Nie umiał poradzić sobie z emocjami. Czy to zdarzyło się naprawdę? Kto jeszcze był na pokładzie helikoptera? Kto już wie? Czy będzie musiał poinformować kogoś o tym, co się stało? Pozostałych trenerów z Lower Merion – dawnych graczy i kolegów z drużyny, którzy byli w młodości najbliższymi kumplami Kobego, lecz później rzadko mieli z nim kontakt, gdy już został gwiazdą i przeprowadził się do Los Angeles? Tych, których można było nazwać „gośćmi grającymi kiedyś w jednej drużynie i kumplującymi się z Kobem Bryantem”. A także Jeanne Mastriano, która przez 30 lat uczyła w tej szkole angielskiego i nie miała żadnych formalnych związków z drużyną koszykarską, ale i tak była mentorką Kobego i podsycała w nim pęd do wiedzy. Co ma im powiedzieć? Co jakiś czas wybuchał płaczem. Komórka pozostawiona na stole w domu wciąż wibrowała od kolejnych przychodzących wiadomości i nieodbieranych połączeń. Wszystkie tworzyły straszną sieć symbolizującą wielki żal. Wracał do domu, nie wiedząc, do kogo powinien zadzwonić w pierwszej kolejności – i czy w ogóle powinien brać telefon do ręki.

Ich czworo dzieci w wieku do 11 lat siedziało znudzonych w domu w zimowe niedzielne popołudnie. Phil i Allison Melletowie postanowili więc wykorzystać to, kim byli i gdzie mieszkali. Oboje byli absolwentami Lower Merion z rocznika 1998. Zaczęli się spotykać w klasie maturalnej i od tamtej pory pozostawali nierozłączni. Allison, która uczyła teraz w tym liceum hiszpańskiego i kierowała szkolną sekcją językową, miała dostęp do budynku placówki nawet w weekendy. Szybkie pakowanie, krótka podróż do sali gimnastycznej im. Bryanta i byli na miejscu. Allison wskoczyła na bieżnię elektryczną, Phil zaś pograł w kosza i porzucał z dzieciakami piłką futbolową. Mellet oparł telefon o ścianę w rogu sali gimnastycznej, obok sterty kurtek i bluz, które dzieciaki zrzuciły z siebie ze względu na zaduch panujący w pomieszczeniu.

Sala – nazwana imieniem Kobego w 2010 roku, po tym jak przekazał 411 tysięcy dolarów na potrzeby lokalnego szkolnictwa – była znacznie większa od poprzedniej, w której Bryant i Mellet grali w jednej drużynie w sezonie 1995/96. Kobe był wtedy wielką gwiazdą z ostatniej klasy, a Mellet – obecnie korporacyjny prawnik, który od lat nie miał kontaktu z koszykarzem – chuderlawym drugoklasistą występującym na pozycji obrońcy; cieszył się, że może chociaż siedzieć na ławce w tej ekipie. Teraz trybuny były złożone, co sprawiało, że wnętrze wydawało się jeszcze większe. Głosy dzieci odbijały się od ścian donośnym echem niczym na dnie kanionu. Jedyną osobą na terenie szkoły poza rodziną Phila i Allison był woźny. Mellet spostrzegł w pewnym momencie, że jego telefon cały czas wibruje, a ekran rozbłyska w rytmie kolejnych przychodzących wiadomości. Wysyłali je starzy kumple, którzy mieli dla niego straszne wieści.

Gdy je przeczytał, poczuł dziwną pustkę. Choć nie utrzymywał z Kobem kontaktów – zresztą ilu kumpli z liceum, nawet tych, których łączyły w młodości przyjaźń oraz zdobyte wspólnie mistrzostwo, pozostaje sobie bliskich w późniejszym życiu? – Mellet zawsze uważał się za szczęściarza, który miał okazję grać z Kobem i poznać go nieco bliżej. Ilekroć spotykał się z kimś służbowo, czy to z inwestorami, udziałowcami, czy innymi prawnikami, w trakcie rozmowy starał się jakoś napomknąć o tej znajomości. Z miejsca odmieniało to atmosferę, znacznie skuteczniej niż pytania o dzieciaki, rozmowa o golfie czy inne wyświechtane tematy. „Grałeś z Kobem? MUSISZ mi o tym opowiedzieć!” Rozmówcy natychmiast stawali się pogodniejsi, a Mellet z ekscytacją spełniał ich życzenia i ponownie przeżywał dawne czasy. Teraz ta więź została zerwana. Odeszła część życia, która tak wiele dla niego znaczyła.

W ciągu 20 minut pojawił się woźny i oznajmił, że rodzina będzie musiała opuścić teren szkoły, bo trzeba zamknąć budynek.

W alejce z mrożonkami sklepu Acme w Narberth w stanie Pensylwania, dwa i pół kilometra od liceum, Amy Buckman zastanawiała się, co kupić. Chwyciła torby z mrożonymi warzywami. Robiła zakupy dla siebie i męża, Terry’ego. Nim w marcu 2018 roku podjęła pracę w szkolnictwie Lower Merion jako rzeczniczka prasowa, absolwentka tego liceum z rocznika 1982 przez ćwierć wieku pracowała jako producentka oraz reporterka dla Channel 6 Action News, filadelfijskiej stacji zrzeszonej w grupie ABC. Terry, który oglądał w domu kanał informacyjny, wysłał jej wiadomość. Byli małżeństwem od 32 lat. Wiedział, że jego żona musi jak najszybciej się o tym dowiedzieć.

„Podają, że rozbił się helikopter Kobego”.

Podsyłał jej kolejne informacje, podczas gdy ona w pośpiechu kończyła zakupy. Pojechała do domu, rozpakowała torby, wysłała wiadomości do Roberta Copelanda, szefa okręgu szkolnego, Seana Hughesa, dyrektora liceum, i do Jima Lilla, szefa jednostki zarządzającej lokalną infrastrukturą szkolną. „Jadę do biura. Czeka nas intensywny dzień”. Zadzwoniła do Downera, potem do Douga Younga, jednego z asystentów Downera i byłego kolegi Kobego z drużyny oraz swojego poprzednika na stanowisku rzecznika. Gdy usłyszała ponury, rwany głos Downera, zrozumiała, że nie jest gotów, by wypowiedzieć się publicznie. Jego komentarz składał się z jednego zdania, dokładnie z sześciu słów. Buckman zawarła je w liczącym 189 słów oświadczeniu, które spisała, gdy usiadła za biurkiem. Nie zrobiła tego jedynie dlatego, że tego wymagała jej praca. Po prostu, w przeciwieństwie do Downera czy Younga oraz innych ludzi, których wciąż łączyły z Kobem różnego rodzaju więzy, była w stanie zachować odpowiedni dystans do tej sprawy. Nigdy go nie spotkała. W trakcie kariery w mediach relacjonowała proces O.J. Simpsona, przeprowadzała wywiad z Oprah Winfrey, zajmowała się produkcją porannego talk-show i rozmawiała z dziesiątkami filadelfijskich „medialnych” – tym terminem określano szefów kuchni, starszych obywateli czy ludzi prowadzących organizacje non profit, rozmową z którymi można było wypełnić sześć i pół minuty czasu antenowego w godzinnym programie lokalnej stacji telewizyjnej. W tej konstelacji miejscowych gwiazd Kobe stał się Gwiazdą Polarną – najjaśniejszą ze wszystkich. A mimo to ich ścieżki nigdy się nie przecięły. W tym momencie stanowiło to dla niej zaletę, a nie przeszkodę. Ktoś musiał przecież zachować na tyle dużą trzeźwość umysłu, by porozmawiać z członkami miejscowej społeczności. Ktoś musiał stać się twarzą Alma Mater Kobego Bryanta w dniu jego śmierci.

Zaimprowizowane miejsce pamięci rozprzestrzeniało się błyskawicznie niczym pędy kudzu – od chodnika przed wejściem na salę gimnastyczną do samych drzwi. Pojawili się już reporterzy i operatorzy kamer, dziennikarze przepytywali tych, którzy postanowili się tam pojawić. Liczyli na to, że zostaną wpuszczeni do szkoły, gdzie mogliby nakręcić materiał na potrzeby wieczornych serwisów informacyjnych – ujęcia gabloty z trofeami, znajdujące się w niej pamiątki, widniejące na ścianach sali imię Kobego i inne oczywiste obrazki. O 16.30 Buckman stanęła tuż przed drzwiami i odczytała oświadczenie.

Społeczność okręgu szkolnego Lower Merion jest głęboko zasmucona wieściami o nagłej śmierci jednego z naszych najsławniejszych absolwentów, Kobego Bryanta. Więzi łączące pana Bryanta z liceum Lower Merion, w którym grał w koszykówkę przed występami w lidze NBA, rozsławiły naszą szkołę oraz nasz okręg na całym świecie…

Gregg Downer był trenerem pana Bryanta od 1992 do 1996 roku. Pan Bryant poprowadził szkolny zespół do mistrzostwa stanowego w 1996 roku. Pan Downer przekazał, że jest w szoku i rozpaczy. Dodał: „Serce społeczności drużyny Asów przestało bić”. Cały szkolny dystrykt Lower Merion przesyła najszczersze kondolencje rodzinie pana Bryanta.

Następnie przekazała przedstawicielom mediów, że mogą wejść do szkoły i nakręcić potrzebny materiał. Ale tylko teraz. Nie zostaną wpuszczeni w poniedziałek, bo to już dzień nauki. Reporterzy weszli do środka i zrobili, co do nich należało. Zdobyli ujęcia lśniącego parkietu oraz banerów mistrzowskich wiszących na sali gimnastycznej, a także znajdującej się na ścianie na zewnątrz sali kolorowej mozaiki przedstawiającej Kobego, szklanej gabloty, w której umieszczono pięć butów sportowych Kobego i cztery oprawione fotografie przedstawiające go z trofeum za stanowe mistrzostwo w 1996 roku – lśniącą złotą piłką koszykarską, którą wzniósł ponad głowę tamtego pamiętnego wieczora w Hershey.

Ekipy telewizyjne opuściły szkołę. Żałobników jednak wciąż przybywało. Dywan z listów, kwiatów i piłek koszykarskich ciągnął się aż do wejścia, blokując drzwi, co zresztą naruszało wszelkie przepisy przeciwpożarowe. Władze szkoły zebrały później z tego miejsca ponad 400 piłek i przekazały je do lokalnych klubów dla chłopców i dziewczynek. Niektóre z nich zapakowano do pudeł lub czarnych worków i umieszczono w szkolnym magazynie, by wykorzystać je potem w ramach specjalnej szkolnej wystawki. Buckman, Hughes i Lill odgrodzili linami fragment trawnika i zaczęli zbierać kartki, lilie i róże, a następnie przenosić je ostrożnie, niczym świeżo wydmuchane szkło, na miejsce obok drzwi, w pobliżu przywiędłych krzewów i pokrytej ściółką ogrodniczą ziemi. Przesuwanie tych wszystkich przedmiotów i odblokowywanie wejścia do szkoły trwało aż do poniedziałkowego poranka. Amy Buckman cały czas miała na sobie brązowe sztruksowe legginsy oraz czarną kurtkę, w których wybrała się do sklepu.

Mniej więcej w tym samym czasie, gdy helikopter z jego dawnym kumplem na pokładzie wzbijał się rankiem do lotu, Doug Young zajmował miejsce na pokładzie samolotu, którym miał odbyć krótki lot z Alabamy do Karoliny Północnej. Zawodowo zajmował się strategią komunikacji. Ostatni tydzień spędził w Mobile, gdzie odbywał się Senior Bowl – mecz gwiazd akademickiej ligi futbolu amerykańskiego. To okazja dla szefów drużyn ligi NFL i trenerów, by przyjrzeć się graczom z college’ów, a także szansa na nawiązanie branżowych kontaktów dla klientów Younga: speców od przygotowania fizycznego, początkujących trenerów i dopiero startujących z karierą speców od futbolu, którzy zamierzali wyrobić sobie markę. Mierzący 190 centymetrów, szczupły Young wyglądał szykownie i zachowywał się nienagannie, prezentując oddanie swojej szkole i lojalność wobec niej. Nikt nie wiedział więcej o historii liceum Lower Merion i jego drużynie koszykarskiej niż on i nikt – z wyjątkiem Downera – nie zrobił więcej, by pielęgnować więź łączącą szkołę z Kobem. Gdy licealna drużyna w 2018 roku poleciała do Los Angeles na spotkanie z Bryantem, Young zajął się planem dnia i zakwaterowaniem, zorganizował też w biurze Kobego 90-minutowy okrągły stół z udziałem koszykarza i szkolnej drużyny oraz zadbał o to, by każdy gracz otrzymał podpisany egzemplarz książki Bryanta – Mentalność Mamby. Za każdym razem, gdy Downer chciał jakoś zainspirować zawodników, Young starał się wcisnąć w terminarz Kobego krótką wideokonferencję z zespołem. Jego dwa ostatnie lata w liceum zbiegły się z pierwszymi dwoma Kobego, był zatem świadkiem tego, jak to wszystko się zaczęło.

W trakcie trwającego godzinę i 45 minut lotu Young miał wyłączone komórkę i laptopa. Tuż po wylądowaniu rozejrzał się i spostrzegł, że część pasażerów płacze. Wszyscy wpatrywali się w telefony i zamierali. Osoba po osobie, rząd po rzędzie. Prawdziwe domino niedowierzania i smutku. Włączył telefon i oniemiał.

Dopiero gdy szedł w kierunku terminala na lot do Filadelfii, dotarło do niego, gdzie się znajduje. Międzynarodowy port lotniczy im. Douglasa w Charlotte. W mieście drużyny Hornets, która wybrała Kobego w drafcie.

W ciągu dwóch dni od katastrofy Downer oddzwonił tylko do kilku osób próbujących skontaktować się z nim w niedzielę. Wciąż pozostawał w tym samym stanie odrętwienia, w który wpadł tamtego popołudnia. Hughes powiedział mu, żeby nawet nie próbował pojawiać się w pracy. „Zostań w domu. Weź tyle wolnego, ile potrzebujesz”. Downer pisał z Johnem Coxem, kuzynem Kobego, ale nie miał kontaktu z jego rodzicami, Joem i Pam. Podobnie jak wszyscy inni. Nie wydali oni żadnego oświadczenia. Downer liczył, że wkrótce nadarzy się okazja, żeby z nimi porozmawiać, lecz na razie czekały go pilniejsze sprawy. Hughes i Jason Stroup – szef sekcji sportowej w szkole – zamierzali zgromadzić wszystkich podopiecznych Downera przed kolejnym treningiem zespołu i z nimi porozmawiać. Poza tym drużynę czekał mecz zaplanowany na wtorkowy wieczór. Wielu zawodników poznało Kobego w trakcie wizyty drużyny w Los Angeles, więc Downer nie chciał, by na barkach Hughesa i Stroupa spoczęło zadanie uspokojenia młodych graczy i podniesienia ich na duchu, a także opowiadania z pełnym przekonaniem o tym, jaki był Kobe i co chciałby, aby teraz zrobili. Pojechał do szkoły na spotkanie z zawodnikami.

Mówił o jego śmierci tak, żeby dotrzeć do nastoletnich chłopców: „Towarzyszy nam wiele różnych emocji. Musimy ograniczyć tę liczbę dziesięciu czy piętnastu emocji do trzech czy czterech. Gdy myślę o tym, czego pragnąłby w tej sytuacji Kobe, sądzę, że najbardziej chciałby, żebyśmy jak najszybciej wrócili do gry. We wtorek mamy ważny mecz. Powinniśmy chcieć kozłować piłkę. Usłyszeć skrzypienie butów o parkiet. Walczyć jak szaleni. I tak właśnie będzie. Szanujmy to, że jesteśmy zdrowi. Że możemy grać w koszykówkę. I spróbujmy cholernie dobrze się przy tym bawić”.

Od czasu oświadczenia wygłoszonego przez Buckman trener nie wypowiadał się publicznie, teraz jednak musiał to zrobić. Do biura okręgu szkolnego wpłynęła prawdziwa fala próśb o wywiad. W odpowiedzi Buckman zorganizowała w budynku administracyjnym popołudniową konferencję prasową z Downerem i Youngiem, co było posunięciem rodem z podręcznika nowoczesnych strategii współpracy z mediami. Dało się to zrozumieć, biorąc pod uwagę potęgę sławy, jaką cieszył się Kobe. Buckman zapewniła lokalnym stacjom telewizyjnym, gazetom i portalom oraz jednemu czy dwóm tytułom ogólnokrajowym – „The New York Times” czy „The Washington Post” – które chciały wysłać przedstawicieli w kilkugodzinną podróż na przedmieścia Filadelfii, jedyną szansę na bezpośrednią rozmowę z trenerem Kobego. Oświadczyła też blisko 30 zebranym reporterom, że po tej konferencji okręg nie pozwoli przez dłuższy czas na zadawanie Downerowi ani nikomu innemu ze szkoły Lower Merion pytań dotyczących Kobego. Downer wciąż miał przecież drużynę, którą musiał się zająć. Potrzebował też czasu na żałobę. Jak wszyscy. Tak więc, drodzy dziennikarze, oto wasza jedyna szansa. Lepiej z niej skorzystajcie.

Jeden po drugim ponad 20 przedstawicieli mediów weszło do sali konferencyjnej i zajęło swoje miejsca. W pomieszczeniu znajdował się duży stół w kształcie podkowy oraz solidne drewniane krzesła. Naprzeciwko nich szybko wyrosła ściana statywów. Powyżej wisiał kasztanowy baner. Na sztaludze umieszczono spore zdjęcie Kobego, które wykonano w trakcie jednego z meczów jego licealnej drużyny. Ma na nim białą koszulkę Lower Merion, a w prawej dłoni trzyma piłkę, jego usta są otwarte, patrzy w stronę obręczy. Przygotowuje się do wejścia na kosz i rzutu odwróconym layupem – to piękny przykład jego atletyzmu i gracji, jaką prezentował na boisku.

Downer wszedł do sali konferencyjnej tuż przed Youngiem, przez drzwi znajdujące się za banerem. Jego nieco przerzedzone, siwiejące, krótko przystrzyżone włosy idealnie pasowały do stanowiska, które zajmował. Był szkolnym trenerem od ponad 20 lat. Kilka minut wcześniej przeszukał szafę w składziku obok sali gimnastycznej i wyciągnął z niej pewien cenny przedmiot – białą bluzę rozgrzewkową Kobego z jego dwóch ostatnich sezonów w szkolnej drużynie, z numerem 33 na rękawach. Leżała w tej szafie przez 24 lata, od czasu, gdy Kobe po raz ostatni miał ją na sobie; 24 to także numer, który Kobe nosił początkowo na koszulce w Lower Merion, był to również jego drugi numer w Lakersach. Zbieg okoliczności – dziwny, a może idealnie pasujący do sytuacji? Czy jedno i drugie? Przygotowując się do spotkania z mediami, Downer założył tę bluzę jak coś w rodzaju kamizelki ochronnej. Czuł, że musi mieć ją na sobie, że będzie dzięki niej bezpieczniejszy, silniejszy.

„W takiej chwili dodaje mi siły – powiedział tego samego popołudnia. – Wczoraj nie byłem pewny, czy dam radę przetrwać ten dzień, czy będę potrafił utrzymać emocje na wodzy. Znalazłem w sobie… moc, by temu podołać. Pochodzi od niego. Założenie tej bluzy naprawdę wiele dla mnie znaczy. Jeśli dzięki niej istnieje między nim a mną jakaś dodatkowa więź…”

Usiadł na końcu stołu. Young zajął miejsce po jego lewej stronie. Pochylił się w stronę Downera, jakby chciał oddać mu hołd za to, co robi. „Doceniam waszą cierpliwość – powiedział Downer zgromadzonym przedstawicielom mediów. – Ostatnich kilka dni upłynęło pod znakiem niewyspania, niedojadania i morza wylanych łez”. Nie dało się tego ukryć – miał napuchniętą twarz i zaczerwienione oczy. Na prawo od niego, w narożniku pomieszczenia zgromadziła się grupka mężczyzn związanych z drużyną: byli zawodnicy i trenerzy, absolwenci, przyjaciele Downera. Wśród nich znajdował się Jeremy Treatman. Stał z ramionami skrzyżowanymi na piersi i nisko zwieszoną głową, jakby ktoś powiesił go na haku.

Wszyscy oni oddawali oczywiście hołd Kobemu, ale także Downerowi. Pierwszy rok Kobego w drużynie Asów był jednocześnie trzecim dla Downera na stanowisku głównego trenera szkolnej drużyny koszykarskiej. Gdy po raz pierwszy ujrzał na boisku chodzącego wówczas do ósmej klasy podstawówki Kobego, zażartował: „No to z pewnością zostanę tu przynajmniej cztery lata”. Z czterech zrobiło się 30, a w tym czasie drużyna Lower Merion aż 15 razy wygrała ligę licealną. W 1996 roku z Kobem w składzie zdobyła mistrzostwo stanu, sukces ten powtórzyła jeszcze dwukrotnie już bez niego. Downer nigdy jednak nie doświadczył takiego sezonu jak ten ostatni z Kobem – wtedy zapotrzebowanie na autografy i bilety na mecze drużyny było ogromne, podobnie zainteresowanie mediów, i przypominało pod tym względem spore koncerty rockowe. Trener uważał, że bez tamtego sezonu późniejsze sukcesy byłyby niemożliwe. „Ścieżka, jaką obraliśmy, znacznie by się różniła, gdyby nie pojawił się na naszej drodze – mówił, siedząc za stołem. – Nauczył nas, jak wygrywać. Jak ciężko pracować. Jak nie iść na skróty. Zawiesił poprzeczkę niezwykle wysoko… Nie sądzę, by to wszystko się wydarzyło, gdybyśmy nie spotkali na swojej drodze tego niesamowitego zawodnika i człowieka”.

Wyraźnie szukał właściwych słów, a stało się to jeszcze trudniejsze, gdy ktoś zagadnął: „Czy rozmawiał pan z kimś z rodziny Kobego?”. Pytanie zbiło go z tropu. Joe i Pam Bryantowie byli w zasadzie członkami rodziny Downerów. Joe trenował nawet młodszą drużynę szkolną, gdy Kobe uczęszczał do Lower Merion. Ale w czasach, kiedy Kobe grał w Lakersach, jego relacje z rodzicami były dość burzliwe, zarówno ze względu na jego decyzję o ślubie z Vanessą w tak młodym wieku – miał wówczas zaledwie 21 lat, a ona 18 – jak i przez spór z Pam dotyczący sprzedaży niektórych z jego osobistych rzeczy i pamiątek. „Nie jesteś gotowy na ślub…” „A właśnie, że jestem…” „Sprzedam trochę twoich rzeczy…” „Nie, nie możesz”. Dochodziło do kłótni, zimnej wojny, chwilowego ocieplenia stosunków, ponownego rozdrapywania ran, ale być może wciąż tliła się nadzieja, że kiedyś dojdzie do całkowitego pojednania… W końcu wszystkie te konflikty dotyczyły przede wszystkim przedmiotów – koszulek z liceum, trykotów i pierścieni mistrzowskich Lakersów, po prostu rzeczy. A jakie one miały teraz znaczenie? Rany były jednak głębokie. Tak głębokie, że Downer właśnie nimi tłumaczył sobie brak komentarza Joego i Pam w związku ze śmiercią syna. Trener nigdy nie poznał Vanessy, ale utrzymywał bliskie relacje z Kobem. W ciągu ostatnich 18 miesięcy widział się z nim trzy razy, poleciał z drużyną do L.A., spotkał się z nim także w Filadelfii, gdy Kobe podpisywał swoje książki. W marcu 2019 roku Bryant wydał serię opowieści dla uczniów podstawówek – nie sprzedawał ich, rozdawał je za darmo. To wtedy Downer po raz ostatni rozmawiał z nim twarzą w twarz. Nie mógł sobie przypomnieć ostatniej rozmowy z Joem i Pam ani w ogóle jakiejkolwiek niedawnej rozmowy z nimi, a teraz, w świetle tylu kamer, pytano go właśnie o nich…

„Z Pam i Joem łączyła nas wspaniała relacja… To Joe uczył mnie sztuki trenerskiej i mam o nim jak najlepsze zdanie… Jeśli Vanessa i jej trzy córeczki potrzebują mojego wsparcia, będę im służył pomocą najlepiej, jak potrafię. Chciałbym bardzo jakoś je wesprzeć na miarę moich skromnych możliwości. I z pewnością… yyy… chciałbym skontaktować się z Joem i Pam”.

Teraz nie mógł już powstrzymać łez. Żadne słowa nie przychodziły mu do głowy.

„Joe i Pam, straciliśmy kogoś wspaniałego. Kocham Kobego, kocham też Joego i Pam”.

Sięgnął po butelkę cytrynowego gatorade’a, którą postawił wcześniej na stole. Przytrzymał ją przy ustach przez kilka sekund. Otarł oczy prawą dłonią, a następnie lewą. W pomieszczeniu panowała absolutna cisza.

Miesiąc później, o 8.00, w piątek, 25 lutego, dzień po ceremonii w Staples Center w centrum Los Angeles, w trakcie której upamiętniono Kobego i Giannę Bryantów, Downer wsiadł do samolotu i poleciał do domu, do Filadelfii, by być ze swoją drużyną w trakcie meczu fazy play-off rozgrywek o mistrzostwo dystryktu, który rozpoczynał się tego samego dnia o 19.30. Opuścił cztery ostatnie treningi drużyny i nie obejrzał ani sekundy filmu o najbliższych przeciwnikach Asów – liceum Pennridge. Był w kontakcie ze swoimi asystentami i nie miał wątpliwości, że jego gracze będą odpowiednio przygotowani na to wyzwanie. Tak naprawdę jednak myślami przebywał zupełnie gdzie indziej. Wciąż przeżywał to, co zdarzyło się dzień wcześniej.

Downer, Treatman i Young zrealizowali to, co założyli sobie wkrótce po śmierci Kobego. Ustalili wtedy, że bez względu na to, na kiedy Lakersi wyznaczą datę ceremonii upamiętniającej koszykarza, polecą na Zachodnie Wybrzeże, by w niej uczestniczyć. Teraz Downer miał chwilę, by o tym wszystkim pomyśleć. Zdobycie wejściówek na uroczystość było prawdziwą drogą przez mękę, bo ich liczba była ściśle ograniczona, a zgodnie z życzeniami Vanessy całe wydarzenie kręciło się wokół NBA i Los Angeles. Do akcji wkroczył jednak Tim Harris, starszy wiceprezydent Lakersów ds. operacji finansowych. Właściwie to zrobił nawet więcej, niż ktokolwiek od niego oczekiwał, bo postarał się o kilka dodatkowych wejściówek dla Jeanne Mastriano oraz młodszego brata Downera, Brada.

Cała ta grupka opuściła hotel wcześnie rano w dniu ceremonii. Brad odwiózł wszystkich do Staples Center. Gregg nie znosi pojawiać się gdzieś na ostatnią chwilę, poza tym słusznie spodziewali się opóźnień w związku z większymi niż zwykle korkami w Los Angeles. Niektóre ulice były całkowicie zamknięte, a samochody zablokowały pozostałe. Tuż przy hali nad przechodniami górowały gigantyczne barwne murale z wizerunkiem Kobego, namalowane na ścianach ceglanych budynków już po jego śmierci. Większość obecnych na miejscu osób miała na sobie koszulki Lakersów, niektórzy stroje Lower Merion. Koszulki Lower Merion w Kalifornii, w Chinach to była sprawka Kobego… Young zachwycał się tym, że jeden człowiek zgromadził wokół siebie taką społeczność. Uliczni handlarze sprzedawali T-shirty z Kobem. „I ludzie je kupują?”, zastanawiał się Downer. Z trudem znosił wszystko, co działo się wokół, wydawało mu się to bowiem zupełnie nie na miejscu. Duch Kobego unosił się w całej okolicy, a za 15 dolarów można było kupić sobie jego cząstkę nadrukowaną na sztucznym jedwabiu.

Przeszli przez ochronę oraz skanery i wreszcie dostali się do Staples. W innych okolicznościach byłoby to dla niego wydarzenie jak ze snu: Gregg Downer, dzieciak z rodziny robotniczej z Media w stanie Pensylwania, obok Michaela Jordana, Billa Russella, Kareema Abdula-Jabbara, Elgina Baylora, Jerry’ego Westa, Shaquille’a O’Neala, Magica Johnsona czy Tima Duncana. Zawsze zakładał, że będzie siedział obok tych nieśmiertelnych legend podczas ceremonii włączenia Kobego w poczet Naismith Memorial Basketball Hall of Fame (Koszykarska Galeria Sławy im. Naismitha), tyle że wydarzenie, w którym przyszło mu wziąć udział, nie przypominało pięknego snu, ale najgorszy koszmar. Wciąż jeszcze nie do końca radził sobie z tą nową rzeczywistością.

Przez dwie dekady nauczył się funkcjonować według czasu Zachodniego Wybrzeża, spał zaledwie po pięć godzin, by móc co noc śledzić wszystkie wzloty i upadki Kobego. Widział jego airballe w Utah w trakcie debiutanckiego sezonu, w serii, która zakończyła się poniżającą porażką jego drużyny, ale także mecz, w którym rzucił 81 punktów, oraz wszystkie pięć mistrzostw. Robert, ojciec Downera, nim zmarł jesienią 2018 roku, nagrywał wszystkie późnowieczorne mecze Lakersów i oglądał je rano, a każdą rozmowę telefoniczną z synem rozpoczynał w ten sam sposób: „Widziałeś, co Kobe zrobił wczoraj wieczorem?”. Jeśli Kobe akurat nie grał, wtedy Robert po prostu kasował mecz. Gregg miał jednak zbyt wiele wspomnień, by zwyczajnie je wykasować. Rzucał z Kobem wolne w starej hali Forum przed treningami Lakersów. Pływał z nim w basenie i jadł w jego domu z widokiem na Pacyfik. Jeździł na mecze po całym kraju, by zobaczyć go w akcji na żywo. Zajmował się szkoleniem na organizowanych przez Kobego obozach koszykarskich. Często wymieniali maile o taktyce. Kiedyś, gdy stali wspólnie na jednym ze szkolnych korytarzy w Lower Merion, Downer wyznał, że będzie ojcem, a Kobe czule go uściskał.

Kolejne wspomnienie, tym razem całkiem świeże. Tak samo czule uściskał Joego i Pam Bryantów oraz siostry Kobego – Sharię i Shayę – tuż po ceremonii. Byli tam także Treatman i Young. Wszyscy płakali, wszyscy trzymali się razem. Uroczystość okazała się naprawdę przejmująca, choć z perspektywy Lower Merion czegoś w niej brakowało. Nie wspomniano w jej trakcie o licealnych czasach Kobego ani o jego rodzicach. Vanessa zajęła się planem uroczystości i oczywiście zadbała o to, by uhonorowano nie tylko jej męża, lecz także córkę, ale wciąż było widać chłód w relacjach między nią a teściami. Treatman zauważył, że w ogóle się nie kontaktowali, nie spoglądali nawet w swoim kierunku przed ceremonią, w jej trakcie czy po niej.

Przemawiał Rob Pelinka – były agent Kobego i generalny menedżer Lakersów. A także Geno Auriemma, trener żeńskiej drużyny Connecticut, oraz jedna z jego najlepszych zawodniczek, Diana Taurasi. Głos zabrała Vanessa, a potem również Shaq, Magic i Michael. Wystąpienie Jordana bardzo poruszyło Downera, bo przypominało mu rozmowy z Kobem, gdy ze sobą pracowali. Kobe od 15. do 17. roku życia w oczywisty sposób naśladował ruchy i manierę Jordana. Słowa Michaela wzruszyły Downera tak bardzo, bo ten – zawsze dumny i zachowujący stoicki spokój – nazwał w końcu Kobego swoim „młodszym bratem” i wspaniałym graczem. Wyobrażał sobie, jak Kobe – w którymkolwiek momencie swojego zbyt krótkiego życia – zareagowałby na takie słowa! Kiedy ceremonia dobiegła końca, razem z Treatmanem pospieszyli w kierunku miejsc zajmowanych przez Joego i Pam, tuż obok sceny, a gdy Pam dostrzegła Treatmana, krzyknęła: „To Jeremy! To Jeremy!”. Gdy zatrzymał ich ochroniarz, Downer wypowiedział słowa, po które w takich sytuacjach nigdy nie sięgał. „Jestem licealnym trenerem Kobego Bryanta. Muszę się natychmiast spotkać z jego rodzicami. Po to tu jestem”. Mężczyzna pozwolił im przejść, a Joe, który ściskał akurat Shaqa, puścił O’Neala, objął Downera, przyciągnął go do siebie, uśmiechnął się szeroko i zaczął masować mu barki, jakby w tak trudnej dla nich obu chwili chciał zdjąć z nich balast. Ojciec Kobego cały czas powtarzał jedno zdanie: „Wychowaliśmy dzieciaka, którego pokochał świat. Wychowaliśmy dzieciaka, którego pokochał świat”.

Przemówienia dobiegły końca… Co dalej? Downer zawsze postrzegał siebie samego przez pryzmat czterech ról: nauczyciela, trenera, ojca i męża. Co teraz? Nie był tego pewny. W każdym zakątku Lower Merion czekały na niego wspomnienia. Dziesięć miesięcy w roku, sześć dni w tygodniu trenował młodzież na sali gimnastycznej ufundowanej przez Kobego, zbudowanej dzięki niemu, noszącej jego imię. Myśl o Kobem mogła pojawić się w jego głowie w dowolnej chwili i bez przyczyny. Pewnego ranka kilka tygodni wcześniej bez żadnego powodu Downer spontanicznie padł na szkolną podłogę, przywarł do niej na chwilę i wykonał 20 pompek.

Zaczął spisywać swoje myśli, luźne pomysły i aforyzmy. „Muszę być silny dla Kobego. Dla moich obecnych graczy. Dla moich uczniów. Muszę wciąż mieć pozytywny wpływ na zawodników i uczniów, tak jak przez poprzednich 30 lat. Muszę być silny i poradzić sobie ze wszystkim dla Kobego”.

Pomyślał o Brynn, o hashtagu, który w dniach po katastrofie błyskawicznie zyskał olbrzymią popularność w mediach społecznościowych, po tym jak przypomniano rozmowę z Kobem w jednym z wieczornych talk-show, podczas której określił siebie mianem „tatusia córeczki”. Czuł, że może się z tym określeniem utożsamiać. Może właśnie to stanowiło tę więź z Kobem, której tak teraz potrzebował. Brynn zawsze pojawiała się na meczach drużyny swojego taty. Przynosiła własny notatnik, siedziała z boku podczas analizy wideo czy przedmeczowych przemówień motywacyjnych. Oblewała tatę wodą, gdy drużyna świętowała w szatni kolejne zwycięstwa. Pływała z nim. Zasypiała z nim przy kominku. Grała z nim w piłkę i baseball. Niedawno po raz pierwszy trafiła do kosza zawieszonego na wysokości 305 centymetrów. Pisał dalej: „Może być tym, kim zechce, a ja najbardziej na świecie chcę być przy niej na dobre i na złe. Siły dodaje mi miłość Kobego do jego córek, jego ojcowska spuścizna. Najcenniejszą pozostałością naszej relacji jest więź, która łączyła nas jako ojców naszych córek. To najbardziej mnie inspiruje. W ramach motywowania samego siebie i zachowywania spokoju umysłu będę się skupiał na trzech kluczowych słowach: odwadze, niezłomności i miłości”.

Uważał, że trener musi mieć plan gry na każdą ewentualność. Po raz pierwszy od 26 stycznia, niemal 30 lat od dnia, gdy poznał Kobego Bryanta, pomyślał, że ma taki plan. Samolot przedzierał się przez chmury i zbliżał do rodzinnych stron Gregga Downera – tam, gdzie wszystko miało swój początek.

Wiem, że to właśnie gracze, którzy grali przede mną, i zawodnicy, którzy wciąż występują, sprawili, że NBA ma obecnie taką pozycję. Czy mógłbym tego nie rozumieć po tym, jak obserwowałem grę mojego taty i widziałem, przez co przechodził?

KOBE BRYANT

2

BEZPIECZNA PRZYSTAŃ

Informacje – zarówno te prywatne, jak i znane opinii publicznej – dotyczące narodzin Kobego Beana Bryanta 23 sierpnia 1978 w szpitalu im. Lankenaua, pełne są niejasności i błędów. Ci filadelfijczycy, którzy nigdy w pełni go nie zaakceptowali, fani sportu, którzy przez większość jego życia niczym członkowie plemienia nie uznawali go za jednego ze swoich, zawsze mieli na podorędziu pewien argument: Kobe nie urodził się w Filadelfii. Szpital Lankenaua przez pierwsze 93 lata swojego istnienia znajdował się w granicach administracyjnych miasta, lecz w 1953 roku został przeniesiony do okręgu Lower Merion w hrabstwie Montgomery, gdzie zajął niemal 400 tysięcy metrów kwadratowych podmiejskiego terenu. Technicznie zatem rzecz ujmując, Kobe nie był z Filadelfii. Ale pojawiające się czasami błędne informacje na temat miejsca jego narodzin to nic w porównaniu z pomyłkami dwóch gazet, które ogłosiły jego przybycie na świat. W dniu narodzin Kobego zarówno „The Philadelphia Inquirer”, jak i „Philadelphia Daily News” – pierwsza z tych gazet to dość surowy w charakterze dziennik wydawany w dużym formacie, a druga to kiepski tabloid – ogłosiły nowinę, popełniając ten sam błąd: podały, że dziecko ma na imię Cobie.

Bez względu na przyczyny takiego stanu rzeczy tę wpadkę da się zrozumieć. Było to dość nietypowe imię o równie nietypowej genezie. Zbliżał się koniec sierpnia 1978 roku i początek obozu treningowego drużyny Sixers, a Joe Bryant miał zacząć swój czwarty sezon z tym zespołem. Przez tych kilka lat bardzo polubił jedzenie w pewnej restauracji: Kobe Japanese Steak House w miejscowości King of Prussia w Pensylwanii. Restauracja połączona z hotelem Hilton, znajdująca się tuż obok głównej okolicznej atrakcji, czyli centrum handlowego, otworzyła się na początku lat 70. XX wieku. Jej właściciel, Christ Dhimitri, reklamował ją jako do pewnego stopnia egzotyczną alternatywę dla wypróbowanych, prawdziwych i nudnych amerykańskich lokali serwujących steki. Podawano w niej jedzenie w stylu teppan-yaki – pieczone, grillowane bądź smażone – co oznaczało, że w menu próżno było szukać sushi, sashimi czy – o ironio – wołowiny Kobe. Wybuch epidemii pryszczycy w Japonii sprawił, że w Stanach Zjednoczonych zakazano importu tamtejszej soczystej wołowiny.

W latach gdy Joe grał w Sixers, drużyna organizowała coroczne wrześniowe obozy treningowe najpierw w Ursinus College, a potem we Franklin & Marshall College. Oba te miejsca znajdowały się dość daleko na zachód od Filadelfii czy Wynnewood, więc po drodze można było zatrzymać się właśnie w Kobe Japanese Steak House. Restauracja ta stała się częstym miejscem spotkań graczy Sixers. Niektórzy z nich – jak choćby Julius „Dr. J” Erving czy Maurice Cheeks – z czasem zaprzyjaźnili się z Dhimitrim. Zaglądali tam w drodze na obóz i gdy z niego wracali. Bryantowie także często tam wpadali.

„W tamtym czasie japońska kuchnia wydawała się czymś unikatowym – mówił później Dhimitri. – Dlatego tu przyjeżdżali. Jedzenie było świeże. Lubili spędzać tu czas”.

Gdy w 1998 roku Joe zdradzał na łamach „Sports Illustrated”, czemu on i Pam nadali Kobemu właśnie to imię, powiedział: „Nie wiem, czy powinienem o tym mówić, bo mogą chcieć tantiem”. Nie musiał się jednak martwić. Dhimitri nigdy nie próbował czerpać bezpośrednio żadnych korzyści finansowych z tego tytułu. Wystarczyło mu to, że mógł się chwalić czymś, co łączyło go z Kobem, „tym Kobem”, choć fakt, że jakiś facet do tego stopnia lubił bywać w jego restauracji, że nadając swojemu synowi imię, inspirował się jej nazwą, mógł dawać do myślenia.

Obecnie ulica, przy której mieszkał przez większość dzieciństwa Joe Bryant – okolice Willows Avenue przy 58. przecznicy w zachodniej Filadelfii – to 160-metrowy sfatygowany i nierówny chodnik, przez który przebijają się chwasty. Obok niego znajduje się siedem zniszczonych szeregowców z prowizorycznymi drzwiami ze sklejki i zardzewiałymi drzwiami do przedsionka, które chyboczą i skrzypią na wietrze. Przy krawężniku stoją samochody, zaparkowane jeden za drugim. Wyjdź z jednego z tych domów, skręć za róg, przejdź przez Cobbs Creek Parkway i udaj się na północ, a znajdziesz tam prawdziwą oazę: tętniący życiem, zielony park z pełnowymiarowym boiskiem koszykarskim, na którym grał mały Joe. Na obu obręczach wiszą teraz nowe białe nylonowe siatki. Sama okolica nie daje jednak nadziei na lepszą przyszłość i wolność, która przyciągnęła tam Joego Bryanta seniora – dziadka Kobego. Przybył on z hrabstwa Dooly w stanie Georgia jako jeden z setek tysięcy czarnoskórych, którzy przenieśli się z Południa do Filadelfii w czasach wielkiej migracji. Osiedlali się głównie w północnej, południowej i zachodniej części miasta, korzystali z jego industrializacji w pierwszych dwóch dekadach XX wieku, zamieszkiwali w pobliżu istniejących już enklaw etnicznych lub nawet w nich samych – na zachodzie dominowali rosyjscy Żydzi, na południu Włosi. Przeważały tam szeregowce poprzetykane sklepami z artykułami żelaznymi czy zakładami produkującymi dywany i odzież. Mieszkania znajdowały się często nad sklepami spożywczymi, a dookoła pełno było pozbawionych okien magazynów zbudowanych z ciemnej cegły, przed którymi przetaczały się tramwaje. W pewnym momencie więcej czarnoskórych posiadało domy w Filadelfii niż w jakimkolwiek innym mieście na północy od linii Masona–Dixona**. Ci ludzie znajdowali zatrudnienie na budowach i w hutach, jeździli ciężarówkami. Dzięki ciężkiej pracy mogli z satysfakcją siadać w chłodne wieczory na werandzie lub schodach własnych domów, obserwować swoje dzieci bawiące się w sieci uliczek, które tworzyły ich cząstkę miasta. Mieli świadomość, że wydostali się z piekła i zbudowali dla siebie coś dobrego i trwałego. Nie byli bogaci. Nie musieli. Wystarczała im bezcenna świadomość, że zarobione przez nich pieniądze należały tylko do nich. Gdy Joe senior skończył 25 lat, był już jednym z takich mężczyzn. Był mężem, ojcem, wielkim facetem o wzroście ponad 180 centymetrów i potężnej posturze oraz niskim, gardłowym głosie. Innymi słowy, robił wrażenie. Przeżył taką samą podróż jak podobni do niego ludzie. Kupił dwa domy – pierwszy na rogu 42. ulicy i Leidy w zachodniej Filadelfii, drugi przy 58. i Willows, niespełna pięć kilometrów na południe. Zdobył dobrą pracę i przez 16 lat piastował stanowisko kierownicze w fabryce produkującej odzież roboczą. Założył rodzinę – miał żonę, dwóch synów i córkę, a jego oczkiem w głowie został najstarszy potomek, którzy otrzymał po nim imię.

Wyobraźcie sobie taki dość dziwny obrazek: 16-letni dzieciak mierzący 205 centymetrów wzrostu, z przerwą między przednimi zębami, która sprawia, że jego uśmiech zdaje się jeszcze szerszy i pogodniejszy. Chłopak jest chudy i wiecznie gdzieś biega. Taki był Joe Bryant. Po prostu wychodził z domu i znikał, robił to za każdym razem, gdy ścierał się z Joem seniorem, a działo się tak, ilekroć ojciec stanowczo komunikował mu, że nie pozwoli na łamanie zasad panujących w domu Bryantów. Jedna z nich brzmiała: nigdy nie wracaj o brzasku. Pod żadnym pozorem Joemu nie wolno było nie wrócić do domu na noc, a jeśli tak się stało, czekały go poważne konsekwencje nakładane przez surowego ojca.

Starszy Joe był z natury człowiekiem wierzącym w dyscyplinę, podobnie jak wielu ojców w tamtych czasach. Nie bez powodu jednak martwił się o syna, gdy ten wychodził z domu. Filadelfia w latach 60. XX wieku była prawdziwym rajem dla zorganizowanych grup przestępczych, a ich liczba rosła gwałtownie przez całą dekadę aż do 1969 roku, gdy Filadelfijska Komisja ds. Przestępczości oszacowała, że trzy tysiące członków 75 różnych gangów odpowiadało tego roku za 45 morderstw i 267 uszkodzeń ciała. W wieku 10 i 11 lat Joe sam także pakował się w różne kłopoty. Zazwyczaj na boisku szkolnym, w pobliżu ogólnodostępnej pływalni w Fairmount Park. Kiedyś on i jego kumple starli się z gangiem zwanym 39. i Poplar, od skrzyżowania ulic, gdzie kręcili się jego członkowie, którzy traktowali okolicę jak swoją twierdzę. Joe był najmłodszy w swojej grupce. Gdy zaczęła się bójka, poczuł ból w lewym biodrze, jakby ktoś ukłuł go szpilką. Spojrzał w dół i zauważył krew sączącą się z tego miejsca – spływała mu po nodze i tworzyła kałużę przy jego stopie. Został ugodzony nożem. Rana pozostawiła bliznę widoczną jeszcze długie lata.

Bezpieczną przystanią stała się dla niego koszykówka. Interesował się nią od dawna. Pod koniec szóstej klasy mierzył 198 centymetrów i był gwiazdą koszykówki oraz lekkoatletą w liceum Bartram. Mógł grać w kosza, kiedy i gdzie tylko chciał, w całym mieście. Przy domu miał przymocowaną do słupa tablicę z obręczą, do tego w pobliżu znajdował się Cobbs Creek Park. Gdy jego rodzina wychodziła z niedzielnego nabożeństwa w Nowym Kościele Baptystów Bethlehem, nieopodal domu jego babci, Joe mógł pograć na znajdującym się obok boisku. Była też szkoła Bartram – trenował w niej pod okiem Jacka Farrella, wesołego gościa noszącego potężne bokobrody, który jednak surowo traktował zawodników. Do tego dochodziła liga letnia w Filadelfii i okolicznych miejscowościach. Joe zaczynał w Narberth League, w okręgu Lower Merion, potem przeniósł się do czołowej koszykarskiej ligi letniej miasta – Sonny Hill League. Były to rozgrywki, w trakcie których młodzi gracze mogli się pokazać trenerom ze szkół średnich oraz rekruterom z college’ów z Filadelfii i okolic. To właśnie tam Joe – uważany za najlepszego gracza Philadelphia Public League – zaprzyjaźnił się z Mo Howardem, uczniem ostatniej klasy i rozgrywającym szkoły St. Joseph’s Prep, którego postrzegano jako najbardziej wyróżniającego się zawodnika Philadelphia Catholic League.

Joe biegał zatem na mecze, gdziekolwiek się odbywały, biegał też do domu Howarda w północnej Filadelfii, pokonując po drodze niemal dziesięć kilometrów miejskich kwartałów. Szukał wsparcia Howarda na ulicach i boiskach, kusił czasem los tak, jak mogą to robić tylko młodzi sportowcy o jego posturze. Gangi miały pewien kodeks, jedyną furtkę, która mogła ocalić ci skórę: zgodnie z panującymi wówczas zasadami, jeśli byłeś dobrym sportowcem, mogło ci się upiec. Sonny Hill, ekszwiązkowiec obdarzony sporą charyzmą i wygadany niczym jarmarczny sprzedawca, wykorzystywał swoje zdolności negocjacyjne i doprowadzał do rozejmów między gangami, a ich członków przekonywał, by odpuszczali dzieciakom grającym w jego lidze, co zapewniało także większy spokój ich rodzicom. W okolicy szybko zrozumiano, że jeśli grasz w lidze Sonny’ego Hilla – tak jak Joe – oraz wybijasz się w drużynie koszykarskiej swojego liceum – tak jak Joe – ludzie zaczynają zauważać, że próbujesz i jesteś w stanie osiągnąć coś w życiu. Podziwiają cię, chronią przed uliczną przemocą. To cenna lekcja dla Joego Bryanta, choć w pełni doceni ją dopiero wtedy, gdy sam będzie miał już syna: on również stanie się nietykalny dzięki koszykówce. Będzie miał szansę przetrwać w niełatwym miejskim środowisku i wykorzystać to jako atut. Musisz wiedzieć, skąd są twoi przeciwnicy, jak będą chcieli się do ciebie dobrać, jakiej strategii użyją, by zyskać nad tobą psychiczną i fizyczną przewagę. Nie trzeba było mieszkać w mieście, by się tego dowiedzieć, ale należało w mieście grać.

Moc Joego jako koszykarza i sportowca nie brała się jedynie z jego szybkości. Potrafił zrobić wszystko, o co prosili go trenerzy, przyjmował rolę, której brakowało w drużynie. Jego boiskowym wzorem był Earl Monroe, absolwent liceum Bartram, który dzięki grze w NBA, w drużynach Baltimore Bullets i New York Knicks, trafił do Hall of Fame. Choć Joe był aż o 15 centymetrów wyższy od mierzącego 191 centymetrów Earla, usiłował grać w takim stylu jak Pearl i dorównać mu umiejętnościami. Z czasem nabrał masy mięśniowej, a jednocześnie nie stracił świetnego czucia piłki. Dryblował między nogami i za plecami, wchodził na kosz tak dynamicznie jak niżsi od niego obrońcy.

Czasem zresztą Joe grał także jako obrońca. Dysponował umiejętnościami, których nie miały inne dzieciaki jego postury, a jeśli nawet je miały, to nie pozwalano im z nich korzystać. Trener, któremu trafiał się tak wysoki gracz, ustawiał go pod koszem, w samym środku formacji ofensywnej i defensywnej swojej drużyny. Trzymaj się blisko kosza, synu. Rzucaj spod obręczy, czasem możesz spróbować rzutu hakiem. Broń kosza. Tymczasem Joe… O rany. W trakcie swojego ostatniego roku w liceum notował średnio 27,4 punktu, 17 zbiórek, 6 asyst i 6 bloków na mecz. W trakcie jednego z meczów Public League przeciwko ekipie Bok rzucił 57 punktów, a przeciwko innej drużynie z tej ligi, Overbrook, zanotował 40 punktów i 21 zbiórek. Był to jego ostatni występ na własnym parkiecie w drużynie Bartram. Na zawodach w barwach swojego liceum przebiegał milę w 4 minuty i 45 sekund, na 880 metrów notował czas 2 minuty i 1 sekunda, skakał w dal 5 metrów i 80 centymetrów, a w trójskoku osiągał 12 metrów i 11 centymetrów. Joe miał tak atletyczną sylwetkę i wyglądał dzięki niej tak cholernie dobrze – zawsze grał płynnie, we własnym tempie, poruszał się niczym tancerz baletowy – że inni zawodnicy nadali mu pseudonim zaczerpnięty z jednego ze starych utworów Glenna Millera, którego tekst w skróconej wersji wszedł do potocznego języka: „Musisz być niczym żelki, lecz nie trząść się niczym galareta!”. Na boisku Joe z pewnością się nie trząsł, za to przemykał obok przeciwników z niezwykłą lekkością. Teraz nie był już zwykłym Joem. Nazywano go „Jellybean”, czyli „żelek”. Pasowało idealnie. „Zjadam ze dwa kilo żelków dziennie”, mówił w liceum. Nawet jeśli trochę przesadzał, robił to w słusznej sprawie, bo jego słowa potwierdzały tylko to, co wszyscy i tak wiedzieli: nawet jak na dzieciaka Joe był wyjątkowo beztroski.

Jack Farrell powiedział pewnemu dziennikarzowi, że Joe „najlepiej czuje się w mieście”, że jest czołowym graczem w tym owładniętym koszykówką miejscu, a Joe nie zamierzał pozwolić, by skromność powstrzymała go przed pochwaleniem się wszystkim kumplom i rówieśnikom tym, że miał tego pełną świadomość – faktycznie był najlepszy. Gdy szkoła Bartram wygrywała, dzwonił do znajomych, by się poprzechwalać. Chciał przypomnieć wszystkim, kto jest prawdziwym księciem tego miasta. A gdy przegrywała? No cóż… Jakoś tak się składało, że nie można było zastać go wtedy w domu. Zabawne, że powtarzało się to za każdym razem.

Miałem szczęście, że dorastałem w kochającej, wspierającej się rodzinie… Niektórzy nie mogą na to liczyć.

KOBE BRYANT

3

WALKA BOGA Z DIABŁEM

Kościół stanowił serce rodzinnego życia Coxów. Zbudowany w 1893 roku z szarej cegły kościół św. Ignacego Loyoli to według miejskiej archidiecezji „najstarsza parafia zdominowana przez czarnoskórych w całej Filadelfii”. Jednym z pierwszych wiernych był tam John A. Cox, pradziadek od strony matki Kobego Bryanta, który mieszkał zaledwie kilkaset metrów dalej. Dołączył do Rycerzy Kolumba i przez ponad 40 lat kierował sklepikiem parafialnym. Jego jedyny syn, John Cox junior… No cóż, jeśli byłeś kimś takim jak Kobe Bryant, mogłeś trafić znacznie gorzej, jeśli chodzi o protoplastów.

Kobe odziedziczył koszykarskie geny po przodkach z obu stron. Jednym z nich był John Cox junior – wyjątkowa postać, chłopak, który w wieku 16 lat ustanowił rekord liczby punktów w sezonie w lokalnej lidze dla chłopców. Ale gdy John dorósł, sport zszedł w jego życiu na dalszy plan. W lutym 1953 roku zaciągnął się do armii. W wieku 20 lat poślubił zaledwie 17-letnią Mildred Williams. Para doczekała się dwojga dzieci – Pam i Johna III. John junior dołączył do filadelfijskiej straży pożarnej, która dopiero od 1949 roku zaczęła przyjmować czarnoskórych. Służbę zakończył jako porucznik, co świadczyło o tym, jak ciężko pracował, jak znakomicie mu szło i jak wielką wytrwałością musiał się wykazywać. Był twardy i niezłomny – bez tych cech nie mógłby osiągnąć sukcesu.

John III, na którego krewni mówili „Chubby”, czyli grubasek, bo był niezwykle pulchnym brzdącem, odziedziczył po ojcu wytrwałość i miłość do koszykówki. Twardy charakter Johna juniora i słodycz Mildred połączyły się w Pam i choć ta grywała w koszykówkę towarzysko (Kobe stwierdził przy jakiejś okazji: „Podobno miała obłędny rzut z wyskoku”), z większym zapałem oddawała się innym pasjom niż sport. W liceum Overbrook była jedną z dwóch uczennic wybranych do zespołu zajmującego się organizacją imprez młodzieżowych w sławnym domu towarowym Johna Wanamakera w centrum Filadelfii. Według mediów pracownicy firmy Wanamaker’s wybrali Pam „ze względu na jej wyniki w nauce, osobowość, opanowanie oraz cechy fizyczne”. Pam mierzyła 177 centymetrów, miała wyraźnie zaznaczone kości policzkowe oraz burzę lśniących ciemnych włosów. Z wiekiem coraz bardziej przypominała wokalistkę Dianę Ross, a jedną z zalet wynikających z członkostwa w zespole było to, że pracowała jako modelka przy wielu pokazach mody organizowanych w domu towarowym.

Po latach można uznać, że było jedynie kwestią czasu, kiedy ścieżki jej i Joego Bryanta się przetną. Ich dziadkowie mieszkali bowiem po sąsiedzku. Pewnego dnia Joe siedział z kumplami na schodach jednego z szeregowców, gdy obok przeszła Pam. Nagle wzmogły się szepty, gwizdy i okrzyki: „Spójrzcie na Pam! Wygląda niesamowicie!”. Joe jako jedyny z tego towarzystwa stwierdził: „Pewnego dnia się z nią ożenię!”.

Trudno było odgadnąć, że kampus w północnej Filadelfii, w okolicy zwanej Olney, pozbawiony odpowiedniej – a w zasadzie jakiejkolwiek – hali sportowej, w której mogłaby grać uczelniana męska drużyna koszykówki, wciśnięty między gęstą miejską zabudowę składającą się z bliźniaków, sklepów i niskich kamienic, to miejsce, gdzie występuje jedna z najlepszych uczelnianych drużyn koszykarskich. College La Salle był placówką, do której większość studentów dojeżdżała codziennie komunikacją miejską. Katolickie rodziny robotnicze mogły sobie pozwolić na wysłanie tam dzieci. Na miejsce docierały autobusem, samochodem, pociągiem lub tramwajem. Z tych samych środków transportu należało zresztą skorzystać, by obejrzeć domowe mecze szkolnej drużyny koszykówki. Nie można było tam po prostu pójść. Zespół Explorers rozgrywał spotkania w hali Palestra albo w Philadelphia Civic Center, a oba te miejsca znajdowały się w zachodniej części miasta, kwadrans jazdy od kampusu.

W mieście było tyle koszykarskich talentów, że zarówno La Salle, jak i cztery inne drużyny z Division I, które wspólnie tworzyły Wielką Piątkę – Villanova, Temple, St. Joseph’s i Penn – miały w czym wybierać. W 1952 roku drużyna La Salle wygrała National Invitational Tournament***, a w 1954 zdobyła mistrzostwo NCAA. W zespole grała największa ówczesna gwiazda koszykówki, Tom Gola, mierzący 198 centymetrów obrońca lub skrzydłowy i miejscowy bohater, który przyszedł na świat i wychowywał się w Olney. W połowie lat 60. XX wieku doszło do skandalu, w wyniku którego uczelnia La Salle przez dwa lata była dopuszczana do rozgrywek warunkowo – okazało się, że trener płacił części graczy, innym zaś cofał stypendia. Żeby przywrócić zespołowi należny szacunek, jako głównego trenera drużyny zatrudniono Golę. W jego pierwszym sezonie na tym stanowisku, 1968/69, Explorers – choć wykluczeni z fazy play-off – uzyskali bilans 23-1 i byli notowani na drugim miejscu w kraju. Wyprzedziła ich jedynie prowadzona przez trenera Johna Woodena drużyna UCLA Bruins, w której największą gwiazdą był center Lew Alcindor (pod takim nazwiskiem znany był wówczas Kareem Abdul-Jabbar). Nawet ponad pół wieku później tamten zespół jest uznawany za najlepszy w historii Wielkiej Piątki.

Trzy lata później wszyscy wciąż doskonale pamiętali ten znakomity sezon. To właśnie wtedy najlepszy koszykarz filadelfijskich szkół średnich zastanawiał się nad swoją przyszłością. Przez większość wiosny 1972 roku Joe Bryant pokazywał się trenerom drużyn z Division I w trakcie różnego rodzaju meczów gwiazd i turniejów. Ich uwagę zwrócił przede wszystkim wtedy, gdy zdobył nagrodę dla najbardziej wartościowego gracza podczas Dapper Dan Roundball Classic w Pittsburghu. W meczu tym najlepsi młodzi gracze z Pensylwanii mierzyli się z gwiazdami drużyn licealnych z całego kraju. Organizatorem wydarzenia był biznesmen i promotor z zachodniej Pensylwanii – Sonny Vaccaro.

Joe i jego rodzice zawęzili listę potencjalnych uczelni do La Salle, Temple, Oregon i Cincinnati, wkrótce jednak poczuli, że proces rekrutacyjny zaczyna ich przerastać. Zasypywano ich różnego rodzaju informacjami, nie wiedzieli, komu mogą ufać. Żeby ułatwić sobie życie i zapewnić pewien komfort, Joe postanowił, że jednym z jego głównych priorytetów będzie pozostanie blisko rodziców. „Mogłoby się okazać, że tęskniłbym za domem – powiedział pewnego razu. – A tak wystarczyło, że wrzucę 40 centów do automatu i pojadę do domu albo zejdę nieco niżej zboczem wzgórza do babci”. La Salle miała jeszcze jeden atut, którego nie posiadała żadna inna uczelnia: Gola ustąpił ze stanowiska po dwóch sezonach, a jego miejsce zajął Paul Westhead – zwolennik otwartej, ofensywnej koszykówki, która mogła pasować do wszechstronnych umiejętności Joego. Nowy trener był bardzo bezpośredni w rozmowie z młodym koszykarzem: „Zostań w domu i graj na oczach przyjaciół i rodziny. Odnosiłeś wielkie sukcesy w Bartram, a teraz możesz kontynuować je w La Salle. To naturalny krok”. Joe się z nim zgodził.

„W tamtych czasach narodowy program rekrutacyjny nie był jeszcze tak powszechny – opowiadał Westhead. – Gracze chcieli zostać w pobliżu swoich domów. Gdyby jakiś zawodnik w erze Joego Bryanta powiedział, że chce grać w Arizonie albo w Berkeley w Kalifornii, raczej nie miałby na to szans”.

Westhead celnie opisuje ówczesny proces rekrutacji w Filadelfii, choć zdarzały się wyjątki. Grający w liceum Overbrook Wilt Chamberlain notował ponad 37 punktów na mecz i pobił wszelkie rekordy strzeleckie miasta, mógł więc wybrać sobie dowolną szkołę w całym kraju. W 1955 roku postanowił studiować na uczelni Kansas. W 1977 roku Gene Banks z liceum West Philadelphia postawił na Duke. W 1993 roku Rasheed Wallace opuścił mury szkoły im. Simona Gratza i przeniósł się na Południe, by w Chapel Hill grać w drużynie University of North Carolina pod okiem genialnego Deana Smitha. Wbrew słowom Westheada nie wszyscy zawodnicy pragnęli zostać blisko domu. Od czasu do czasu w Filadelfii lub jednej z okalających ją miejscowości trafiał się gracz, który uznawał, że Wielka Piątka nie jest dla niego, i decydował się zasmakować życia w innym regionie.

Na pierwszym roku studiów Joe miał zbyt słabe oceny, by grać w drużynie, więc całe rozgrywki 1972/73 przesiedział na ławce, lecz te przeszkody jedynie podsyciły apetyt na jego debiut. W swoim pierwszym meczu dla La Salle – na oczach rodziców – z całą pewnością go zaspokoił. Zanotował 19 punktów i 15 zbiórek, zaliczył też blok oraz trzy podania za plecami, a jego drużyna wygrała z Lehigh różnicą 50 punktów. Ale to nie występ na parkiecie był tamtego wieczora najważniejszy dla młodego gracza.

Spotkanie La Salle kontra Lehigh było pierwszym z dwóch meczów, które odbywały się tego dnia w Palestrze. W drugim zmierzyły się Villanova i Richmond. Do wygranej drużyny Villanova Wildcats 71:58 przyczyniło się czterech pierwszoroczniaków. Wśród nich John „Chubby” Cox. Studiująca na Clarion State w Pittsburghu Pam miała przerwę w zajęciach i przyjechała do domu, więc pojawiła się wraz z Johnem juniorem i Mildred na meczu brata. Choć hala była pełna widzów, Joe szybko dostrzegł rodziców Pam, Pam zaś dostrzegła rodziców Joego. On postanowił przywitać się z państwem Coxami, ona natomiast wybrała się do państwa Bryantów.

„Przypominało to spotkanie Panny Piggy z Kermitem Żabą – powiedział kiedyś Joe. – »Cześć, co u ciebie?«, i takie tam. Tamtego wieczora poszliśmy na pierwszą randkę”.

Jeszcze przed następnym latem byli po ślubie, choć żadne z nich nie mogło nawet legalnie pić alkoholu. Oboje mieli właśnie zacząć trzeci rok studiów. Pam przeniosła się na uczelnię Villanova, by nie dzieliła ich odległość niemal 500 kilometrów. Dzięki temu mogła być przy Joem, gdy studiował w La Salle i przygotowywał się do przejścia na zawodowstwo.

Dla Joego i wszystkich, którzy go znali, zmiana ta wiązała się pewnie ze sporym tąpnięciem, zwłaszcza na polu towarzyskim. Czy był playboyem? Imprezowiczem? Można tak powiedzieć. Joe robił czarujące wrażenie. W liceum miał dziewczynę, Lindę Salter, ale trudno było mu przezwyciężyć własną naturę. Jeśli byłeś młodym mężczyzną, potrafił sprawić, że odnosiłeś wrażenie, jakbyście przyjaźnili się od zawsze, choć dopiero co pierwszy raz spojrzeliście sobie w oczy i podaliście ręce. Jeżeli zaś chodzi o młode kobiety, wiedział, co robić, żeby każda z nich czuła się jak najważniejsza osoba na świecie; dotyczyło to nawet tych, które przed chwilą zauważył i właśnie po raz pierwszy się do nich uśmiechnął. Pewien dziennikarz idealnie opisał charakter Joego: dla każdego miał dwie minuty, lecz nikomu nie poświęcał dwóch godzin.

Pam była wyjątkiem. Poszerzyła jego horyzonty, pokazała mu, jak mogłoby i powinno wyglądać jego życie. „Będę to powtarzał aż do śmierci: Pam była dla Joego idealna – mówił Mo Howard. – Wszyscy chcieliśmy założyć rodziny, którym będzie się wiodło przynajmniej tak dobrze, albo jeszcze lepiej, jak tym, w których dorastaliśmy. Pam sprawiła, że Joe mocniej skupiał się na własnych celach, stał się bardziej odpowiedzialny. Był lekkoduchem, lecz dzięki związkowi z Pam i temu, w jakim domu dorastała, stał się dobrym ojcem. U jej boku w końcu się ustatkował”.

Kapitalna gra zaprezentowana w pierwszym meczu z Lehigh wkrótce stała się normą dla Joego w La Salle. Jego kariera w drużynie akademickiej wydawała się wyjątkowa: notował znakomite statystyki, był showmanem, a do tego grał zdumiewająco wszechstronnie. Na drugim roku studiów uzyskiwał średnio 18,7 punktu i 10,8 zbiórki na mecz, a Explorers zakończyli rozgrywki z bilansem 18-10, zajęli pierwsze miejsce w Middle Atlantic Conference Eastern Division i awansowali do finałowego meczu swojej konferencji. Jesienią do gabinetu Westheada zaczęły lawinowo przychodzić listy od agentów, którzy chcieli reprezentować interesy Joego, choć ten mógł przejść na zawodowstwo dopiero po dwóch kolejnych latach studiów. By dostać się do NBA po trzecim roku nauki, musiałby ubiegać się o specjalny wyjątek socjalny – coś w rodzaju oficjalnego uznania przez ligę, że gracz dołącza do profesjonalistów, bo zmusza go do tego sytuacja finansowa. W rzeczywistości jednak taki status przyznawano w zasadzie z automatu.

Początkowo Joe nie był przekonany do odejścia z uczelni. Ponieważ oboje z Pam studiowali, jego ojciec pomagał im finansowo. Zimą jednak Joe senior przewrócił się, złamał kręgosłup i w rezultacie nie mógł pracować, więc Joe zaczął ponownie rozważać swoją sytuację. „Chciałby życia na pewnym poziomie, a teraz jest o to ciężko – mówił wówczas Joe senior. – Nie lubi polegać na innych. Pewnie wszystko zależy od tego, co mu zaproponują”.

Oczywiście Westhead był w tej sytuacji rozdarty, jak każdy trener akademicki. Decyzja należała do Joego – musiał ją podjąć z myślą o interesie swoim i rodziny. Szkoleniowiec – który nie miał jeszcze wówczas doświadczenia w zawodowej koszykówce, choć później przez sześć lat trenował drużyny NBA – spytany, czy Joe jest gotowy na grę z zawodowcami, stwierdził: „Nie znam się na profesjonalnym baskecie”. Znacznie pewniej czuł się, oceniając Joego w kontekście koszykówki akademickiej. „Powiem tak: jeśli zdobędzie nieco więcej doświadczenia przez kolejny rok, może być najlepszym koszykarzem w tym kraju”.

Tyle że Joe nabierał coraz większego przekonania, że nie chce dłużej czekać. Niecierpliwił się, a biorąc pod uwagę to, jak świetny sezon rozgrywał, zatrzymanie go dłużej na uczelni zdawało się niezwykle trudnym zadaniem. Ze średnią wynoszącą ponad 21 punktów na mecz przewodził wśród graczy drużyn Wielkiej Piątki w klasyfikacji najlepszych strzelców i coraz wyraźniej było widać, że ma apetyt, by sprawdzić, czy umiejętności, które czyniły z niego tak wyjątkowego gracza na poziomie akademickim, zapewnią mu również udane występy w NBA. Westhead pozwolił Joemu grać w stylu, którym chłopak zachwycał wszystkich w Bartram. Trener nie zachęcał go do tego, ale i nie odwodził podopiecznego od takiej gry. Uznał, że tak już po prostu z Joem jest – czasami będzie prowadził piłkę jak rozgrywający, innym razem rzuci z sześciu metrów ze skrzydła niczym rzucający obrońca, będzie zbierał jak center, kozłował między nogami, robił szalone zwody, nabierał przeciwników i rzucał przez ich ręce, bo poniesie go atmosfera meczu. Pod koniec swojego drugiego sezonu rozgromił drużynę Rider, rzucając jej 37 punktów – najwięcej w swojej karierze akademickiej – trafiając 17 z 27 rzutów i całkowicie dominując na parkiecie dzięki dynamicznym wejściom na kosz. Unikał przy tym zbędnych popisów. Występ ten pokazywał, jak powinien grać w każdym spotkaniu, dało się jednak odnieść wrażenie, że był to po prostu jego kaprys. Po meczu w rozmowie z jednym z dziennikarzy powiedział: „Jutro muszę zaliczyć trochę więcej zbiórek”. No dobra, Joe. Wiecznie z głową w chmurach. Wyjątkiem w tej opartej na pełnej swobodzie koszykówce była akcja, którą Westhead wykorzystywał zawsze wtedy, gdy Explorers koniecznie potrzebowali punktów. Kazał wtedy Joemu ustawić się dwa–trzy metry od kosza, mówił obrońcom, by dostarczyli mu piłkę, a następnie instruował Joego, by oddał miękki rzut z obrotu. W innych przypadkach próby ograniczania zapędów chłopaka w ofensywie nie miały sensu i nie przynosiły drużynie większych korzyści. „Nie grał tak, jak oczekiwano od wysokich graczy – mówił później Westhead. – W tamtych czasach wszyscy na boisku mieli swoje określone miejsce. Każdy trener ustawiał drużynę w konkretny sposób i zawodnicy się do tego stosowali. To było coś w rodzaju tradycji, a Joe ją łamał”.

Ekipa La Salle zanotowała bilans 21-6 i awansowała do meczu finałowego East Coast Conference Tournament w 1975 roku. Mierzyła się w nim z zespołem Lafayette, a spotkanie odbyło się w Kirby Center w Easton w stanie Pensylwania. Stawką był udział w turnieju finałowym NCAA. Tamtej nocy Joe złamał coś jeszcze. W owych czasach – brzmi to tak dziwnie, że obecnie wywołuje jedynie śmiech – gracze ligi akademickiej nie mogli robić wsadów. NCAA zakazała ich w 1967 roku. (Oficjalnie chciano ograniczyć dominację wysokich graczy, przede wszystkim Alcindora, tak naprawdę jednak chodziło głównie o kwestie rasowe. NCAA usiłowała złagodzić nieco dominację czarnoskórych graczy w koszykówce). Bez względu na to, jakie intencje stały za wprowadzeniem tego absurdalnego przepisu, pozostawał on w mocy. Jeśli gracz w trakcie meczu wykonał wsad, sędziowie odgwizdywali przewinienie techniczne, a przeciwna drużyna otrzymywała dwa rzuty wolne i piłkę z boku.

Wszyscy znali tę zasadę, także Joe. Gdy do końca pozostało siedem sekund, a zespół La Salle prowadził ośmioma punktami, Joe przechwycił piłkę na środku boiska i ruszył w kierunku kosza bronionego przez Lafayette. Wiedział, że nie może się powstrzymać. Można było niemal dostrzec myśli buzujące w jego głowie: „Mecz jest już wygrany. Przez cały sezon stosowałem się grzecznie do przepisów. Nie zaliczyłem nawet jednego wsadu. Ten jeden raz muszę!”.

Tłumione przez dwa lata potrzeby wystrzeliły niczym woda gazowana ze wstrząśniętej przed momentem butelki. Bez cienia skruchy z impetem zapakował piłkę do kosza. Całe Kirby Center zamarło. Westhead nie mógł uwierzyć w to, co zobaczył. Joe przeszedł obok niego i ławki La Salle z szerokim uśmiechem na ustach.

„Trenerze – powiedział – musiałem. Musiałem. Czekałem na to cały rok”.

„Cały Joe”, pomyślał Westhead. Sam instynkt, zero kalkulacji. Wiele lat później był zaskoczony, gdy dostrzegł, jak wiele dzieliło Joego i Kobego, jeśli chodzi o podejście do gry. Joe robił wszystko, co tylko przeszło mu przez myśl w trakcie meczu. Podanie bez patrzenia? A czemu nie? Rzut oddany mimo braku równowagi? O tak. Kobe był jego przeciwieństwem, miał wszystko doskonale przemyślane. „Zrobię trzy kroki w lewo, a potem obrót w prawo”. W opinii Westheada grał według precyzyjnego planu. Joe zdawał się natomiast na instynkt. Po prostu pozwalał sobie na szaleństwo. Potrafił podejść do najważniejszego meczu swojej akademickiej kariery – półfinału East Regional w turnieju NCAA w 1975 roku, rozgrywanego w Palestrze przeciwko drużynie Syracuse – jak do popołudniowej gierki w Cobbs Creek Park.

I nawet wtedy udało mu się sprawić, że zawody te wyglądały jak towarzyski mecz na osiedlowym boisku. W trakcie pierwszych 39 minut zdobył 25 punktów. Gracze Syracuse nie potrafili go powstrzymać. A kto by potrafił? Przecież grał u siebie. Palestra to hala, którą znał jak własną kieszeń. To tam przeżywał najważniejsze osobiste i koszykarskie chwile; tam spotkał Pam, tam też zaliczał najlepsze występy. Teraz nadchodził kolejny taki moment. Minutę przed końcem na tablicy wyników widniał remis 71:71. Westhead kazał swojej drużynie przytrzymać piłkę, a dziesięć sekund przed końcem zagrać to, co przynosiło najlepszy efekt – akcję na Joego ustawionego pod koszem. Koledzy dostarczyli mu piłkę dwa metry od obręczy, tak jak trzeba. Joe stał tyłem do obrońcy, nie było szans, by ten zablokował jego rzut. Joe wykonał obrót i oddał ten swój miękki rzut z odchylenia…

…piłka odbiła się o przednią część obręczy…

…przeturlała się po niej…

…rozległa się syrena końcowa…

…a piłka nie wpadła do kosza…

Nastąpiła dogrywka, która potoczyła się dla Joego fatalnie. Na minutę i 42 sekundy przed końcem wyleciał z boiska za przekroczenie limitu przewinień. Syracuse objęli prowadzenie rzutem spod tablicy i wygrali ostatecznie 87:83. Dla La Salle sezon dobiegł końca.

Podobnie jak studia Joego. Wypisywał się on z kolejnych zajęć lub po prostu przestawał na nie przychodzić. Nie zrezygnował oficjalnie z nauki, bo wymagałoby to spojrzenia komuś w oczy – wykładowcom, pracownikom dziekanatu, Westheadowi – przyznania się wprost do tego, jakie ma plany, i narażenia się na krytykę. Joe wolał unikać takich niezręcznych sytuacji, jeśli tylko było to możliwe. „Odpuściłem – mówił. – Każdy czasem rezygnuje z jakichś zajęć. To naturalne”. Na początku kwietnia, półtora miesiąca przed draftem NBA, złożył wniosek o dopuszczenie go do niego z powodu trudnej sytuacji życiowej. Liga przystała na jego prośbę. Czy był gotowy? Liczby sugerowały, że tak: 21,8 punktu i 11,8 zbiórki na mecz, celność rzutów na poziomie 51,7 procent, status najlepszego gracza w mieście, które cieszyło się mianem najlepszego akademickiego ośrodka koszykarskiego w Ameryce.

Pam miała wątpliwości. Byli świeżo po ślubie, oboje jeszcze w wieku studenckim. A co, jeśli żadna drużyna go nie wybierze? Co, jeśli zespół, który po niego sięgnie, ostatecznie nie włączy go do składu? Co, jeśli wyląduje w drużynie Sixers? Już bycie żoną miejscowej gwiazdy koszykówki akademickiej nie było łatwe. Nie podobało jej się to, w jaki sposób lokalne gazety relacjonowały jego mecze. „Gdy gra dobrze, czyli przez większość czasu – mówiła – nikt o nim za bardzo nie wspomina, chyba że w stylu: »No cóż, w tej sytuacji popełnił błąd«. Gdy zaś gra naprawdę dobrze, ludzie mówią: »Powinien być jeszcze lepszy«”. Krytyka z pewnością tylko by się wzmogła, gdyby został zawodowcem. A co, jeśli z jakiegoś powodu nie zrobiłby kariery w NBA? To wcale nie musiałaby być jego wina. Mógłby na przykład trafić do nieodpowiedniej drużyny, w której gra zbyt wielu weteranów, a za mało naprawdę utalentowanych graczy. Mógł też trafić pod skrzydła niewłaściwego trenera, który nie umiałby wykorzystać jego umiejętności, nie tolerowałby mierzącego 206 centymetrów gracza, który nie ma jednoznacznie przypisanej pozycji na boisku i wcale jej mieć nie chce. Trenera, który by uznał, że Joe jest zbyt wątły w porównaniu z innymi graczami NBA i nie poradzi sobie pod koszem. Mógł również stać się kolejnym miejscowym bohaterem, który po prostu nie sprosta oczekiwaniom. Dzieciakiem, który nie był gotowy i wystarczająco dojrzały, by osiągać sukcesy w koszykówce na najwyższym poziomie – przereklamowanym talentem, niewypałem.

Joe tylko podsycał te obawy swoim wczesnym akcesem do NBA. Miał to jednak gdzieś. „Wiem, na co mnie stać – powiedział. – Wiem, dokąd zmierzam. Wszystko gra”. I faktycznie, potwierdził to wieczór draftu. Golden State Warriors, którzy zaledwie cztery dni wcześniej zdobyli swój pierwszy tytuł mistrzów NBA, wybrali go w pierwszej rundzie, z 14. numerem. Jego plany rozpoczęcia zawodowej kariery w Warriors mógł zniweczyć tylko mało znany ligowy przepis, według którego drużyna po wybraniu zawodnika w drafcie musi zaproponować mu kontrakt do 1 września, by zachować do niego prawa. W innym przypadku gracz stawał się wolnym zawodnikiem. To była jednak tylko formalność. Wystarczyło, by management drużyny z Golden State wysłał do Richiego Phillipsa, agenta Joego, oficjalne pismo. Pestka. Po przyjściu takiej korespondencji Joe i Pam mogliby już przenosić się na Zachodnie Wybrzeże.

Z punktu widzenia Pata Williamsa, generalnego menedżera drużyny Sixers, 1 września nie wydarzyło się w NBA nic znaczącego. Uznał, że zespół, który zebrał, jest kompletny i gotowy na obóz treningowy. Był o tym przekonany aż do momentu, gdy kilka dni później, po kluczowej dla podpisywania kontraktów dacie, zadzwonił do niego Richie Phillips, agent i prawnik Joego Bryanta.

– Nie mamy kontraktu z Warriors – powiedział Williamsowi. – Czy to oznacza, że Joe może podpisać umowę, z kim zechce?

– Richie – odparł Williams – według mnie tak właśnie jest.

– No cóż – ciągnął Phillips – skoro Warriors wciąż nie zaproponowali mu żadnej umowy i jest wolnym zawodnikiem, to może wy bylibyście nim zainteresowani?

Williams poradził Phillipsowi, by ten poczekał jeszcze dzień czy dwa na korespondencję z umową. Ta jednak nie nadeszła. Warriors po prostu się zagapili. Przez błąd w papierach stracili prawa do Joego. Mógł podpisać kontrakt, z kim chciał, a pragnął zostać w Filadelfii. Williams dał się przekonać. Podpisał z młodym graczem długoterminową umowę. Menedżer Sixers napisał kiedyś, że był to kontrakt na pięć lat opiewający na sumę 140 tysięcy dolarów za sezon. Niektóre media donosiły, że kwota była znacznie wyższa – 1,4 miliona za sześć lat gry. Gazety nigdy nie podały szczegółów umowy. Bez względu jednak na nie z całą pewnością była to dla Joego ogromna suma. Kupił sobie sportowy samochód – białego datsuna 280Z. „To niesłychane – mówił Joe senior. – Jak wielu ludzi może powiedzieć o sobie, że widzieli syna na boisku w gimnazjum, liceum, college’u i NBA, a wszystko to w drużynach z tego samego miasta?”

A to, co mogli oglądać… przez jakiś czas nie wyglądało zbyt dobrze. Joe spudłował 30 z pierwszych 36 rzutów oddanych jako zawodowiec. Gdy w końcu na początku grudnia w wygranym pojedynku z Kansas City Kings zdobył dziesięć punktów, skupił na sobie tak wielką uwagę prasy, że niektórzy koledzy zaczęli się z niego naśmiewać. „Trochę mi dogryzają – mówił Joe. – A ja nie mogę być taki wyszczekany jak kiedyś”.

Sixers po raz pierwszy od pięciu lat awansowali do fazy play-off, lecz w pierwszej rundzie ulegli Buffalo Braves. Joe wchodził z ławki, grał 16 minut na mecz, zdobywał średnio siedem czy osiem punktów. Gdy siedział mu rzut, stanowił spore zagrożenie w ataku, ale prezentował nierówną formę. Nadeszła połowa kwietnia. Miesiąc wcześniej zostali z Pam rodzicami, bo na świat przyszła Sharia. Joe miał przed sobą całe lato, by na dobre przenieść się do domu, który kupili w wigilię Bożego Narodzenia za 82 tysiące dolarów – budynek utrzymany w stylu kolonialnym, z pięcioma sypialniami, stojący przy Remington Road 1224 w Wynnewood. Joe był teraz mężem. I ojcem. Czuł się bezpiecznie, miał pieniądze, a jeśli tylko chciał, także perspektywę lepszych czasów jako zawodowy koszykarz. Joe senior mówił, że jego syn chciał wieść życie w określonym stylu. Teraz to osiągnął. Tyle że wciąż był młody, miał 21 lat, i czasem do głosu dochodziła jego natura.

W środę 5 maja 1976 roku o 23.37 dwóch policjantów z 18. posterunku w Filadelfii, odpowiedzialnych za patrolowanie okolicy Fairmount Park West, zauważyło białego datsuna 280Z, który z łatwością ich wyprzedził, a następnie zatrzymał się przed skrzyżowaniem. Jedno z tylnych świateł wozu nie działało. W pojeździe znajdował się Joe Bryant wraz z 21-letnią kobietą, Lindą Salter, swoją byłą dziewczyną.

Policjanci podeszli do datsuna i poprosili Joego o prawo jazdy oraz dowód rejestracyjny. Joe wyszedł z pojazdu, wręczył funkcjonariuszom dowód rejestracyjny, a następnie wsiadł z powrotem do środka, niby po to, by poszukać reszty dokumentów. Zamiast tego przekręcił kluczyk w stacyjce i nie włączywszy nawet świateł, ruszył szybko w kierunku południa miasta.

Jeden z patrolujących, John Pierce, wezwał przez radio wsparcie i pojechał za Joem policyjnym vanem. Rozpoczął pościg, a wkrótce dołączył do niego funkcjonariusz Robert Lombardi, który poruszał się nieoznakowanym radiowozem. Kulminacja nastąpiła po niecałych pięciu kilometrach, w okolicach 90. przecznicy przy South Farragut Street. Przypominało to scenę z filmu ze Steve’em McQueenem: datsun uderzył w znak „stop”, przejechał na drugą stronę ulicy i wpadł z impetem w znak zakazu parkowania, następnie obrócił się i powalił kolejny znak, odbił się od lewego przodu zaparkowanego pojazdu, tyłu drugiego oraz przodu trzeciego. W końcu podskoczył na krawężniku i zderzył się ze ścianą.

Joe wyskoczył z auta i usiłował uciec, ale przebiegł tylko parę metrów. „Chwyciłem go – zeznawał w sądzie pod przysięgą Lombardi. – Podniósł zaciśniętą pięść, więc go uderzyłem. Obezwładniłem go i skułem”. „Uderzyłem” i „obezwładniłem” to zapewne eufemistyczne określenia dużo bardziej brutalnych czynności. Tamtego wieczora w filadelfijskim szpitalu General Joemu założono sześć szwów.

Powiedział policji, że nie miał prawa jazdy, a jedynie nieważne już pozwolenie dla kursantów. Gdy ci przeszukali samochód, znaleźli na przednim siedzeniu dwie plastikowe torebeczki zawierające kokainę.

Joemu postawiono zarzuty posiadania narkotyków, niebezpiecznej jazdy oraz stawiania oporu przy aresztowaniu. Na jego proces odbywający się w sali numer 285 miejscowego magistratu Richie Phillips przyprowadził 20 osób, które poświadczyły na korzyść Joego. Pam, Sharia i Joe senior byli u jego boku, tworząc rodzinny, zespołowy i społeczny front wsparcia. Następnego dnia w „Philadelphia Daily News” ukazała się fotografia wykonana przez wysłannika United Press International, na której widać parę wchodzącą na salę sądową. Joe ma na sobie ciemny garnitur i spory krawat, idzie z półotwartymi ustami. Po jego prawej stronie jest Pam w jasnej sukience, z chustą na głowie. Palcem prawej dłoni dotyka podbródka. Wygląda tak, jakby właśnie usłyszała coś, co ją zaskoczyło i zakłopotało.

Prośby świadków o łagodne potraktowanie oskarżonego przekonały sędziego J. Earla Simmonsa. Wyczyścił Joemu kartotekę, uznał, że przeszukanie, w wyniku którego znaleziono torebeczki z kokainą, było nielegalne. Stwierdził też, że całe zajście „wyniknęło z niewłaściwej reakcji na niewielkie wykroczenie drogowe”. Uznał Joego za niewinnego pozostałych zarzucanych mu czynów.

Joe udał się do kancelarii Phillipsa, w której obaj udzielili wywiadu Philowi Jasnerowi, dziennikarzowi sportowemu z „Daily News”. Młody koszykarz powiedział swemu rozmówcy, że od teraz będzie twardszy i bardziej skoncentrowany na boisku. Wiedział już, jak ma się zachowywać. Zdawał sobie sprawę, że przez resztę życia ludzie będą wypominali mu to zdarzenie i że będzie musiał ignorować te komentarze; liczył, że wszystko to uczyni z niego lepszego człowieka. Typowe zagranie pod publiczkę – posypał głowę popiołem, żeby uzyskać odkupienie. Młody sportowiec robi coś złego, dostaje nauczkę, zmienia się i odnosi sukces. Ale co z tymi dniami i nocami, gdy nie znajdował się w blasku kamer, gdy był sam z Pam, a jego zdrada i lekkomyślność z pewnością wpływały na atmosferę w domu?

Ten aspekt ich związku zarówno wtedy, jak i teraz mogli zrozumieć i rozumieją tylko ich najbliżsi. Pam zawsze stawiała Joego i rodzinę na pierwszym miejscu – chroniła bliskich, wspierała ich, a nawet rozpieszczała. Dla niej fragment przysięgi „nim śmierć nas nie rozłączy” nie był tylko zwykłą formułką do odklepania. Czemu została z Joem? Nikt, kto dobrze ją znał, nie musiał zadawać tego pytania. Była silną czarnoskórą katoliczką, a w jej mniemaniu małżeństwa muszą trzymać się razem. Koniec tematu. Bez względu na okoliczności zadaniem żony było trwać przy mężu, a matki – zostać przy dzieciach. W każdym małżeństwie zdarzają się trudne chwile, a tak po prostu wyszło, że kłopoty związku Bryantów obserwował cały świat. Podobnie miało to wyglądać także w przypadku ich syna.

Koszykówka pochłaniała Kobego Bryanta od najwcześniejszych chwil życia. Bryantowie tak często bywali na domowych meczach Sixers, że hala Spectrum stała się w pewnym sensie przedłużeniem ich salonu. Rodzice Joego zajmowali miejsca w sektorze H. Byli stałymi bywalcami na trybunach – do tego stopnia, że Pat Williams przy okazji każdego meczu witał się z Joem seniorem, który przez kontuzję pleców poruszał się teraz za pomocą laski, oraz z Pam pchającą wózek z Kobem. „Dorastał w Spectrum”, mówił Williams.

Dziecko było tam szczęśliwsze niż ojciec. Na pozór wszystko wydawało się w porządku – Joe ubierał się w krzykliwe jedwabne koszule, nosił buty na koturnach i beret, ciągle się uśmiechał, a od czasu aresztowania poza boiskiem nie sprawiał żadnych problemów i robił to, co do niego należało. Uznawał jednak swoją pozycję w zespole – rezerwowego skrzydłowego, de facto ósmego lub dziewiątego gracza w rotacji – za policzek. Co zrobili Sixers po wyskoku Joego, zamiast zaufać mu, że się poprawi? Wydali sześć milionów dolarów, by pozyskać Juliusa Ervinga z grających w lidze ABA New York Nets, co sprawiło, że Joe jeszcze niżej spadł w zespołowej hierarchii. Pewnego wieczora we wrześniu 1979 roku przed motelowym barem w Lancaster w stanie Pensylwania, gdzie odbywał się obóz treningowy Sixers, Joe rozmawiał z dwoma wysłannikami mediów. W trakcie rozmowy padło nazwisko pewnego gracza. Chodziło o pierwszoroczniaka z Lakers, Earvina „Magica” Johnsona. Nawet cztery dekady po tym, jak Joe wypowiedział te słowa, wyraźnie można w nich wyczuć gorycz: „Wszedł do ligi i robi te wszystkie rzeczy, które ludzie nazywają magią. Ja robiłem to od lat, ale w moim przypadku mówiono, że to zagrywki z boiska szkolnego”.

Miesiąc po tym, jak Joe utyskiwał na swoją pozycję w NBA, i 14 miesięcy po narodzinach Kobego Sixers oddali go do San Diego Clippers w zamian za wybór w pierwszej rundzie draftu. Nie miał nic przeciwko zmianie otoczenia. Odgrażał się: „Sixers nie wyjdą na tym dobrze. Potrafię grać w obronie i w ataku, a nie ma zbyt wielu graczy, którzy są dobrzy w obu tych elementach. Ja to potrafię… Jestem pewny swoich umiejętności. Zapamiętajcie to sobie: odchodzę stąd, ale o mnie nie zapomnicie”.

Wraz z Pam zatrzymali dom w Wynnewood, ale przenieśli się do południowej Kalifornii. Po raz pierwszy oddalili się tak bardzo od Filadelfii i swoich rodzin. W związku z tym, że Joe nie grał już w Sixers, w sektorze H hali Spectrum po raz pierwszy od kilku lat pojawiły się dwa wolne miejsca – zaledwie sześć krzesełek na lewo od miejsc, które zajmował pewien chłopiec wraz ze swoim ojcem i braćmi. Zaledwie sześć miejsc na lewo od dzieciaka, który nazywał się Gregg Downer.

Dzięki temu, że dorastałem we Włoszech, uczyłem się gry w koszykówkę we właściwy sposób, zaczynając od podstaw. Zawsze będę wdzięczny tamtejszym trenerom, że wpoili mi te podstawy…

Wiedziałem, że będzie inaczej, że panuje tam inna kultura. Pamiętam dobrze dzień, w którym po raz pierwszy weszliśmy do naszego nowego domu i włączyliśmy telewizor. Leciała jakaś kreskówka, a ja i moje siostry aż skręcaliśmy się ze śmiechu. Dosłownie umieraliśmy. „O mój Boże, ale jazda”. Takie same leciały w Stanach. Dokładnie te same kreskówki, tyle że w tej wszyscy mówili po włosku. To było bardzo dziwne. Niezły odlot.

KOBE BRYANT

* Amateur Athletic Union – organizacja zajmująca się promocją i wspieraniem rozwoju sportu amatorskiego (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza).

** Historyczna granica kulturowa między Północą a Południem Stanów Zjednoczonych, odgrywająca dawniej niezwykle ważną rolę w amerykańskich kulturze i prawie. Wyznaczona w celu ustalenia granic stanów Pensylwania, Wirginia, Delaware i Maryland.

*** Turniej organizowany przez NCAA od 1938 roku. Początkowo był najbardziej prestiżowym turniejem akademickim, z czasem jednak ustąpił pola turniejowi finałowemu Division I. Obecnie w NIT występują drużyny, które nie zakwalifikowały się do finałowego turnieju NCAA znanego jako March Madness.

Kobe Bryant. W pogoni za nieśmiertelnością

Copyright © Mike Sielski 2022

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo SQN 2023

Redakcja – Grzegorz Krzymianowski

Korekta – Dominik Leszczyński, Maciej Cierniewski

Opracowanie typograficzne i skład – Joanna Pelc

Okładka – Paweł Szczepanik / BookOne.pl

Fotografia na I stronie okładki – Robert Mora / Getty Images

Autorzy i wydawca dołożyli wszelkich starań, by dotrzeć do wszystkich właścicieli i dysponentów praw autorskich do ilustracji zamieszczonych w książce.
Osoby, których nie udało nam się ustalić, prosimy o kontakt z wydawnictwem.

All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

Drogi Czytelniku,

niniejsza książka jest owocem pracy m.in. autora, zespołu redakcyjnego i grafików.

Prosimy, abyś uszanował ich zaangażowanie, wysiłek i czas. Nie udostępniaj jej innym, również w postaci e-booka, a cytując fragmenty, nie zmieniaj ich treści.
Podawaj źródło ich pochodzenia oraz, w wypadku książek obcych, także nazwisko tłumacza.

Dziękujemy!

Ekipa Wydawnictwa SQN

Wydanie I, Kraków 2023

ISBN mobi: 9788382109443

ISBN epub: 9788382109450

Wydawnictwo SQN pragnie podziękować wszystkim, którzy wnieśli swój czas, energię i zaangażowanie w przygotowanie niniejszej książki:

Produkcja: Kamil Misiek, Joanna Pelc, Joanna Mika, Grzegorz Krzymianowski, Natalia Patorska, Katarzyna Kotynia

Design i grafika: Paweł Szczepanik, Marcin Karaś, Agnieszka Jednaka, Julia Siuda

Promocja: Piotr Stokłosa, Łukasz Szreniawa, Aleksandra Parzyszek, Paulina Gawęda, Piotr Jankowski, Barbara Chęcińska, Małgorzata Folwarska, Marta Ziębińska

Sprzedaż: Tomasz Nowiński, Patrycja Talaga

E-commerce: Tomasz Wójcik, Szymon Hagno, Marta Tabiś, Marcin Mendelski, Jan Maślanka, Anna Rasiewicz

Administracja: Klaudia Sater, Monika Czekaj, Małgorzata Pokrywka

finanse: Karolina Żak, Honorata Nicpoń

Zarząd: Przemysław Romański, Łukasz Kuśnierz, Michał Rędziak

www.wsqn.pl

www.sqnstore.pl

www.labotiga.pl